sexta-feira, 6 de janeiro de 2017

TAUR MATAN RUAK SEI LA SIMU OSAN PENSAUN VITALISIA - SOSIEDADE SIVIL HATOO PETISAUN HALAKON PV

.

Jornal Nacional Diário - 06 de janeiro de 2017

Primeira Dama, Isabel da Costa Ferreira, deklara, mandatu Prezidenti Repúblika (PR), Taur Matan Ruak nian mak remata, nia sei la simu osan Pensaun Vitalisia (PV).

Primeira Dama Isabel Ferreira hanesan espoza husi PR Taur Matan Ruak nian hato’o lia hirak ne’e iha salaun enkontru Sentru Queshadip Ruak Tabessi, Dili, Kuarta (07/09), hodi responde jornalista kona ba PR Taur nian pozisaun kona ba osan PV.

“Ha’u hanoin ida ne’e maka tenki ser halo. Se ita la konkorda ho pensaun vitalisia, Prezidente kuandu hotu ninia mandatu, nia sei la simu osan PV ida ne’e,”promete Primeira Dama, Isabel Ferreira.

Primeira Dama, Isabel Ferreira, dehan tan, sira nian parte rejeita hodi lakohi simu osan Pensaun Vitalisia ne’e, desde uluk kedas, la’os foin agora.

“Ezemplu ida kuandu Prezidente uluk rezigna-an husi Xefi Estadu maior Forsas Armadas iha tinan 2011, nia mos  benefisiu ba lei pensaun vitalisia, maibe iha momentu ne’e hatete kedas la simu osan ne’e. Iha momentu ne’e ami hatete kedas, Prezidente la simu osan ne’e, osan ne’e ami aloka fali ba fundasaun ida faluk no oan sira ne’ebé presiza osan hodi selu oan sira  ba eskola. Entaun osan naton ne’e, ami entrega ba fundasaun, ami laiha osan refere. Ne’ebe wainhira prezidente remata nia mandatu tinan oin (2017), nia sei la simu osan pensaun vitalisia ne’e,”tenik Isabel Ferreira.

Iha parte seluk, bainhira husu kona ba informasaun ne’ebé espalla iha media sosial ema akuza PR Taur uza osan Estadu ba vizita suku retornu la iha, no returnu mak halo uma palasiu privadu ida iha Metiaut, parte Prezidente Repúblika ho Primeira Dama atu lori ema sira ne’e ba tribunal? Primeira Dama, Isabel Ferreira, hatán katak, sira la hanoin atu levanta kazu ne’e ba tribunal. Maibe importante ba sira (Familia PR Taur nian) mak klarifika ba públiku atu hatene deit katak uma ne’ebé sira halo no hetan kestiona husi públiku hanesan palasiu privadu ne’e, la’os uza osan Estadu nian, maibe uma ne’e uza osan privadu ka kosar ben rasik.

Petisaun halakon PV     

Sosiedade Sivil hanesan ONG sira, estudantes no individual sira ohin Kinta (08/09), sei lori petisaun ka deklarasaun konjunta ne’ebé husu atu halakon tiha deit Pensaun Vitalisia (PV), entrega ba Estadu, hanesan Prezidente Repúblika, Parlamentu Nasional, Governu no Tribunal Rekursu.

Tuir  portavoz sosiedade sivil, estudantes no individual ne’ebé asina deklarasaun hamutuk hodi husu atu halakon pensaun vitalisia ne’e, Mericio Akara, atual Diretor Organização Não Governamental (ONG) Luta Hamutuk liu husi konferensia ba imprensa ne’ebé hala’o iha salaun enkontru Sentru Queshadip Ruak Taibessi, Dili, Kuarta (07/09), hatete, moris iha situasaun ida Timor oan  barak moris iha mizeria ka kiak nia laran, la justu iha grupu sira balun moris liu fali posibilidade nasaun nian, tanba deit serbisu ne’ebe presta ba povu no Estadu.

Tuir Mericio Akara, serbisu publiku ne’ebé ezekuta hanesan titular ba orgaun soberania tenki hetan rekompensa ho justu remunerasaun no previlejiu balun ne’ebé dala ruma atribui ba ninia dezempeñu. Maibe  atu justifika ba tinan 1,5 ka 10 tenki iha atribuisaun pensaun ida no previlejiu vitalisia sira, ne’ebe liu fali seguransa sosial previstu iha artigu 22 deklarasaun universal ba diretus humanus no iha artigu 56  konstituisaun nian.

“Sidadaun sira hotu iha direitu ba seguransa no asistensia sosial, iha termus lei nian, maibe lei ne’e hatudu injustisa, ema ida la’os deit atu desobedese, maibe nia iha obrigasaun atu la halo. Haree katak Estadu iha deit  obrigasaun atu promove seguransa no asistensia sosial tuir disponilibidade nasaun nian maibe iha momentu ne’ebe fundu minarai enfrenta dezafiu bo’ot tanba folin mina rai tun no produsaun atu menus nafatin, sira ne’ebé tau iha kestaun sustentabilidade ita nia prinsipal fonte ba rekursu finanseiru.,” Mericio hatete.

Mericio hatutan, iha lei ida la justu, tuir lolos aprova no sei persiste nafatin ba interese  no privilejiu grupu kiik oan ida ka klase sosial ida deit, bainhira populasaun enfrenta nafatin difikuldade sira, ho rendimentu kiik maibe sira luta nafatin atu mantein sira nian moris hodi labele monu ba kiak.

Nia dehan, laiha  sentidu atu koalia kona ba seguransa sosial, bainhira la koalia kona ba justisa sosial. “Justisa sosial bele dehan katak fo asesu ba ema hotu hodi hela iha fatin diak. Maibe labele haree ba liafuan  sira ne’e ehanesan direitu id aba uma luxu Estadu nian ne’ebe uza to’o funsaun titular sira nian iha familia kiik sira nia leet, signifika fo asesu edukasaun ba ema hotu nia oan, la signifika katak fo edukasaun ba eis titular sira nia oan mak hetan direitu ba livru, ekipamentus no eskola sira ne’ebé diak hodi hametin nafatin siklu  titular  sira nian iha familia kiik sira nia le’et. Signifika mos fo asesu ba saude, aimoruk sira no atendimentu ba labarik no idozu sira, maibe labele signifika elite sira deit mak  iha direitu ba enfermaria VIP ka referenseia sira ba hospital no rai liur,”dehan Mericio.

Tuir Mericio, atu aseita katak lei pensaun vitalisia ne’e kontinua produs ninia efeitu sira, la iha sentidu bainhira la tetu didiak no hanoin mos ba kondisaun moris ne’ebé Timor oan tomak enfrenta.

“ami ne’ebé asina deklarasaun ne’e rekomenda ba Parlamentu Nasional ka orgaun kompetente sira atu halakon lei  ne’ebe la justu no efetua mos prosedimentu tenki nesesariu ba ninia revogasaun,”hatete Mericio.

Mericio hatutan, kuandu rekomendasaun ne’ebé sira hato’o mak la hetan konsiderasaun husi parte kompetente sira atu halakon PV, Sosiedade Sivil no estudantes entrega ba povu mak sei julga sira iha eleisaun jeral tinan 2017  mai.Des
.

segunda-feira, 2 de janeiro de 2017

Lu-Olo vs Ramos-Horta, ha’u la’os beik, ha’u vota Maun Lu-Olo

.

Oan Kiak

Ha’u lee malae jornalista nia hakerek kona ba Maun Ramos-Horta ninia kandidatura hodi salva ita nia rai no ha’u iha duvidas kona ba salvasaun ke Maun Ramos sei halo, tanba ita haluha tiha ona uainhira Maun boot ne’e ukun, saida lolos maka nia halo hodi salva Maubere Oan hosi kiak no mukit nomos lori ita nia rai ba dezenvolvimentu?

Ramos-Horta hanesan Premiu Nobel da Paz nia sei la konsegue inplementa dame iha ita nia rai, aat liu tan, promove odio iha Maubere Oan nia leet, ita haluha tiha ona uainhira konflitu mosu ho Pai Mauk, tanba sa Ramos-Horta dehan katak iha rai liur nia nunka hare Pai Mauk nia espiritu santo, ke nunka koalia ho nia, tanba sa bosok ita? Bosok duni tanba ita hotu hare letratu Pai Mauk nian ho Ramos-Horta tur hamutuk ho lider sira seluk iha Portugal nomos iha fatin seluk.

Tanba sa bosok? Tanba sa hatun luta nain seluk? Ramos-Horta garganta mak barak, uainhira nia ukun hamutuk ho AMP koruptor sira, nia mos hakiak koruptor sira tanba ita nunka rona nia lian hasoru korupsaun, koluzaun no nepotizmu, Ramos-Horta nonok deit no aproba millaun ba millaun orsamentu nian hodi hariku malae sira, ema ho pasaporte rua no koruptor sira. Ema hanesan ne’e maka ita hakarak ba tur iha palasiu Aitarak?

Se maka autor ba Maternus Bere nia livertasaun? Se maka halo rekonsiliasaun sein justisa ba ita nia rai? Ramos-Horta.

Dala barak ha’u hakerek aat kona ba FRETILIN nia lideransa tanba Pensaun Vitalisia maibe ita haluha tiha ona katak Ramos-Horta mos autor ba Pensaun Vitalisia. Ita hakerek aat ba Maum Mari tanba nia ba  tribunal hodi sai testemuna defeza ba Emilia Pires maibe ita haluha katak Ramos-Horta mos ba tribunal hodi defende senora Emilia Pires. Ita tenki justu ba ema hotu, la bele hare de’it sala hosi ema balun no haluha seluk. Ita hanoin katak Mari sala antaun Ramos-Horta mos sala.

Ramos-Horta la ba salva ita, nia ba salva maka malae sira tanba nia ba tau asesor barak hosi rai liur hanesan nia halo uluk no sei haluha povu nia terus no halerik, ida ne’e mak realidade. Ha’u nia kandidatu maka ita nia Maun Boot Lere, ha’u fiar katak Maun Lere no Maun Taur maka tenki ukun iha tinan 2017 hodi salva ita nia rai, sira rua hamutuk maka bele lori ita nia nasaun no povu hetan prospridade maibe karik Maun Lere lakohi sai Prezidenti ha’u nia votu ba Maun Lu, tanba Maun Lu mos iha direitu hodi ukun ita, Maun Lu mos aman ba nasaun ida ne’e no ha’u fiar katak hanesan Prezidenti nia sei tau matan ba Maubere hot-hotu, Maun Horta lae, tanba uainhira nia ukun Maubere Oan la hetan benefisiu, koruptor, malae sira no dupla sidadania maka goza ita nia rikusoin.

Ema bele dehan katak Maun Mari maka volante Maun Lu maibe volante to’o uainhira? Karik Maun Lu sai Prezidenti nia iha serteza katak povu fiar nia, nia tenki sai Prezidenti ba ema hotu la bele sai Prezidenti ba CCF de’it no Maun Lu sei onra diak liu Maun Horta ninia knaar hanesan Prezidenti.Ema mos dehan katak Maun Xanana maka ba volante Maun Taur maibe la dun akontese.

Maun Horta diplomata di’ak tebes maibe hanesan Prezidenti, malae sira, asesor internasional sira, ema sidadania rua sira mak sei volante nia hodi sira goza Maubere Oan nia riku.

Lu-Olo vs Ramos-Horta iha eleisaun prezidensial, ha’u la’os beik, ha’u vota Maun Lu-Olo.

Nota hosi Timor Hau Nian Doben: Opiniaun ida ne'e reflete opiniaun pesoal hosi Oan Kiak, la reflete hanoin hosi membru hotu iha blogue ida ne'e. Iha tempu badak ami sei esplika ba leitor sira ami nia pozisaun kona ba eleisaun prezidensial no lejislativa iha tinan 2017. Obrigada barak. Zizi Pedruco
.

domingo, 1 de janeiro de 2017

Horta e Taur Matan Ruak precisam de salvar Timor-Leste

.

Ted McDonnell- Tradução de Zizi Pedruco para o Timor Hau Nian Doben

Timor-Leste está com sérios problemas. Laços com o dólar americano e a sua riqueza petrolífera desmoronaram. 

O último relatório da Global Edge é muito triste para Timor-Leste. O risco do país está agora classificado no escalão "E" - "a situação política e económica de maior risco e o ambiente de negócios mais difícil. O incumprimento das empresas é altamente provável”. 

A Global Edge aponta para os seguintes fatores que não foram abordados pelos governos na última década: 

Vulnerabilidade a desastres naturais (deslizamentos de terra, ventos fortes, inundações) 
Infraestruturas subdesenvolvidas 
Escassez de capital humano 
Alta dependência do rendimento do petróleo (98% das exportações) 
Quase metade da população vive abaixo do limiar de pobreza 
Alta taxa de desemprego juvenil (40%) 
Intermediação bancária fraca 

O atual primeiro-ministro, Araújo, não está à altura do ofício, pois não demonstrou nenhuma independência ou rutura com os abomináveis anos de governo de Gusmão.

O PM Araújo é como uma série de comédia televisiva. Araújo teve o mesmo impacto em Timor Leste. Ele desabou a economia por falta de ação. Cada movimento que o PM  Araújo faz, ele tem de apresentar um relatório ao seu mestre e marionetista Xanana Gusmão. Uma comédia, mas ninguém se está a rir...

Esta não é a maneira de governar um país e, portanto, as agências de classificação olham para Timor-Leste como sendo um país do terceiro mundo que está a deslizar para futuros desastres.

O estado das finanças de Timor-Leste está nos pés de vários governos de Gusmão e da sua ministra das Finanças escolhida por ele a dedo, Emília Pires. Gusmão tomou uma decisão crítica ao nomear Pires e provou ser um completo fracasso. A riqueza de Timor-Leste foi para trás, uma vez que a corrupção e o nepotismo reinaram. Também deve ser lembrado que entre 2007 até agora Pires e Gusmão controlaram exclusivamente as cordas da bolsa de Timor-Leste. A dupla assinou contratos que tornaram as suas famílias incrivelmente ricas. É exclusivamente culpa de Pires e Gusmão, e dos seus camaradas que asseguraram que Timor-Leste esteja a definhar como uma nação do terceiro mundo.

Nas últimas semanas, a menina favorita de Gusmão, Emília, foi condenada por corrupção e sentenciada a uma pena de prisão. No entanto, na forma típica de Timor-Leste, Pires fugiu do golpe. Ela foi autorizada a fugir do país antes de ser sentenciada graças ao atual governo de Araújo.

Tenho a certeza de que ela enviou um postal de Natal ou dois para os seus antigos amigos por estes terem permitido ela ter-se escapado da ira dos tribunais. A razão pela qual ela foi autorizada a escapar foi que ela tem provas que poderiam condenar outros antigos políticos corruptos.Ela deve temer pela sua segurança? 

Obrigado PM Araújo. Obrigado Xanana - grande líder de uma nação faminta; Obrigado Emília Pires e a todos os outros comparsas déspotas que têm mentido e enganado o povo de Timor-Leste desde a independência.
  
Para que Timor Leste tenha um futuro, o ex-Presidente José Ramos-Horta tem de intervir novamente, como ele fez no passado, pela nação e pelo povo  que ele tanto ama.

Horta deve-se tornar Presidente novamente para colocar as coisas no lugar certo e garantir que Timor-Leste não tenha o mesmo destino que Nauru, onde as fortunas (riquezas do país) foram esbanjadas por líderes ladrões e corruptos.

O atual Presidente de Timor-Leste, Taur Matan Ruak (TMR), é um homem honesto. Ele tem sido um bom presidente e tem lutado contra os erros de Gusmão e Alkatiri comparando-os com os líderes ladrões indonésios como Suharto.

TMR vai candidatar-se a Primeiro-Ministro em 2017 e com o apoio adequado das pessoas - especialmente dos jovens instruídos de Timor-Leste - deve ganhar.

Taur Matan Ruak apoia o regresso de Horta e a sua candidatura para ganhar a Presidência.

A combinação de TMR como PM; E um líder mundial de alto gabarito como José Ramos-Horta a ocupar o lugar de Presidente da República poderia ser o início de um novo começo para Timor-Leste. Ambos são incorruptíveis, ambos têm os melhores interesses de Timor-Leste no coração; Ambos se preocupam com o futuro dos jovens timorenses que atualmente vivem na pobreza e que sofrem com o aumento do desemprego enquanto a elite política que governa prospera com o roubo ao povo.

Se os comparsas de Gusmão vencerem a próxima eleição há pouca dúvida de que Timor-Leste vai à falência e tornar-se-á numa outra nação insular destruída pelos interesses próprios de muito poucos. Muitos dos corruptos têm cidadania australiana ou portuguesa e podem escapar do desastre que eles próprios criaram.

O povo de Timor-Leste precisa de se unir em torno de Horta e Taur Matan Ruak e lutar contra um mal comum; Um mal na forma de Xanana Gusmão e dos seus fantoches.

Está na hora.
.

sábado, 31 de dezembro de 2016

Horta and Taur Matan Ruak need to save Timor Leste

.
Photo:Ted McDonnell

By Ted McDonnell

Timor Leste is in serious trouble. Ties to the US dollar its oil wealth has plummeted.

The latest Global Edge report is very sad reading for Timor Leste. Country risk is now an “E” - "the highest-risk political and economic situation and the most difficult business environment. Corporate default is highly likely.”

Global Edge points to the following factors that have not been addressed by governments over the past decade:

Vulnerability to natural disasters (landslides, strong winds, flooding)
Underdeveloped infrastructures
Shortage of human capital
Heavy dependence on oil income (98% of exports)
Nearly half of the population living below the poverty threshold
High youth unemployment rate (40 %)
Weak bank intermediation

Current PM Araújo is not up to the task as he has shown no independence or break away from the abominable Gusmao years of government.

PM Araújo is like a TV Comedy series. Araújo has had the same impact on Timor Leste. He has knocked the economy for a six through inaction. Every move PM Araújo makes he must report back to his master and puppeteer Xanana Gusmao. A comedy but no one is laughing...

That's no way to run a country and hence the ratings agencies view on Timor Leste being a third world country sliding into further disaster.

The state of Timor Leste's finances lays at the feet of several Gusmao government's and his hand picked finance minister Emilia Pires. Gusmao made this critical decision by appointing Pires and it has proven to be a complete failure. Timor Leste’s wealth has gone backwards as corruption and nepotism has reigned supreme. It must also be remembered that between 2007 to now Pires and Gusmao solely controlled the purse strings of Timor Leste. The pair signed off on contracts that made both their families incredibly rich. It is solely the fault of Pires and Gusmao, and their bevy of cronies who have ensured Timor Leste languishes as a third world nation. 

In recent weeks Gusmao's favourite girl Emilia has been convicted of corruption and  sentenced to jail. However, in typical Timor Leste fashion Pires has flown the coup. She was allowed to flee the country before sentencing thanks to the current Araújo government. I'm sure she sent a Xmas card or two to her old cronies for allowing her to escape the courts wrath. The reason she was allowed to escape is that she has the evidence that would convict other former corrupt politicians. She must fear for her safety?

Thank you PM Araújo. Thank you Xanana - great leader of a starving nation; thank you Emilia Pires and all the other despot cronies who have lied to and mislead the Timor Leste people since independence. 
  
For Timor Leste to have a future former President Jose Ramos Horta must step up again as he has done in the past for the nation and people he loves so much.

Horta must again for become President to put things right and ensure Timor Leste does not fall off the edge as Nauru did when their fortunes where squandered by incompetent and thieving leaders. 

Current Timor Leste President Taur Matan Ruak is an honest man. He has been a good President and has fought the wrongs of Gusmao and Alkatiri comparing them to thieving Indonesian leaders like Suharto.

TMR will run for Prime Minister in 2017 and with the right support from the people - especially the young educated people of Timor Leste - should win.

TMR supports Horta to come back and run and win the Presidency.

The combination of TMR as PM; and a world leader of the likes of JRH as President could be the start of a new beginning for Timor Leste. Both are incorruptible, both have Timor Leste's best interests at heart; both care about the future of the young Timorese currently living in poverty and facing rising unemployment as the ruling political elite prosper from stealing from the people.

If Gusmao’s cronies win the next election there is little doubt Timor Leste will go broke and become yet another island nation destroyed by the self interests of a very few. For the corrupt many have Australian or Portuguese citizenship and can escape the disaster they have created.

The people of Timor Leste need to stand together with Horta and TMR and fight a common evil; an evil in the form of Xanana Gusmao and his puppets.

It’s time.
.

sábado, 24 de dezembro de 2016

FELIZ NATAL, QUERIDOS LEITORES

.
Árvore Natal da Zizi ;)
Olá queridos leitores,

Aposto que já tinham saudades minhas, pois é...Cá estou, mais um Natal, e venho desejar-vos um Feliz Natal, cheio de amor, paz e um dinheirinho  nos bolsos para as necessidades da vida.

Aproveito esta oportunidade também para agradecer a vossa presença diária neste blogue, o Timor Hau Nian Doben existe por vossa causa e para vocês. Muito obrigada.

Bom Natal, meus senhores e minhas senhoras. Um beijo muito grande para todos vocês.

Zizi Pedruco
.

terça-feira, 20 de dezembro de 2016

Eis-vise-ministra timor-oan kondenada hatete katak kumpre deit orden Xanana Gusmão nian

.

Eis-vise-ministra Saúde timoroan Madalena Hanjam, ne’ebé kondena iha ohin ba kadeia tinan haat  tanba  partisipasaun ekonómika iha negósiu, hatete katak  sei rekorre no  sempre atua tuir  instrusaun hosi  eis-primeiru-ministru Xanana Gusmão.

"Ha’u lasatisfeitu. Sei rekorre. Laiha buat ida maka ha’u nia  responsabilidade", informa Hanjam, iha  deklarasaun ba Lusa hafoin lé sentensa ba  prosesu ne’ebé komete ho eis-ministra Finansa Emília Pires, kondenadu ba prizaun tinan hitu  ho krime hanesan.

"Laós  justisa no ha’u sei  avansa ho rekursu. Karik ha’u  absolve hosi krime administrasaun danoza, ne’e ha’u nia  únika responsabilidade. Maibé laós partisipasaun ekonómika. Oinsa bele kondena ha’u tanba ne’e sé ha’u laós na’in ba kompañia nein hetan  benefísiu ekonómiku ruma? Kompañia ne’e laen kaben hosi Emília", nia afirma.

Emília Pires, eis-ministra Finansa, no Madalena Hanjam, eis-vise-ministra Saúde, hetan kondena tanba komete  irregularidade iha sosa kama óspital nian atus resin ho kontratu rua (A no B) adjudikadu ba empreza Emilia nia kaben nian, ho konlui entre sira na’in tolu ba konkretizasaun negósiu ne’e, ho valár dólar rihun  800.

"Primeiru-ministru tenki responsabiliza, nia maka aprova osan, ba ezekusaun, ajuste diretu, ba ida ne’ebé aprova buat hirak ne’e hotu maka  primeiru-ministru", hatete ba Lusa, iha Tribunál Díli, refere xefe Governu  iha tempu ne’ebá, Xanana Gusmão.

"Ha’u só  kumpre orden tanba kama hirak ne’e di’ak ba povu, atu  benefisia povu, laós ha’u.Osan ne’e laós mai ha’u, ba kompañia ne’ebé sira rekomenda no ninia uzu ne’e di’ak tuir  rekomendasaun hosi tékniku sira. Kulpa saida hosi ha’u ba ida ne’e?", nia kestiona.

Sentensa hosi prosesu ne’e, mediátiku liu iha istória sistema judisiál timoroan, fó sai ohin iha Tribunál Díli hosi prezidente koletivu juíz, José Maria Araújo, no sein prezensa Emília Pires, ne’ebé tuir  defeza, simiu tratamentu médiku iha Portugál.

Tribunál absolve argida na’in rua hosi krime administrasaun danoza no rejeita argumentu hosi Ministériu Públiku katak kauza danus ekonómiku ba Estadu.

Madalena Hanjam hatete  katak nia responsabilidade limita deit iha prosessu administrativu no kona-ba aspetu ne’e, tribunál absolve, no afirma katak  lahetan  benefísiu ekonómiku no kumpre deit  orden hosi  xefe Governu.

"Laiha osan ida mai ha’u. Osan hirak ne’e ba ninia konta  no sira maka tansfere, laiha buat ida mai ha’u", nia afirma.

"No sé maka aprova buat hirak ne’e hotu maka primeiru-ministru Xanana Gusmão. Sé maka  rekomenda maka ministru ne’ebé  vizita fábrika ne’e, ha’u  ezekuta deit, kumpre orden. Sé maka jere movimentu osan hirak ne’e maka Emília. Ha’u assina deit kontratu hafoin hetan  instrusaun hosi  primeiru-ministru. Ne’e lajustu", nia afirma.

SAPO TL ho Lusa
.

Ex-vice-ministra timorense condenada diz que só cumpriu ordens de Xanana Gusmão

.

Díli, 20 dez (Lusa) - A ex-vice-ministra da Saúde timorense Madalena Hanjam, condenada hoje a quatro anos de prisão efetiva por participação económica em negócio, disse que vai recorrer e que sempre atuou sob instruções do ex-primeiro-ministro Xanana Gusmão.

"Não estou satisfeita. Vou recorrer. Nada disto foi minha responsabilidade", disse Hanjam, em declarações à Lusa depois de ser lida a sentença no processo em que era coarguida com a ex-ministra das Finanças Emília Pires, condenada a sete anos de prisão pelo mesmo crime.

"Não foi feita justiça e vou avançar com recurso. Se [me] absolvem do crime de administração danosa, essa era a minha única responsabilidade. Mas não de participação económica. Como posso ser condenada por isso se não sou dona da companhia nem tive qualquer benefício económico? A companhia é do marido da Emília", afirmou.

Emília Pires, ex-ministra das Finanças, e Madalena Hanjam, ex-vice-ministra da Saúde, foram condenadas por supostas irregularidades na compra de centenas de camas hospitalares em dois contratos (A e B) adjudicados à empresa do marido da primeira, com um suposto conluio entre os três para a concretização do negócio, no valor de 800 mil dólares.

"O primeiro-ministro tem de se responsabilizar, ele aprovou o dinheiro, a execução, o ajuste direto, quem aprovou tudo foi o primeiro-ministro", disse à Lusa, no Tribunal de Díli, referindo-se ao chefe de Governo na altura, Xanana Gusmão.

"Eu só cumpri as ordens porque as camas são boas para o povo, para beneficiar o povo, não a mim. O dinheiro não vem para mim, é da companhia que eles recomendaram e cujo uso foi bem recomendada pelos técnicos. Que culpa tenho eu nisso?", questionou.

A sentença do processo, o mais mediático da história do sistema judicial timorense, foi dada hoje a conhecer no Tribunal de Díli pelo presidente do coletivo de juízes, José Maria Araújo, e sem a presença de Emília Pires, que está, segundo a defesa, a receber cuidados médicos em Portugal.

O tribunal absolveu as duas arguidas do crime de administração danosa e rejeitou o argumento do Ministério Público de que tinham causado danos económicos ao Estado.

Madalena Hanjam disse que a sua responsabilidade se limitou a processos administrativos e que, sobre esse aspeto, o tribunal a absolveu, insistindo que não teve benefícios económicos e só cumpriu ordens do então chefe do Governo.

"Não veio nenhum dinheiro para mim. O dinheiro foi para a conta dele e eles é que transferiram, não veio nada para mim", afirmou.

"E quem aprovou tudo foi o primeiro-ministro Xanana Gusmão. Quem recomendou foi o ministro que visitou a fábrica, eu só executei, cumpri as ordens. Quem geriu o movimento do dinheiro foi a Emília. Eu só assinei o contrato depois de ter instruções do primeiro-ministro. Isto não é justo", afirmou.

ASP // MP

Lusa/Fim
.

Kastigu ona eis-ministra rua ida ho prizaun tinan 7 no ida seluk tinan 4 tanba krimi partisipasaun ekonómika ba negósiu

.

Eis-ministra, Emília Pires ho Madalena Hanjam, ohin sira idaidak simu ona kastigu komarka, ne’ebé maka ida ho tinan hitu no ida seluk ho tinan haat, tanba krimi partisipasaun ekonómika ba negósiu, no sira rua absolvida hosi krimi administrasaun danoza.

Emília Pires, eis-ministra Finansa, no Madalena Hanjam, eis-visi-ministra Saúde hetan kastigu tanba deskunfia hamosu iregularidade bainhira atu sosa kama ba pasiente sira ho kontratu rua (A no B), ne’ebé halo ho empreza hosi eis-ministra Finansas ninia laen nian, atu nune’e ikus mai sira na’in tolu bele fahe malu osan ne’ebé sira hetan, hafoin hakotu tiha negósiu ne’ebé ho valór dolár rihun 800.

Sentensa hosi prosesu ne’ebé sai nu’udar istória mediátiku liu kona-ba sistema judisiál nian ne’e, fó sai ohin iha Tribunál Dili, hosi prezidente koletivu juis, José Maria Araújo, maski lahó prezensa hosi Emília Pires, ne’ebé tuir defeza, nia hala’o hela tratamentu saúde iha Portugal.

José María Araújo, ne’ebé lale totalidade hosi akórdaun maibé halo de’it “rezumu ida”, dehan katak faktu balun hanesan prova, faktu seluk parsialemnte nu’udar prova no seluk-seluk la’os hanesan prova.

SAPO TL ho Lusa
.

Ex-ministras timorenses condenadas a 7 e 4 anos de prisão por participação económica em negócio

.

Díli, 20 dez (Lusa) - As ex-ministras timorenses, Emília Pires e Madalena Hanjam, foram hoje condenadas respetivamente a sete e a quatro anos de cadeia pelo crimes de participação económica em negócio, sendo ambas absolvidas pelo crime de administração danosa.

Emília Pires, ex-ministra das Finanças e Madalena Hanjam, ex-vice-ministra da Saúde foram condenadas por supostas irregularidades na compra de centenas de camas hospitalares em dois contratos (A e B) adjudicados à empresa do marido da primeira, com um suposto conluio entre os três para a concretização do negócio, no valor de 800 mil dólares.

A sentença do processo, o mais mediático da história do sistema judicial timorense, foi dada hoje a conhecer no Tribunal de Díli pelo presidente do coletivo de juízes, José Maria Araújo e sem a presença na sala de Emília Pires que está, segundo a defesa, a receber cuidados médicos em Portugal.

José María Araújo, que não leu a totalidade do acórdão e fez "um resumo", disse que alguns factos foram dados como provados, outros como parcialmente provados e outros não foram provados.

ASP // FV.

Lusa/Fim
.

Prezensa Prezidente Autóridade ZEEMS hanesan deputadu durante diskusaun OJE: Ne’e infrasaun ba lei, konflitu interese no inkompatibilidade prevalese

.

Komunikadu Imprensa -Parlamentu Nasionál- 20 Dezembru 2016

Prezensa Prezidente Autóridade ZEEMS hanesan deputadu durante  diskusaun OJE kada tinan:Ne’e infrasaun ba lei, konflitu interese no inkompatibilidade prevalese.

Prezensa Prezidente Autóridade ZEEMS, Dr. Marie Alkatiri hanesan deputadu durante diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) kada tinan iha Parlamentu Nasionál (PN), hamosu preokupasaun públiku relasiona ho kestaun sira kona-ba legalidade, konflitu interese no inkompatibilidade tuir lei. 

Iha mandatu lejizlatura datoluk, Dr. Marie Alkatiri eleitu nu’udar deputadu iha Parlamentu Nasionál (PN) hosi Bankada Fretilin. Mezmu nune’e, Deputadu Marie Alkatiri nunka partisipa iha sesaun plenaria sira seluk no/ka partisipa iha servisu Komisaun Espesializada Permanente sira iha PN, maibé so partisipa de’it iha plenaria ba diskusaun kona-ba OJE nian kada tinan. 

Durante asume pozisaun nu’udar deputadu, Dr. Marie Alkatiri la ativu hanesan deputadu, fatin ne’e mós la iha subtituisaun hosi deputadu seluk hosi Bankada Fretilin, no pozisaun ne’e mamuk durante períodu lejizlatura datoluk nian, inklui bainhira asume kargu hanesan Prezidente Autóridade ZEEMS nian. Ne’e signifika mós katak Bankada Fretilin rasik lakon ona votu hirak ne’ebé elitór rihun balun depozita hela liuhosi Fretilin, tanba votu ne’e la-utiliza ho efetivu durante lejislatura datoluk no votu hirak ne’e bele konsidera saugate de’it.

“Kestaun sira hanesan ne’e, tuir loloos bele evita atu hatudu katak ema hotu respeitu prinsípiu sira ne’ebé hatur ona iha lei, liu-liu líder no figura sentrál sira hanesan Dr. Marie Alkatiri. Líder sira hanesan ne’e tenke husik hela buat di’ak ba ita nia sistema no nasaun no la’ós sai fali obstákulu ka dezafiu” dehan Luis de Oliveira Sampaio, Diretór Ezekutivu JSMP.

JSMP preokupa kestaun sira kona-ba “legalidade, konflitu interese entre pozisaun nu’udar deputadu ka membru órgaun lejizlativu no pozisaun nu’udar Prezidente ZEEMS ka membru órgaun ezekutivu durante diskusaun OJE. Rasionalmente, tuir prinsípiu separasaun podér iha sistema demokrátiku, la iha lójika atu membru ezekutivu sai fali membru lejizlativu hodi aprova orsamentu ba nia-an rasik no fiskaliza nia-servisu rasik. Ne’e mak konflitu interese prevalese teb-tebes iha situasaun hanesan ne’e. 

Pozisaun ne’ebé Dr. Marie asume mós kontráriu ho devér deputadu nian tuir Artigu 10 Lei Nú. 15/2009  kona-ba Rejimentu Parlamentu. Parlamentu Nasionál tenke foti medida sira tuir Artigu 8 Lei Nú. 5/2004 kona-ba Estatutu Deputadu sira nian no Artigu 7 (a) Rejimentu Parlamentu kona-ba deputadu ida sei lakon nia mandatu hanesan deputadu bainhira la partisipa iha reuniaun plenaria dala 5 tui-tuir malu.

JSMP mós observa katak inkompatiblidade ne’ebé define iha Artigu 13 1) letra d)  Lei Nú. 5/2004 kona-ba Estatutu Deputadu la fó dalan ba deputadu ida atu asume kna’ar nu’udar reprezentante ezekutivu iha kargu públiku iha tempu ne’ebé hanesan. 

Aleinde ne’e iha Artigu 15 alinea 1) letra b) Lei Nú. 3/2014  define katak Prezidente Autóridade ZEEMS hanesan Órgaun Ezekutivu Estadu no funsionáriu Estadu. Nune’e mós iha Artigu 20 alinea (1) no (2) Dekretu-Lei Nú. 5/2015 kona-ba Natureza no Nomeasaun ba Prezidente Autóridade ZEEMS nian prevee katak Prezidente Autoridade nu’udar órgaun ezekutivu no reprezentante másimu iha rejiaun ne’ebé responde ba órgaun soberania sira kona-ba ezersísiu ba nia-podér sira (alinea 1) no Prezidente Autoridade ne’e nomeadu hosi Prezidente Repúblika tuir proposta Primeiru Ministru nian (alineia 2) . 

Hanesan funsionáriu estadu ka funsionáriu públiku, Lei Nú. 8/2004 ne’ebé aprova Estatutu Funsaun Públiku nian (ne’ebé altera ho Lei Nú. 5/2009) iha Artigu 10 alineia (2) kona-ba konflitu interese, bandu atu funsionáriu públiku sira la bele iha interese ka involve iha organizasaun públika ka privada ne’ebé hamosu konflitu interese ne’ebé ligadu ho nia pozisaun ofisiál .

JSMP rekomenda ba komisaun G ne’ebé trata ba asuntu Étika deputadu sira nian atu elabora paraser ruma tuir Lei No. 5/2004  kona-ba Estatutu Deputadu nian no aprezenta ba plenaria atu halo apresiasaun no ezamina kestaun sira kona-ba hahalok sira ne’ebé la tuir lei (ilegalidade), konflitu interese no inkompabilidade. 

JSMP kondena maka’as aktu ignoránsia politika ida-ne’e, tanba PN husik hela prátika hirak ne’e la’o livre loos sein kestiona. JSMP konsidera Parlamentu Nasionál pasivu liu durante ne’e no intensionalmente husik hela aktu inkomprimentu ne’ebé akontese hodi la foti medidas ruma hasoru deputadu ne’ebé la kumpri nia devér tuir Rejimentu no Estatuta Deputadu nian.

JSMP konsidera katak hahalok ne’e mós la fó lisaun polítika edukativu ba públiku, liuliu ba jerasaun foun sira iha ukun aban-bain rua no sei hamosu de’it ejemónia hodi abuzu podér ne’ebé la tuir lei no kontra-produtivu ho interese nasionál.

Atu hetan informasaun liutan favór kontaktu direitamente:

Luis de Oliveira Sampaio
Diretór Ezekutivu JSMP
E-mail: luis@jsmp.minihub.org
.

quarta-feira, 14 de dezembro de 2016

Lu Olo sei tama iha tahu laran iha tinan 2017

.

Maubere Tuba Rai Metin

Dala ida tan FRETILIN 2000 kandidata sira nia prezidenti Lu Olo hodi sai sira nia  kandidatu prezidensial ba tinan 2017 no iha risku boot katak Lu Olo bele lakon iha eleisaun ida ne’e, oinsá povu la vota ba nia dala rua ona no tinan mai ba troka hanoin no ba vota ba kandidatu Fretilin 2000 nian.

Tuir hau nia hanoin Lu Olo ba lakon eleisaun ne’e no sei tama iha tahu laran no dala ida tan hafoer ninia kareira politika. Laiha tan ema iha FRETILIN hodi sira kandidata ba Prezidente? Beibeik ema hanesan no aat liu tan, uainhira sira lakon sira la simu sira nia responsabilidade politika no la rezigna sira nia aan. Partidu politiku laos ema ida ka rua, lakon eleisaun, SAI, fo’o fatin ba ema seluk hodi foti partidu nia naran, hodi mos halo militante sira kontenti oituan. Mari Alkatiri simu FRETILIN iha tinan 1999 hanesan partidu boot liu iha Timor, ita haree lai saida mak akontese ba ita nia partidu? Alkatiri no Lu Olo no sira nia culprits sira harahun ita nia partidu no sira la konsegue lori iha eleisaun 2012 partidu ne’e ba vitoria iha eleisaun lejislativa no prezidensial. Sira lakon maibe sei tur nafatin hanesan lideransa, sira tur metin iha sira nia fatin, la fo’o dalan ba ema seluk.

Lu Olo dehan katak tempu agora difrenti tinan 2012, los duni, difrenti tanba sira foin la halo sira nia knaar hanesan opozisaun, sira haluha defendi povu nia intrese, FRETILIN 2000 mos tama iha grupu hodi tabele ba Maun Xanana hodi hetan projetu no moris diak ho povu nia osan. Povu tenki loke matan no haree traidor sira ne’e ninia hahalok no la vota ba sira iha tinan 2017. Povu sei moris kiak no lekirauk sira iha PN hakarak sosa tan kareta foun ba sira, ho povu nia osan, FRETILIN mos hakarak kareta foun, pois sira husu ba povu vota tan ba sira nia kandidatu? Sira hanoin ami Maubeik hanesan sira ka? La hetan, boy! Povu tenki hatudu ba ema sira ne’e katak povu mak iha poder hodi hili se mak povu hakarak laos hili lekirauk sira no pois sira ba halimar ho ita nia osan hanesan sira nia avo mak fo ba sira. Mak lae liu.

Ita imajina tok katak Maun Lere mos hakarak sai Prezidenti iha tinan 2017, saida mak ba akontese ba Lu Olo? Tahu laran maka Lu Olo nia hela fatin tanba karik Maun Lere konkore ba Prezidenti Republika, Maun Lere sei manan hanesan Maun Taur manan iha tinan 2012 no dala ida tan Lu Olo la konsegue manan no ba halo deit moe partidu FRETILIN nia naran, nomos ninia naran rasik. Ema barak lakon ona respeitu ba lideransa FRETILIN 2000 tanba sira harahun ita nia partidu maibe nunka simu sira nia responsabilidade no rezigna sira nia aan. Hahalok ida ne’e hatudu katak lideransa FRETILIN 2000 moe la iha no sira buka deit mak aprobeita naran FRETILIN hodi sira sai bot no hetan privilejius barak, ida mak pensaun vitalisia. Ita boot sira sei lembra se mak aproba pensaun vitalisia ka lae? Lu Olo iha tempu ne’eba nia Prezidenti Parlamentu Nasional los ka lae? Imajina tok karik nia sai Prezidenti privelijius hira mak nia ba aproba hodi benefisia elite no oportunista sira? Ita tenke loke matan iha eleisaun 2017 tanba ema hanesan Lu Olo la ba hala’o servisu hodi benefisia povu, maibe sira servisu hodi benefisia FRETILIN 2000 nomos elite sira.

Timoroan hotu tenki hanoin didiak iha tinan 2017, tanba loron ida ita nia minarai sei maran, no uainhira la iha tan osan, saida mak akontese ho ita nia infra estruturas, edukasaun no saude? Saida mak ba akontese ba ita nia oan no beioan sira? Iha tempu kampana sira ba promete buat barak, maibe ita laos beikteen no haree ona katak sira hotu bosok mak barak no uainhira ita foo ita nia votu, sira haluha ita kedas. Sira hapus ona pensaun vitalisia ka lae? Ita nia sistema saude diak ona ka lae? Agrikultor sira nia moris diak ona ka lae? La hetan, boy! Ita nia povu sei susar no terus nafatin! Projetu mak sira hakarak hodi sai prezidenti iha Oekussi sa.

Ita foo votu ba Lu Olo hanesan vota ba elite, oportunistas iha CCF nia laran nomos ba povu kontinua nafatin kiak no mukit.

Ita nia votu tenki ba ema onestu ke hadomi ita nia povu hodi asegura katak  povu nia osan la gasta arbiru deit no foo benefisiu ba grupu kikoan ida deit, tanba ita nia luta naruk tebes, ema barak mate hodi ohin loron ita hetan independensia. Ema barak la mate hodi grupu kikoan ida hetan benefisiu barak no povu nafatin kiak no halerik.

Ita nia votu mak ita nia “kilat” hodi defendi Povu Maubere hodi loron ida povu ida ne’e sei hetan moris diak tanba merese duni. Ho Alkatiri no Lu Olo iha ita nia nasaun nia lideransa ita sei terus no mukit nafatin no ema sira ne’e sei lori ita ba tahu laran.

Vota ho konsensia no vota ba ema ida ke hadomi povu ida ne’e, dehan lae ba ema Pensaun Vitalisia no traidores da patria.

Abaixu Pensaun Vitalisia!
Abaixu FRETILIN 2000!
,

segunda-feira, 12 de dezembro de 2016

Hanesan onra ba Lu-Olo tanba Fretilin hili nia nu’udar kandidatu ba Prezidénsia Timor-Leste

.

Prezidente Fretilin, Francisco Guterres Lu-Olo, ohin dehan katak “hanesan onra bot ida” tanba kuadru no militante partidu nian, fó konfiansa, hodi desidi apoia ninia kandidatura ba eleisaun prezidensiál 2017 iha Timor-Leste.

"Desde inisiu tinan ne’e, ha’u simu ona mensajen no deklarasaun apoiu hosi kamarada rejiaun hothotu nian, veteranu no konteráneu sira, maski la’os militante Fretilin nian, maibé sira fi’ar ba kbi’it ne’ebé ha’u iha hodi ukun nasaun ne’e hanesan Prezidente ba timor-oan hothotu”, dehan Lu-Olo ohin durante konferénsia imprensa ida ne’ebé hala’o iha Dili.

"Ha’u sente hanesan onra bot ida ba ha’u, tanba hetan konfiansa hosi kuadru no militante Fretilin, inklui sidadaun seluk ne’ebé tau fi’ar ona ba ha’u. No ho onra, ha’u simu dezafiu ne’e, no fi’ar katak ita hotu sei manan”, dehan Lu-Olo.

Konferénsia imprensa ne’e hala’o iha sede partidu nian ne’e, hodi aprezenta Lu-Olo ninia kandidatura ba eleisaun prezidensiál iha fulan marsu, 2017.

Sorumutu ne’e, akompaña hosi membru Governu balun ne’ebé hanesan mos militante no dirijente partidu, deputadu no elementu Fretilin (Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente) seluk, no José Reis, sekretáriu jerál adjuntu maka lee rezolusaun ne’ebé aprova durante Komisaun Polítika Nasionál, hodi formaliza Lu-Olo ninia kandidatura.

“Komisaun Polítika Nasionál, hasoru malu iha sede nasionál hodi aprezenta kamarada Francisco Guterres Lu-Olo, hanesan kandidatu partidu ba eleisaun prezidensiál 2017”, tuir saida maka fó sai hosi rezolusaun Fretilin.

Testu ne’e, rekoñese “aspirasaun” hosi kongresista hirak ne’ebé halo parte iha Kongresu Nasionál partidu nian iha fulan outubru liu ba, hodi “hatudu vontade unánime durante ” iha konferénsia subnasionál hothotu” no ne’ebé Lu-Olo “iha kualidade hothotu atu asumi kargu hanesan xefe Estadu”.

Atuál prezidente, Taur Matan Ruak, ohin hahú rona partidu hothoti define kalendáriu eleitorál, ne’ebé sei hakotu ho tomadaposse ba sira-ninia susesór iha 20-maiu-2017.

Lu-Olo hanesan kandidatu datolu ne’ebé fó formalmente ona ninia kandidatura, hafoin António Maher Lopes (Fatuk Mutin), ne’ebé apoiu hosi Partido Socialista de Timor (PST), ho José Neves, eis-visi-komisáriu hosi Komisaun Antikorupsaun (CAC), aprezenta-aan hanesan independente, fó sai sira-ninia kandidatura.

Ida ne’e hanesan vez datolu maka Francisco Guterres, tinan 61 kandidata hikas fali ba Prezidente, hafoin lakon iha 2007 no 2012.

Iha eleisaun volta dahuluk, tinan 2007, Lu-Olo maka hetan votu barak liu, entre kandidatu ualu, ho votu 28%, maibé nia lakon iha vlta daruak, tanba José Ramos Horta maka hetan apoiu maka’as hosi kandidatu sira seluk ho votu 69,13%.

Iha 2012, Lu-olo hanesan mos kandidatu ida hosi 12 ne’ebé aprezenta ba eleisaun no manan fali iha volta dahuluk, maski iha segunda volta lamanan, tanba hetan de’it votu 39,15 kontra 60,85%, hosi votu ne’ebé Taur Matan Ruak, atuál prezidente hetan.

Iha kampaña ne’e, Taur Matan Ruak hetan apoiu hosi eis-Prezidente Xanana Gusmão.

Ohin loron dinámika lahanesan no iha evidénsia ne’ebé hatudu katak iha prosimidade entre lideransa Fretilin ho Xanana Gusmão, prezidente CNRT (Congresso Nacional para a Reconstrução de Timor-Leste), hanesan partidu ne’ebé ladauk aprezenta ninia kandidatu ruma.

Taur Matan Ruak konfirma ba Lusa iha tinan 2015 katak, nia sei lakandidata-aan ba mandatu daruak Prezidénsia, maibé sei aprezenta-aan iha lejislativa partidu foun Partido de Libertação do Povo (PLP).

SAPO TL ho Lusa
.

Fretilin aprezenta kandidatura hosi ninia prezidente, Lu-Olo, ba Prezidénsia Timor-Leste

.

Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente (Fretilin), hanesan partidu daruak Timór, ho reprezentasaun iha parlamentu, ohin aprezenta ona sira-ninia prezidente, Francisco Guterres Lu'Olo, hanesan kandidatu ba vesdatolu, ba eleisaun prezidensiál 2017.

“Komisaun Polítika Nasionál, hasoru malu iha sede nasionál hodi aprezenta kamarada Francisco Guterres Lu-Olo, hanesan kandidatu partidu ba eleisaun prezidensiál 2017”, tuir saida maka fó sai hosi rezolusaun Fretilin.

Testu refere aprova durante reuniaun Komisaun Polítika Nasionál, iha 8-dezembru no lee ona hosi José Reis, sekertáriu adjuntu partidu nian, ohin iha konferénsia imprensa ne’ebé hala’o iha Dili.

SAPO TL ho Lusa
.

terça-feira, 6 de dezembro de 2016

Povu Maubere la bele tenki ema seluk nia atan - Borja da Costa

.

Borja da Costa, in "Selecção de poemas, Klibur Dadolin"

Sei buka
moris
no koko
atu haluha-an
hodi servi povo.

Sei buka
luta
atu manán
hodi halakon
ta'ok
nu'dar atan.

Sei buka
rai ne'e
fui
ho kosar
ho domin
atu habokur.

Sei buka
povu  ne'e
hanorin
atu hatene
katak se hakarak
susu nia.

Sei buka 
halo
haburas
hosi rai ne'e
sama haneha
ema foun.

Sei buka
sobu
no halakon
ho todan
no hahalok aat
kolonialista nian.

SEI HAKILAR HO LIAN MAKA'AS
KATAK POVU TIMOR
POVU MAUBERE
LA BELE ATAN TENIK
EMA SELUK NIAN

EMA SELUK NIAN
EMA SELUK NIAN
EMA SELUK NIAN.
.

segunda-feira, 5 de dezembro de 2016

DESKONFIA MANIPULA IHA BOLSA ESTUDU, LERE EJIZI ME INTREGA LISTA

.

Jornal Nacional Diário - 05 de dezembro de 2016

Xefe Estadu Maior Jeneral FALINTL – Forsa Defeza Timor Leste(F-FDTL), Major Jeneral Lere Anan Timur eziji Ministeriu Edukasaun (ME) atu intrega lista bolsa Estudu tanba deskofia hamosu manobra ba otonomista nia oan sira konkore ba bolsu estudu.

“Ha’u hatete, loron ida ha’u sei eziji ba Ministeriu edukasaun fo lista ema sira bolsa estudu, se se maka liu bolsu estudu ba halo saida, mai halo saida,” dehan, Lere Anan Timur ba jornalista iha Kuartel Jeneral F-FDTL, Fatuhada, Dili, foin lalais ne’e.

Nia dehan,  Laós Ministru ida sáe ba halo tuir nia hakarak, ida ne’e proibiu bo’ot la merese atu implementa maneira hirak ne’e iha Paíz nia laran.

Eis Gerilleru afirma, dala barak ema oportunista sira ne’ebe maka uluk la fo aan ba rai ida ne’e maka hetan oprtunidade ba tuir bolsa estudu iha rai liur no filamai la halo fo rezultado diak ba nasaun ida ne’e maibe só buka diak deit.

Lere haktuir, oportunista hirak ne’e dala barak hela iha Kupang-Indonesia Australia, oportunista hirak ne’e dala barak hela iha rai liur maibe tanba saida maka Governu fo oportunidade ba ema otonomista sira.

Veteranus 20 anos nee afirma katak atu hasa’e kualidade de rekursu humanu tenki hare’e ba ema sira ne’ebe patriotizmu no nasionalimu bainhira konkore ba bolsu estudu fila mai kontribui ba rai ida ne’e.

Lere kestiona, ba oportunista sira bainhira liu bolsu estudu so ba buka deit, maibe la fo laran ba rai ida ne’e tanba sira inan- aman uluk hamutuk ho inimigu oho timor oan sira, bainhira nasaun ukun aan tiha fila mai buka diak deit.

Lideransa F-FDTL ne’e dehan, ema hirak ne’ebe maka uluk la kohi ukun aan mos, bainhira nasaun ne’e indepedensia tiha hakarak fila mai ukun tan rai ida ne’e. Eus
.