“Membru UPF Uza Farda Nakles”

.

Jornal Independente - Kuarta-feira, 03 Julho 2013 

Farda ne’ebe mak durante ne’e membru Unidade Polisia Fronteira (UPF) uza kuaze nakles hotu ona, ne’e duni, membru barak tenke borda (tambal) farda ne’e, tamba to’o agora seidauk simu farda foun husi instituisaun. 

Komandante UPF, Superitendente Agustinho Gomes hateten, farda ne’ebe mak nia membru sira uza ne’e nunka troka, membru barak mak borda falideit farda ne’ebe mak kuak ona hodi uza, tanba la iha farda foun. 

 “Ami nia proposta ne’e ami hatama kleur ona, maibe ami kontinua uza farda ne’ebe kuak ona hodi halo serviso,” hateten nia, iha Kuartel jeral PNTL, Kaikoli, Dili (01/7). Nia dehan, farda ne’ebe oras ne’e dadaun membru UPF sira uza hanesan iha tempu gerillia, tanba sira uza farda kor la hanesan, sira tenki uza ropa la uniforme, tanba laiha farda foun atu uza. 

 “Ami nia farda agora ne’e ami uza hanesan fali uluk iha gerileiru nian, gado-gado loos, balun uza koor seluk no balun uza fali seluk, ida ne’e mak ami agora uza hela iha ne’eba,” dehan Agustinho. 

Ne’e duni, nia husu ba Governu, liuliu Sekretariu estadu Seguransa (SES) atu responde lalais preokupasaun hirak ne’ebe mak sira hasoru ne’e. Antes ne’e, SES sosa ona farda foun mai PNTL, maibe haruka fila tanba farda sira ne’e sosa la tuir dezenu no farda ne’e la iha kualidade. 

,

“Oknum Polisia Halo Agresaun Fizika”

.

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 03 Julho 2013 

Reprezetante povu iha uma fukun Parlamentu Nasional (PN) lamenta atetude oknum Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) ne’ebe halo agresaun fizika ba hasoru joventude ida iha Suku beco, Distritu Covalima, Sub Distritu Suai Vila, Sessta (28/6) foin lalais. 

“Iha loron 28 Junu liu ba, iha Suku beco, Sub Distritu Suai Vila, Distritu Covalima iha tuku 10:00 dader, polisia baku joven ida sa’e motor la uza kapaseti, iha atuasaun ne’e, polisia ne’e la husu, ‘langsung’ tuku no tebe joven ne’e la kona, polisia na’in monu rasik deit,” dehan deputadu Cristovao Barros iha plenaria PN, segunda (1/6). 

Hafoin monu, polisia ne’e sente moe tanba iha ema barak nia oin, tanba ne’e nia hasai pistola tiru, no telefone kedas polisia sira iha postu, hodi hataka baku lisuk joven ne’e to’o tama hospital referral Covalima. Lamentasoens hanesan mos hato’o husi deputadu david Dias Ximenes ‘Mandaty’ huis Bancada FRETILIN, tuir nia katak, atuasaun polisia sempre kestiaona beibeik iha Parlamentu Nasional, maibe polisia kontinua baku hela de’it sidadaun sira. 

 “Polisia loloos halo atuasaun tenki koalia ema uluk no husu lolos, mas agora lae tamba polisia sira abitua ona baku ema, entaun sira hanoin baku ema ne’e mak solusaun ba problema, ne’e la’os,” lamenta David. 

Attitude polisia nia ne’e, La’os akontese deit iha Covalima, maibe iha Kinta kalan (27/6) akontese mos iha Hospital nasional guido valadares (HNGV), guarda sivil ho pasiente sira halai sai hotu iha Hospital tanba oknum polisia halo ataka hasoru guarda Hospital nian. 

.

“Infraestrutura Turizmu TL Sei Izoladu”

.

Foto de AM

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 03 Julho 2013 

 Maske orsamentu tinan 2013 Parlamentu Nasional (PN) aprova ona no distribui ona ba kada Ministeriu durante fulan lima resin ona, maibe tuir ONG FONGTIL, Ministru Turizmu Francisco kalbuady seidauk hadia turizmu iha Timor laran. 

Tuir nia, V Governu konstitusional amrik fulan 11, loloos Ministeriu Turizmu iha ona dadus sobre fatin turizmu no identifika ona fatin turizmu ne’ebe maka perioridade hodi hadia nia infraestrutura iha tinan ne’e, tanba orsamentu aprova fulan 5 resin ona. 

“Infraestrutura Turizmu iha Timor laran fulan 11 sei izoladu hela, Ministeriu Turizmu perioridade fali ba eventu Dili maratona ne’ebe lolos, laos MT nia kompetensia hodi kria, ne’e hatudu katak MT hadau servisu Sekretariu Estadu Joventude Desportu (SEJD), tanba ne’e ami eziji ba MT tenki perioridade hadia infraestrutura turizmu hodi dad turista sira hodi dada turista sira vizita TL,” dehan Direktur Ezekutivu FONGTIL Arsenio Prereira da Silva ba TP (2/7). 

Nia hatutan, Largo Lecidere no Kristo Rei ne’e Jardim, laos fatin Turizmu no ema turista sira hakat mai buka fatin turizmu ne’ebe nia natureza alam, entaun oportunidade para MT hadia infraestrutura iha Distritu no Sub Distritu ne’ebe nia ambiente furak. 

“Fatin turizmu ne’ebe furak mak hanesan parte Nasional Nino Konis Santana Lospalos, Matebian hun, Foho Ramelau Hun, lolos MT tenki hadia uluk infraestrutura Turizmu iha area ne’ebe mensiona, nune’e bele dada no atrai turista sira mai,” Propoin Arsenio. 

Problema seluk, katak Arsenio, Ministru Turizmu Francisco Kalbuady iha kargu tolu, nia tutela ba, ida ne’e sei afeita ba nia konsentrasaun hodi dezenvolve ida pur ida, tanba lolos Timoroan barak iha kapasidade atu assume kargu. 

.

“Konstrusaun Ponte Comoro 2, CAC Bolu PM Xanana”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 03 Julho 2013 

Primeiru Ministru (PM) Kay Rala xanana Gusmao informa katak, oras ne’e dadaun Komisaun Anti Korupsaun (CAC), bolu nia atu presta deklarasaun kona-ba orsamentu konstrusaun ponte Comoro 2 ne’ebe remata tiha ona. 

“Hau atu dehan karik ba pobte Comoro ne’ebe hau atu ba CAC atu responde, ida ne’e ami halo negosiasaun hitu, fou-foun montante orsamentu ba konstrusaun Ponte ne’e U$ 12 milloens, maibe ami hatun tiha ba U$ 8 miloens,” Informa PM Xanana iha Parlamentu Nasional horseik. 

Xanana haktuir katak, Governu ida ne’e agora dadauk iha prosesu konstrusaun estadu, tanba ne’e V Governu konstitusional tinan ida ne’e tenki hakotu ona buat hotu. 

“Hotu-hotu iha konstituisaun katak, U$ 4 mil tenki tama kadeia tinan lima (5), ohin loron mos Komisaun Anti Korupsaun bolu hau, hau sei prepara halo dokumentus sira ne’e atu ba hatan, ami hotu-hotu inklui mos diretores balun agora lakohi asina ona surat, tanba kuandu asina sala ema ba kaer sira,” Xanana Sublina. 

Ho ida ne’e, Xanana hatutan katak, diretores tauk atu responsabliza ba orsamentu Governu nian hanesan ne’e, ida ne’e la’os susar ba sira atu responsabliza, osan ida ne’e, maibe sira lahatene adisional nee saida. 

“Hau sei lembra katak, la’os etika estadu ninian mak ami hakarak hatun, ami haruka hotu ba, maibe ida ne’e labele sai fali ami nia vontade, tanba iha politika ita nia vizaun estadu oituan, labele uza ida ne’ehodi hateten katak, liu tiha ida ne’e ami hala’o ona, se bosok karik, ema bele hateten katak orsamentu ba Ponte Comoro ne’e U$ 13 milloens, maibe ida ne’e la diak,” dehan Xanana. 

 Xefi Governu ne’e haklean katak, nia sei hatudu dokumentus konstrusaun Ponte Comoro 2 ne’e ba KAK, atu nune’e sira mos hatene katak, tanba sa mak husi U$ 12 miloens bele tu;un to’o U$8 miloens. Xanana esplika, osan konstrusaun Ponte Comoro ne’e tun ba 8 milloens ne’e liu husi diskusaun dala 7, laos naran foti desizaun deit katak, U$ 12 miloens ne’e hatun tiha ba U$ 8 miloens deit. 

“KAK agora bolu hau ne’e, sira hanoin katak ami fo de’it, la’e liu husi diskusaun ida ne’ebe lori tempu naruk tebes,” Xanana esplika. 

,

“Ministru 7 Tama Radar Remodelasaun”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 03 Julho 2013 

Tuir Avalliasuan Organizasaun Nao Govermental (ONG), Luta Hamutuk (LH), identifika Ministru nain hitu (7) tama ona iha lista katik sai (remodelasaun-red), tanba halo serviso lalos. 

Diretor Luta Hamutuk (LH) Mericio Akara infomra katak, Ministru 7 ne’ebe mak tama iha lista remodelasaun ne’e mak hanesan; Ministru Turizmu, Ministru Saude, Ministru Comersiu Industria no Ambiente (MCIA), Ministru Edukasaun, Ministru Agrikultura no Peskas (MAP), no Ministru negosiu Estrangeiro no Koperasaun (MNEK). 

Mericio Akara hatutan katak, tempu to’o ona halo remodelasaun, tanba husi prespektiva orsamentu ne’e, Ministru hotu-hotu ezekuta orsamentu 30 pursentu, ne’ebe ezekusaun fraku hotu, maibe dehan Mericio Akara iha Ministeriu ida ou rua mak konsege ezekutaliu 30 pursentu, Ministeriu Rekursu Naturais, Parlamentu Nasional, maibe sira seluk ezekusaun orsamentu ne’e dibawah 30 pursentu entaun sira ne’e fraku. 

 “Ami uluk kedas rekomenda ba Primeiru Ministru atu halo remodelasaun, troka Ministru no Sekretariu estadu ne’ebe mak la efetivu ne’e, mai mak halo kontenti deit Primeiru Ministru, maibe la halo servisu ho diak, tenki halo remodelasaun, hanesan ohin hau temi sira ne’e sei kona remodelasaun hotu i ami hanoin Primeiru Ministru tenki ezekuta lalais,” dehan Diretor LH, Mericio Akara ba Jornalista sira, (Tersa 02/7) iha ninia servisu fatin farol Dili. 

Nia hatutan, problema kapasidade, perioridade, tempu ne’ebe mak sira halao servisu ne’e 24 ka lae, maibe tuir Luta Hamutuk nia haree kuaze Ministeriu sira barak mak servisu baruk ten,” hateten Mericio Akara. 

Tuir Mericio Akara, se ida ne’e mak akontese iha nasaun sleuk nia tenki rejigna an tanba sira labele ezekuta orsamentu, oinsa mak dezenvolvimentu la’o ba oin, se osan ne’ebe mak iha sira nia liman sira la ezekuta tuir kapasidade no perioridade ne’ebe mak iha. 

Ezekusaun forte mak ezekusaun orsamentu ninia, maibe sira laiha kapasidade nusa mak to’o ona fulan Jullu besik tinan ida ona, maibe agora Ministeriu balun ezekuta la liu 30 porsentu. 

“Tenki tau ema matenek professional, labele hanoin partidu hela de’it maibe hanoin servi nasaun, hanoin oinsa servisu 24 oras, labele interese mak partidu, grupo, balun semo ba Bali, Singapura, ne’ebe ami hakarak primeiru Ministru ninia deklarasaun tau iha implementasaun no halo remodelasaun, lalika tauk,” dehan Mericio Akara. 

Director Ezekutivu LH haklean katak, iha Timoroan hakarak servisu hamutuk ho primeiru Ministru no iha kompetensia tomak hodi apoiu PM. “Tanba Primeiru Ministru konsenti ona, labele halo ninia ulun moras fali sira, ajuda Primeiru Ministru, la’e halo susar no halo todan fali ba Primeiru Ministru, nune’e tenki halo duni remodelasaun,” katak Mericio Akara.

,

“JSMP Husu Lori Eis Sekjer PN Ba KAK”

.

Jornal Nacional Diario - Terca-feira, 02 Julho 2013 

Judisial Sistem Monitoring Programe (JSMP) husu, atu lori eis sekretariu Jeral (Sekejer), Parlamentu Nasional (PN), Joao do Amaral ba Komisaun Anti Korupsaun (KAK) atu halo investigasaun, tanba deskonfia halo korupsaun. 

Kestaun ne’e, relasiona ho deklarasaun politika husi Partidu Politika FRETILIN katak, relatoriu Kompania Internasional Independente Delloite tinan 2009 to’o Junu 2011, hetan defisiensia barak kona ba lalaok prosediementu no sistema kontrolu internu aprovijionamentu Parlamentu Nasional (PN) ne’ebe iha indikasaun korupsaun sistematizadu. 

 Diretur JSMP, Luis de Oliveira Sampaio hatete, Eis Sekretariu jeral PN Joao Rui Amaral ne’ebe durante nia mandatu diskonfia nia halo korupsaun, tenki lori ba KAK hodi hala’o prosesu investigasaun atu klarifika lolos. 

“Hau hanoin ne’e tenki lori ba KAK atu halo investigasaun, atu klarifika iha dadus ou faktus ne’ebe mak sufisiente, tamba ami fiar iha instituisaun sira ne’ebe mak tutela, instituisaun sira ne’ebe mak sain ain ba kazu korupsaun tenke lori ba KAK halo investigasaun,” hateten Direktur JSMP Luis Oliveira, ba Jornalista sira, iha Salaun Delta Nova, Sesta (28/6). 

Nia mos husu atu lori dadus ba aprejenta iha Komisaun Anti Korupsaun hodi halo investogasaun atu hare elementu kriminal ba kazu ne’e priense entaun sei lori ba MInisteriu Publiku atu kontinua halo investogasaun hodi hare nia merese duni lori ba Tribunal ka lae. 

 “Ita tenki tau fiar ba ita nia instituisaun polisia, KAK, atu halo investigasaun tanba seidauk klaru, alegasaun ne’e los ka lae, maibe investigasuan mak sei determina kazu ne’e los ka la los alegasaun ne’e iha faktus ka laiha faktus,” hateten Luis. 

Antes ne’e, Esi Sekretariu jeral PN Joao Rui Amaral hateten, durante nia mandatu tinan 5 resin nia parte halo tuir deit regulamentu servisu Sekretariu jeral PN nia.

,

Problema Hospital: “PR Taur Bolu Urjenti Direktor HNGV”

.

Jornal Nacional Diario - Terca-feira, 02 Julho 2013 

Prezidenti Republika, Taur Matan Ruak, segunda (01/7 bolu urjenti Direktor Hospital Nasional Guido valadares (HNGV), Domingos da Silva relasiona ho ejijensia komunidade nian nebe preokupa atendementu Hospital Nasional nian durante ne’e. 

Iha enkontru ne’e Prezidenti Republika, Taur Matan Ruak hodi husu ba pesoal saude ne’ebe servisu iha Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), keta halimar atende pasiente, maibe tenki servisu maka’as hodi atende sira ho diak. 

Mensajen Prezidenti da Republika nia katak, atu servi ita nia ema moras sira ho diak agora,” haktuir Director HNGV, Domingos da Silva ba Jornalista sira iha Palacio Prezidensial, Segunda (1/7), hafoin halao enkontru orjenti ho PR Taur, relasiona ho efisiensia familia pasiente sira nian foin dadauk ne’e kna ba HNGV nia atendementu ba pasiente a’at tebe-tebes. 

Mensazen Prezidenti Republika nian maka, Direztor ne’e haktuir katak, Xefi Estadu husu ba pessoal saude sira atu muda servisu no atendementu tanba durante ne’e publiku, liu-liu familia pasiente sira ejiji ba HNGV hodi trata pasiente ho diak no kondisaun iha HNGV nian. 

“Prezidenti da Republika dehan katak, labele mantein nafatin iha pratika ne’ebe iha, maibe muda ita nia pratika para atu bele rezolve ita nia ejijensia modernu ne’e, tanba ema hotu-hotu hakarak diak tanba ne’e ita tenki fo duni buat diak ba ita nia povu,” hatutan Domingos da Silva. 

Aleinde ne’e, Director HNGV husu hanoin balun husi Xefi estadu atu oinsa mak bele rexolve problema HNGV nian ne’ebe mak ohin loron hasoru dadauk. 

Nune’e mos, Director HNGV Domingos da Silva, agradese ba Xefe Estadu tanba liu husi enkontru sira hanesan ne’e mak bele fanun no ajuda Ministeriu Saude atu servisu diak liu tan iha futuru hodi atende pasiente ho diak, nune’e pasiente sira hala’o tratamentu iha HNGV hanesan sira nia uma rasik. 

 Foto de, Presidencia da Republica de Timor Leste

Editor Foto: Paizinho Tilman
Fotógrafo: Abick Carceres

,

“PJR Lista Kazu Korupsaun 114, Krime 5300”

.

Jornal Nacional Diario - Terca-feira, 02 Julho 2013 

Prokurador Jerald a Republika (PJR), Jose da Costa Ximenes, segunda (1/7), informa prokuradoria nian servisu durante ne’e ba Prezidenti Republika (PR), Taur Matan Ruak, husi servisu ne’ebe nia (PJR) hato’o, kazu korupsaun hamutuk 114 no krime neebe akontese iha teritoriu Timor laran tomak hamutuk 5300. 

Durante enkontru ho Xefi estadu ne’e, informa liu mak kona ba krime neebe maka akontese iha Timor laran tomak atu oinsa bele fo atensaun ba kazu krimes hirak ne’e, no informa mos kona ba kazu pendenti sira, total hira no kazu kriminalidade no korupsaun hira mak Ministeriu Publiku finaliza ona. 

Iha tinan kotuk kazu korupsaun pendente hamutuk 87 no tama to’o iha dia 31 de Maio tinan ida ne’e kazu hamutuk 27 maka tama tan, tanba ne’e kazu to’o ohin loron, kazu korusaun hamutuk 114, husi numeru ida ne’e Ministeriu Publiku konsege finaliza ona kazu hamutuk 39 no kazu neebe sei iha maka hamutuk 75 mak kontinua halo prosesu. 

“Hau informa ba Prezidenti Republika kazu korusaun mai husi ano (tinan) anterior ita iha 87 prosesu pendente mai husi 2012, 1 de janeiru ita iha 87 prosesu, iha 87 prosesu pendente i tama tan too 31 de maio kazu 27 maka tama, total hamutuk 114 depois ita finaliza provolta de 39, agora ita iha 75 prosesu,” dehan PJR Jose da Costa Ximenes, ba Jornalista sira iha palacio prezidnesial, segunda (1/7), hafoin hala’o enkontru ho Xefe Estado Taur Matan Ruak. 

PJR hatutan, tanba konsidera kazu korupsaun hanesan preokupasaun boot entaun Ministeriu Publiku sei halo investigasaun diak liu tan no rezolve kazu sira ne’e tuir prosesu ne’ebe iha. 

 Aliende ne’e mos kona ba situasaun kriminalidade ne’ebe mak akontese iha teritorio Timor laran tomak, mai to’o fulan Abril iha Ministeriu Publiku rejistu hamutuk 5300 prosesu no oras ne’e dadauk husi kazu barak ne’ebe tama Ministeriu Publiku diminui na ba 4900. 

 “Ita to’o 30 de Abril, ita iha 5300 prosesu terotiro agora hela 4900, apejar de prosesu barak ne’ebe tama iha diminui ba 4900 ida ne’e progresu ida que ita iha,” dehan Jose da Costa Ximenes. 

 Husi kazu kriminalidade hirak ne’e barak liu mak kona ba integradu fiziku, asaltu no estragus no kazu homesidu no violensia normal.

,

“PNTL Ermera Kaptura Membru PSHT 14”

.

Jornal Nacional Diario - Terca-feira, 02 Julho 2013 

Membru Artemarsiais husi Organizasaun Persaudaraan Setia Hati Terate (PSHT) hamutuk nain 14, Polisia Nacional Timor-Leste (PNTL), Distritu Ermera, kaptura tanba kontinua treinu nafatin iha kalan.

 Komandante PNTL Distritu Ermera, Superintendenti Mateus Mendes hateten, PNTL kaptura membru PSHT nain 12 inklui nia treinador nain rua tanba sira la kumpri rejolusaun ne’ebe mak Governu fo sai ona hodi labele kontinua halao treinu iha kualker tempu. 

“Ami kontinua buka tuir sira neebe mak halai lakon hodi bele kaer sira atu fo hanoin ba sira katak, aktividade treinu ne’e Governu seidauk reativa fali,” Hateten Mateus ba Jornalista sira iha Estasaun PNTL Distritu Ermera, Segunda (01/07). 

Nia hatutan, antes atu ba halo kapturasaun ba membru PSHT sira ne’e, Policia simu informasaun husi komunidade katak, iha Aldeia Fatu-Bolu, Sub Distritu Hatulia B, Distritu ermera, Artemarsiais PSHT kontinua treinu iha tempu kalan. 

“Ami simu informasaun, sira treinu iha kalan, hahu tuku 19:00 to’o dader, tanba ne’e mak ami nia ekipa ba kaptura sira ohin (Horseik) dader tuku 02:30 madrugada Otl,” hateten Mateus. 

 Nia dehan, se PSHT mak kontinua treinu nafatin, iha baze legal para PNTL kaptura sira no fo sansaun ba sira tuir lei ne’ebe mak iha ona. 

Tuir observasaun JNDiario ne’e nian iha Estasaun Policia Ermera, haree katak, Policia kaptura no prende mos farda PSHT ninan inklui membru sira ne’ebe halai lakon, nia karteira, katana rua, no tudik rua. 

Antes ne’e mos Xefe Estadu Maior FALINTIL-Forca Defesa Timor-Leste (F-FDTL), Maijor Jeneral Lere Anan Timur, deklara ona katak, iha area Beto artemarsiais PSHT komesa ativu fali ona. 

.

PR Taur Matan Ruak: “Remodelasaun Governu Konforme PM Xanana Gusmao”

.

Jornal Nacional Diario - Terca-feira, 02 Julho 2013 

Prezidenti Republika (PR) Taur Matan Ruak hateten, kona ba remodelasaun iha V Governu Konstitusional depende ba Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmao. 

 “Hau foin mai (husi rai liur) ne’ebe la dun hatene, kona ba ida ne’e, imi husu ba maun Boot Xanana, ne’e nia mak hatene,” dehan xefe Estadu ba Jornalista sira iha Airoportu Nicolau Lobato, Dili, sesta (28/06), wainhira husu komentariu ba remodelasaun governu ne’ebe mak publiku, liu-liu soceidade civil ejiji ba PM Xanana Gusmao atu halo remodelasaun ba membru Governu ne’ebe mak laiha kapasidade. 

Antes ne’e, sosieade sivil preokupa ho servisu Ministru no Sekretariu estadu sira nian ne’ebe la’o sabraut los, tanba durante besik tinan ida ona maibe membru Governu la ezekuta orsamentu ho diak no la iha planu no programa ida diak atu bele hala’o dezenvolvimentu. 

Tanba ne’e, sosieade sivil husu ba PM xanana atu hasai tiha Ministru sira ne’ebe mak laiha planu hodi hala’o servisu. 

.

“PM Xanana Promete Sei Remodela Governu”

.

Jornal Nacional Diario - Terca-feira, 02 Julho 2013 

Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmao promete, sei halo remodelasaun ba membru Governu sira hotu, tanba la konsege halo administrasaun publiku ho diak. 

Maske Primeiru Ministru la esplika, konaba bainhira maka atu halo remodelasan, maibe xanana dehan, lakohi ulun fatuk moras no hakilar beibeik membru governu sira ne’e, kona ba sira nia servisu. 

“Hau hakilar beibeik Ministru sira, tanba problema husi administrasaun publika mos ladiak, tanba ida ne’e maka atu remodela ne’e, hau atu remodela hotu kedas, hau dehan tiha ona ba sira katak, imi lakohi, imi nu’udar administrasaun publika ne’ebe servisu ba governu se-se de’it, imi hatama fali imi nian dehan, katak se mak matenek liu, diak liu imi sai ba emprezariu,” hateten Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao ba Jornalista sira Segunda (01/7) iha Centro Convencoes, Dili (CCD). 

Maske Xefe Governu ne’e promete ona atu halo remodelasaun maibe, Xanana esplika katak, nu’udar Xefi Governu sei haree membru Governu sira nia servisu ne’e atu to’o iha ne’ebe. 

“La’os dehan bloku koligasaun sira mak hakilar iha Parlamentu, i depois nia hata’an tuir kedas, hanesan ne’e tenki muda buat hotu,” dehan Xanana. PM Xanana haktuir tan katak, V Governu ida ne’e pertense ba nia hanesan xefe do Governu, buat ne’ebe mak sala tenke koalia ho nia, labele ba koalia fali iha imprensa. PM Xanana mos rekonese, durante ne’e nia hakilar beibeik ona membru Governu sira, maibe problema ida ne’e sei iha tan reuniaun ida ho administrasaun publiku kona-ba lalaok servisu Governu nian. 

“Tinan ida ne’e komu tinan hamos uma laran, tanba ne’e nia sei tuir nafatin membru Governu sira ni diretur,” katak Xanana. Xefi Governu ne’e dehan tan, membru Governu sira ne’ebe mak servisu diak, no se mak servisu la diak, nia konese mos. 

 “Membru Governu sira ne’e hau konese mos, “Se Mak Yes Men” hela de’it, maibe depois bok la ba, ne’e hau hatene hotu, ne’ebe sira atu lohi hau ne’e labele (La hetan Boy), tanba hau konese tiha ona tinan lima nen ona,” Xanana esplika. 

Maibe Xanana rekonese Diretores balun nia servisu, katak sira fo an duni ba sira nia servisu ho vontade nasionalizmu ne’ebe maka’as tebes. “Membru governu sira balun ne’ebe mak malandru ne’e, lista naran no idade kompletu hotu ona ba remodelasaun,” informa Xanana. 

“Hau sei iha tan enkontru ida ho sira atu hakilar nafatin sira dehan, ita nia estadu ne’e bele la lao, imi mos kala rona ona, foin dadauk enkontru iha MinisteriuNegosiu Estranjeiru no Cooperacao (MNEC), Ministru sira balun to’o tarde, hau haruka taka odamatan,” Xanana haktuir. 

 Xefi Governu ne’e haklean katak, nia hakilar membru Governu sira la’os tanba osan, maibe tanba povu no rai ida ne’e. “Uluk Guerileiru sira iha ai-laran halai ho ain tanan deit mos hau (PM Xanana) sei hakilar sira, maske fulan-fulan sira la simu osan,” Xanana koalia. 

 Xanana haktuir, kompara ho membru Governu sira ne’ebe fulan-fulan simu osan, hetan kareta, simu telefone, tanba sa mak nia labele hakilar. 

“Hau nia Guerileiru sira balun mate mos hau sei hakilar nafain sira, agora imi buat hotu kompletu, hetan buat oi-oin tanba sa mak haul abele hakilar imi,” Xanana koalia. 

Pm Xanana mos haktuir tana katak, nia haka’as nafatin atu membru governu sira no administrasaun publiku hotu, tenki kopera hamutuk hodi servi rai no povu ida ne’e. 

 “Liu husi imi, hau halo tan apelo boot ida, ba membru Governu no directores dehan haka’as an ba, tanba to’o momentu ida haul abele ona, diak liu sai hodi forma emprezariu mak hau fo eletrisidade ba sira,” Xanana koalia.

.

“Ijazah Alumni UNPAZ 1324, Sei Ilegal”

.

Jornal Nacional Diario - Segunda-feira, 01 Jullu 2013 

Alumni Universidade da Paz (UNPAZ), hamutuk 1324 ne’ebe hasai ona lisensatura (S1) no komesa husi tinan academia 2011-2012, sira nia ijasah sei illegal hela, tanba to’o oras ne’e dadaun sira nia diploma seidauk hetan legalizasaun husi Ministeriu Edukasaun (ME). 

Kestaun ne’e hato’o husi, Porta Voz alumni UNPAZ, Francisco Soares Martins ba Jornalista sira iha Hotel Dili, Lecidere, Sabadu (29/06). Francisco Soares husu ba Ministeriu Edukasaun (ME) no Reitor UNPAZ, atu toma responsablidade tanba tinan rua ona alumni sira hasoru obstaklu bo’ot tamba ho diploma ne’ebe seidauk legaliza. 

 “Ami ne’e hasai lisensatura (S1) iha tinan 2011 hamutuk 765, no sira ne’ebe hasai lisensatura (S1) iha tinan 2012 hamutuk 559, husi fakuldade 6 hanesan Fakuldade Direitu, Ekonomia, Saude Publika, Tekniku, HI no Sastra,” hateten Framcisco Soares. 

Nia haktuir, durante ne’e sira esforsu an tomak ba iha edukasaun no sira buka mekanismu tamba saida mak sira nia diploma to’o agora seidauk legaliza, maibe husi parte edukasaun dehan la atende. 

 “Ami kuandu ba iha ME haruka ami mai fali UNPAZ, depois UNPAZ haruka ami ba nafatin Edukasaun, maibe to’o agora seidauk iha objerivu ida, no ami hein de’it saida mak akontese, husi parte rua tenki toma responsablidade tomak ba ida ne’e,” Francisco Soares koalia. 

 Nia hatutan katak, ho problema ne’e rasik, sira halo tiha ona sorumutu ho reitor maibe seidauk hetan solusaun. 

“Ami alumni UNPAZ, ano letivu 2011-2013 ne’ebe mak to’o agora seidauk hetan legalizasaun husi Ministeriu Edukasaun, ami husu urjenti ba Universidade da Paz Prof, Dr, Lucas da Costa, SE. MSi ne’ebe hanesan superior iha UNPAZ atu toma atensaun ho emediatamentu ba ami alumni nia preokupasaun kona ba diploma ne’e seidauk hetan legalizasaun husi ME,” nia hatutan tan. 

Francisco Soares mos koalia tan katak, se karik laiha nafatin rezultadu husi parte rua, Alumni UNPAZ ameasa, sei mobiliza estudante Universidade da Paz tomak inklui alin sira hodi halo asaun pasifiku hasoru Universidade da Paz, hodi halo ejijensia ba UNPAZ no Ministeriu Edukasaun.

,

“Timor-oan Oho Malu Iha Indonezia, Tan Artemarisias”

.

Jornal Independente - Segunda-feira, 01 Jullu 2013 

Estudante Timor-oan Fernando de Sousa Freitas (23), ne’ebe hetan asaltu iha Malang, Indonezia, Sesta (28/6), hakotu ona nia iis iha Hospital RSSA, Malang. 

 Kasatreskrim Polres Kota malang, AKP Arief Kristano hateten, Motivu asaltu matebian Fernando, inisia mai husi problema arte-marsiais entre matebian no suspeitu sira. 

Nia hatutan, ekipa Tim Crime Cruiser (TCC) Polres malang Kota, kaer ona suspeitu na’in lima ne’ebe mak asaltu matebian. “Sira nia naran ami hetan husi deklarasaun matebian nia kolega sira ne’ebe mak tuir prosesu investigasaun,” dehan AKP Kristanto liu husi Malang Post ne’ebe mak diariu ne’e asesu (30/6). 

Maibe, AKP Arief Krisanto ne’e, lakohi fo sai suspeitu sira nia naran, ne’ebe mak oras nee dadauk sbmete hela iha prosesu investigasaun, iha posiblidade mos katak, husi prosesu ne’e numeru suspeitu bele aumenta. “Sira ne’e, ami kaer iha fatin ne’ebe mak sira hela ba (kost) iha area Tlogomas,” nia esplika. 

Maibe, tuir Fonte malang Post, suspeitu sira ne’ebe hamate matebian Fernando, estudante ida husi Timor-Leste ho Inisial JCG (21), suspeitu mos eskola hela iha Universidade ida iha Malang, Indonezia. 

Tuir Fontes ne’e mos hateten, matebian hetan asaltu iha loron (23/6) iha Gedung bali, Universidade Merdeka (UNMER), Malang, Indonesia nia oin. 

Estudante Timoroan ne’e, dezmaia kedas iha fatin, tanba hetan kanek todan hafoin ta’a ho baliu iha nia ulun fatuk, molok lori ba ospital atu halo tratamentu. 

Tuir informasaun ne’ebe diariu nee asesu husi malang Post katak, matebian Fernando ne’ebe mak iha momentu ne’eba sa’e motor Yamaha Vixon ho xapa matrikula N. 671 AG atu ba hasoru nia kolega sira iha Jakarta Raya Dieng malang, maibe momentu nia to’o iha fatin akontesementu Fernando hetan asaltu, grupu deskonesidu ne’ebe ho motor hotu, lori baliu, ai no fatuk. 

Tuir informasaun ne’ebe mak diariu ne’e htan husi funsionariu Aeroportu Internasional Nicolau Lobatu katak, Matebian nia isin sei to’o iha Dili, Segunda (1/7). Matebian Fernando Sousa Freitas Mai husi Distritu baucau, Sub Distritu Venilale, Suku Uma Ana Ico, Aldeia Wai te’e.

,

“FRETILIN Konxiente Altera Lei Pensaun Vitalisia”

.

Jornal Independente - Segunda-feira, 01 Jullu 2013 

 Hafoin aprova lei pensaun vitalisia liu tinan neen (6), Bancada FRETILIN iha Uma Fukun Parlamentu Nasional (PN) konxiente katak, Povu Timor-Leste barak mak sei moris iha kiak, ne’e duni presiza atu halo alterasaun ba lei ne’e. 

Deputadu Bancada FRETILIN, Francisco Miranda Branco hateten, lei pensaun vitalisia iha ona ajenda Bancada, dezde esgunud lejislatura hatama ona rekerementu atu halo alterasaun ba lei pensaun Vitalisia. “Ami hanoin presiza alterasaun lei ida ne’e no halo modifikasaun hodi responde ba situasaun ne’ebe ita nia pais hasoru,” dehan nia iha uma fukun PN. 

 Tuir nia, lei pensaun vitalisia fo impaktu la dun diak ba sosiedade, tanba orgaun soberania nasaun Timor Leste la reprezenta povu ne’ebe sei mukit no kiak tebes. Nia hatutan, presiza hatasak matoridade no politiku nain sira nia hanoin katak, presiza halo alterasaun ba lei ne’e tuir situasaun povu nian, atu nune’e, bele lori justica social ba povu tomak. 

Bancada FRETILIN mos iha hanoin atu muda lalais lei ne’e, maibe atu altera presiza iha boa Vontade husi bancada sira seluk mos, atu bele prienxe kouru. 

 Maibe, nia parte espera positivu katak, bancada hotu sei tau mos konsensia aas ba situasaun moris populasaun nian ne’ebe nakonu pobreza. 

 “Diak liu ita hadia no alterasaun ba lei para lalika lori ezeklivru boot ba ita nia sosieade no lori justica social ba ita nia povu,” nia espera. 

.

“FRETILIN-CNRT Hamutuk, Ramos Horta Kontenti”

.

Jornal Nacional Diario - Segunda-feira, 01 Jullu 2013 

Reprezetante Sekretariu Jeral Organizasaun Nasoens Unidas (ONU) no Eis Prezidenti Republika Timor-Leste, Jose Manuel Ramos Horta sente kontente, haree ambiente politika iha Timor-Leste, ne’ebe FRETILIN ho CNRT komesa kolabora hamutuk hodi hadia ekonomia povu nian. 

Ida ne’e hatudu katak, pustura politika iha Timor-Leste ne’e komesa muda dadaun ona ho hanoin ida de’it,” Sublina eis Prezidenti da Republika Timor Leste Jose Manuel Ramos Horta ba Jornalista sira iha Palacio do Governu foin lalais ne’e, relasiona ho eis Primeiru Ministru Dr. Mari Alkatiri ne’ebe oras ne’e dadaun hetan fiar husi Governu hodi lidera projetu Master Plan iha Distritu Oecusse. 

“Ne’eduni hau kontente haree ambiente politika iha Timor ne’e Calm ke FRETILIN, CNRT Colabora, ida ne’e para povu labele terus nafatin no ekonomia ne’e la’o ba oin,” Ramos Horta dehan. Tuir Ramos Horta, matenek nain sira ne’ebe iha esperensia tenke hamutuk duni atu Timor bele la’o ba oin hodi reduz pobreza, no povu ida ne’e bele sai husi kiak no mukit. 

 “Tamba Mari Alkatiri ema ne’ebe iha esperensia kona ba ekonomia, finansa no disiplina, tanba ne’e nia bele ajuda maka’as, ida ne’e hatudu katak, politika iha Timor Leste ne’e diak tebes, nai ulun sira hakarak duni atu hadia rai no povu ida ne’e nia moris,” Ramos Horta koalia. 

 Ramos Horta hatutan tan katak, Primeiru Ministru xanana Gusmao nia sentidu estadu no nia matenek para halibur la’o de’it Mari Alkatiri, maibe sira ne’ebe iha matenek no esperensia hodi servisu hamutuk dezenvolve rai ida ne’e. 

 Entertantu, antes ne’e, Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN, no eis Primeiru Ministru I Governu Konstitusional Timor-Leste ne’e, hetan fiar husi organizasaun Bayu Undan no V Governu Konstitusional hodi lidera Projeitu Master Plan ne’ebe atu realiza iha Distritu Oecusse. 

“Tanba Timor-Leste oras ne’e dadauk komesa hatudu ona ezemplu estratejia diplomatika i moral ba nasuan sira seluk, atu nasaun seluk bele halo tuir,” Ramos Horta esplika. 

Tanba katak nia, Primeiru Ministru Xanana Gusmao nia kredibilidade internasional, hodi hatudu Timor-Leste nia estratejia Politika ba nasaun seluk. 

,