sexta-feira, 27 de setembro de 2013

Orçamento Geral do Estado timorense para 2014 é de 1,5 mil milhões de dólares

,

Díli, 27 set (Lusa) - O Governo de Timor-Leste anunciou hoje que o Orçamento Geral do Estado para 2014 é de 1,5 mil milhões de dólares (cerca de 1,1 mil milhões de euros) e vai ser entregue no parlamento timorense em outubro.

"O Conselho de Ministros aprovou o valor de mil e quinhentos milhões de dólares americanos para o Orçamento Geral do Estado (OGE) do ano financeiro de 2014", refere o Governo, num comunicado de imprensa.

A decisão foi anunciada na sequência da reunião extraordinária do Conselho de Ministros timorense, realizada na quinta-feira.

"A Proposta de Lei para o Orçamento Geral do Estado para o ano financeiro de 2014 será entregue ao Parlamento Nacional no próximo mês de outubro, depois de aprovada pelo Conselho de Ministros", salienta o Governo no documento.

Segundo o comunicado, o Orçamento do Estado para o próximo ano foi determinado tendo em conta o Plano Estratégico de Desenvolvimento, Programa de Governo, execução orçamental de 2013, inflação e sustentabilidade fiscal.

O Orçamento do Estado relativo a este ano teve o valor de 1,6 mil milhões de dólares (cerca de 1,2 mil milhões de euros) e foi aprovado por unanimidade pelos deputados, incluindo os da oposição da Frente Revolucionária do Timor-Leste Independente (Fretilin).

Os 65 deputados que compõem o parlamento timorense representam quatro formações partidárias, três das quais pertencem ao Governo de coligação, liderado pelo primeiro-ministro, Xanana Gusmão, do Conselho Nacional da Reconstrução de Timor-Leste.

Integram também a coligação governamental o Partido Democrático, com oito deputados, e a Frente Mudança, com dois deputados.

MSE // VM

Lusa/Fim
,

Situação de segurança em Timor-Leste é estável -- Governo

.

Díli, 27 set (Lusa) - O secretário de Estado da Segurança de Timor-Leste, Francisco Guterres, disse hoje que a situação de segurança no país é estável, depois do incidente ocorrido na terça-feira que provocou a morte a uma pessoa.

Na terça-feira ao final do dia, dois indivíduos numa mota atacaram cinco pessoas, provocando a morte de um jovem por apunhalamento e ferimentos em outros dois.

"A situação está estável, o que aconteceu terça-feira é um incidente isolado", afirmou à agência Lusa o secretário de Estado.

Segundo Francisco Guterres, na sequência do ocorrido foi determinado o patrulhamento durante 24 horas da cidade de Díli para "controlar a situação e para assegurar" que tudo permanece calmo.

"Está a ser feita uma investigação profunda para perceber se há alguém a apoiar aqueles indivíduos", acrescentou o secretário de Estado.

Na quarta-feira, a Polícia Nacional de Timor-Leste (PNTL) pediu às pessoas para terem cuidado e atenção quando saírem à noite em Díli, mas garantiu que a situação de segurança no país é de normalidade.

O Conselho de Ministros, que teve uma reunião extraordinária na quinta-feira, também analisou a situação e apresentou as medidas que estão a ser tomadas para resolver o "incidente pontual" e "garantir a manutenção da segurança interna do país".

Questionado pela Lusa sobre se as autoridades tomaram mais alguma medida de segurança além do patrulhamento permanente pelas forças de segurança, o secretário de Estado adiantou que para já apenas se mantêm sempre patrulhas nas ruas da capital.

MSE // MLL

Lusa/Fim
.

Timor-Leste dá 1 milhão de dólares a Portugal por causa de incêndios

.
Foto de, Joaozito Viana

Díli, 27 set (Lusa) - O Governo de Timor-Leste anunciou hoje, em comunicado à imprensa, a entrega de um donativo a Portugal no valor de um milhão de dólares para ajudar as vítimas de incêndios no país.

"O Governo doou a Portugal um milhão de dólares americanos (cerca de 740 mil euros) para ajudar o país a fazer frente aos estragos provocados pelos inúmeros incêndios que têm fustigado, especialmente, os distritos do Porto, Braga e Viseu", refere em comunicado o executivo timorense.

A decisão do Governo timorense foi tomada durante uma reunião extraordinária do Conselho de Ministros, realizada na quinta-feira.

Segundo o comunicado do Governo timorense, a "situação, em Portugal, devido aos incêndios, permanece extremamente crítica e envolve centenas de bombeiros e milhares de populares que lutam diariamente para controlar os efeitos devastadores dos fogos".

"Apesar dos esforços, a perda de vidas e de bens no país irmão assumiu proporções sem precedentes que afetam milhares de pessoas em centenas de comunidades", acrescenta.

Em meados de setembro, antes de iniciar a sua deslocação oficial a Portugal, o Presidente timorense, Taur Matan Ruak, também manifestou em entrevista à agência Lusa apoio e solidariedade aos bombeiros e às famílias das vítimas dos incêndios que se têm registado no país.

Os incêndios florestais registados este ano em Portugal já provocaram a morte a oito bombeiros e ferimentos a mais de 50 operacionais.

MSE // MLL

Lusa/Fim
,

“Intelejensia TL Forte, Fasil Kaer Kriminozu”

.

Jornal Independente - Sesta-feira, 27 Setembru 2013

Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) kaptura suspeitu balun ne’ebe envolve iha kazu omisidu, tersa (24/9) foin lalais ne’e, tanba intelejensia Timor Leste nian forte tebes.

Sekretariu estadu Seguransa (SES), Francisco Guterres husu ba publiku atu labele paniku, tanba iha intelejensia siira ne’ebe sei bele rejolve problema ne’e.

“Foin lalais asidenti ne’e la liu oras deit, ita kaer ona suspeitu sira ballun, ida ne’e hatudu katak intelejensia lao hela,” tenik nia, iha Otel Ramelau, Dili (26/9).

SES rasik to’o oras ne’e seidauk hatene motive husi akontesementu ne’e, maibe ne’e krime, problema ne’e mosu tanba joven sira ne’ebe envolve hemu lanu.

Tuir nia, intelejensia Timor nia ne’e lais tebes, tanba maske suspeitu sira sona ema no komunidade hotu-hotu la hatene, maibe intelejensa deteta hetan ona suspeitu siira ne’e.

Nia mos dehan, intelejensiia Timor nia ne’e forte tebes, se karik intelejensia fraku maka suspeitu sira ne’e la konsege kapturra iha momentu ne’eba.

Nia dehan, komandante jeral PNTL mos hasai ona orden atu publiku sira labele halo movimentu barak iha oras tuku sia (09:00) kalan ba leten, tanba oras ne’e dadaun Polisia sei buka tuir suspeitu ne’ebe mak sei lao livre hela.
,

“La Sama: Grupo Balun Hanoin Atu Halo Demo”

.

Jornal Nacional Diario - Sesta-feira, 27 Setembru 2013

Vise Primeiru Ministru (PM) Fernando La Sama de Araujo hateten katak, Governu rona ona issu katak, iha tempu badak iha grupu ballun atu halo asaun manifestasaun kontra governu, maibe La Sama la esplika detallu grupu ne’ebe no mos motive husi manifestasaun ne’e.

 “Hau rona issu dehan katak aban ou baiinrua atu iha demonstrasi, tanba ne’e hau hateten ba maluk sira ne’ebe atu halo manifestasaun diak liu para ona ho buat sira ne’e, tanba manifestasaun ne’e la iha fatin ida iha Timor,” La Sama hatete lia ne’e iiha nia diskursu ba serimonia lansamentu ba livru perfil ho Totutlu “Industia kiik no koperativa” ne’ebe hala’o iha edifisiu Yayan Hak Farol, Kuarta (25/9).

La Sama hatutan, nasaun demokrasia laos atu halo manifestasaun ou demonstrasaun hodi rejolve situasaun rai laran iha tempu ukun an.

“Tan ne’e ami sira ne’ebe sira nia liman ain ne’e ne’e mos prontu assume responsablidade no nakoloke ba se-se deit maka hakarak dialogu,” dehan nia.

Nia mos hatutan katak, Timor ne’e mesak mauun no alin deit, liu husi nahe biti boot sei hetan consensus.
.

“Tinan 2013 Kazu Tara A’an 16”

.

Jornal Nacional Diario - Sesta-feira, 27 Setembru 2013

Komandante interinu Serbisu investigasaun Kriminal Nasional (SIKN), Xefi Manuel Alves hateten, iha tinan 2013 hahu husi fulan Janeiru to’o iha Setembru kazu espesifiku ba tara a’’an iha Timor laran tomak hamutuk nain 16.

“Hau hakarak hateten kazu ba tara an ne’e ita iha 16 ne’e inklui mos husi Distritu sira,” hateten xefe Manuel Alves ba Jornalista sira iha Kuartel Jeral, PNTL Kaikolli Dili, Kinta (26/9).

Komandante interinu SINK ne’e esplika motivu husi kazu ne’e maioria tanba esters. “Kazu tara an ne’e maioria tanba frustradu, maiibe frustradu ne’e la’os oin ida deit maibe buat barak hanesan problema familiar nune’e mos tanba hanoinla to’o,” dehan Manuel Alves.

Husi total 16 kazu tolu mak husi Distritu dili, kazu tara an ne’e maioria joventude feto tanba esters, realidade hanesan akontese iha capital Dili agra dadaun, iha fulan setembru ne’e rasik iha kazu tara an rua, impaktu husi frustradu ka esters hamosu tara an.
.

“ADN Sobu Uma MDG’s”

.

Jornal Independente - Sesta-feira, 27 Setembru 2013

Azensia Dezenvolvimentu Nasional (ADN) hahu implementa ona orden Primeiru Ministru, Xanana Gusmao nian hodi sobu projeitu ne’ebe ADN sobu ona mak uma Millenium development Goal’s (MDG’s) iha Distritu Aileu, Same no Vikeke.

 Diretor ADN Samuel Marcal hateten, sira sobu ona projeitu uma MDG’s laiha kualdiade no sira husu kompania tenki hadia fali tuir dezenhu ne’ebe mak iha.

 “Ami ba sobu ona projeitu uma MDG’s ne’ebe kompania BTK nian iha Aileu, Same no Vikeke no mos iha fatin sira seluk atu hadia,” dehan nia, iha servisu fatiin, Palasiu Goveru (26/9).

Nia hatutan, sira nia parte nunka tauk atu sobu projeitu Governu ne’ebe kompania sira kaer laiha kualidade.

 “Ami ADN la hare projeitu boot ka ki’ik, kompania ne’ebe deit kuandu projeitu Governu laiha kualdiade tenki sobu no tenke hadia,” dehan nia.

Hataan ba deklarasaun reprezetante deputadu sirra katak, ADN tauk sobu projeitu governu ne’ebe kompania CNT ne’ebe laiha kualidade, nia dehan ADN kontinua atensaun no monitor projeitu estadu hotu, maiibe kuuandu Parlamentu hallo fiskaliza hetan projeitu ruma aat mos tenke hateten lolos.
.

Karta Aberta ba Exmo, Sr. Ministro da Saude - ARSENIO BANO

.
Foto, Arsenio Bano
Karta Aberta ba Exmo, Sr. Ministro da Saude.

Ho respeito,

Hau hakerek ba ita bot hodi informa ba ita kona kazu pasiente ida husi Suai, naran Vidal Soares hela Lahane. Sr ho naran refere agora dadaun iha hela sala Enfermaria de Cerugia Homen, numero 3, moras batu Ginjal desde tinan kotuk Setembro 2012. 

Moras nain uza plastic urin desde tinan kotuk, hodi soe be tan soe be foer ladiak no moras. Sr. Vidal Soares mai hospital Dili dala tolu ona atu halo operasaun, ba moras batu Ginjal nebe nia iha. 

Mai dala uluk ba hospital Dili lakonsege halo operasaun tan aimorok normaseline laiha, mai segundu lakonsege halo operasaun tan makina operasaun lafunsiona, ikus liu horseik 25/09/2016,pasiente refere lori tama ba sala operasaun lakonsege hetan operasaun (hasai fali deit) tan razaun aimorok laiha. 

Sr. Vidal Soares uza plastic urin desde tinan kotuk merese hetan atensaun husi serbisu Saude hospital nian. Liu husi karta aberta ida hau nudar sidadaun ida, husu ita bot uza, ita bot nia kompentensia nudar Ministro Saude atu tulun Sr. Vidal Soares halo operasaun ba moras nebe nia iha. 

Sr. Ministro Saude bele karik halo levantamentu klean ba situasaun no lalaok hospital Dili no sira seluk hodi bele hadian situasaun nee. 

Pasientes hotu hotu merese hetan tratamentu naton husi serbisu publiku saude Estado TL, hein katak ita bot bele iha tempo atu hare situasaun hospital Dili no halo mudansa ba situasaun ne'e. 

Ho respeito hau hato'o obrigado wain ba ita bot nia atensaun.

Dili, 26 Setembro 2013

Husi Arsenio Bano
,

quinta-feira, 26 de setembro de 2013

PNTL PROCURA ESTE HOMEM CONSIDERADO SUSPEITO

.
 
PROCURA-SE
TIMOR HAU NIAN DOBEN - 26 de setembro de 2013

A Polícia Nacional de Timor-Leste ( PNTL) procura este homem - na foto - que é considerado um suspeito dos graves incidentes ocorridos recentemente em Díli, que resultaram na morte de uma pessoa e vários feridos.

Se alguém souber do seu paradeiro ou alguma informação pertinente, por favor informe a sua esquadra da polícia mais próxima, ou  o Comando Distrital da PNTL.
.

Ministro da Agricultura e Pescas autorizou matar a tiro pescadores ilegais

.

TIMOR HAU NIAN DOBEN - 26 de setembro de 2013

O ministro da Agricultura e Pescas, Mariano Sabino, emitiu uma ordem a autorizar que os pescadores ilegais, que invadam as águas territoriais de Timor-Leste, sejam abatidos a tiro, noticiou o Jornal Independente, na sua edição da passada terça-feira.

Mariano Sabino apelou já ao secretário de Estado da Segurança (SED), "para matar a tiro os pescadores ilegais, que invadam a soberania de Timor-Leste, porque se permitirmos, o problema não é apenas a pesca, mas pode dar azo a outros casos, como o tráfico da droga e humano, " declarou ao citado periódico.

De acordo com o referido matutino, o ministro da Agricultura e Pescas disse, " Se facilitarmos, eles (pescadores ilegais) vão continuar a roubar o peixe, nós temos armas, é melhor matarmos a tiro, porque isto é contra a lei internacional."

O Jornal Independente noticiou ainda que o ministro Sabino reconheceu que a pesca pesca ilegal na área do " Tasi Mane* " é bastante elevada, por este motivo, Mariano Sabino pediu ao SED e à Polícia Marítima para criarem postos de segurança no suco de Com, distrito de Lautém, para proteger o Mar Homem.

* Mar Homem
.

quarta-feira, 25 de setembro de 2013

Comandante da PNTL urge habitantes de Díli a terem cuidado após o assassinato de um homem ontem

.
António Duarte, assassinado ontem em Fatuhada - Foto, Facebook

TIMOR HAU NIAN DOBEN - 25 de setembro de 2013

O comandante da Polícia Nacional de Timor-Leste (PNTL), Longuinhos Monteiro, apelou aos habitantes de Díli, na sua página do Facebook, para " todos terem cuidado" e para não andarem "à  toa durante a noite", após  terem ocorridos incidentes na capital, que resultaram na morte de um homem, quatro pessoas foram esfaqueadas e encontram-se neste momento no Hospital Nacional Guido Valadares.

"... Eu apelo a todos vocês para terem cuidado, não podem andar à toa durante a noite, principalmente os que residem na capital, Díli."

Monteiro disse que, " Os seus membros da PNTL estão a patrulhar a cidade de Díli durante 24 horas (...) e que já foi detido um suspeito. Estas pessoas não pertencem apenas a um grupo, mas sim a muitos dos grupos, que neste momento se encontram em todo o território de Timor-Leste".

 " O primeiro-ministro dirigiu-se imediatamente ao local na noite passada (...) e estes grupos continuam escondidos em Díli, não saíram ainda da capital", acrescentou Longuinhos Monteiro.

Uma fonte credível deste blogue declarou ao Timor Hau Nian Doben que, " Uma pessoa morreu - foi-lhe cortado o pescoço - e quatro foram esfaqueadas e encontram-se neste momento no hospital. Eu acho que não é um conflito entre os grupos das artes marciais. Este grupo que está a matar arbitrariamente as pessoas, se calhar, é um grupo organizado e planeado, mas eu não sei quais são os objetivos."

" O povo continua muito pobre, o governo é teimoso, é muito fácil as pessoas que têm dinheiro de criarem a instabilidade no país", terminou a referida fonte.
.

Tribunal de Recurso timorense defere pedido de suspeição contra o seu presidente

.

Díli, 23 set (Lusa) - O plenário do Tribunal de Recurso de Timor-Leste deferiu um pedido de suspeição contra o juiz Cláudio Ximenes na sequência de queixa apresentada pelo Ministério Público relativa aos processos da ex-ministra da Justiça, Lúcia Lobato.

Cláudio Ximenes, presidente do Tribunal de Recurso, foi, assim, impedido de participar nos processos relativos à antiga ministra da Justiça timorense, presa em janeiro deste ano, por participação económica em negócio, segundo o acórdão, datado de agosto, e enviado hoje à agência Lusa.

A decisão do plenário do Tribunal do Recurso foi tomada na sequência de declarações proferidas à imprensa pelo presidente daquele órgão judicial, Cláudio Ximenes, refere o acórdão.

"Do ponto de vista do cidadão médio, face às manifestações no sentido de expressar opinião pública reveladora de um juízo favorável à arguida, referente ao processo que contra ela corria no Tribunal de Recurso, suscetíveis de gerar na opinião pública deste país (por certo com algum fundamento) sentimentos de favorecimento pessoal, bem como o reconhecimento de contactos regulares com a arguida durante o decurso do processo Habeas Corpus, é de admitir a suscetibilidade de ocorrer suspeita sobre a imparcialidade do Sr. Juiz Presidente do Tribunal de Recurso", salienta o documento.

O acórdão do plenário refere que Cláudio Ximenes afirmou aos jornalistas que o Tribunal de Recurso deveria ter dado "razão à Lúcia Lobato no Habeas Corpus".

O pedido de Habeas Corpus apresentado pela defesa de Lúcia Lobato foi rejeitado por dois juízes do Tribunal de Recurso com o voto vencido de Cláudio Ximenes, que explicou as razões pelas quais era a favor da libertação imediata de Lúcia Lobato, nomeadamente por considerar existirem erros processuais.

Os juízes que assinam o acórdão que aceita o pedido de suspeição contra Cláudio Ximenes foram também alvo de acusações de parcialidade pela defesa da ex-ministra da Justiça timorense, que interpôs previamente ao Ministério Público pedidos de suspeição.

O Tribunal de Recurso, através dos mesmos juízes, recusou aqueles pedidos de suspeição.
Hoje, em comunicado divulgado à imprensa, o Programa de Monitorização da Justiça Timorense, organização não-governamental, alertou que o "público pode entender que as decisões não foram neutras nem justas porque decisões relativas a recursos extraordinários foram tomadas pelos mesmos juízes" num primeiro recurso.

Para a organização, o facto de serem os mesmo juízes a analisar recursos relativos às suas decisões pode ter um "impacto negativo no princípio de um julgamento justo e imparcial".

MSE // MLL

Lusa/Fim
.

“MAP Husu SEdD-SES Oho Peskador Ilegal”

.

Jornal Independente - Tersa-feira, 24 Setembru 2013

Ministru Agrikultura no Peska (MAP), Mariano Aasanami sabino hasai ona orden atu bele tiru peskador illegal sira ne’ebe invade soberania Timor-Leste hodi nauk ikan iha area Tasi Timor nian.

Ministru Asanami husu ona Sekretariu estadu defeza (SED) no Sekretariu estadu Seguransa (SES) atu tiru mate peska illegal ne’ebe tama soberania TL, tanba kuandu husik sira , ptoblema ne’e laos deit ba peska, maibe bele daet ba kazu seluk hanesan transasaun droga no trafiku umanu.

“Ita nia problema mak ema tama ita nia rai halo servisu arbiru, naok ita nia ikan ne’ebe ita presiza duni sai ita nia teritoriu TL,” dehan Asanami, iha edifisiu MNEK, Praia Kokerios foin lalais ne’e.

Nune’e, nia dehan, koordenasaun inteministerial hanesan SED, SES no MAP planu sei harii portu no fasilita peskador esttranjeiru atuu peska ho peskador TL iha tasi Timor.

“Ita fasilita sira mak sira kontinua naok ikan, ita iha kiltat diak liu tiru mate, purke ne’e kontra lei internasional,”nia informa. Nune’e MAP husu ba nasaun Vizinhu sira hanesan, Tailandia, Indonesia, Vietnam, No Xina atu hanorin sosiedade sira atu lalikal naok ikan ihha TL.

Asanami mos rekonese katak, peska illegal dadaun ne’e barak iha area tasi mane nia, ttanba ne’e MAP, SED, SES, liuliu Pollisia Maritima atu kria postu seguransa iha suku Com, Distritu Lautem atu fo seguransa ba tasi mane.
.

“PN Laiha Konesementu Ba Moeda 100 Centavos”

.

Jornal Nacional Diario - Tersa-feira, 24 Setembru 2013 

Maske Prezidenti Republika, Taur Matan Ruak halo ona lansamentu moeda 100 Centavos iha loron 13 Fulan Setemmbru liu ba maibe Parlamentu Nasional rasik to’o ohin loron ne’e laiha konesementu ba moeda foun ne’e. 

Moeda 100 Centavos nebe banku Central Timor-Leste hasai ne’e valor hanesan mos U$1 tahan ne’e serkula ona iha komunidade nia let hodi halao transaksaun iha rai laran. Tuir deputadu Manuel castro husi Bancada FRETILIN katak, moeda osan 100 centavos ne’e keta aproova tiha ona iha governu anterior, mak ohin loron governu ida ne’e lansa deit, tanba Parlamentu Nasional laiha konesementu koona ba moeda foun ne’e. 

 “Ate agora tinan ida tiha ona, maibe ami seidauk aprova kona ba moeda osan 100 centavos ne’e, maibe derepenti deit parlamentu rona katak, osan 100 centavos ne’e espalha ona iha rai laran,” dehan Manuel Castro ba JNDiario Segunda (23/9) iha Parlamentu Nasional. 

 PN seidauk debate dala ida kona ba moeda 100 Centavos ne’e, maibe derepenti deit Parlamentu rona katak, osan 100 centavos ne’e esplha ona iha rai laran. Iha fatiin hanesan, Prezidente Komisaun C, Virgilio Marcal mos hateten katak, moeda 100 centavos ne’e, lansa tiha ona husi xefe Estado rasik, Goovernu no Parlamentu Nasional iha fulan Setembru ne’e iha banku Central. 

 “So mente ami hare ne’e, parese falta de deseminasaun ba ita nia povu, tanba ita nia povu ne’e presiza informasaun katakk, ita nia osan rasik ne’e mak ne’e,” katak Virgilio Marcal.
.

terça-feira, 24 de setembro de 2013

“Deskonfia Mediku ‘Oho Pasiente, SIKN Hato’o Relatoriu Ba MP”

.

Jornal Independente - Tersa-feira, 24 Setembru 2013

Kazu deskonfia mediku Doutor Kubanu halo mal pratika hodi hamate pasiente Erosfita Fini, iha Ospital Nasional Guido Valadares (ONGV), oras ne’e dadaun servisu investigasaun Kriminal Nasional (SIKN) hato’o ona relatoriu ba Ministeriu Publiku (MP).

 Komandante interinu SIKN, Inspetor Manuel Alves hateten, hafoin Ministeriu Publiku estuda relatoriu ne’e no hatuun despaixu mak foin SIK bele halo investigasaun profunda.

“Bainhira despaixu husi MP tun ona mai ami mak ami foin halo prosesu investigasaun,” tenik nia, iha servisu fatin, Kuartel Jeral PNTL, Kaikoli, Dili (23/9). Nune’e, PNTL seidauk bele define autor iha kazu ne’e, tanba liu husi investigasaun mak foin bele identifika se mak envolve iha kazu ne’e.

Vitima Erosfita (30), sidadaun estranjeiru Indonesia ne’ebe kaben ho Timor oan no iha oan nain tolu, mane rua, feto ida.
.