quinta-feira, 27 de junho de 2013

“Problema Prostituisaun Iha TL Seriu”

.

Jornal Timor Post - Kinta-feira, 27 Junho 2013 

Sekretariu Estadu Promosaun Igualidade (SEPI), Idelta Maria Rodrigues konsidera problema prostituisaun ho trafiku umanu iha Timor Leste seriu, no presiza koordenasaun servisu interministerial atu bele kontrola. 

“Problema ne’e seriu, hau hanoin ita halo sosializasaun lubuk boot ida, ita halo konferensia nasional no konferensia internasional kon-ba trafiku umanu maibe aktividade prostituisaun kontinua buras. 

Tanba ne’e ita presiza servisu hamutuk inter-ministerial hodi kria ekipa konjunta ida ne’ebe servisu hamutuk ho polisia hodi kontrola problema prostituisaun no problema trafiku umanu ne’ebe akontese iha Timor-Leste,” dehan Idelta ba Jornalista sira, iha salaun Enkontru Ministeriu Edukasaun, Tersa (25/6). 

 Agora dadaun ne’e, Idelta rekonese labarik feto sira balun abandona eskola hodi envolve iha aktividade prostituisaun. 

Tanba ne’e, presiza edukasaun no kontrola maka’as husi inan no aman no mos profesores sira, atu nune’e labarik estudante sira la bele monu ba manobra ema sira ne’ebe hala’o aktividade prostituisaun ou mane sira neebe gosta halimar ka bosok feto ran sira.
.

quarta-feira, 26 de junho de 2013

Prova Tiru Mate Armindo Soares “Membru PNTL Tama Prizaun Tinan 16”

.

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Tribunal Distrital Dili (TDD) liu husi desizaun primeira instansia, disidi aplika kastigu kadeia tinan 16 ba arguidu Mariano Antonio da Silva, membru Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) husi komandu Distritu Dili, tanba iha prova forte komete krimi homesidu, hamate Armindo Soares Pereira iha tinan 2012 liu ba. 

Aleinde ne’e, Tribunal mos desidi absolve arguidu Agustinho da Silva cardozo husi krimi ofensas na integridade fizika simples hasoru matebian, tanba vitima sira la halo keixa foun ba Ministeriu Publiku durante fulan 6 nia laran. 

Julgamentu ne’e prezidi husi Juiz koletivu, Antonio Helder do carmo, Julio Gantis no Jacinto Correia, MP aprejenta husi Prokurador Jose Landim, no arguidu nain rua hetan asistensia legal husi defensor publiku, Fernando Carvalho. Hafoin rona desizaun primeira instansia, Abel Ximenes, maun husi matebian Arminod Pereira Soares hateten, kualker desizaun husi Tribunal familia konkorda. 

 “Tanba Tribunal mka hanesan dalan hikus ba vitima sira, atu eziji sira nia direitu ba justisa, nuudar sidadaun iha obrigasaun atu kumpri lei ne’ebe vigora iha nasaun Timor Leste,” Abel dehan tan. 

 Kona-ba absolvisaun arguidu Agustinho, Abel dehan lamenta, tanba arguidu Agustinho mak hanesan autor prinsipal, nia mak dada sai vitima husi uma laran, hafoin entrega ba Mariano hodi tiru mate, maibe iha desizaun Tribunal fo livre tiha. 

“Maibe, iha prinsipiu familia sempre simu ho pasensia desizaun botu, hau alin matebian ona, mezmu ami la simu desizaun balun,” nia dehan. Maske nune’e nia dehan tan katak, familia sei tur hamutuk atu haree oinsa mak bele halo fila fali keixa ba arguidu Agustinho, ne’ebe tribunal absolve. 

Tuir planu familia matebian sei tur hamutuk, atu desidi kontinua halo keixa ne’e ba oin ka lae, hafoin, mak informa ba publiku kona ba kestaun ne’e. Antes ne’e, prosesu julgamentu ba kazu tiru mate Armindo, hetan reasaun husi komando Polisia Distritu Dili. Komandante Polisia Distritu Dili, Superitendente Xefi Pedro Belo la konkorda ho akuzasaun Ministeriu Publiku (MP) nia kona ba kazu desizaun MP akuza nia membru Polisia ho tinan 12 to’o 25. 

“Desizaun MP nian ba alegasaun ne’ebe oras ne’e halo hasoru ajente ne’ebe mak servisu iha komandu Distritu Dili nia akuzasaun tinan 12 to’o 25, ida ne’e hanesan komando, ami la dun konkorda, Pedro Belo deklara iha konferensia imprensa iha Komando Distritu Dili, Sesta (07/6). 

 Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao mos antes ne’e, husu ba autor justica sira tenke fair (lela ka justu) ba julgamentu kazu Hera, Ministeriu Publiku eziji atu Tribunal hamonu sentensa tinan 15-25 ba autor, tanba akuza autor tiru mate ema ida. 

“Hau mos dehan ba Prezidenti Republika katak, problema Hera se husi Juis la konsidera fator hotu-hotu ne’ebe envolve ba kazu ida ne’eba, entaun justisa sala hotu ona, ne’e hau mak dehan,” PM Xanana hateten ba jornalista sira, Kinta (13/6) iha Palacio Prezidensial Nicolao Lobato Bairu-Pite, hafoin hasoru malu ho Prezidenti Republika, Taur Matan Ruak.
.

“SEKoms Husu Ministru Kalbuadi Komprende Servisu Jornalizmu”

.

Jornal Independente - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKoms), Nelio Isac, husu ba membru Governu sira atu kumpriende servisu Jornalista sira nian no evita hasai deklarasaun ruma ne’ebe la edukativu. 

 SEKoms Nelio hasai deklarasaun ne’e hodi responde ba pergunta jornalista sira kona ba atetude Ministru Turizmu no KUltura (MTK) Francisco Kalbuadi Lay hasoru Jornalista INDEPENDENTE foin lalais. Nelio konsidera, resposta husi Ministru Kalbuadi ba pergunta husi Jornalista Jornal INDEPENDENTE nuudar resposta ne’ebe la edukativu. 

Nia dehan, servisu jornalista mak atu husu perguntas no hetan informasaun hodi informa ba publiku kona-ba servisu membru governu nian atu nune’e publiku bele hatene sira nia servisu. “Tanba jornalista hau ba buka informasaun, ‘mengelolah’ hau husu buat ruma maibe fontes atu resposta ne’e ‘ya atau tidak’ mak ne’e de’it,” dehan Nelio Izak. 

Maski nune’e, Nelio dehan, lia-fuan ne’ebe MInistru Kalbuadi hasai laos ho intensaun atu hamate serivu jornalizmu iha TL. Nia dehan, bainhira jornalista ruma husu pergunta dalaruma atu klarifika mos informasaun ruma ne’ebe nia hetan ona. 

“Hau (Jornalista) mantein ona hau nia pozisaun hodi klarifika hau nia perguntas maibe ita boot lakohi resposta hau kontinua mantein ho hau ninia informasaun sira ne’ebe mak hau hetan,” hatetenNelio. 

Ho esperensia ne’e, nia husu ba fonte informasaun hotu, liu-liu membru Governu sira atu hatene iha ne’ebe no oinsa atu koalia ho media no oins aiha ne’ebe mak la koalia ho media. 

 Antes ne’e, Ministru kalbuadi iha konferensia imrensa akuza jornalista Jornal INDEPENDENTE, Gaudensio Figueredo ne’ebe husu pergunta kona-ba preokupasuan komunida ba fatin turisku ne’ebe abandonadu hanesan pergunta titipan husi lider Politiku balun. 
,

“Kazu Asaltu Estudante Timor-oan, PN Husu MNEK-SES Toma Medida”

.

Jornal Independente - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Parlamentu Nasional (PN) husu ba Sekretariu Etadu Seguransa (SES) no Ministru negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) atu koopera ho autoridade Indonezia nian hodi investiga estudante Timor-oan ne’ebe hetan asaltu iha Malang, Indonezia, foin lalais ne’e. 

Estudante Timor oan (22/6) hetan asaltu husi ema deskonesidu balun, ne’ebe rezultadu Nando (Estudante Timor-oan) hetan kanek todan iha parte liman no ulun fatuk. Prezidenti Komisaun B PN Maria Lourdez Bessa hateten, prosesu ba kazu ne’e tenke liu husi investigasaun profundu hodi bele hatene lolos motivu husi kazu ne’e. 

Nia hatutan, rezultadu investigasaun identifika katak, Timor-oan mak halo problema iha Indonezia, entaun tenki deporta fila mai Timor-Leste hodi toma medida, tanba kontra ona akordu neebe halo ona esntre estudante sira iha Indonesia. 

“Identifika katak, Timor-oan ida mak involve iha kazu ne’e tenki haruka fila,” tenik nia iha uma fukun PN (25/6). 

Maria Bessa dehan, situasuan ne’e mos hatudu imazen ne’ebe la diak iha rai liur, liliu kona ba imazen Timor-Leste nian iha mundu internasional. 

Nia hateten, governu tenki intervein hodi foti medida seriu, tanba kuandu problema sira ne’e la rejolve bele sai presedente aat ba estudante Timor-oan sira iha rai liur, atu halo beibeik problema ne’ebe hanesan. 

Tuir informasaun Malang Post ne’ebe diariu ne’e asesu katak, Timor-oan ne’ebe sai vitima oras ne’e dadauk kondisaun grave no halao hela tratamentu iha Ospital IRDRSSA Malang.
,

Grupu timoroan halo protestu hodi husu kondisaun di’ak iha saúde

.
Rosa Ramos-Horta Carrascalão
SAPO TL ho Lusa - 26 de Junho de 2013

“Objetivu hosi protestu ne’e maka husu ba Governu hodi hadi’a ospitál ne’ebé iha kondisaun aat tebes”, Rosa Ramos-Horta Carrascalão, organizadora protestu nian, afirma. 
.
Tuir Rosa Ramos-Horta Carrascalão, “servisu sira aat tebes” no “la’ós funsionáriu sira ninia sala tanba sira mós hanesan vítima sira hosi kondisaun aat sira”.

Protestu hahú iha tuku 09:00 no hakarak “bolu atensaun ba governante sira ba falta kondisaun sira ne’ebé dezumanu no maka’as” ne’ebé iha estabelesimentu saúde ne’e, refere karta ida hosi organizasaun protestu nian ne’ebé haruka ba Prezidente, primeiru-ministru no parlamentu timoroan. Tuir karta, falta kondisaun sira iha ospitál “halo lakon moris ema barak nian ne’ebé bele, tenki evita”.

Tuir organizasaun protestu nian, situasaun atuál ne’ebé ezisti iha ospitál “la justifika”, tanba nasaun iha “rekursu finanseiru sira sufisiente” hodi iha resposta di’ak ba servisu sira saúde nian. 

Foto, daqui.
 ,

“Resposta Australia Ba Kazu CMATS Seidauk Klaru”

.

Jornal Independente - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Governu Australia responde ona karta husi Governu Timor-Leste nian kona-ba kazu Certain Maritime Agrement in the Timor Sea (CMATS), maibe kontiudu husi karta ne’e rasik seidauk klaru, tanba ofisialmente governu seidauk anunsia. 

 Ministru Petroliu no Rekursu Minarais (MPRM), Alfredo Pires rasik, seidauk hatene loloos kontiudu husi karta resposta husi Governu Australia nian. 

“Hau seidauk hatene kuntiudu husi karta ne’e, tanba Australia resposta ho rezultadu pozitivu ka Negativu? Ita seidauk hatene,” dehan Alfredo, iha Palasiu Governu (25/6). 

Nia esplika katak, karta ne’e responde ona iha (19/6), Governu Australia mos Nomeia ona sira nia advogadu husi Universidade yayan, Estadus Unidus Amerika (EUA). 

Maski nune’e seidauk bele prosesa, tanba tuir regra loloos parte hotu-hotu (TL-Australia) hili ona sira nia advogadu mak foin bele desidi ninia prosesu. 

Alfredo hatutan tan katak, Timor-Leste hakarak prosesu kazu ne’e iha Tribunal arbitrazen Inglatera, maibe sei hein pozisaun husi Australia nia hakarak oinsa, maibe, Timor Leste maka tenke lori Australia ba Tribunal, tanba kazu ne’e bot. 

Nune’e, Ministru Petroliu no Rekursu Minarais mos apela ba veteranu, estudante no povu tomak atu hakiak ambiente hakmatek hodi fokus ba problema ne’e, tanba povu Timor-Leste presiza ekonomia ne’ebe avansu iha futuru. Iha fatin ketak, Sekretariu Jeral Organizasaun Veteranu no Libertasaun nasional, George Alves husu ba Primeiru Ministru, xanana Gusmao atu anunsia kazu ne’e, tanba povu presiza hatene rezultadu esforsu ne’ebe Governu halo. 

“Kazu ne’e Timor-Leste levanta iha nivel internasional kleur ona, maibe la iha solusaun, entaun, iha ona solusaun tenki fo sai ona, tanba ami mos hakarak hatene,” dehan nia. 

Nia dehan, veteranu tomak apoiu Governu TL ba kazu ne’e no hakarak dada kadoras mai Timor-Leste, la’os ba nasaun imprelizmu sira, tanba sira hakarak supa mohu Timor nia riku soin.
.

“Kilat PNTL Labele Sosa Iha Indonesia”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Prezidneti Komisaun B trata asuntu Defesa, Seguransa no Relasoens Externa, Maria Lurdes ‘Besa’ kestiaona ho kilat ne’ebe maka sosa iha Indonesia hanesan nasaun vizinus ba Timor Leste, bas abele sai pergozu ba seguransa rai laran. 

Tuir Bessa katak, tuir loloos kilat ne’ebe atu sosa ba PNTL, Governu labele sosa iha Indonesia, tanba nasaun rua ne’e vizinus no fronteira terestre. Idela liu mak Prezidente Komisaun B ne’e dehan, Governu TL atu sosa kilat tenki ses husi nasaun vizinu rua hanesan Indonezia no Australia. 

 “Tuir loloos kialta ne’e labele hola iha Indonesia,” dehan Bessa ba jornalista iha PN, Tersa (25/6). Maske kilat ne’e sosa ona maibe Parlamentu Nasional *(PN), to’o oras ne’e seidauk hatene kuantidade kilat ne’ebe maka Governu sosa husi PT PINDAD Indonesia ba Policia Nasional Timor-Leste (PNTL) iha tinan kotuk. 

Iha fatin hanesan, Deputadu bancada FRETILIN, David Diaz Ximenes “Mandati” husi Bancada FRETILIN, nuudar mos membru Komisaun B, reforsa tan katak, maske kilat ne’e tama ona mai Timor Leste iha tinan kotuk maibe to’o oras ne’e PN rasik liu husi Komisaun B seidauk hatene kilat hira maka PNTL uza ona, tanba laiha relatoriu ruma kona ba kilat ne’e mai PN. 

 “To’o ohin loron ami seidauk hatene kilat hira maka to’o mai ona, ejiji halo envistigasuan katak kilat hira mak to’o mai? Se maka momentu ne’eba foti kilat husi Indonezia mai? No se mak haruka kilat ne’e mai? Kuandu seidauk iha aprovasaun husi Konsellu Ministru porque kilat ne’e tama iha dia 4 mas iha dia 9 mak sira foin aprova, dehan kilat bele lori tama mas antes ne’e kilat lori tama ona,” kestiaona Deputadu mandati. 

Deputadu FRETILIN ne’e hatutan, iha momentu ne’eba kilat ne’ebe hola husi PT PINDAD (Parsero) Indonesia ne’ebe ho marka PM2-V1, PM2-V2 no PM2-V3 ne’e tama mai Timor-Leste iha dia 4 de Dezembru maibe seidauk iha aprovasaun husi Konsellu Ministru. 

Nia hatutan, Konsellu Ministru halo aprovasaun ba kilat tama nia iha fali dia 9 de Dezembru maibe iha loron refere Polisia halo ona teste ba kilat ne’e iha kasait. 

“Se hau la sala Dezembru ida mak ne’e, ema sira ne’e fila fali mai relatorio tama iha PM sedauk iha desizaun ida, se hau la sala kilat tama iha dia 4 Dezembru ka Jeniru ida, tama tiha ona maibe desizaun kilat atu lori mai ne’e iha dia 9 fali,” dehan Mandati. 

 Membru PN ne’e mos kestiaona konaba prosesu aprovizionamentu no prosesu lori kilat liu alfandega, tanba tuir nia katak alfandega mos laiha dadus ne’ebe maka konkretu tanba iha momentu ne’eba kilat PNTL ne’e tama, Policia rasik ba hasia tiha deit. 

“KIlat ne’e mai liu husi Alfandega mas ema la rejista, loloos ne’e ema sira ne’ebe iha alfandega ne’e tenki hatene tuir loloos kilat hira mak tama mai Timor Leste no kilat hira mak tama, kilat mak ida ne’e duni ka lae? 

Ida ne’e sira nia serviso maibe Policia sira ba foti deit, agora ita la hatene kilat hira mak to’o mai,” dehan Mandati. Tanba ne’e, deputadu mandati hateten, husi iregularidade hirak ne’e presiza halo investigasauntanba kilat ne’e tama mai Timor-Leste la tuir prosesu ne’ebe loos. 
.

“Governu Labele Depende Deit Mina No Gas”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Sosieade sivil ho estudante Universitariu husu ba Governu atu labele dependenti ba mina no gas, maibe tenki iha planu adekuadu hodi dezenvolve area Turismu Timor Leste nian nebe fo incaome ekonomia ne’ebe boot. 

Area Turismu nebe fo rendementu maka’as mak Jaco, Tutuala, Iralalaro, Com, Matebian, Behau, Tasi Tolu, Be Manas Marobo, Ramelau, Kablaki inklui fatin sira seluk iha Timor. 

“TL nia potensia Turismu ne’e boot iha area kultura oin-oin ne’ebe bele sai komoditi ba atrai ema rau liur atu mai hare no eko Turismu ne’ebe fokus ba Turismu natural (alam) hanesan Ramelau, Matebian, no Kablaki ne’ebe bele sai fatin ba ema sira ne’ebe gosta sae foho (Menikmati alam) inklui aspeitu estoria funu iha foho matebian,” eis Diretor Asosiasaun HAK Rui Mnauel Viana, ba JNDiario iha nia kna’ar fatin Palacio do Governu, Tersa (25/6). 

Rui fo Ezemplu, estoria funu matebian bele dada ema liur atu vizita matebian hodi hatene kona ba povu nia sofrementu no luta iha foho matebian, agora oinsa make ma bele mai, presiza tebes tenke dezenvolve no halo kampani boot ba liur kona ba potensia turismu sira ne’e no iha tempu hanesan tenki fo atensaun ba hari’i infraestrutura turismu hanesan Hotel, dalan, eletrisidade no selu seluk tan. 

“Hau hanoin iha fulan ida ne’e Ministeriu hotu-hotu sei halo planu programa ba tinan 2014, nune’e hau husu Ministeriu bele tau perioridade atu dezenvolve area turismu atu nune’e bele atrai turista,” dehan Rui. Iha fatin la hanesan, ONG Luta Hamutuk (LH) husu ba Ministeriu Turismu no Kultura atu tau matan ba fatin Turismu ne’ebe sei abandona duke halo serimonia ida halo kontenti an deit. 

 “Ministru turismu preokupa liu ba serimonia atraksi rai laran no rai liur maibe la fo perioridade ba infra-estrutura turismu iha rai laran, oinsa atu atrai turista sira,” dehan Mericio Akara nudar Diretur Ezekutivu Luta Hamutuk. 

Nia hatutan, Timor Leste iha tradisaun diak, kultura diak, dansa diak maibe infraestrutura turismu laiha oinsa ema atu ba Tutuala, Jaco, Be Manas Marobo, buat sira ne’e hotu tanba Ministru lakohi halo koordenasuan ho Ministeriu Obras Publiku atu hadia. 

 “Ne’e Turista sei la mai, ne’e hatudu katak, Ministru ida boot importante, maibe Ministru ne’e la konsege hare ba Turismu rai laran,” afirma Akara. Nia hatutan, lalaok ne’e hanesan ne’e duni, Ministru balun kuandu foin mak hetan kargu no Ministeriu ne’e foun entaun nia sira uza para hodi promove nia an liu husi serimonia sira ne’ebe la fo benefisiu. 

Mario Fatima de Jesus nuudar Estudante Universidade Dili Institute (DIT) Fakuldade Turismu no KUltura hatete, tenki dezenvolve ona area Turismu hodi suporta orsamentu husi mian no gas, labele laran metin ba mina deit, tanba mina no has ne’e loron loron ida sei maran. 

Nune’e mos Carmelita Sousa Correia hatete, labele hare liu mak kultura, maibe tau matan mos ba infraestrutura turismu hodi fo servisu ba sidadaun Timoroan, la fo dia halai ba rai liur buka serviso. 
,

“HNGV Rekonhese Atende Pasienti Ladun Efisien”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV) rekohonese atendementu ba pasiente sira ne’ebe maka dala ruma la dun tuir ema hotu nia hakarak, tanba rekursu humanus sei limitadu. 

“Doutor mediku husi rai laran no rai liur hamutuk sentu pesoal, ida ne’e doutor espesialista hamutuk ho diretor jerais sira ne’e sentu ital pesoal, maibe numeru ida ne’e seidauk to’o iha dezenhu tanba depende Hospital ida ne’ebe kualdiade, prujemplu maluk sira ba hare iha rai liur kompara ho iha ita nia rai laran sei minimu los,” Direktur Ejekutivu HNGV, Segunda (24/6) ne’e hodi responde preokupasaun pasiente balun ne’ebe kestiaona atendementu Doutor la dun efisien ba pasiente sira ne’ebe mak baixa iha Hospital. 

Nia hateten, pesoal saude iha HNGV sei limitadu, tanba prujemplu limitasaun ba doutor espesial, infermeira no infermeiru, nune’e dala barak HNGV halo transferensia ba moras hodi dezloka ba rai liur. 

 “Tamba ida ne’e mak halo transferensia ba iha rai liur, mundu agora mundu globalizadu, mundu dinamiku no mundu modernu tanba ne’e tenke aplika ona jestaun sistema tuir ida ne’e,” afirma nia. 

Hatutan nia, presiza nafatin atu governu investe iha area rekursu humanus ba area saude baziku ne’ebe Governu kontinua investe iha area saude hodi haruka Timor oan ba estuda iha rai liur. 
,

Membru Deputadu PN Kestiaona: “Kalbuadi Tenki Kumpri Programa Governu”

.

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Deputadu sira iha Parlamentu Nasional (PN) husu ba Ministru Turizmu, Francisco Kalbuadi Lay, atu kontinua programa konstrusaun infra-estrutura turizmu baziku ne’ebe uluk Governu Aliansa Maioria Parlamentar (AMP) implementa. 

Reprezetante povu iha uma fukun Parlamentu Nasional apela ba Ministru Kalbuadi atu tau importansia liu kna’ar hanesan Ministru Turizmu ne’ebe xefe Governu fo fiar ba atu halo atendementu ba publiku. 

 “Ministru kalbuadi bele kaer organizasaun rua ka tolu, maibe importante mak tenki hatene jere tempu ne’e ho diak, tanba funsaun prinsipal liu ne’e mak Ministeriu Turizmu,” hateten deputadu Joao Adriano husi Bancada Partidu Demokratiku (PD) ba Timor Post iha PN, Tersa (25/6). 

Tuir membru deputadu sira husi komisaun D ne’ebe trata asuntu ekonomia dezenvolvimentu nia fiskalizasaun iha Distritu observa katak, infraestrutura baziku ba area turizmu hahu uluk to’o agora governu seidauk tau iha perioridade hanesan bee-manas marobo, no mos parte Leste no soul ne’ebe potensia mak’as ba Turizmu. 

“Tuir ami nia fiskalizasaun fatin turizmu barak iha Timor laran ita nia governu seidauk tau matan, tanba ne’e ami husu osan ne’ebe aprova iha fulan kotuk ne’e bainhira mak bele haree infra-estrutura turizmu sira ne’e ka osan sira ne’e gasta ba festeza deit,” nia apela. 

Nune’e mos Deputadu david Diaz Ximenes husi Bancada FRETILIN, kestiaona fatin turizmu iha area Branka Kristu Rei ne’ebe uluk Governu hati’i estragus hotu ona, maibe to’o ohin loron laiha atensaun husi Governu. 

 “Fatin baleiza sira, hanesan uma Baraka-oan, at hotu ona, saneamentu publiku la diak, bee laiha, ne’e hanesan amostra deit, entaun responsablidade se nian,” lamenta Deputadu David. 

Tuir deputadu sira katak, wainhira Governu fo perioridade atu dezenvolve fatin turizmu iha rai laran maka iha futuru bele fo retornu ba estadu no la’os hein de’it fundu minarai nian.
,

“TR Rejeita Pedidu Lucia Ba Singapura”

.

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 26 Junho 2013 

Tribunal Rekursu (TR), Sesta (21/6), rejeita pedidu husi prizioneira Lucia Lobatu ho nia advogadu, atu halo tratamentu saude iha Singapura, advogadu sira simu notifikasaun husi Tribunal Rekursu iha segunda, 24 Junu 2013. 

 Advogadu Jose Pedro Camoes ba Jornalista sira iha Dili, Tersa (25/6) informa, razaun Tribunal Rekursu rejeita sira nia pedidu, tanba Tribunal Rekursu bazeia ba karta resposta husi Ospital Nasional Guido Valadares (ONGV), ONGV iha fasilidade sufisiente atu halo tratamentu saude ba Lucia Lobatu. 

Pedidu husu tratamentu saude ba Singapura ne’e registu iha TR ho numeru prosesu 580/2011/TTDIL. Camoe haktuir, nuudar advogado nia simu desizaun Tribunal Rekursu nian, maibe, desizaun atu kontinua tratamentu iha ONGV, depende ba kliente, tanba tuir Lucia Lobato, antes ne’e iha tinan 2010, halo ona operasaun dala rua iha Hospital Mouth Elisabeth Singapura. 

“Nune’e nia hato’o pedidu ba Tribunal Rekursu, atu bele autoriza hodi halo operasaun kontinuasaun ba operasaun ne’ebe halo antes ona,” Jose Pedro hateten. 
,

Maijen Lere Husu Joven Sira Labele Koko Estadu; “Se La’e Ba Para Iha Kadeia no Semiteriu”

.

Notisia Husi TVTL - Tersa-Kalan, 25 Junhu 2013 

Chefe Estadu Maior Jeneral Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Lere Anan Timur hateten katak, estadu iha kompetensia atu atende kualker aktividades grupus ne’ebe hakarak koko Estadu tamba Estadu maka bele proteje Povu no nasaun. 

Asuntu ne’e hato’o husi Lere Anan Timur hafoin hasoru malu ho Formadores husi Brazil ne’ebe sei fo treinamentu ba membru Polisia Militar iha Timor Leste. 

Tuir mai deklarasaun kompletu husi Maijor Jeneral Lere Anan Timur: 

“Fatin treinamentu defende sira, balun iha Dili, balun iha Metinaru, maibe iha Dili diak liu, hau hateten Dili diak liu tamba fo imazen ba ita nia joventude sira ne’ebe nakar ne’e katak, Polisia Militar treinu ne’e, ne’e para kontrola situasaun, labele halimar demais, tamba ita pais demokratika ne’e, ita iha PNTL, ita nia Polisia Militar, estadu ninia seguransa hanesan baibain hau dehan, estadu ne’e iha kompetensia, iha kapasidade hotu-hotu atu kontrola situasaun hodi asegura estabilidade iha ita nia rai laran. Seguransa enjeral iha ita nia rai laran hau rona informasoens katak, parte Beto ne’e mak ita nia artemarsiais komesa ativu fali, liu-liu SH sira, hau hateten ba nia nain ulun sira nain 5 ne’ebeke uluk hasoru hau ne’e, kerizerke imi (Artemarsias) labele koko ho estadu, estadu ne’e estadu, ne’e laos ONG ida, ne’e laos suku ida ga Aldeia ida be imi koko, Estadu iha kompetensia, iha direitu para kaer ema, baku ema, kadeia ema e ate to’o oho ema, ida ne’e tamba estadu ida, labele halimar demais ho estadu, sira hanoin be sira ne’ebe haksoit tun sa’e ne’e, kalan ba tuku baku no asalta ema nia uma ne’e hau dehan hanesan ne’e, aban bain rua sira sei lori konsekuensia, balun ba para iha Hospital, balun ba ara iha kadeia, ida ne’e maka sira nia fatin i balun ba para iha semiteriu ne’eba, maske nune’e semiteiru ne’e dalan ida de’it, mais kuandu ita ba kadeia ne’e hau dehan ba joven sira labele estraga sira nia futuru, foin 15 anos mak ba kadeia ne’e ita nia futuru ba ne’ebe, ne’e mak hau husu ba joven sira nia situasuan atu hakmatek,” deklara Lere Anan Timur. 
,

Kazu Membru Polisia Tiru Joven Iha Hera “TDD Hamonu Sentensa Tinan 16 Kadeia Ba Mariano”

.

Notisia Husi TVTL - Tersa-Kalan, 25 Junhu 2013 

Tribunal Distrital Dili (TDD) hamonu sentensa tinan 16 kadeia ba Ajente Polisia Mariano da Silva ba kazu omesidu hodi hamate Armindo Pereira Soares iha parte Hera. 

Enkuantu Agustinho da Costa Tribunal absolve tiha husi akuzasaun, tamba konsidera laiha faktus. Hafoin rona tiha testamunha 11 inklui arguidu nain 2 iha terca-feira ne’e, Tribunal Distrital Dili hamonu sentensa tinan 16 kadeia ba jente Polisia Mariano da Silva Antonio tamba oho Vitima Armindo Pereira Soares. 

Durante julgamentu, testamunha nain 7 deklara hare deretamente arguidu uza pistola Blok 19 hodi tiru vitima iha parte kabun. 

 Tuir Tribunal Arguidu Mariano da Silva Antonio komete krime omesidu agravadu kontra artigu 139 kodigu penal ho prizaun tinan 16 no selu kustu ba estadu ho valor dollar Amerikanu 20. 

Iha parte seluk, arguidu Agustinho da Silva Cardozo, Ministeriu Publiku akuza komete iha krimi ofensas integra fizikas simple, arguidu kontra artigu 145 kodigu penal Timor Leste no konsidera krime omesidu publiku ne’ebe depende ba keixa husi vitima no familia vitima. 

Maske nune’e, realidade vitima la halo akuzasaun hasoru arguidu Agustinho, tamba ne’e Tribunal absolve tiha arguidu Agustinho da Silva Cardozo husi krimi ne’ebe akuza ba nia. 

Kona ba desizaun ne’e parte defeza kondenadu Mariano da Silva Antonio sei aprejenta rekursu ba Tribunal de Rekursu durante loron 15. 
,

Komunidade Tristeza: “Governu Abandona Sentru Saude Komunitaria”

.

Notisia Husi TVTL - Tersa-Kalan, 25 Junhu 2013 

Postu Saude komunitariu Suku Foho-Lau, Turiskai oras ne’e dadaun abandonadu, maske postu refere foun maibe nunka uza no populasaun hatudu sentimentu laran triste, tamba governu la koloka membru pesoal iha fatin ne’e. 

Governu liu husi Ministeriu da saude hari’i Postu saude komunitaria iha Suku Foho-Lau maibe to’o oras ne’e la uza tanba falta pesoal de saude atu koloka iha fatin refere. 

Tuir lolos psotu saude refere kria atu fo atendementu ba populasaun sira husi Suku 4 ne’ebe pertensia ba Sub Distritu Turiskai. 

 “Iha hau nia Suku Foho-lau Governu hari’i tiha sentru saude maibe laiha pesoal saude no sentru saude ne’e to’o agora abandona hela, ami nia sentru saude ne’e mos atu sai aat tan ona,” dehan xefe Suku Foho-Lau. 

 Aliende falta pesoal de saude, iha postu refere laiha aimoruk, falta fasilidade no saneamentu. 

Populasaun sira triste tamba governu hari’i tiha postu saude iha sira nia Suku maibe la koloka pesoal saude hodi atende komunidade sira. Komunidade sira mos lamenta mos tamba to’o oras ne’e sira la asesu ba rede Timor Telekom, Telekomcel, no Telemor. 
,

Promesa Governu Ahi Lakan 24 Oras La Realiza; “Komunidade Turiskai Sunu Kami Tamba Eletrisidade Mate Durante Tinan Ida Ona”

.

Notisia Husi TVTL - Tersa-Kalan, 25 Junhu 2013 

Populasaun Distritu Turiskai Distritu Manufahi durante tinan ida ho balun la asesu ba enerjia Eletrika. Populasaun durante ne’e uza de’it Kami hodi hetan naroman iha tempu kalan. 

Popualsaun Turiskai kuaze 9000 (rihun sia) resin oras ne’e moris iha nakukun laran tamba EDTL ne’ebe durante ne’e fornese enerjia Eletrika ba sira ne’ebe oras ne’e avaria total durante tinan ida resin ona. 

Oras ne’e komunidade sira tenki uza Kami hodi fornese naroman ba sira iha tempu kalan. “Ami tuku Kami hodi sunu tamba eletrisidade mate durante tinan ida resin ona, balun ne’ebe iha osan sunu lilin maibe ami ne’ebe laiha osan teke sunu Kami” dehan komunidade. 

Wainhira ekipa Televizaun Timor-Leste konfirma ba reprejetante EDTL iha Turiskai hateten, Jerador ne’ebe durante ne’e uza avaria total, sira mos hato’o ona problema ne’e ba EDTL Sentral maibe to’o oras ne’e seidauk iha solusaun. 

 “Ami nia jerador ne’e hetan avaria, ami mos hato’o ona relatoria iha Dili maibe to’o agora ami la hetan resposta husi nasiona, maibe sira fo fali informasaun mai katak ami hein deit ona lina Oliu Pezado nian, hau hanesan operador hau kala hein deit ona,” dehan Tekniku EDTAL Turiskai. 

Nune’e mos, Administrador Sub Distritu Turiskai sente troste tamba tinan 10 resin ukun an maibe povu Turiskai sei moris iha nakukun laran. Nu’dar autoridade lokal sira hato’o ona problema ne’e ba Ministeriu kompotente, maibe to’o oras ne’e seidauk hetan resposta. 

Nune’e mos to’o oras ne’e Populasaun Turiskai seidauk hetan eletrisidade husi Oliu Pezado.
,