quarta-feira, 4 de junho de 2014

"Ajudus TL Ba Guine Bissau Iha Kiak Nia Leet"

.

Jornal Independente - Kuarta-Feira, 04 Junu 2014 

Politika Governu koligasaun lidera husi Primeiru Ministru Zanana Gusmao hodi ajuda orsamentu ba Republika Guine-Bissau iha prosesu resensiamentu eleitoral sai sai preokupasaun boot iha sosieade sivil, akademiku sira no povu balun. 

 Iha tinan ida ne'e (2014) Parlamentu Nasional (PN) aprova orsamentu estadu hamutuk millaun $6 Dolar Amerika hodi fo apoiu solidaridade ba Guine. 

Deputadu FRETILIN, Secar Valente de Jesus 'Piloto' sujere ba governu atu fo apoiu solidaridade ba nasaun seluk tenke haree mos realidade ekonomia moris povu nian ne'ebe sei kiak no mukit. 

"Ita presiza haree ita nia kondisaun moris povu nian antes ita ajuda nasaun seluk," dehan nia iha PN. Piloto afirma, orsamentu mimlaun $6 ne'ebe TL apoiu ba Guine-Bissau ne'e pasu pozitivu atu fo apoiu solidaridade hodi hasa'e no ajuda sira husi post konflitu. 

Maibe, tuir nia, iha futuru Timor-Leste atu fo apoiu orsamentu ho karakter solidaridade tenke haree no estuda uluk kondisaun ekonomia no moris povu rai laran nian. 

"Atu ita nia ukun an ne'e ho orsamentu husi riku soin Timor-Leste povu mos sente oituan ona ne'ebe ita lalika taka matan demais," dehan nia. Tanba, nia afirma, populasaun sente injustisa kuandu estadu hasai osan maibe sira nia kondisaun kotinua aat. 

"Laiha justisa kuandu ita nia povo kiak maibe ita hasai osan lubuk ida ajuda nasaun seluk," nia lamenta. 

Nune'e, tuir komunidade Caitano Orlando (34) hatete, ajuda ne'e diak hanesan nasaun ida presija halo, maibe presija hare mos kondisaun povu nia moris, tanba duke gasta osan barak hodi hatudu, maibe realdiade kondisaun povu nian sei moris iha mukit no kiak nia laran.
.

"Testamuna Halai, Julgamentu Kazu Eis Ministru Joao Cancio Adia"

,

Jornal Independente - Kuarta-Feira, 04 Junu 2014 

Tribunal Distritu Dili (TDD), tersa horsehik tenki adia fali julgamentu ba kazu eis Ministru Edukasaun, Joao Cancio Freitas, tanba testamunha nain rua (2) husi sidadaun estranjeiru halai lakon. 

Tan ne'e, TDD fo loron lima (5) atu notifika testamunha nain rua ne'e. Kazu ne'e, deskonfia Eis Ministru Edukasaun Cancio, komete krime partisipasaun no Economiku Negosiu ne'ebe regula iha artigu 299 Kodigu Penal Timor-Leste. 

 Advogadu Arlindo Diaz hatete, julgamentu ne'e hadia fali, tanba testamuna importante ba kazu ne'e la marka prezensa no oras ne'e hai ona ba rai liur (Australia). Nia diresaun ne'e ami la hatene, tan ne'e Tribunal hatene mak notifika, tanba ne'e Tribunal fo loron lima mai ami para atu hatama diresaun ba testamuna nain rua ne'e," hateten nia ba jornalista sira iha TDD, horsehik.

 Nia hatutan, testamunha nain rua ne'e ema sidadaun Australia ho naran Thomas Neurman ho Trevor Parris ne'ebe, uluk iha tempu IV Governu sai asesor iha Ministeriu Edukasaun (ME). 

Nia dehan, durante loron lima nia laran, sira sei esforsu atu buka tuir nia diresaun ne'e, karik mak la konsege hetan julgamentu sei kontinua la'o ba oin nafatin. 

Advogadu ne'e dehan, projeitu TV la kontinua tamba material ne'ebe mak manda husi kompania mai ne'e segundu mao hotu, tan ne'e Eis ME hakotu kontratu ho kompania, tan ne'e projeitu TV ne'e la la'o. 

Audensia julgamentu ne'e, prezidi husi juis koletivu Julio Gantes, Jose Maria de Araujo no Francisco Martins, Ministeriu Publiku (MP), reprezenta husi prokuradoria Gloria Alves, no arguido hetan asistensia husi ekipa advogadu hi naran SJG ne'ebe kompostu husi defensor publiku Manuel Sarmento, advogadu privadu Jose Guterres no Arlindo Dias.
.

terça-feira, 3 de junho de 2014

Ministério Público precisa de mais tempo para investigar caso Mauk Moruk

.
Comandante Mauk Moruk, ontem.

Jornal Independente - 3 de junho de 2014 - Tradução de Timor Hau Nian Doben

O Ministério Público (MP) precisa de mais tempo para fazer a investigação do caso do Comandante do Conselho de Revolução Maubere (CRM),Paulino Gama, também conhecido como Mauk Moruk, antes de processar a acusação, porque muitas pessoas estão envolvidas neste caso.

A Procuradora Distrital de Díli, Angelina Saldanha, disse que seis meses não chegam para finalizar o processo de investigação do caso do CRM, porque muitas pessoas estão envolvidas neste caso.

"Este caso talvez leve um ano, depende da investigação que estamos a fazer, porque existem muitas testemunhas e muitos arguidos, por este motivo nós precisamos de alguns documentos", disse Angelina Saldanha ontem aos jornalistas, no seu local de trabalho, Matadouro.

Por esta razão, ela também não quis fazer comentários relativamente a este processo. Por outro lado, o administrador do Tribunal Distrital de Díli, Duarte Tilman, disse que neste momento o Procurador é quem sabe deste processo, porquê que eles não fazem a acusação.

Comandante Mauk Moruk, ontem.

"Em seis meses nós temos de fazer a revisão deste caso, não deveria passar dos seis meses, quando a investigação estiver completa, a acusação pode ser feita", disse Duarte.

Ele afirmou que é da competência da Procuradoria Distrital de Díli, pode fazer a prova e pode arquivar o processo ou mandar para o tribunal para este ordenar a libertação.

Mas de acordo com ele, isto depende da investigação do Procurador e é esta que vai determinar se existem motivos para uma acusação ou a arquivação do processo.
.
"Se não existirem provas, eles arquivam o processo, se houverem provas faz-se uma acusação", explicou.

No primeiro interrogatório o MP - que foi representado pela Procuradora Angelina Saldanha e pelo Procurador Felismino Cardoso - acusaram Mauk Moruk de três crimes: abuso de poder, uniforme público (uso) e associação criminosa. Estes delitos são regulados pelos artigos, 188º, 194º, 195º e 202º do Código Penal de Timor-Leste.

Mauk Moruk está neste momento no estabelecimento prisional de Becora a cumprir a prisão preventiva.
.

"MP Presiza Tempu Investiga Kazu Mauk Moruk"

.
Comandante Mauk Moruk, horseik.

Jornal Independente - Tersa-Feira, 03 Junu 2014 

Ministeriu Publiku (MP) konfesa katak, Presiza tempu naruk hodi halo prosesu investigasaun ba kazu Komandante Konsellu Revolusaun Maubere (KRM), Paulino Gama "Mauk Moruk" molok halo akuzasaun, tanba ema barak mak envolve iha kazu ne'e. 

 Prokuradoria Distrital-Dili (PDDIL) Angelina Saldanha dehan, fulan neen (6)la to'o atu finaliza prosesu investigasaun ba kazu KRM, tanba envolvimentu ema barak ba kazu ne'e. 

 "Ida ne'e talves tinan ida, depende ba investigasaun ne'ebe ami halo ne'e, tanba ida ne'e testamunha no arguidu barak, tan ne'e mak ami presiza dokumentu balun," hateten Prokuradoria Distrital Dili (PDDIL) Angelina Saldanha ba jornalista sira, iha nia servisu, Matadoru orsehik. 

Tan ne'e, nia mos lakohi fo komentariu klean kona ba prosesu ne'e. Iha fatin ketak, Administrador Tribunal Distritu Dili (TDD), Duarte Tilman hatete, oras ne'e prokurador mak hatene prosesu ne'e, tanba sa mak sira la halo akuzasaun. 

 "Fulan neen (6) ami tenki halo revizaun ida ne'e tidak harus fulan neen kuandu investigasaun kumpletu ona akuzasaun bele mai ona," dehan Duarte.
 .
Nia dehan, kompetensia Prokuradoria Distritu Dili bele halo prova no bele arkiva ka haruka ba Tribunal atu halo libertasaun. Maibe, tuir nia, ida ne'e depende ba investigasaun husi prokurador mak sei determina sira atu halo akuzasaun ou arkivamentu. "

Se laiha prova, sira arkiva, se iha prova halo akuzasaun," dehan nia.
 .
 Antes ne'e, iha primeiru interogatoriu ne'e, Ministeriu Publiku (MP) ne'ebe reprezenta husi prokuradora Angelina Saldanha ho Prokurador Felismeno Kardoso akuza Mauk Moruk ho krime tolu kompostu husi, Abuzu de poder, Uniforme Publiku, Uzu Pacao de Funcao no Associacao Kriminoso ne'ebe regula ho artigu 188, 194, 195 ho 202 tuir kodigu penal Timor-Leste.

Oras ne'e Mauk Moruk Kumpri hela Prizaun preventiva iha Prizaun Becora.
,

PR Taur Rekonese; "Povu TL Susar No Kiak Iha Riku Nia Leten"

.

Notisia Husi TVTL - Sesta-Kalan, 14 Marsu 2014

Komemorasaun Loron labarik iha kapital Dili, Prezienti da Republika hamutuk ho labarik 100 (atus ida) resin komemora loron  ne'e iha palasiu Prezidenti Nicolau Lobatu, Dili.

Prezidenti Taur Matan Ruak informa ba labarik sira katak, Timor-Leste nasaun riku maibe labarik sira moris iha kiak, susar no terus iha riku nia leten.

"Timor-Leste nasaun ida riku maibe iha povu ida kiak, rendimentu familia sira nian kiik hodi afeta moris familia sira nian," dehan PR Taur Matan Ruak.

Nune'e mos loron festa labarik ne'e komunidade sineza sira hala'o dansa cultural China nian hodi hadaur labarik sira iha fatin ne'eba.

.

"FRETILIN Keixa Mal-Administrasaun MS Lobo Ba PJR"

.

Jornal Independente - Tersa-Feira, 03 Junu 2014

Bancada FRETILIN Parlamentu Nasional (PN) aprezenta ona keixa no faktu indikasaun mal-administrasaun husi Ministru Saude (MS), Segio Lobo ba Ministeriu Publiku (MP).

Membru Bancada FRETILIN, Maria Angelica Rangel da Cruz, iha deklarasaun katak, Bancada FRETILIN deskobre deskonfia mosu mal-administrasaun iha Ministeriu Saude, tanba ne'e Bancada deside hodi lori ba Ministeriu Publiku (MP) hodi hetan prosesu investigasaun.

 "Ami (horsehik lokraik) hato'o dokumentu balun ne'ebe hatudu indisius forte Korupsaun Koluzaun no Nepotizmu (KKN) ne'ebe merese hetan investigasaun husi Ministeriu Publiku," dehan nia iha uma fukun PN horsehik.

Tuir nia, faktu no evidensia ne'ebe Bancada FRETILIN aprezentan ne'e, natoon ona atu fortifika prosesu investigasaun iha Ministeriu Publiku.

Nia hatutan, faktu no evidensia hirak ne'e indikasaun mal-administrasaun no konflitu interese, tanba halo adjudikasaun direta ba Kompania Istana Group Lda, ne'ebe Ministru nia alin rasik mos hanesan nain ba kompania ne'e, no kaer knaar hanesan Funsionariu Publiku iha Ministeriu ida.

Tuir nia, maske iha ona pedidu kanselamentu kontratu ba kompania Istana Group Lda husi diresaun Financas no aprovizionamentu husi Ministeriu Saude, maibe Ministru Lobo lakohi rona pareser tekniku husi servisu kompetente aprovizionamentu Ministeriu nian, hodi kontinua halo desizaun rasik.

Antes ne'e, Ministru Saude, Sergio Lobo husu ba Bancada FRETILIN atu hatudu faktu ba Tribunal no Ministeriu Publiku no laos mai fali halo deklarasaun politika ne'ebe laiha baze legal. Ministru Lobo mos prontu hata'an iha Tribunal bainhira dadus hirak ne'e Bancada FRETILIN haro'o ba Ministeriu Publiku.

.

"PD-FRETILIN Hakarak Revee Lei Pensaun Vitalisia, CNRT Sei Pasivu"

.

Jornal Independente - Tersa-Feira, 03 Junu 2014 

Bancada Partidu Demokratiku (PD) no Bancada FRETILIN iha uma fukun Parlamentu Nasional konkorda ona atu halo revizaun ba lei pensaun Vitalisia, maski nune'e, Bancada CNRT rasik seidauk foti pozisaun ba asuntu ne'e. Bancada PD, Segunda (2/6) hatama ona proposta alterasaun Lei Pensaun Vitalisia, Numeru 1/2007 no Lei pensaun eis Titular Numeru 7/2007, ba meza PN. 

"Bankada PD hanoin tempu oportunu ona atu halo revizaun ba rejime juridiku ne'ebe kontempla atensaun no regalias sira seluk ne'ebe atribui ba titular no kargu politiku, liliu ba lei pensaun vitalisia," dehan Prezidenti Bancada Demokrata (PD), Maria Lurdez Bessa, iha uma fukun PN horsehik. Tuir nia, regalias oioin ne'ebe atribui iha lei pensaun Vitalisia no lei pensaun Eis Titular fo impkatu Negativu ba Orsamentu Jeral estadu (OJE), liu-liu moris tempu naruk povu nian. 

"Ami hanoin iha faze ne'e orjenti no tempu to'o ona halo revizaun ba diloma sira ne'e," dehan nia. Alterasaun seluk ne'ebe Bankada PD hakarak mak aumenta tempu minimu husi fulan 42 sa'e ba tinan lima (5), inklui mos idade minimu ba benefisiariu sira ne'ebe atu hetan pensaun vitalisia. Iha fatin hanesan, Vise Prezidenti Bancada FRETILIN, Josefa Pereira hateten, proposta lei revizaun husi Bancada PD ne'e diak no oportunu atu halo revizaun ba lei pnesaun mensal Vitalisia ba Eis-Titular sira. 

"Hau la hatene tanba saida, no razaun saida mak uluk iha segunda lezislatura, Bancada FRETILIN hatam ona proposta lei maibe ita nunka tau iha ajenda hodi deskute, ne'ebe agora mak ita foin hakfodak to'o kaduka (invalidu)," nia afirma. Entertantu, membru Brancada FRETILIN, Estanislau da Silva hateten, Bancada FRETILIN mos prepara ona proposta lei ba revizaun pensaun vitalisia, maibe seidauk hatama, tanba presiza asina husi Bancada Parlamentar sira seluk. 

Tanba ida ne'e, Bancada FRETILIN lakohi halo aproveitamentu politika ba kestaun revizaun lei pensaun vitalisia. "Ami nia propsota ne'e sei husu Bancada CNRT no Frente Mudanca asina hotu mak ami hatama ba meza Parlamentu Nasional," tenik nia. 

Maske nune'e, reprejentante povu husi Bancada CNRT iha uma fukun Parlamentu Nasional sei pazivu hela ba asuntu ne'e, Bancada CNRT lakohi atu koalia asuntu ne'e tanba seidauk haree kona ba lei ne'e. 

"Bancada CNRT seidauk hare asuntu revizaun lei pensaun vitalisia, tanba seidauk halo reuniaun no membru Bancada sira," dehan Prezidenti CNRT, Natalino dos Santos. 

Antes ne'e, iha tempu kampania Eleisaun Parlamentar, iha fulan Junnu to'o Jullu 2012, Partidu Politiku hotu-hotu, inklui Partidu hat (4) neebe oras ne'e dadaun hetan asentu iha PN halo promesa ba povu tomak hodi halo revizaun ba lei pensaun vitalisia no eis Titular nu'udar programa perioridade. 

Maski nune'e, hafoin tuur iha kadeira mamar Parlamentu nian besik tinan rua ona, maibe promesa ne'ebe faan ba militante sira ne'e seidauk realiza, agora daudaun foin mak esforsu husi Partidu Demokratiku no FRETILIN ne'ebe sei iha prosesu negosiasaun nia laran. 
.

Kazu Mauk Moruk Involve Ema Barak, MP Presiza Tinan Ida

,

Jornal Nacional Diário - Tuesday, June 03, 2014 

Ministeriu Publiku (MP) presiza tempu tinan ida atu estuda prosesu no akuzasaun ba Komandante Konselho Revolusaun Maubere (KRM), Paulino Gama “Mauk Moruk”.

Xefi Prokurador Distrital Dili, Angelina Saldanha hatete katak, prosesu akuzasaun presiza tinan ida, tanba kazu ne’e sei iha testamunha barak no ema barak mak involve mos iha kazu ne’e.

Angelina hatutan, kazu ne’e la bele dehan fulan 6 hotu ona, maibe presiza tan tempu tanba Prokurador presiza rona tan ema ou sasin barak.

“Ida ne’e talves tinan ida, depende ba investigasaun ne’ebe ami halo, tanba ida ne’e testamunha no arguido barak, tan ne’e mak ami presiza dokumentus balun. Talves ida ne’e mak lori tempu,” esklarese Prokuradora Angelina Saldanha, hodi responde jornalista sira iha nia servisu fatin, Segunda (2/6).

Prokuradora Angelina lakoi fo komentariu klean kona ba prosesu ne’e, tanba oras ne’e eis Komandante Brigada Vermelha iha hela prizaun preventive hodi hein julgamentu.

Husi sorin seluk, Administrador Tribunal Distritu Dili (TDD), Duarte Tilman informa katak, prosesu ne’e sei iha hela MP no presiza investigasaun klean no presiza mos provas.

“Fulan nen 6 ami tenke halo revizaun ida ne’e laos tenki fulan nen kuandu investigasaun kompletu ona akuzasaun bele mai ona. Kuandu investigasaun kompletu ona sira mos bele halo prova sira mos bele halo despaisu dehan arkiva ka libertasaun arguido ka haruka ba tribunal atu halo libertasaun,” esplika Duarte Tilman.

Nia hatutan, kazu ne’e depende ba investigasaun husi Prokurador mak sei determina sira atu halo akuzasaun ou arkivamentu. Se laiha prova, sira arkiva, se iha prova halo akuzasaun.

“Mai tribunal mak dehan prova duni ka lae, mesmu sira dehan iha prova. Mais mai tribunal iha audensia julgamentu mak haree ida ne’e prova ka laiha. Ida ne’e keta imajina deit karik, ida ne’e keta dun matak deit ema karik. Entaun tribunal la konkorda rekursu nia prazu mak ne’e,” afirma Duarte Tilman.

Liu husi audensia primeira interogatoriu iha Tribunal Distrital Dili (TDD), loron 15 fulan Marsu, foin lalais ne’e, Juis Singular Jose Maria de Araujo, aplika medida kuasaun prizaun preventiva ba Mauk Moruk ho komandante Labarik Maia (LM). Oras ne’e, Mauk Moruk ho Labarik Maia kump[ri hela prizaun preventive iha Prizaun Becora, Dili. Lia
,

segunda-feira, 2 de junho de 2014

Não há gás e petróleo para sustentar Timor-Leste por muito tempo -- La'o Hamutuk

.
.
Díli, 02 jun (Lusa) - A organização não-governamental La'o Hamutuk, Instituto de Monitorização e Análise do Desenvolvimento de Timor-Leste, alertou hoje que não há petróleo e gás para sustentar o país por muito tempo.

"Timor-Leste não tem petróleo e gás suficiente para sustentar o país por muito tempo. Se a economia não petrolífera não se desenvolver, quando ele secar, em meia geração, muitos timorenses vão juntar-se à volumosa maioria que vive na linha abaixo da pobreza", alerta o investigador da La'o Hamutuk Charles Scheiner.

Charles Scheiner já tinha feito o alerta durante uma conferência sobre Timor-Leste realizada na Universidade Nacional da Austrália em novembro passado. A análise, atualizada e hoje divulgada, vai ser publicada brevemente em livro.

"Quando as receitas do Estado não cobrirem as despesas, Timor-Leste vai cair na austeridade, com implicações drásticas para o Estado e os seus cidadãos", refere.

Em 2014, o valor do Orçamento de Estado, financiado maioritariamente pelo Fundo Petrolífero, ultrapassou os mil milhões de euros.
.
Na análise, o investigador refere que alguns já estão a começar a reconhecer que o Fundo Petrolífero, que em março era de 11,4 mil milhões de euros, "não é suficiente e que Timor-Leste tem de resolver rapidamente a sustentabilidade económica não-petrolífera".

Segundo os cálculos da La'o Hamutuk, o Fundo Petrolífero vai começar a diminuir em 2019 quando os gastos começarem a exceder as receitas do petróleo.

"Em 2026, antes dos bebés de hoje terminarem a escola secundária, o Fundo terá sido utilizado e Timor-Leste terá de cortar em dois terços os gastos", salienta o investigador.

Se a empresa petrolífera australiana "Woodside e a Austrália levarem a melhor e o Sunrise for desenvolvido numa plataforma flutuante os cortes vão ser de 70%, mas se o projeto continuar parado, Timor-Leste vai ter de cortar 88% depois de 2026, fechando ainda mais escolas, clínicas, escritórios e postos de polícia", refere.

Timor-Leste e a Austrália entraram num impasse em relação à exploração do Greater Sunrise, enquanto a petrolífera australiana defende a exploração daquele poço numa plataforma flutuante, as autoridades timorenses querem a construção de um gasoduto para a costa sul para desenvolver o país.

Em 2012, Timor-Leste acusou formalmente, junto do Tribunal Permanente Arbitral de Haia, a Austrália de alegada espionagem quando estava a ser negociado um tratado sobre a exploração do petróleo e gás no Mar de Timor.

Com a arbitragem internacional, Timor-Leste pretende ver o tratado anulado, podendo assim negociar a limitação das fronteiras marítimas e tirar todos os proveitos da exploração do campo de gás de Greater Sunrise, que vale milhares de milhões de dólares.

"A reserva petrolífera de Timor-Leste e a riqueza do petróleo não será capaz de financiar o Estado por mais 20 anos, mesmo que os desejos do país para o desenvolvimento do Greater Sunrise, retorno de investimento e preço do mercado global do petróleo sejam garantido", refere.

Para a La'o Hamutuk, para evitar aquele cenário é necessária uma "rápida mudança de direção" para o aumento da produção local de alimento, reduzir importações, cortar em gastos desnecessários e cancelar "megaprojetos inúteis".

"Timor-Leste deve fortalecer o seu mais forte recurso - o seu povo - investindo na educação, nutrição, cuidados de saúde e de água e saneamento. Timorenses de todas as classes económicas vão ter de trabalhar juntos para derrotar a maldição dos recursos naturais para sobreviver e prosperar, criando uma economia justa e sustentável", salienta a organização.

MSE // DM.
Lusa/Fim
.

Lucia Lobato Presiza Dezisaun Urjenti

.
ALIANÇA MOS PRESIZA DESIZAUN URGENTI

Kuaze semana hirak ona prizoneira, Lucia Lobato halo tratamentu saude iha Hospital Nacional Guido Valadares Dili. Moras nebe Lucia iha seriu oituan tan nee HNGV tenki estabelese ekipa mediku hodi halo atende ba moras Lucia Lobato.

Moras nebe Lucia Lobato iha nee presisa halo operasaun, tantu iha rai laran no mos bele lori ba opera iha rai liur depende fasilidade no ekipamentu no mos mediku hodi halo operasaun.

Atu halo trasferensia ba liur, HNGV presiza dezisaun Tribunal nian tamba Lucia Lobato ninia estatuta prizoneira nebe tenki aturozasaun tribunal nian.

“Problema atu haruka pasiente Lúcia Lobato ne’e ba iha rai liur, maibe nia sei iha ligasaun ho nia estatutu nudar prizoneira, ne’e dilema ida. Entaun se mak fo desizaun, so tribunal mak bele foti desizaun katak pasiente ne’e bele ba ou lae,” informa Dr. Aniceto iha nia servisu fatin HNGV Bidau.

Kondisaun Lucia Lobato bele dehan loron ba loron tun ba bebeik tan nee Conselho Administrasaun Hospital Nasional Guido Valadares husu ba ekipa junta mediku pasiente Lúcia Maria Bradão Lobato atu hato’o ona konklujaun ikus, nune’e bele deside ona halo operasaun iha rai laran ka rai liur.

Ekipa junta mediku kompostu husi mediku estranjeiru na’in rua no mediku Timoroan serujian na’in ida mak durante ne’e halo hela junta mediku ba pasiente Lúcia Lobato. Haree ba kondisaun pasiente nian ne’ebe loron ba loron tun, tan nee parte Conselho Administrasaun HNGV husu atu semana oin ekipa junta mediku sira ne’e atu hatama ona konklujaun nune’e bele halo ona operasaun ba pasiente, tanba kleur demais ona.

“Hakarak ka lakohi seman oin ekipa juntamediku tenki hato’o ona konklujaun ikus ba Conselho HNGV no MS atu nune’e bele hatene los opera iha ne’e ka rai liur. Tanba intervensaun mediku labele fo presaun ba pasiente, mas tenki iha konkordansia ba malu”, hatete Dr. Aniceto Barreto ba Jornalista sira iha nia kna’ar fatin Bidau, Sesta (30/5).

Doutor Aniceto hatutan, bazeia ba informasaun preliminario husi mediku espesialista Australiano , India no Cuba inklui mediku Timoroan katak, pasiente Lúcia Lobato hetan kafuak (benjolan red) iha parte mamãe ne’ebe tenki opera.

Kona ba moras ne’ebe Lucia Lobato infrenta ne’e bele halo operasaun iha rai laran, maibe paseinte hakarak halo operasaun iha liur.

Mediku ne’ebe forma husi HNGV iha semana kotuk kompostu husi Australiano, Cubano no Timoroan hodi halo intervensaun ba moras Lúcia Lobato dehan, operasaun bele halo iha Timor maibe konforme pasiente atu hili dalan halo tratamentu iha ne’e ou iha rai liur, tanba kada pasiente iha direitu atu hili fatin tratamentu.

Tantu mediku sira laiha direitu atu obriga pasiente, maibe durante ne’e pasiente ne’ebe hetan moras hanesan eis Ministra Justisa (MJ) Lúcia Lobato ne’e opera deit iha ne’e la persiza ba rai liur.

“Pasiente iha direitu atu hili fatin tratamentu tanba ne’e preparasaun relativu ne’ebe tenki konsidera no respeita mos parte hot-hotu atu bele halo intervensaun nune’e labele hamosu fali problema kuandu halo intervensaun,” Dr. Aniceto esplika.

Nia haklean, HNGV prontu kualker tempu atu halo intervensaun ba pasiente, maibe konforme pasiente hodi halo tratamentu iha ne’ebe deit, ne’e sira nia direitu.

Prizioneira Lúcia Lobato ne’ebé tahan hela nia moras iha sala Very Important Person (VIP) numeru 10 ho esperansa tirbunal bele fo lampu verde ba nia hodi halo tratamentu intensiva iha rai liur, hodi kura nia moras ne’ebé nia hetan durante ne’e. Ina

POR FAVOR, AJUDE ALIANÇA! Ela sofre de leucemia aguda

Nota: Aliança mos presiza desizaun urgenti ida. Se governu bele haruka Lúcia Lobato ba hetan tratamentu iha rai liur, Aliança mos iha direitu tanba nia labarik inosenti ida, no se nia la hetan tratamentu iha fulan ida nia laran, labarik feto inosenti ida ne'e ba mate.
.

Planu Sosa Kareta BMW Ba Simeira CPLP; "Governu Tenki Deside Dignidade Ho Kondisaun Real"

.

Jornal Independente - Segunda-Feira, 02 Junu 2014 

Diretor Ezekutivu Organizasaun Naun-Govermental (ONG) Luta Hamutuk (LH), Mericio Akara husu ba Governu atu tenki deside nia dignidade nu'udar estadu no realidade kondisaun povu, ne'ebe sei diferensa ho nasaun sira seluk. 

Tuir Planu Governu, iha tempu besik nia laran sei sosa kareta hamutuk unidade 10 husi Indonezia ho marka BMW hodi fasilita simeira Comunidade dos paises da Lingua Portuguesa (CPLP) ne'ebe mak sei realiza iha fulan Jullu 2014. 

Tanba, ta'uk ema bele konsidera ladun etika iha mundu diplomatiku ida nian bainhira oferese kareta prado uzadu. Nune'e, tuir Akara katak, Governu TL tenke deside nia dignidade nu'udar estadu no uma nain ba simeira CPLP ne'e. 

Tanba povu iha TL no povu iha nasaun sira seluk sira nia nesesidade baziku rezolvidu ona, hahu hanoin sira nia dignidade nu'udar nasaun no konsiderasaun ne'e tama ona iha kategoria sira ne'e. "Tamba ne'e mak hau nia hanoin ita nia Governu mak tenke tetu de'it ho bijaksana ida ne'ebe mak diak liu, ita sai uma nain ba simeira CPLP ho saida mak ita iha (apa adanya) ka ita modifika ita nia realidade agora sai hanesan mos iha nasaun seluk," hateten Akara ba INDEPENDENTE iha Farol, sesta foin lalais. 

 Tan ne'e, tuir Akara, kondisaun sira ne'ebe mak oras ne'e povu no nasaun ne'e hasoru, diak liu Governu avansa ho realidade. 

 "No hahu hanoin, ba oin ne'e tenke halo diak liu katak sei laiha protesta no komplain bainhira ita nia nesesidade baziku hanesan uma, bee moos ne'e rezolvidu no la'o diak, ami fiar katak, Governu desidi atu sosa saida de'it ema sei la preokupa," tenik Akara. 

Akara dehan, Governu labele agoizmu demais ba planu atu sosa kareta foun ho marka BMW, maibe se bele uza de'it mak kareta sira ne'ebe mak oras ne'e dadaun iha Timor-Leste. 

Rekonese katak, iha nasaun barak bainhira hetan vizita husi ulun boot nasaun ida, ne'e uma nain tenki prepara ho kualdiade, hanesan mos bainhira Timor-Leste nia nain ulun ba vizita iha rai liur mos ema sempre oferese kondisaun ida hanesan ne'e. 

Maski tuir nia hare ne'e bazeia duni ba realidade iha mundu diplomata nian, maibe problema ida mak kondisaun TL ho nasaun sira seluk la hanesan iha Portugal, Japaun, Indonezia, Krea do Sul no seluk tan, sira nia kondisaun ekonomia no povu nian ne'e diak ona kompara ho Timor-Leste. 

Alende ne'e, planu Governu nian atu sosa kareta Luxu nee mak la implementa, opsaun seluk mak tenki aluga de'it, maibe Governu mak tenki tetu didiak opsaun ne'e, no tenki analiza ba kontinuidade no sustentablidade. 

"Se ita hola kuandu iha sustentablidade no kualidade ba oin, ne'e la buat ida," esplika Akara. 

Ikus liu, Akara mos fo sujestaun katak, atu sosa kareta tenki halo aprovizionamentu ho transparente, tanba normalmente atu sosa kareta luxu ne'e sempre hamosu kestaun barak tanba indika ema keta ba sosa fali karreta uzadu ida tan mai depois la kleur deit aat fali ona. 

Tuir padraun folin kareta BMW iha fulan-Maiu 2014, folin diferensa tuir modelu oioin, karun liu mak ho modelu BMW 7-Series 760 Li (A) RP. 3.389.000.000 (kuaze U$340.000 dolar Amerika. Baratu liu mak ho modelu BMW X1-sDrive 18i Business (M) ho folin RP.499.500.000 (Kuaze U$50.000 dollar Amerika).
.

"Ohin TDD Fo Sai Rejultadu Kazu Babo"

,

Jornal Independente - Segunda-Feira, 02 Junu 2014 

Segunda ohin, Tribunal Distrital Dili (TDD) deside kazu Dionizio Babo da Costa Soares, atual Ministru Justica kona ba alimentus ba labarik insial MECB.

Antes ne'e Tribunal desidi iha loron Sexta (30/05) halo julgamentu poder parternal entre Dionisio Babo no Luisa da Costa, relasiona ho alimentus ba sira nia-oan ho naran inisial MECM, maibe Tribunal halo notifikasaun, hodi muda ba loron segunda (02/06) mak foin rona rezultadu tanba juis sira iha servisu ne'ebe sei halo. 

Iha fatin hanesan defensor publiku Cancio Xavier neebe fo asistensia legal ba Dionisio Babo la fo komentariu klean kona ba prosesu ne'e, maibe hein de'it segunda (ohin) mak rona rejultadu. 

"Materia de faktus ne'e muda fali ba segunda feira," nia dehan. Antes ne'e defensor publiku Fernando Carvalho ne'ebe fo asistensia legal ba atual Ministru Justica (MJ) Dionisio Babo la autoriza atu jornalista sira bele hakerek no publika deklarasaun sasin sira nia iha audensia julgamentu laran. 

Audensia julgamentu ne'e, prezidi husi juis koletivu Julio Gantes, Jose Maria de Araujo no Julmira Auxiladora, Ministeriu Publiku (MP) reprejenta husi prokuradoria Ivonia Guterres no advogadu Paulo Remedios fo asistensia legal ba Luisa da Costa no Ministru la marka prezensa, maibe reprezenta husi defensor publiku Fernando de Carvalho.
.

domingo, 1 de junho de 2014

”Alkatiri Husu PN Halo Revizaun Ba Lei Pensaun Vitalisia”

.

Notisia Husi TVTL - Sesta-Kalan, 30 Maiu 2014 

Eis Primeiru Ministru Mari Alkatiri hateten katak, revizaun lei pensaun vitalisia sai asuntu perioridade ba Bancada sira iha Parlamentu Nasional (PN).

Tuir Mai Deklarasaun Kumpletu husi Dr. Mari Alkatiri: 

“Bancada FRETILIN ba tinan ida ne’e atu hatama proposta revizaun ba lei pensaun vitalisia, evizaun ba lei ne’e tinan hira ona mak ami halo maibe la konsege, orientasaun husi lideransa ba Bancada mak ne’e, tenki halo revizaun para bele ema sira simu pensaun ne’e bele iha nafatin obrigasaun atu servisu ba estadu ida ne’e, la’os simu pensaun hanesan reforma la’e, simu pensaun la’os 100% ema kuandu koalia 100% ne’e sala ona, ne’e sala, tamba 50% de’it, se ita hare estrutura salariu ninian.

Tamba saida mak tenki halo buat ida ne’e? (Revisaun Lei Pensaun Vitalisia), tamba se ema ida ke tinan 5 ka tinan 10 hanesan deputadu, nia iha konesementu, nia iha esperensia ida ke ita labele husik nia ba de’it, para atu kaer nia ita tenki kaer ho pensaun ida.

Hau (Mari) agora servisu ba estadu hau la manan buat seluk, hau manan mak pensaun ne’e e Primeiru Ministru atu selu tan hau, hau dehan lae, kuandu aban bain rua rejultadu mai ona mak ita haree, agora hau sei konsentrasaun ba servisu lai, klaru ba viazen buat sira ne’e Governu mak selu,” deklara Mari Alkatiri.
.

POR FAVOR, AJUDE ALIANÇA! Ela sofre de leucemia aguda

.

Alex Tilman- Facebook

Estou a celebrar o Dia Internacional da Criança, na Clínica Bairro Pité, com as crianças doentes e deparei-me com esta rapariga.

Chama-se Aliança, ela é de Aileu. Tem treze anos e sofre de leucemia aguda. Ela precisa de um transplante de medula óssea, um tratamento que custa cerca de $ 400,000.

Ela precisa urgentemente do transplante de medula óssea ou ela irá morrer dentro de um mês. Ela é inteligente, adora pintar e gosta muito de poesia.

Vamos partilhar esta mensagem e encontrarmos alguém que a possa ajudar.
.

PLEASE, HELP ALIANÇA! She has accute leukaemia

.

Alex Tilman - Facebook 

Celebrating International Children's Day at the Bairro Pite Clinic with child patients and I came across this girl.

 Aliança, from Aileu. She is 13 and has acute leukaemia. She needs bone marrow transplant, a treatment which costs around $400,000. 

She needs it urgently or she will die within a month. She is bright and loves painting and poetry. Let's share this message and find her a helping a hand.