sexta-feira, 5 de julho de 2013

“FRETILIN Kritika Membru Governu, PM Xanana Defende”

.

Jornal Nacional Diario - Sesta-feira, 05 Julho 2013 

Bancada Opozisaun FRETILIN kritika membru V Governu Konstitusional ne’ebe la’o atraza liu, maibe husi parte sorin Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao ho linguazen diplomatiku defende membru governu katak, la’os tempu mak halo membru governu sira ne’e demora, maibe sira sei presiza liu husi prosesu aprendizazen. 

“Tinan ida ne’e, problema sistema, mentalidade maibe hau tenke defende, hau nia membru Governu, ita boot sira hatene ona katak, ami la’o neneik, maibe hau nu’udar xefe Governu hau tenke defende sira,” afirma Kay rala Xanana Gusmao foin lalais ne’e iha Parlamentu nasional, bainhira hetan kritika husi Bancada Opozisaun. 

Xefi Governu ne’e hatutan katak, tinan ida ne’e obrigatoriu tebe-tebes atu automatiza sistema, tamba Governu liu husi Ministeriu Financas sei halo kalendariu ida para membru Governu tomak ho Sekretariu Estadu sira ba aprende sistema ne’e oinsa. 

Tamba tuir Xanana, dala ruma membru Governu sira la kumpriende sistema hodi tau kulpa fali ba sistema, entaun presiza iha konesementu tekniku. “Nu’udar ema partidu, Partidu mak hili ita, ita ba tur tiha, maibe konesementu sira ne’e seidauk iha, maibe ita dehan ami hakarak husu tan additional, prosesu ne’e aprendizazen, hau rekonese ida ne’e husi hau nia Governu tanba hau mak nu’udar Xefe,” Xanana afirma. 

Entertantu, Xefi bancada FRETILIN, Aniceto Guterres hateten katak, V Governu ne’e la’o neineik liu, tamba ne’e mak to’o ona tinan klaran, maibe seidauk hare buat pozitivu ida iha Givernu ida ne’e. 

“Ida ne’e it abele dehan katak, se Governu ida ne’e hela tinan hat, tinan hat hotu tiha Governu foun ida mai fali, hateten nafatin dehan ami seidauk preparadu tan, ida ne’e mak razaun sira hotu, Sr. primeiru Ministru,” dehan xefi bancada FRETILIN Aniceto Guterres. 

Nia hatutan katak, koligasuan husu ba governu atu hadia sistema ida ne’e, atu labele mosu beibeik hanesan ne’e. 

Aniceto Guterres hatutan, FRETILIN mos hatene katak, Governu mos la hanoin at uses husi buat ida kontrolu external ne’e, maibe FRETILIN hakarak iha empremio ida neebe iha serteza katak, to’o tempo hanesan ne’e governu tenke tu’ur ou to’o ona iha montante ida hanesan ne’e. 

Iha sorin seluk, Deputadu Inacio Moreira mos hateten katak, kestaun ida ne’e iha kumprimisio politika ba iha partidu politiku balun, diretur sira ne’ebe servisu ho professional aproveita hodi hasae malu nafatin. 

“Se ita tinan bai-loron hasae malu hela deit servisu sei la la’o, ida nee mak afeta hotu ba prosesu ne’e tomak,” Inacio Moreira esklarese. 
,

Sergio Lobo Ho Bendito Freitas “Prontu Simu Desizaun PM Xanana”

.

Jornal Nacional Diario - Sesta-feira, 05 Julho 2013 

Ministru Saude (MS), Sergio Lobo ho Ministru Edukasaun (ME), Bendito Freitas deklara katak, sira nain rua pronto atu simu desizaun Primeiru Ministru (PM) Xanana Gusmao kuandu halo duni remodelasaun GOvernu, karik sira nain rua tama iha lista remodelasaun. 

“Hau seiduak hatene no rona kona ba asuntu ne’e, maibe hau pronto atu simu desizaun PM nian karik hau mos tama iha lista remodelasaun,” Ministru saude, Sergio Lobo deklara asuntu ne’e ba Jornalista sira iha Hotel de ramelau, Aimutin, Comoro, Dili, Kinta (4/7), hodi responde informasaun nebe espailla katak, PM xanana Gusmao atu halo remodelasaun ba membru Governu iha tinan ne’e. 

Maske nune’e Sergio Lobo haktuir katak, to’o ohin loron nia parte la dauk iha informasaun sobre asuntu ne’ebe refere. 

“Hau la hatene ida ne’e, bah au la iha problema,” hatete MS Lobo. Iha parte seluk, Ministru Edukasaun, Bendito Freitas hatete remodelasaun governu ne’e kompetensia, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao. 

“Ami hanesan membru Governu, ezekutivu, ami kumpri ba hirarkia desizaun PM, so que ami iha tomada de pose ne’e ami nia kumprimisiu atu servisu, kumroi, desizaun saida de’it ami kumpri maibe hau laiha kompetensia koalia kona ba asuntu ida ne’e,” Bendito Freitas ba Jornalista sira, Kinta (4/7) iha eis salaun CNRT Balide, Dili. 

 Nia hatutan, kona ba ezekusuan orsamentu Ministeriu Edukasaun tama ona ba 30 porsentu, hotu-hotu komprende katak iha sistema ida iha kotuk nune’e, hotu-hotu sei hein hela ne’e fiskalizasaun premiu, “Ezekusaun orsamentu ME nia tama ona 30 porsentu, nune’e implementasaun orsamentuiha sistema ida iha kotuk, hotu-hotu sei hela ne’e fiskalizasaun premiu,” hateten Bendito Freitas. 

Nia hatutan, dala ruma iha liur ne’e, koalia buat hotu diak, maibe kuandu tama mai ona ne’e bele implementa maibe politika tau hela hanesan ne’e, tenke ba hotu ne’eba, entaun depois de konkorda ne’ebe liu tiha ba mak bele implementa. 

 “Hau hanoin katak, Governu liu husi Konsellu de Ministru (KM) ba ona Parlamentu Nasional (PN), tersa (03/7) Primeiru Ministru dader ba ona iha Palasio Governu, los ona iha Parlamentu nasional (PN), iha mudans aoituan fo posiblidade ituan para it abele book-an ba implementasaun orsamentu ne’e,” Bendito informa. 

Ministru Edukasaun ne’e dehan, presiza flexibilidade ne’e laos edukasaun deit, maibe ne’e Ministeriu hotu-hotu, sei desizaun ne’e los ona, agora tenke lalais implementa. 

“Hanesan maluk sira balun iha liur dehan, falta fulan tolu los duni, falta fulan nen determina mais nia pratika ne’e mak ba ne’eba, eziji efisiensia estabildiade no mos determinasaun, esforsu maka’as duni par abele implementa osan ne’e, hatene katak Ministeriu balun mos presiza apoiu,” hateten Bendito kona ba remodelasaun ne’e. 

Nune’e, antes ne’e, Primeiru Ministru rasik promete ona katak, sei halo remodelasaun maibe tempo atu halo remodelasaun ne’e mak seidauk fo sai ba publiku.
,

S.E. PREZIDENTE REPÚBLIKA SEI HALA’O VIZITA ESTADU BA AUSTRÁLIA

,

Dili; 05 Jullu 2013 – Prezidénsia Repúblika informa katak S.E. Prezidente Repúblika, Taur Matan Ruak, akompaña husi Primeira-Dama, Dra. Isabel Ferreira no Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Sr. Jose Luis Guterres, sei hala’o vizita Estadu ba Austrália hosi loron 6 to’o 10 fulan-Jullu ne’e. 

 Durante estadia iha Austrália, Xefe Estadu sei hasoru malu ho Governador-Jerál Austrália nian, Sra. Quentin Bryce AC CVO, Primeiru-Ministru Sr. Kevin Rudd no autoridade importante sira seluk rain ne’ebá nian. 

Alein de ne’e Xefe Estadu mós sei hasoru malu ho komunidade timoroan sira iha Darwin, no aproveita kondekora Orden Timor-Leste ba Sra. Shirley Shackelton no Sr. Tomas Uren nu’udar rekoñesimentu Estadu Timor-Leste nian ba sira na’in-rua nia kontribuisaun ba auto-determinasaun Timor-Leste nian. 

Xefe Estadu mós sei hasoru malu ho estudantes bolseiru timor oan iha Camberra. Xefe Estadu ho delegasaun sei fila hikas mai Timor iha loron kuarta-feira 10 Jullu, semana oin. 

Ba informasaun liu tan, favór kontaktu Departementu Komunikasaun Sosial liu husi Media@presidenciarepublica.tl | HP: +670 78001011 
,

Dom Basilio: “Halo Remodelasaun Tenki Tetu Klean”

.

Jornal Nacional Diario - Sesta-feira, 05 Julho 2013 

Bispo Dioseze Baucau, Dom Basilio do Nacimento fo hanoin ba Governu katak, wainhira atu halo remodelasaun ba membru Governu dalima ne’e presiza tetu didiak, tanba se halo remodelasaun maka servisu sai a’at liu tan entaun lalika halo remodelasaun. 

Bispo Dioseze Baucau, Dom Basilio do Nascimento, hateten lia hirak ne’e ba Jornalista sira iha Palacio Prezidensial Aitarak Laran, Dili, Kinta (4/7) hafoin hala’o enkontru ho doadores husi Espanol. 

To’o oras ne’e informasaun ne’ebe maka hamanas hela sosieade maka Primeiru Ministru (PM) Kay rala Xanana Gusmao rasik iha ona lista atu halo remodelasaun ba membru Governu sira ne’ebe la iha kapasidade atu hala’o servisu no ezekuta programa ho diak. 

Husi polimika remodelasaun ba membru Governu ne’e, parte igreija katolika mos fo nia hanoin ituan ba politika ne’e katak, se Primeiru Ministru xanana Gusmao sente remodelasaun la fo benefisiu ba povu ka remodelasaun maka servisu kontinua la lao, diak liu lalika halo remodelasaun. 

“Hau la hatene buat politika nian, maibe buat ne’e hanesan ne’e, se atu muda ba diak, ba diak liu, buat hotu la’o diak, agora se muda atu halo a’at liu entaun lalika,” dehan Dom Basilio. 

Maske nune’e atu halo remodelasaun ka la halo remodelasaun ne’e kompetensia Primeiru Ministru xanana Gusmao nian. 

“Agora se tempu atu halo remodelasaun ou la halo ne’e laos hau nia kompetensia, ne’e imi husu ba Primeiru Ministru,” afirma Bispo Dioseze Baucau ne’e. maske nune’e, antes ne’e Primeiru Ministru Xanana Gusmao rasik deklara ona katak, membru Governu ne’ebe maka atu hasai husi nia kargu, naran iha tiha ona no lista atu troka hikas membru Governu sira ne’e mos iha ona. 

Nune’e mos sosieade sivil antes ne’e eziji maka’as ba PM Xanana atu halo remodelasaun ba membru Governu sira ne’ebe mak servisu laiha planu no ezekuta orsamentu la lao diak. 

Prezidenti Conselhu Nasional Joventude Timor-Leste (CNJTL), Leovigildo Hornai, antes ne’e hateten atu halo remodelasaun ba membru Governu ne’e laos pekado ida ba PM Xanana Gusmao, maibe remodelasaun ne’e hanesan sistema demokrasia ida ne’ebe maka Timor-leste presiza hala’o wainhira membru Governu ida hala’o serviso la loos ka ezekuta orsamentu ladun diak. 
.

LH Konsidera: “Asanami Lidera MAP Tinan nen Saugate”

.

Jornal Nacional Diario - Sesta-feira, 05 Julho 2013 

Organizasaun Naun Govermental Luta Hamutuk (LH) konsidera Ministru Agrikultura no Peskas (MAP), Mariano Asanami Sabino, lidera MAP durante tinan nen (6) nia laran ‘saugate’ deit, tanba la halo mudansa ba seitor agrikultura ne’ebe produsaun rai laran laiha, komunidade dependenti nafatin importasaun rai liur ninian. 

“Politika boot, gasta osan barak sosa ekipamentus, maibe ita la hare rejultadu pozitivu iha tinan 6 nia laran, nia rejultadu mak marka pasu deit, basa ita importa fos hela deit inklui hahan sira seluk,” Diretur ezekutivu Luta Hamutuk, Mericio Akara, relata asuntu ne’e ba JNDiario Kinta (4/7) iha nia kna’ar fatin farol, Dili. 

Tuir Akara, kapasidade zekusaun sei fraku, rekursu humanu fraku, lideransa halo servisu ho displina realidade politiku distribuisaun trator ne’e la aseleira dezenvolvimentu agrikultura no laiha progresu ema nafatin depende ba fos MTCI, kuantidade produsaun laiha, pior liu mak sira (Agrikultor) lahatene uza trator, la halo manutensaun no laiha supervizaun diak husi MAP entaun balu uza sala, la uza no aat. Nia hateten, MAP adopta politika mesak furak maibe nia implementasaun zero, tanba laiha kordenasaun entre MAP np MCIA hodi hare ba potensialidade ai-han ninian. 

“Ministru koalia fura-furak deit, mais ne’e teoria implementa laiha, ekipamentu ba fahe tiha mais la halo akompaniamentu, husik deit agrikultor atu hatene uza ka lae sira lapreokupa,” koalia Akara. 

Direktur ne’e akresenta, nia parte duvida politika MAP la klaru, halo produsaun atu konsume rai laran ka importa, ne’ebe agrikultor produs oituan deit bah an nian, ne’ebe ita nunka haree produsaun ne’e nia oin, lolos ne’e fungsionariu MAP ba hamutuk ho agrikultura sira hodi fahe informasaun oinsa hasae produsaun sira ne’e, labele sulan an hamutuk iha Dili deit.
,

“Konfrontu iha Baucau, Ema Ida Kanek, Uma 6 rahun”

,

Jornal Independente - Sesta-feira, 05 Julho 2013 

 Konfronto entre grupu kontinua mosu, iha Distritu Baucau konfontu ne’e rezulta ema ida kanek, uma 6 inklui kareta ida rahun. 

Komandante operasaun nasional Superitendenti Xefe Armando Monteiro informa, konfrontu ne’e akontese bainhira familia matebian Fernando de Sousa Freitas ne’ebe hetan oho iha Malang, Indonezia ba Sub Distritu venilale, Distritu baucau hodi halo serimonia funeral. 

Hafoin to’o iha Venilale no esntrega ba familia iha ne’eba, kolega matebian ne’ebe akompania mate isin fila hikas mai Dili, to’o iha Suku gariwai, grupu Joventude sira hahu halo provokasaun ne’ebe ikus mai rezulta konfrontu entre grupu rua ne’e. 

 “Ami simu informasaun konfrontasaun iha kalan maizumenus tuku 2 no rejulta joven ida hetan hana ho rama ambon,” informa Armando ba Jornalista sira iha Kuartel jeral PNTL, Kaikoli, Dili (4/7). Dadauk ne’e, nia hatutan, komandante PNTL Distritu Baucau hala’o hela prosesu investigasaun ba kazu ne’e no joven ne’ebe hetan hana halao hela tratamentu saude iha Hospital baucau. 

“Ita hotu hein nia rejultadu husi investigasaun tanba depois de hala’o investigasaun komandu Distritu Baucau sei hatama relatoriu mai ami,” hateten Armando. 

Tuir nia, kazu ne’ebe mous iha Malang daet fali mai to’o iha Timor Leste tan ne’e polisia esforsu atu hakalma situasuan. 
,

“MNEK Susar Identifika Estudante Kriminozu Iha Indonezia”

,

Jornal Independente - Sesta-feira, 05 Julho 2013 

Vice Ministru Negosiu Estranjeiru no kooperasaun, Costancio Pinto hatete, estudante Timor-oan ne’ebe mak hala’o estudu iha Indonezia susar atu estadu Timor-Leste kontrola, tanba Universidade iha Indonezia barak liu. 

Constancio Pinto konsidera problema ne’ebe afeita ba estudante Timor-oan iha Indonezia laiha matoridade nu’udar estudante estranjeiru, tanba la hanoin eskola, maibe hanoin mak kria problema de’it iha ema nia rain. “Susar tebes ba estadu atu akompania no kontrola, tanba la kleur ita rona iha fatin ida, aban ita rona fali iha fatin seluk,” katak nia ba Jornalista sira iha Palasiu Governu (4/7). 

 Vice MNEK ne’e mos husu ba Timor-oan ne’ebe halao estudu iha Indonezia atu fokus ba estuda, atu nune’e fila mai Timor-leste bele kontribui matenek no esperensia ne’ebe hetan husi ema nia rain. Diplomata Tinor-oan ne’e senti triste ho atetude estudante Timoroan ne’ebe hatudu imajen la diak iha ema nia rain no fo impkatu nuudar sidadaun Timor-oan. 

“Ita konsege akompania buat sira ne’e ho efektividades, tanba akontesementu ne’e akontese bar-barak loos, tanba orsida iha Jogjya, orsida iha Surabaya no ne’ebe-ne’ebe deit,” dehan nia. 

Foin lalais, estudante Timoroan ida mate iha Malang, Indonesia, tanba ataka malu husi organizasaun artemarsiais.
,

quinta-feira, 4 de julho de 2013

“Ospital Referal Oekusi Menus Ai-Moruk”

.

Jornal Independente- Kinta-feira, 04 Julho 2013

 Dadauk ne’e ai-moruk iha Ospital referral Oekuse dadauk ne’e menus, nune’e fo impaktu ba pessoal saude sira hodi halo tratamentu ba pasiente sira nia saude.

 Diretor Ospital Referal Antonio Boquei Fai, informa menus ai-moruk ne’e akontese tanba sira seidauk simu ai-moruk husi SAMES.

“Iha inisiu fulan ida ne’e ami iha problema kona-ba ai-moruk, ai-moruk ba moras hotu-hotu menus,” informa nia liu husi via telefone (3/7). Aleinde problema ai-moruk, Antonio dehan, ospital ne’e enfrenta mos problema sala partus no sala baixa ne’ebe la sufisiente. 
.

“HAK Husu Estadu Lori Fila Maternus Bere Ba Tribunal”

.

Jornal Independente - Kinta-feira, 04 Julho 2013 

Liu husi kntratu estadu entre Timor-Leste ho Indonezia konsege fo liberdade ba eis Milisia Indonezia , Maternus Bere, hafoin hetan katurasaun iha Suai tinan hirak liu ba, maibe ema balun la dun satisfas, tanba konmsidera desizaun ne’e injustica. 

Ne’e duni, Asosiasaun HAK, enkoraja nafatin Estadu Timor Leste atu lori Maternus Bere ba Tribunal tanba envolve krime kontra umanidade iha 1999. “Ami nafatin enkoraja estadu Timor-leste atu lori autor krime grave sira iha tempu pasadu tenke lori ba Tribunal,” tenki Diretor Asosiasaun HAK, Manuel Monteiro, iha servisu fatin, Farol (3/7). 

Nia hatutan, kazu Maternus Bere ne’ebe agora dadaun livre iha Indonezia tenke haree, nia livre husi kazu saida, maibe nia komete krime kazu umanidade iha Timor-leste tinan 1999, sira nia naran tama ona iha lista serious Crime Unit (ACU). 

Nia dehan, Justica tenki implementa lolos no justu ba ema hotu, labele sai hanesan Tribunal iha luron, dehan ema barak abuzu lei tanba lei la forsa, maibe bainhira aforsa lei, ema mak afraku fali lei. 

 Tuir Manuel, bainhira mai Timor-Leste, polisia bele halo kapturasaun hodi prosesa nia ba Tribunal nu’udar Maternus Bere, laos estadu Indonezia, tanba durante ne’e, TL ho Indonezia iha consensus hamutuk ona hodi hametin relasaun diak entre nasaun rua ne’e. 

Nia dehan, estadu TL tenki lori kriminozu ba Tribunal hodi hakotu korrente imunidade, tanba kazu krime kontra imunidade ne’ebe krime boot liu iha mundu no mos komunidade iha muntu hotu-hotu haribi. 

Nia hatutan, estadu TL no Indonezia mos tenki iha koperasaun diak, atu nune’e estadu Indonezia bele entrega ema sira neebe uluk envolve kazu krime kontra umanidade 1999 hodi julga iha Tribunal. 
.

“PN Apoiu Governu Firme Hasoru Australia”

.

Jornal Independente - Kinta-feira, 04 Julho 2013 

 Membru Parlamentu Nasional (PN) husu ba V Governu konstitusional ne’ebe lidera husi Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmao atu mantein pozisaun hodi luta kontra Australia, tanba Australia hakarak kontinua hanehan hodi naok rikusoin Timor-Leste nian. 

Tuir Deputadu bancada FRETILIN, David Diaz Ximenes husu ba Governu rua (Timor-Leste no Australia) tenki buka tuir problema kazu Certain Maritime Agrement in the Timor sea (CMATS) ne’e nia hu’un, hafoin bele buka meus oioin hodi hetan solusaun. 

“Ita lahatene se los mak ameasa PM xanana ba kazu CMATS, tanba ota la hatene, se los, ema Australia ka ema Indonesia,” dehan Mandati iha PN (3/7). 

Iha fatin hanesan Deputadu Bancada Partidu Demokratiku (PD), Paulino Monteiro husu ba Australia tenke iha Boa-vontade ba kazu ne’e, tanba hakarak ka lakohi ba futuru Australia tenki uza dalan ida ne’e. 

 “Ami iha esperensa ba futuru tenke lao duni ho dalan negosiasaun, maske parte rua pronto hasoru malu iha Tribunal arbitrazen internasional, dalan ida ne’e ami kosidenta hanesan dalan justica nianmais tuir loloos Australia tenki hata’an saida maka Karta ne’ebe governu TL haruka ba Australia,” dehan nia. 

 Deputadua PD ne’e mos husu ba MNEC, MInistru peroliu rekursu naturais inklui mos sosieade sivil ne;ebe mak durante ne’e semore adeit kazu ne’e tenke buka dalan atu hetan solusaun. 

 “Ami PD nia ejizensia ba Governu , liu-liu Ministeriu ne’ebe tutela atu mantein pozisaun ba kazu ne’e, tanba kazu ne’e mak laiha solusaun, iha futuru sei hamosu problema,” dehan nia. 

 Tuir deputadu ne’e katak, Timor-Leste merese lori duni Australia ba Tribunal tanba haree ba baleza entre tasi, Australia mak dook liu no TL mak besik liu.
.

Remodelasaun Governu “CNRT Apoia, FRETILIN Depende Ba PM”

.

Jornal Nacional Diario - Kinta-feira, 04 Julho 2013 

Partido CNRT apia Primeiru Ministru, Kay Rala Hanesan Gusmao atu halo remodelasain governu hodi troka ministru sira ne’ebeserviso baruk ten, Maibe tuir Partidu FRETILIN, remodelasaun Governu ne’e kompetensia Primeiru Ministru. 

 “Ami hanesan reprezetante povu ami hakarak orsamentu ne’ebe ami aprova tiha ona ne’e uza didiak ba benefisiu povu ninian haktuir matan dalan Planu Estratejiku Dezenvolvimentu Nasional,” Deputado Pedro dos Martires da Costa ba JNDiario iha PN Kuarta (3/7). 

Ema ne’ebe matenek, ema ne’ebe hatene servisu iha fatin ne’ebe merese, ne’ebe kompetensia ne’e iha Primeiru Ministru, se nia haree ba katak, balun la diak karik ninia kompetensia, nia hasai atu hatama fali seluk ne’ebe bele ajuda nia hodi halo servisu diak ba ita nia povu, labele tau ema ne’ebe lahatene servisu no atraza moris povu. 

PN hanesan fiskalizador haree katak, fator importante liu laos ema, maibe sistema ne’ebe agora la’o dadaunk ne’e mak sai preokupasaun governu ho PN nian. 

Ho razaun ida ne’e mak reprezetante povu sira iha uma fukun PN hadia ona lei Kamara de Kontas no jestaun finanseiro hanesan loke dalan atu Ministru sir abele avontade halo serviso ba obras ne’ebe programa ona iha Orsamentu Jeral do estado (OGE) liu ba. 

 Deputadu bancada CNRT ne’e dehan, iha PN bok an la diak tamba orsamentu U$500 Mil tenki ser ba Tribunal de kontas hodi demora atu hasai vistu hodi ba obra ne’e bele implementa, nune’e orsamentu ba anu fiskal ne’e to’o ona iha tinan 1klaran tiha ona maibe seidauk to’o 50% ba implementasaun no mos kapital minor, dezenvolvimentu la lao tanba sistema no lei mak la diak. 

Entertantu, Deputada husi bancada FRETILIN Florentina Smith hateten, kompetensia atu halo remodelasaun ne’e iha Primeiru Ministru Kay rala xanana Gusmao nia liman, tamba PM mak bele avalia ba servisu Governantes sira nian. 

 “Ami PN laiha kompetensia atu ba avalia Ministru sira, PM tenki halo avalia akompaniamentu besik liu ba ninia Governante sira, Ministru sira halo tuir duni planu ne’e ka la’e? ne’e kompetensia PM nia no PN hatene katak Governasaun V Governu ninia ne’ebePN iha kompetensia atu haree ninia mInistru sira halo servisu diak ka lae? 

Servisu masimu ka lae? no balun kontinua tinan lima tan maibe la pronto no la seriedade. 

“Ami deputadus sira iha PN ami labele avalia ba membrus Governu tanba ne’e laos ami nia kompetensia, tanba ami iha kna’ar diferenti nune’e agora PM mak iha dever no responsablidade tomak atu haree, hili no troka see de’it, ne’e kompetensia PM nian,” tenik Deputada Florentina. 
.

“Komunidade Konsidera Deklarasaun Lere-Longuinhos Hanesan Karau Tama Natar”

,

Jornal Independente - Kinta-feira, 04 Julho 2013 

Komunidade sira iha sidade Dili laran konsidera deklarasaun komandante F-FDTL Major Jeneral Lere Anan Timur no Komandante PNTL, Komisariu Longuinhos Monteiro ba situasuan atual la fo influensia atu hapara konflitus. 

Tanba, tuir komunidade katak, makes komandante Lere apela beibeik ona ba membru artemarsiais Persaudaraan Setia Hati Terate (PSHT) no artemarisiais sira seluk atu labele provoka demais estadu, tanba se kontinua provoka mak fatin deskansa iha ospital, Prizaun no Santa Cruz. 

Aliende ne’e, komandante PNTL longuinhos mos apela ba joventude liu husi rede social Facebook atu hakmatek, labele mete artemarsiais, tanba ospital, prizaun no santa cruz nakloke ba autor konflitu sira, maske nune’e apela no ameasa sira ne’e la hatuun konflitu no artemarsiais kontinua ativa iha bairo. 

Nune’e, Palmira Lopes konsidera apelu komandante PNTL no komandante F-FDTL Lere ne’e hanesan Panas-panas tahi ayam, tanba hanesan hakfodak husi mehi, haree problema kiik lakohi rezolve, maibe haree ba problema ne’e sai boot no rejulta ema mate ona mak koalia hanesan karau tama natar. 

Liu husi rede facebook hodi responde apelu komandante Longuinhos, nia dehan, diak liu preven duke kura.

 Luis da Silba (45), komunidade Bairo-Pite hatete, tristi wainhira rona artimarsiais sira kontra rezolusaun governu nian hodi kontinua treinu, tanba ne’e nia husu ba polisia hodi kontrola ho diak hodi nune’e bele hapara atividade ne’e. 

“Hau haree laos PSHT deit mak ativa treinu maibe artemarsiais seluk mos komesa treinu subsubar fali hanesan iha hau nia bairu besik RTK nia okos ne’e dala ruma KORK mos treinu,” dehan Luis ba INDEPENDENTE suku Bairu-Pite (3/7). 

Entertantu, Komandante Jeral PNTL Komisariu Longuinhos Monteiro apela ba joventude sira hotu atu labele mete iha aretmarsiais, se eskola karik hanoin eskola no servisu karik hanoin deti serivo. 

“Hau apela ba joven sira, ne’ebe inklui iha artemarsiais laran ou la inlui, karik balun mak eskola hela entaun hanoin mak eskola, se servisu karik hanoin mak serviso, se bele lalika ba mete tun sa’e problema,” hateten Longuinhos iha nia facebook foin lalais ne’e. 
,

Sosiedade Sivil Hari’i Grupu “Kontrola ‘Malandru’ Iha Aprovizionamentu”

.
Foto de Joãozito Viana - Facebook
Jornal Nacional Diario - Kinta-feira, 04 Julho 2013 

Sosieade sivil, seitor privadu ho Governu hari’i Multi Stakeholders Grupo hodi kontrola ‘malandru’ sira iha prosesu aprovizionamentu, tanba husi prosesu ne’e mak hamosu korupsaun, Kolusaun no Nepotismu (KKN). 

“KKN ne’e dala barak mosu iha prosesu aprovizionamentu dala barak kumplikadu, se ida de’it mak monitoriza la diak, tenki iha ekipa ida,” Direktur ezekutivu, Mericio Akara ba JNDiario Kuarta (3/7) iha konferensia da emprensa iha Farol, Dili. Iha Multi Stakeholders Group ne’e involve sosiedade sivil hanesan Luta Hamutuk (LH) LABEH, CCI-TL, no Ajensia Dezenvolvimentu (ADN), entertantu kuarta feira (3/7), sira asina nota atendementu hodi forma sekretaria hodi kria planu estratejia ne’e. 

Mericio Akara informa katak, grupu ne’e hanesan estratejia ida atu halibur forsa, rekursu no matenek hodi bele tau matan lalaok aprovizionamentu. Nia espera, ida ne’e bele minimiza KKN, bele promove transperensia no akuntabilidade diak liu iha prosesu aprovizionamentu. 

Entertantu, Direktur ezekutivu ONG Lalenok ba Ema Hotu (LABEH), Julio Gil da Silva Guterres, komenta korupsaun tenke sai luta koletivu ida, ne’e laos interese ema ida ka rua, maibe interese nasional hodi salva povu nia osan. 

“Ba MInistru, Vice Ministru, Sekretariu Estadu no emprejariu imi la bele malandru, MSG mai tiha ona sei lao tuir ita boot sira, ami sei to’o iha ne’eba no sei ke’e klean liu tan,” hateten Julio. 

Nia afrima tan, MSG sei lao tuir osan povu nian iha projeitu no mos osan ne’ebe mosu iha munisipiu. 

Nune’e mos, Vice Prezidenti Camara Comersio INdustria Timor Leste (CCI-TL), Jaime dos Santos hateten, inisiativa refere diak tebe-tebes para oinsa bele kontrola aprovizionamentu. 

“Ida ne’e mekanismu ida atu ba detekta lalaok aprovizionamentu nian, se ita la luta kontra korupsaun maka ita nia nasaun sei sai kiak, tanba korupsaun ne’e fo benefisiu ba grupu balun de’it,” koalia Jaime. 
,

quarta-feira, 3 de julho de 2013

PREZIDENTE TAUR MATAN RUAK HARE'E KONDISAUN MOTA MASIN

.


S.E. Prezidente Republika, Taur Matan Ruak, lokraik ne halao observasaun ba ponte mota Masin, nebe liga ho Betun-Indonesia. 

Ponte ne agora dadaun iha kondisaun grave no besik atu monu, tanba kauja husi udan bot nebe akontese iha fulan Junho nia laran.

Chefe Estado mos halao visita ba postu integrado mota masin, Suco Beiseuk hodi hare besik liu kondisaun nebe iha .

Hafoin ne Chefe Estado ho nia komitiva termina sira nia visita iha suco Oges, hodi hare kondisaun estrada nebe kotu, liga entre sub-distrito Suai Villa ho sub-distrito Maukatar; distrito Kovalima.

Editor Foto: Paizinho Tilman
Fotógrafo: Abick Carceres
. 

Enkontru Emprezarial China-CPLP “Emprezariu Nasional Barak La Partisipa”

,

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 03 Julho 2013 

Secretaria Estadu Apoiu no Promosaun ba seitor Privadu (SEAPRI), Veneranda Lemos, triste ho emprezariu nasionais, tamba barak mak la marka prezensa iha enkontru emprezarial China ho komunidade das pais dos Lingua Portugues (CPLP) ne’ebe hala’o iha Dili. 

Ba Jornalista sira iha fatin enkontru emprezarial China-CPLP, Tersa (02/7), iha Centro Convencoes Dili (CCD), SEAPRI Veneranda Lemos, espresa nia laran triste ba seitor privadu nasional sira ne’ebe mak simu ona konvite atu marka prezensa iha enkontru ne’e, mas realidade lista prezensa emprezariu nasionais sira nian minimu liu. 

Iha enkontru ba loron rua ne’e, koalia liu kon-ba bolsus de kontaktus, ho nue’e, SEAPRI konvida Ministru Obras Publika (MOP), Gastao de Sousa, Ministru Saude, Sergio Lobo, Ministru Agrikultura no Peskas (MAP), Mariano Asanami Sabino, ho Ministru Turizmu Framcisco Kalbuadi Lay, hodi intrudes ba partisipantes sira kona ba potensialidade investimentu nian iha ida-idak nia area. 

 “Hau senti triste tanba konvite ne’ebe mak ami hasai ba ita nia seitor privadu sira hamutuk tahan 156, maibe ita nia emprezariu sira la mai barak,” afirma SEAPRI Veneranda Lemos. 

 Oportunidade ne’e, SEAPRI husu ba emprezariu nasionais sira atu labele kritika deit ba governu atu kria kondisoens, maibe presiza kooperasaun no komunikasaun hodi apoiu malu nafatin, atu dehan de’it katak, seitor privadu nasionais sira tenki bok an ona, labele hein deit bola maibe tenki ba hasoru bola. 

Nia esklarese katak, ho enkontru sira hanesan ne’e importante tebes ba seitor privadu nasionais, atu bele komunika ho empreza internasionais sira hodi kria relasaun diak no aprofunda parseiru ba malu. “Hau la dun kontenti, tanba esforsu ne’ebe mak Governu buka atu inkoraza ita nia seitor privadu, mas sira la aproveita,” afirma tan nia. 

Konaba difikuldade seitor privadu nian durante ne’e iha aspeitu finansiamentu, SEAPRI esplika katak, governu la taka matan ba dezafisu emprezarius nasionais nian, tanba ne’e mak iha politika planu Estratejiku Dezenvolvimentu Nasional (PEDN) asegura ona atu estabelese Banco Dezenvolvimentu Nasional. 

“Tuir Planu Estratejiku dezenvolvimentu nasional katak, ita sei iha Banku Dezenvolvimentu nasional ida, agora ami foin mak mai sei hare tok sistema diak rum abele hare saida mak bele halo ba emprezariu sira,” eslika SEAPRI Veneranda Lemos.
,