terça-feira, 12 de agosto de 2014

F-FDTL La Admiti Nia Membru Kaben Feto 2 ka 3

.
Filomeno Paixão
Suara Timor Lorosae - 12 Agostu 2014

Díli- Instituisaun Falintil Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) la admiti ninia membru sira kaben feto too rua ka tolu, tanba komandu rasik lakohi hamoe instituisaun F-FDTL.

Adjuntu Xefe Estadu Maior Jeneral F-FDTL, Brigadeiru Jeneral Filomeno Paixão husu ba membru F-FDTL atu labele hola feto rua ka tolu no labele hafuhu demais festa, maibe tenke hatudu disiplina iha instituisaun F-FDTL nia laran, atu nunee bele tane aas instituisaun F-FDTL.

"Hau husu ba membru sira labele hola feto rua, maibe ida deit respeitu instituisaun, tane aas instituisaun labele hamoe instituisaun F-FDTL. Ida nee hau la gosta," hateten Filomeno bá jornalista iha Kuartel Jeral F-FDTL, Fatuhada-Díli, Sexta (08/08/2014).

Filomeno dehan, membru sira tenke para hafuhu festa, para hemu tua, no para badiu, no buka oinsa atu sai ema nebe bele serve instituisaun F-FDTL ida nee ba oin.

Iha parte seluk, estudante finalista Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL), Mateus Gomes husi fakuldade edukasaun hateten, komandu rasik mak tenke fo hanoin ba ninia membru sira, atu labele hafoer instituisaun ida nee. Wainhira membru ida hola feto rua ka tolu, ida nee mos sai problema uituan, maibe nee depende ba ema ida-idak nia hanoin.

"Hau hanoin komandu rasik mak tenke fo hanoin ba ninia membru sira, atu nunee labele hafoer instituisaun ida nee. Wainhira membru ida hola feto rua ka tolu, ida nee mos sai problema uituan, maibe depende ema ida-idak nia hanoin." tenik Mateus.
.

Mal Nutrisaun 51% Maioria Feto Ho Labarik

.
Foto de Presidência da República, Facebook.
Jornal Nacional Diário - 12 Agostu 2014

Prezidente Repúblika (PR),Taur Matan Ruak, informa, mal nutrisaun iha Timor-Leste (TL) lima nulu resin ida porsentu (51%) maioria husi feto no labarik sira tamba ne’e komunidade sira tenki kuidadu saúde no tenki han atu nune’e bele kontribui ba redusaun mal nutrisaun.

“Sinquenta e um porsento (51%) giji laiha (mal nutrisaun-red) liu-liu feto no labarik sira,”dehan PR Taur liu husi dialogu komunitaria iha Salaun Casa Diretivu Dare, suku Dare, sub-distritu Vera Cruz, Distritu Dili, Segunda (11/08), wainhira hala’o dialogu ho komunidade suku Dare.

PR Taur mós husu ba inan feton sira tenki kuidadu saúde tamba wainhira inan sira saúde diak labarik sira mós saúde diak bele redus mós mal nutrisaun iha Timor-Leste. “Inan feton sira tenki kuidadu imi nia saúde,”husu PR Taur.

Xefe Estadu dezafia komunidade sira tenki han maske oituan maibe tenki han para bele forsa nafatin hodi kontribui ba hamenus mal nutrisaun iha Timor-Leste.

Relasiona ho mal nutrisaun ne’ebé maka ás Governu liu husi Ministerio Saúde (MS) servisu hamutuk ho Organizasaun Nasoens Unidas nian inklui doadores internasional hala’o parseria ho Governu Timor-Leste inklui fo apoiu sosiedade sivil hodi implementa programa prevensaun ba mal nutrisaun iha Timor-Leste liu husi oinsa maka bele prepara hahan ne’ebé maka iha nutrisaun diak ba familia liu-liu labarik sira.dgx
.

Governante Labele Iha Deit Vila Laran

,
Foto de Presidência da República de Timor-Leste, Facebook
Jornal Nacional Diário - 12 Agostu 2014

Prezidente Republika (PR), Taur Matan Ruak, husu ba governante sira labele iha deit vila laran maibe tenki hakbesik-an ba povu iha baze hodi rona preokupasaun no difikuldades ne’ebé maka povu sira infrenta nune’e bele hadiak sira nia moris.

Tuir PR Taur katak, Governante tenki hakbesik an ba povu atu nune’e povu bele hatene akontesementu saida mak lao los iha nasaun ida ne’e ao mesmo tempo fo informasaun ba povu sira.

“Ukun ne’e presiza iha buat rua ne’ebé di’ak. Buat ne’ebé ita presiza halo maka hakbesik-an ba povu ne’ebé maka hanesan dadauk ha’u halo ne’e no hadia ekonómia mak buat ne’ebé presiza halo ba iha dezenvolvimentu”, dehan PR Taur iha dialogu komunitáriu ne’ebé halo ho komunidade Suku Dare, iha Salaun Casa Retiro Dare-Dili. Segunda (11/8) horiseik.

PR Taur Matan Ruak hateten, liu husi dialogu ne’e husu atu komunidade sira kontinua hametin relasaun diak hodi kontribui nafatin ba dezenvolvimentu nasaun ninian, tanba dezenvolvimentu presiza kontribuisaun sidadaun hotu nian. Atu muda ekonómia iha rai laran presiza mós kontribuisaun husi komunidade inkliu mós ukun nain sira presiza hakbesik-an ba komunidade atu bele hametin relasaun diak.

Xefe Estadu ne’e durante halo vizita hala’o suku sira iha Timór laran tomak atu bele hakbesik-an ba Iha povu maski la muda povu nia moris, maibé tau hanoin hamutuk hodi dezenvolve ekonómia iha rai Laran.

Tanba ne’e husu ba komunidade sira atu bele kontiribui nafatin ba iha dezenvolvimentu nasionál no hakbesik-an ba iha ukun-nain sira hanesan iha tempu luta ba ukun rasik-an.

Eis Gerileiru ne’e dehan, dalan ba iha dezenvolvimentu nasaun ninian presiza kontribuisaun husi sidadaun hotu no presiza hametin relasaun ne’ebé di’ak entre sidadaun hotu.

Alen de ne’e, PR Taur mós husu ba komunidade sira atu kontinua servisu hamutuk ho lideres local liu-liu Xefe Aldeia, Xefe Suku, Adiministrador sira atu nune’e bele hamutuk hala’o dezenvolvimntu iha suku laran.

PR Taur husu komunidade sira fo kontribuisaun partisipa iha servisu públiku sira ne’ebé maka xefe suku fo orientasaun hodi hala’o relativamente ba iha prosesu dezenvolvimentu nasional.

“Imi (komunidade) tenki fo kontribuisaun, wainhira xefe suku sira bolu halo servisu ruma hotu-hotu hamriik dala ida tamba ita hotu hamutuk maka foin bele,”tenik PR Taur.

Xefe Estadu hatutan, komunidade tenki fo fiar ba xefe aldeia, xefe suku, administrador sira tamba autoridade local sira ne’e maka reprezenta Prezidente ne’ebé besik liu komunidade hodi apoiu hala’o dezenvolvimentu iha suku sira teritoriu timor laran tomak.

“Sira (xefe aldeia, suku, administrador) reprezenta Prezidente tamba ne’e imi (komunidade-red) servisu hamutuk ho sira ba dezenvolvimentu iha suku nian,”dehan PR Taur. Nune’e mós, Xefe Estadu mós kestiona kona ba programa projetu dollar tolu (3) ne’ebé maka antes ne’e governu liu husi Sekretariu Estadu Politika Formasaun Profesional (SEPFOPE) fo tamba muda komunidade sira nia mentalidade garante ba dollar tolu      no halo komunidade sai baruk ten.

Projetu dollar tolu (3) halo komunidade la fiar xefe suku tamba atu hala’o aktividade ruma iha suku laran presiza dollar 3 wainhira laiha komunidade sira tur haree deit no sei la servisu hamutuk fo kontribuisaun ba dezenvolvmentu iha suku nian. “Projeitu 3 dollar ne’e labele tamba halo komunidade sira sai baruk ten. Halo servisu kiik boot komunidade ejiji dollar 3, se laiha dollar 3 komunidade lakohi servisu,”hateten Taur.

Durante iha dialogu ne’e komunidade sira kontente no antisiasmu hodi partisipa iha dialogu komunitaria ne’e.dgx
,

segunda-feira, 11 de agosto de 2014

Carta de um condenado à morte para a sua mãe antes de ser executado - último desejo

.

Pensar Positivo - 11 de agosto de 2014

Um recluso condenado à morte a aguardar a execução, pediu como último desejo um papel e um lápis. Após escrever por vários minutos, o condenado chamou o guarda prisional e pediu que esta carta fosse entregue à sua mãe biológica.

A carta dizia...

Mãe, se houvesse mais justiça no mundo, seriamos os dois executados e não apenas eu.

És tão culpada quanto eu pela vida que tenho. Lembras-te quando eu roubei e levei para casa a bicicleta de um menino como eu?

Tu ajudaste-me a escondê-la para que o meu pai não descobrisse. Lembras-te quando roubei o dinheiro da carteira do vizinho? Tu foste comigo gastá-lo ao centro comercial que havia mais perto.

Lembras-te quando discutiste com o meu pai e ele se foi embora? Ele só queria corrigir-me por ter roubado o exame final do curso que acabei por ser expulso.

Mãe, eu era só uma criança, pouco tempo depois tornei-me num adolescente problemático e agora sou um homem bastante mal formado.

Mãe, eu era apenas uma criança que precisava de correção e não de aprovação. Mas mesmo assim perdoo-te mãe.

Só peço que faças chegar esta carta chegar a todos os pais do mundo, para eles saberem que o que faz todos os homens se tornarem pessoas de bem ou criminosos é a educação.

Obrigado mãe, por me teres dado a vida e também por me ajudares a perdê-la.

O teu filho, delinquente.

Nota: Tentem a minha técnica, "CRUEL TO BE KIND". Tenho aqui três filhos em casa que nunca me envergonharam e andam NA LINHA, ohhh se andam...Os pais que não educam os filhos enquanto são pequeninos, vão pagar BEM CARO no futuro... Aprendam a dizer NÃO aos meninos, só custa as primeiras vezes, eles vão agradecer, o meu filho mais velho que tem hoje 20 anos já me agradeceu tantas vezes...Concordo com o condenado, se houvesse justiça, a mãe teria de ser executada também...
.

Alkatiri Rejeita Xanana Sosa Nia

.

Jornal Independente - 11 Agostu 2014

Díli - Eis Primeiru Ministru Mari Alkatiri rejeita informasaun ne'ebé hatete katak Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão sosa ona nia hodi kaer kargu nu'udar Prezidente Zona Espesial Ekonomia Sosial Merkadu (ZEESM) - Oekussi.
.
Alkatiri dehan, ema ne'ebé hato'o lia falsu ne'e la koñese see loos mak Mari Alkatiri.

"Laiha osan atu sosa ha'u, se ha'u mak hanoin hanesan ne'e, di'ak liu ha'u servisu iha rai liur, i ha'u la mai Timor. Se ita koalia lolos karik sira la haree kriasaun Fundu Petroliferu no Fundu Minarai nia aman loos mak see," dehan Alkatiri.

"Ema koalia hanesan ne'e...Kala sira nia espellu iha uma ne'e kala boot loos, dadersan sira hader sira ba fihir sira nia oin, sira konfundu fali sira nia imajen ne'e hanesan ho ha'u," katak Alkatiri.

Alkatiri hatete, nia ho PM Xanana no Taur diskuti katak atu implementa ZEESM tenke kria kondisaun di'ak mak bele servisu, liliu kuandu servisu ne'e intelektual nian, tenke hanoin, tenke estuda mak bele servisu," katak nia.

Antes ne'e, akuza ema balun iha RENETIL mak koalia liafuan ne'e, maibe lideransa RENETIL rasik rezeita.

"Ada yang bilang Xanana telah beli Mari Alkatiri dengan uang, itu RENETIL, ini kalo kita lihat kepintaranya masih sangat di bawah (minim)," dehan PM Xanana Gusmão iha lia Indonezia iha ninia diskursu.

Entretantu, Diretór RENETIL, Deometriuo Amaral rezeita preokupasaun PM Xanana.

Tuir nia, RENETIL nu'udar organizasaun rezistensia iha istoria no ninia legalidade ba superior da luta no sempre rona ordem komandu luta nain.

"Ami la koalia liafuan ida hanesan ne'e, karik membru RENETIL balun mak koalia, maibé organizasaun RENETIL la koalia buat ruma," nia hatete.

Tuir nia katak, RENETIL dala runma halo kritika balun hodi hametin soberania estadu, inklui hametin paz no dame.
.

PN Komesa Hanoin Reve Lei Vitalísia

.
Foto, Facebook
Timor Post - 11 Agostu 2014

Díli - Segundu Vise Prezidente Parlamentu Nasionál. Adérito Hugo da Costa afirma katak, Parlamentu Nasionál sei ajenda proposta lei pensaun vitalísia no eis titulares hodi halo alterasaun.

"Agora dadaun deputadu sira resesu hela tanba ne'e iha fulan Setembru deputadu sira tama fali serbisu hanesan bai-bain sei tau lei sira ne'ebé mak agora iha hela meja PN para halo alterasaun hanesan pensaun vitalísia, lei rai bens i moveis inklui lei anti korupsaun no seluk tan," hatete Adérito ba jornalista iha (7/8) iha PN, Díli.

Hugo afirma, lei hirak ne'e iha hotu prioridade maibé hosi lideres bankada mak sei deskute hamutuk para bele halo alterasaun ba lei hirak ezemplu lei pensaun vitalísia ne'ebé mak ohin loron sai preokupasaun iha sosiedade.

Entretantu membru deputadi hosi komisaun A, deputadu Antoninho Bianco hosi Bankada FRETILIN afirma katak, agora dadaun bankada FRETILIN prepara ona deputadu balun hodi prepara proposta alterasaun lei pensaun vitalísia.

"Ami prepara tiha ona deputadu balun atu prepara projetu alterasaun lei, aleinde ne'e ami mos halo mós negosiasaun ho deputadu husi bankada sira selu para apoiu, maibé agora ita haree iha bankada PD mós iha proposta alterasaun lei pensaun vitalísia nian," deputadu Bianco hatete.

Deputadu afirma katak importante tebes tenke halo duni mudansa ba lei hirak ne'e tanba seidauk bele atu implementa iha Timor-Leste ba lei pensaun vitalísia no eis titulares.

Purtantu Prezidente PD, Maria de Lourdes Bessa afirma katak sira nia proposta alterasaun baixa tiha ona ba meja, nune'e ba futuru meja atu maneja.

Relasiona ho lei pensaun vitalísia no eis titulares sociedade civil kontinua ezije ba Parlamenti Nasionál atu bele hala'o tiha alterasaun tanba konsidera katak lei refere fo benefisiu de'it ba ema grupu ki'ik balun. (uly)
.

Joven 22% Seidauk Asesu Edukasaun

.

Timor Post - 11 Agostu 2014

Díli - Secretáriu Estadu Juventude Desportu (SEJD) Miguel Manetelo informa, nia preokupa ho joven Timor-Leste entre idade 15 ate 24 pursentu 22% oras ne'e seidauk ba edukasaun bainhira governu laiha atensaun lalais bele fó impaktu mós estabilidade nasaun.

"Tuir dadus joven ne'ebé idade tinan 15 to'o 24, iha pursentu 22% maka la asesu ba edukasaun e la-asesu mós ba serbisu, sira ne'e sei hanesan risku bo'ot ba estabilidade," dehan Manetelo ba jornalista iha nia serbisu fatin sesta, (08/08).

Manetelo hatete, atu hamenus problema ida ne'e, la'os de'it reponsabilidade Sekretáriu Estadu Juventude Desportu nian dei't maibé instituisaun tomak liu-liu Sekretáriu Política Formasaun Prodesional e Empregu (SEFOPE) atu haforsa liu tan a formasaun no koperativa ba joven sira.

"Joven sira ne'e maka risku bo'ot ba estabilidade tanba kuandu ema tau bosok ahi, ahi lakan kedas, entaun Governante sira presiza halo serbisu interligadu, tanba ne'e maka iha propasta orsamentu sempre hare'e mós ba orsamentu kapasitasaun joven sira nian," explica Manetelo.

Maske nune'e nia mós hare'e katak durante ne'e formasaun ne'ebé SEFOPE halo oras ne'e mós la'o dadaun no atividade kooperativa la'o dadaun.

Kona ba esforsu SEJD nian maka alende halo koperasaun inter-ministerial, SEJD mós halo hela kpperasaun ho parseiru internasional sira hanesan IAD ho programa prevensaun konflitus, UNICEF ho programa hasa'e abilidade skill ba joven sira nian. (flo).
.

PR visita distritos para observar diretamente preocupações e dificuldades da população



Foto de Presidência da República de Timor-Leste, Facebook.
Timor Hau Nian Doben - 11 de agosto de 2014

O chefe de Estado, Taur Matan Ruak, está de volta aos distritos, para observar diretamente como  vive o povo nestas localidades, estas visitas terão lugar entre o dia 11 e 16 do corrente mês, informou um comunicado emitido pela Presidência da República.

As localidades que o Presidente da República (PR) irá visitar são: Aileu, Ainaro e Manufahi, nestes lugares Taur Matan Ruak vai ouvir as preocupações e as dificuldades que são sentidas diariamente pela população.

"O objetivo desta visita de trabalho é para observar diretamente a vida das comunidades nas bases, inclui diálogos comunitários com a população de modo a ouvir diretamente as dificuldades e preocupações enfrentadas quotidianamente pelas comunidades", salientou o documento.

A presidência de Taur Matan Ruak tem sido caracterizada desde o inicio do seu mandato pelas suas visitas mensais aos distritos, onde o chefe de Estado se reúne com o povo e ouve as suas apreensões e sofrimento.

O general Ruak não só visita os distritos que têm acesso por automóveis, o PR anda muitos quilómetros a pé para encontrar-se com a população em áreas remotas, a julgar pelas fotografias que vemos na sua página oficial, Taur Matan Ruak chega sempre junto à população com um grande sorriso e de braços abertos para abraçar o seu povo.

 Estas visitas de Taur Matan Ruak aos distritos e às áreas remotas têm gerado admiração, orgulho e contentamento entre os timorenses e também estrangeiros.

Ruak é o primeiro líder timorense desde a restauração da independência a visitar todos os distritos do país  frequentemente e caminhar a pé muitos quilómetros para se encontrar com o povo - sem estar em campanha eleitoral - o que faz dele um herói de novo, perante o povo timorense e de todo o mundo.

"Maun Taur é mesmo um herói. Os outros líderes ficam em Díli sentados nos seus escritórios dentro do ar condicionado, alguns até a roubar o que é do povo, nem se preocupam como é que o povo vive, só quando chega a hora de fazerem a campanha eleitoral aí se for preciso vão para a montanha de joelhos. Maun Taur dá um bom exemplo mas eles não vão seguir o Maun Taur, porque eles têm falta de dignidade e não têm nenhum respeito pelo povo, querem é roubar. Maun Taur é mesmo um bom pai desta nação, ele merece a confiança e o amor do povo, os outros são uns ladrões... ", disse muito  nervoso um veterano ao Timor Hau Nian Doben.

Taur Matan Ruak encontra-se neste momento em diálogo com a comunidade do suco de Dare, onde o chefe de Estado apelou à população para trabalhar juntamente com o governo e com a Presidência da República, de modo a viverem bem, porque "é o que procuramos e queremos".
.

sexta-feira, 8 de agosto de 2014

Remodelasaun La Akontese Povu Sei Lakon Konfiansa

.

Jornal Independente - 08 Agostu 2014

Díli - Kuandu planu governu nian atu halo remodelasaun la akontese povu sei lakon konfiansa. Fou-foun iha planu rezignasaun husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, maibé tanba rezignasaun la realiza entaun hela deit mak remodelasaun.

"Kuandu Xanana la halo remodelasaun radikal, hau hanoin povu sei mihis tan," dehan Diretor Ezektivu Luta Hamutuk, Kinta (07/08/2014) iha nia knar fatin, Díli.

Nia hanoin, remodelasaun mak la akontese, povu sei la fiar, tanba laiha mudansa realidade, dezenvolvimentu passu, ezekusan la masimu, membru governu sira nia autoridade moral nafatin, kontinua ba liur ba bei-beik.

"Remodelasaun mak la akontese orsida povu sei la fiar governu, tanba povu haree promessa nebe mak ita halo ita tenke kumpri.Ita halo deklarasaun mak la halo bele dehan ita labele fiar," katak Mericio.

Tuir Akara, remodelasaun nee presiza liu-liu mak halo ba iha Ministeriu Comersiu Industria no Ambiente, Ministeriu Negosiu Estranjeiru no Ministeriu Edukasaun nomos Ministeriu Saude.

Kriteria ba membru governu foun mak integridade, kapasidade profesional nebe masimu, labele mai husi politiku tanba kuandu membru governu husi partidu politiku, sira halo politiku mak barak liu, kuandu halo servisu vizita ba rai laran mak barak liu.

Iha fatik ketak, Sekretariu Jeral Partidu CNRT, Deonisio Babo hateten, Prezidente Partidu CNRT aseita kongresista sira nia hanoin nebe koalia kona ba remodelasaun, maibe Primeiru Ministru mak sei termina prosesu remodelasaun.

"Prosesu remodelasaun nia (Xanana, red) sei determina prosesu remodelasaun halo nusa tanba nia mak nia mak Primeiru Ministru no nia mak sei determina sei la rezigna an imediatamente tanba hakarak halo tranzisaun," hateten Deonisio.

Nia esplika, prosesu tranzisaun nee Primeiru Ministru mak sei determina, tan nee sei halo diskusaun hodi bele haree no prepara jerasaun foun ba iha futuru, tan nee desizaun nebe mak iha diak teb-tebes. Kongresista sira konsegue konvense Prezidente Partidu no rona mos povu nia lian nebe sei presiza atu hadia sira nia moris tuir mehi povu nian ohin loron, tan nee sei la rezigna-an maibe halo deit remodelasaun.

Nunee mos Prezidente Partidu Frente Mudansa, atual Ministru Negosiu Estranjeiru Jose Luis Guterres (Lugu), afirma, Partidu Frente Mudansa simu ho laran luak tanba desizaun nebe mak iha poder nebe delegadu lideransa hatebe remodelasaun kompetensia Primeiru Ministru nian.

"Ami hakarak deit mak governu ida nebe bele serve diak liu tan povu Timor-Leste no mos serve ho efisiensia," dehan Lugu.
.

PN Lamenta Kompañia Abandona Projetu Emerjénsia

.
Foto de, PT.
Jornal Independente - 08 Agostu 2014

Díli - Parlamentu Nasionál liu husi Komisaun E, lamenta Kompañia balun abandona projetu emerjénsia Simeira CPLP CPLP iha kapitál Díli.

Tuir observasaun no monitorizasaun husi Komisaun E PN, kompañia balu hahú abandona projetu emerjénsia ba estrada no valeta.

Tanba ne'e, Komisaun E PN husu ba Ministériu Obras Públikas (MOP) no Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál (ADN) atu halo monitorizasaun adekuadu hodi gasta orsamentu tuir nesesidade povu nian.

Membru Komisaun E, Inácio Moreira hatete, daudaun ne'e kompañia balun hahú abandona obra emerjénsia iha kapital Dili.

"Ami haree ona obra iha Bekora dalan STM nia ne'e abandona, ita haree estrada balun husi projetu emerjénsia ne'e laiha kualidade no balun komesa aat fila fali," dehan nia, iha Parlamentu Nasionál, horiseik.

Tanba ne'e, nia husu ba MOP nia responsabilidade atu bele asegura kualidade projetu emerjénsia hodi benefisiu povu.

Iha fatin hanesan Manuel Castro projetu emerjénsia iha Audian liuliu valeta sira ne'e hahú nakfera fali.

"Ami husu ba MOP no ADN atu halo fiskalizasaun ida adekuaddu para bele garante kualidade ba projetu emerjénsia hirak ne'e se lae ita estraga osan estadu de'it," nia sujere.
.

PREZIDÉNTE REPÚBLIKA VIZITA SENTRU KUIDADU LABARIK-CASA VIDA

.

Dili, 08 Agostu 2014 – S.E. Prezidente Repúblika, Taur Matan Ruak, akompañadu hosi embaixadór Brazíl iha Timor-Leste, Kinta-feira ne’e hala’o vizita ba Sentru Kuidadu Labarik-Casa Vida, iha fatin ida ne’ebé protejidu, iha kapitál Dili.

Casa Vida refere nu’udar uma mahon hodi halibur inan-feton no labarik sira ne’ebé sai vítima husi violénsia domestika no mós violénsia seksuál.

Objetivu hosi Prezidente Repúblika nia vizita ne’e atu fó motivasaun ba inan-feton no labarik sira ne’ebé hela iha fatin refere atu sira bele iha korajen nafatin hala’o sira-nia moris loro-loron.

Ba labarik no inan-feton sira Xefe Estadu hatete, “Prezidente Repúblika hadomi imi, Prezidente mai iha imi-nia fatin lori domin mai imi, imi mós importante iha komunidade. Presiza tau iha imi-nia hanoin katak imi mós ema Timor-oan ne’ebé iha valór ba imi-nia an, família, sosiedade no ba nasaun”.

Xefe Estadu agradese ba Sentru Kuidadu Labarik- Casa Vida nian ne’ebé ho domin no dedikasaun tau-matan ba labarik sira ne’ebé sai vitima hosi kazu violénsia seksuál no violénsia doméstika, no agradese mós ba país doadór sira-nia kontribuisaun.

Sentru Kuidadu Labarik-Casa Vida, harii iha tinan 2008, no konsege halibur labarik liu 250 hosi idade bebé to’o tinan 12. Hosi numéru ne’e, balu reintegra fali ona iha sosiedade hafoin rekopera no oras ne’e dadaun sei hela labarik 70, barak liu mak feto.

Hosi totál vitima sira ne’e, barak liu mak sai vítima ba hahalok insestu.

Sentru refere hetan apoiu hosi embaixada Brazíl iha Timor-Leste, AUSAID, no mós Governu Timor-Leste liuhosi Ministériu Solidariedade Sosiál no Sekretariu Estadu Promosaun Igualidade.

Foto de, Presidência da República de Timor-Leste, Facebook. 
.

Ohin TDD Deside "Destinu" Calisto Gonzaga

.

Jornal Independente - 08 Agostu 2014

Díli- Tribunál Distrital de Díli (TDD), ohin deside destinu eis Komandante Servisu Investigasaun Kriminál Nasionál (SIKN), Calisto Gonzaga.

Eis SIKN ne'e deskunfia komete krime Partisipasaun Ekonómiku no Sekuestru (Penculikan), ne'ebé hetan ameasa tinan ualu (8) tama prizaun.

Ofisiál Justisa iha Tribunál Distritu Díli (TDD) (lakohi fo sai naran ba públiku) hatete, Sesta ohin (07/08) Tribunal sei fó sai desizaun kazu eis Komandante SIKN Calisto Gonzaga nian.

"Aban (ohin) loron Sexta (08/07) tuku 2:00 oras Timor Leste, Tribunál Distritu Dili (TDD) fó sai desizaun Calisto Gonzaga," hateten Ofisial Justisa ne'e ba Independente horiseik.

Antes ne'e mós Tribunal Distritu Distrital Díli (TDD) halo julgamentu ba refere iha loron (23/07) hodi submete kedas ba alegasaun finál Ministériu Públiku (MP), husu ba Tribunáç atu aplika pena prizaun neen (6) ba krime não partisipasaun no pena tinan haat (4) ba krime sequestro ne'ebé regula ho artigo 160 no 299 tuir Kodigu penál Timor-Leste.

Razaun Ministériu Públiku, alega tinan ualu kadeia ba arguidu Calisto Gonzaga, tanba provadu komete krime partisipasaun Ekonómiku no Sequestru (penculikan) tuir lei kódigu penál Timor-Leste.

Maibé husi akuzasaun rua ne'e, Monistériu Públiku atu aplika únika de'it tinan ualu (8) kadeia ba arguidu Calisto Gonzaga.

Ministériu Públiku (MP) mós konsidera arguidu nega faktu iha audiénsia julgamentu, maibe deklarasaun sasin konfirma ho akuzasaun no dokumentu sira ne'ebé junta iha autos hatudu maioria provadu.

Antes ne'e mós arguido Calistro Gonzaga iha nia liafuan ikus husu ho haraik-aan ba Tribunál atu prosesa autór prinsipál sira ne'ebé envolve iha kazu ne'e.
.

Na'ok Kombustivel Estadu, Funsionáriu MS Hetan Pena Suspensaun Tinan 3

.

Jornal Independente - 08 Agostu 2014

Díli- Tribunal Distritu Díli (TDD), kinta horiseik aplika pena suspensaun tinan tolu ba arguidu na'in tolu (3) kompostu hosi Rogerio Caetano, Januário da Silva no Cristiano Monsteiro de Jesus hanesan funsionáriu Ministériu Saúde (MS) iha distritu Same.

Tribunál aplika pena suspensa tinan 3 ba arguidu sira tanba faktu provadu katak iha loron 16 tinan 2013, iha Samem arguidu sira na'ok kombustível ne'ebé pertense estadu RDTL parte Ministériu Saúde nian.

Ho arguidu sira hahalok ne'e fó prejuizu ba estadu ho montante $3.500 Amérika. Tanba ne'e, Tribunál aplika pena suspensaun ba arguidu sira atu nune'e iha futuru labele halo tan.

Antes tama leitura sentensa Tribunál realiza julgamentu hodi rona parte arguidu no sasin sira nia depoimentu.

Nune'e Tribunál halo analiza hodi tetu desizaun bazeia ba depoimentu husi parte sira nian.

Tribunál mós foti desizaun bazeia ba profisaun arguidu hanesan funsionáriu públiku.Sira hahu asina sira nia kontratu serbisu iha loron 03 fulan Janeiru 2011 hanesan funsionáriu publiku.
.

quinta-feira, 7 de agosto de 2014

Joven Ida Baku Amu Paroku Lospalos

.

Jornal Independente - 07 Agostu 2014

Lautem: Joven ida ho inisial MDS husi Aldeia Asalaini, distritu Lautem baku Amu Paroku Lospalos, Pe. Agapito Soares.

Kazu baku ne'e akontese tanba joven ne'e la satisfas ho rtejimentu kona-ba trata sertidaun batizmu ne'ebé estabelese iha Parokia Lospalos.

Iha Sesta, (25/07), maizumenis tuku 16:00 OTL, joven ida tama ba eskritoriu Igreja nian hodi baku Pe. Agapito.

Joven ne'e halo asaun baku tanba Amu Paroku rejeita atu muda naran iha sertidaun batizmu tuir MDS nia hakarak.

Hafoin baku, komunidade informa asaun ne'e ba Polisia Nasionál Timor-Leste, no Polisia tun ba fatin hodi kaptura MDS.

Adjuntu Komandante PNTL Distritu Lautem, Assistente Superintendente Antonio Rego Fernandes, dehanm kazu ne'e akontese tanba Amu Paroku Lospalos labele muda naran iha sertidaun batizmu tuir suspeitu nia hakarak.

Razaun husi Amu Paroku, Adjuntu Komandante ne'e dehan tanba mudansa ne'ebé suspeitu hakarak la tuir rejimentu Paroko Lospalos estabelese.

"Joven ne'e hakarak atu troka ninia naran iha (sertidaun) batizmu," dehan Antonio Jose ba Jornal Independente, Tersa, (29/07).

Nia dehan, hafoin akontesimentu PNTL tu'un hodi halo kapturasaun ba suspeitu no lori ba hatama iha sela detensaun durante 72 horas.

Antonio hatutan, oras ne'e PNTL lori ona kazu ne'e ba Ministériu Públiku atu prosesa ba oin.
,

La Kompriende Portugues, Profesora Baku Estudante To'o Hasan Bubu

.

 Jornal Independente - 07 Agostu 2014

Lautém: Profesora ida ho inisial EF husi eskola Ensinu Baziku Filial Númeru III Lospalos, Distritu Lautém, deskonfia baku nia aluna, Agustina Maria, estudante klase 5, tanba ladun kompriende materia testu Portugues.

Profesora ne'e baku Agustina iha sexta (11/07) no inan husi estudante ne'e, Felisberta Assunção, foin hakfodak iha Segunda (14/07), bainhira haree nia oan nia hasan  bubu no labarik ne'e lamenta kona-ba nia tilun ne'ebé moras.

La satisfas ho atetudi preofesora ne'e, durante loron rua nia laran, Segunda (14/07) no Tersa (15/07), Felisberta ba eskola hodi istori malu ho profesora EF.

Ba jornal ne'e, Felisberta konta iha Sesta lokoraik wainhira nia oan fila husi eskola informa katak profesora halo asaun baku ba Agustina, maibé Felisberta dehan iha altura ne'ebá nia oan iha kondisaun di'ak no nia fiar katak ida ne'e hanesan parte husi edukasaun.

Maibe, hafoin loron 3, Felisberta hakfodak haree nia oan nia hasan bubu sai metan no lamenta kona-ba tilun ne'ebé moras.

"Ita baku bele, maibé laos baku to'o bubu i depois labarik nia tilun mós moras hotu tanba ne'e mak ha'u hirus," dehan Felisberta.

Iha fatin ketak, Koordenador Eskola Ensinu Baziku Fiulial nú.III Lospalos, Frederico Pereira rekoñese kazu ne'e.

Tuir nia, parte eskola sei esforsu atu buka solusaun liu husi dalan familiar entre inan-aman alunus ho profesor sira.

Nia dehan, profesora ne'e baku duni nia aluna maibé laos todan.

Maibé hafoin loron 2 inan husi estudante ne'e de repente mosu ho istori malu ho profesora ne'ebé baku nia oan.

Nudar Koordenador Eskola, nia dehan, tenke simu realidade ne'e sai hanesan referensia ida ba profesor tomak katak saida mak akontese ne'e sai sasukat hodi hanorin profesor sira atu hadia aan mia loron aban.

"Ha'u simu, tanba ida ne'e mak realidade, maibé dala barak inan-aman sira seidauk konsensia katak ami professor sira nu'udar mós inan-aman ida ba estudante sira, ne'ebé konserteza saida mak ami halo ne'e ba sira nia di'ak iha futuru, mais ha'u hanoin durante ne'e inan-amn sempre buka de'it mestri sira nia kulpa," dehan nia.

Entretantu Koordenadora Forum Organizasaun Timor-Leste Distritu Lautem, Juliana de Jejus lamenta mós ho hahalok professora ne'e.

Juliana konsidera hahalok ne'e hanesan krime no kontra ona konvensaun direitu labarik nian.

"Ita kuandu liga ba direitu labarik ne'e Kuandu mestri ida mak baku estudante ida konsidera ne'e violensia, ita nia liman kuandu kona ema kanek ka bubu dehan katak krime,"dehan Juliana.

Iha tempu badak, nia dehan, nia parte sei husu Sub-komisaun Justisa no Pas (SCJP) no Ofisial Protesaun Labarik (OPL), inklui Polisia VPU atu bele haree problema ne'e tuir prosesu legal ne'ebé iha.

"Ita hanorin no baku sira ne'e nia tempu liu tiha ona, ita presiza hanorin ho lian mamar, ho metodo oioin ne'ebé ita uza oinsa atu sira bele kompriende, laos ita baku par sira kompriende, satan SD, ha'u hanoin ne'e la di'ak," dehan nia.
.