quinta-feira, 7 de agosto de 2014

Membru Task Force Baku Rivaldo To'o Tama ICU

.

Jornal Independente - 7 Agostu 2014

Díli - Oknum Task Force baku joven ida ho naran Rivaldo Amaral Soares Fernandes (28) iha Bairru-Pité, loron 30 Jullu 2014, rezultadu husi asain ne'e, halo vítima ta,a ICU Ospitál Nasionál Guido Valadares, tanba nia ruin balun tohar.

Tuir maun husi Rivaldo, Yohanes Nu Balonan katak, kronolojia akontesimentu ne'e tanba tuku 8 kalan, iha problema entre joven sira iha bairru laran ho labarik sanggar (fatin artezanatu) sira.

Iha kalan ne'e joven sira konsegue tuda malu no labarik sangar sira konsege duni sai joven sira ne'ebe halo asaltu ba sangar ne'e, no ikus mai joven sira lori fali ema seluk ne'ebe la'os parte husi bairru laran hodi asaltu ba sanggar.

Hafoin ne'e, iha tuku 10 kalan komunidade sira liga ba Task Force Distritu Dili no konsege hetan intervensaun husi Task Force no ikus mai halo kapturasaun ba sira nain haat (4), inklui Rivaldo ne'ebe daudaun ne'e baixa iha ospitál.

"Sira rasik la hatene kazu ruma akontese iha ne'eba, tanba uma ne'e andar, entaun sira iha andár leten pois polisia ameasa sira, maibé nia dukur hela. Polísia ameasa dehanm se imi lakohi tun ha'u tiru mate imi de'it, entaun nia mós ta'uk nua halai tun mai depois polisia simu nia ho tuku-tebe ikus mai simu pankada iha ninia kostela (ruin sorin) no agora dadaun baixa hela iha ICU Ospital Nasionál," dehan Yohanes, iha Sentru Konvensaun Dili (SKD), horiseik.

Antes ne'e, ospitál halo ona operasaun ba vítima Rivaldo hodi hasai nia ook, maibé tanba sei raan nafatin ne'e duni doutór rekomenda atu halo tan operasaun ba daruak hodi normaliza vítima nia kabun laran.

Aleinde ne'e nia dehan, iha unidade Task Force ida mak ba hodi halo intervensaun ba labarik sira ne'e, no baku labarik sira la'os iha li'ir, maibé polisia ne'e halai tama ba laran hodi dada sira sai husi uma laran mai hodi baku.

Relasiona ho kazu ne'e, família vitima hato'o ona keixa ba iha Parlamentu Nasionál no PNTL atu beleinvestiga didi'ak unidade ne'ebe envolve iha kazu ne'e, tanba kazu ne'e repete beibeik ona.

Tanba ne'e nia ezije ba komandu atu halo transformasaun mentalidade ba membru Task Force sira, tanba labele forma ema atu oho ema, maibé atu eduka ema.

Entretantu ba kestaun ne'e Sekretáriu Estadu Seguransa (SES), Francisco Guterres hateten, to'o oras ne'e SES seidauk simu keixa ruma husi família vítima. Maibé quandu simu sei foto medidas ba kazu ne'e.

Tanba, Sekretariu Estadu Seguransa dehan, presiza haree husi parte rua, entaun sira nia parte husi +ara sira hato'o keixa eskrita para hodi halo investigasaun hafoin ne'e mak sira parte foti medidas.
.

Rekoñese Mal-administrasaun Buras, Xanana husu IJE labele "Dukur"

.
Foto, Facebook
Jornal Independente - 07 Agostu 2014

Díli - Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba Inspetór Jeral Estadu (IJE) atu matan moris hodi kontrola mal-administrasaun ne'ebé mosu iha instituisaun estadu.

PM Xanana husu atu IJE koopera ho Komisaun Funsaun Públiku (KFP) hodi hare kazu hirak ne'ebé mosu.

Bainhira kazu ruma mosu iha ares disiplina, Xanana dehan, entrega ba KFP, no ba kazu mal-administrasaun ne'ebé relasiona ho indikasaun korrupsaun tenke investiga no haruka prosesu tuir lei.

"Ha'u husu ba IJE atu haree problema mal-administrasaun sira ne'ebé mosu hodi koopera ho KPF par haree servisu sira ne'e bele lao ho boa-governasaun," dehan PM Xanana bainhira lidera enkontru ho Ministru no Diretór sira iha Sentru Konvensaun Díli, Kuarta (06/08).

Xanana dehan, IJE no  KFP hala'o knaar importante tebes atu kontrola servisu administrasaun estadu bele la'o di'ak no la'o disiplina.

Xanana rekoiñese durante ne'e iha funsionariu barak sei tama servisu tuir sira nia hakarak, tanba laiha regras disiplina ne'ebé forti atu fó sansaun ba funsionariu sira ne'ebé servisu la tuir oras nó disiplina.

Entretantu, Prezidente KPF, Liborio Pereira dehan, mensajen PM Xanana atu alerta servisu KPF nian hodi ativu hala'o nia misaun kontrolo ba servisu iha instituisaun estadu tomak.

Liborio dehan, durante ne'e KPF mós tau funsionariu balun, no balun ne'ebé servisu la didiplina hetan mós sansaun husi KFP.
.

Taur Husu Opiniaun Bankada CNRT Kona-ba Remodelasaun

.

Timor Post- 06 Agostu 2014

Díli - Prezidente Repúblika, Taur Matan Ruak, tersa (05/08) hasoru malu ho reprezentante deputadu sira hosi bankada CNRT hodi husu sira nia opiniaun sobre issu remodelasaun ne'ebé durante loron hirak nia laran manas iha publiku nia le'et.

Maibé durante diskusaun besik oras rua nia laran, Prezidente Repúblika husu opiniaun ba deputadu nain lima reprezenta hosi bankada CNRT kona-ba remodelasaun ba estrutura bloku koligasaun ne'ebé forma hosi partidu tolu, CNRT, PD no Frente Mudansa.

Maibé iha diskusaun feixada ne'e, deputadu nain lima la responde ba xefe estadu ninia preokupasaun kona-ba remodelasaun. Tanba ho razaun katak remodelasaun ne'e, konferensistas sira fó puder tomak ona ba Prezidente Partidu CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão.

"La ko'alia kona-ba remodelasaun, só (PR Taur) husu de'it mak bankada ninia desizaun kona-ba ida ne'e, mais remodelasaun ne'e konferénsia fó kompetensia tomak ba prezidente partidu, hanesan primeiru-ministru," deputadu Ancelmu da Conceição hatan ba jornalista sira iha Palásiu Prezidénsia Repúblika, Díli, tersa, (5/8).

Nia haktuir katak bankada CNRT mai iha Palásiu Prezidénsia, ne'e hanesan inkontru regular fulan-fulan ho Prezidente Repúblika, hodi husu xefe estadu nian hanoin ba bankada kona-ba aktividade sira ne'ebé atu hala'o lor-loron.

Iha inkontru ne'e eis gerileiru fó hanoin kona-ba lala'ok dezenvolvimentu ne'ebé ladun iha kualidade, i oinsá mak bele servisu hamutuk atu bele fó solusaun di'ak ba povu. (gim)

.

quarta-feira, 6 de agosto de 2014

La'o Hamutuk recomenda auditoria e investigações à petrolífera estatal timorense Timor Gap

.

Díli, 06 ago (Lusa) - A organização não-governamental timorense La'o Hamutuk recomendou hoje, em carta aberta enviada a todas as autoridades de Timor-Leste, a realização de uma auditoria e investigação à petrolífera estatal timorense Timor Gap.

"Estamos a escrever para incentivar os órgãos a usar os seus poderes legais, constitucionais e capacidades de investigação para descobrirem como uma entidade estatal indireta está a gerir e a gastar os recursos de Timor-Leste para o benefício do nosso povo", lê-se na carta distribuída à imprensa.

A carta foi enviada ao presidente do Tribunal de Recurso, juiz Guilhermino da Silva, ao presidente do parlamento nacional, Vicente Guterres, ao comissário-geral da Comissão Anticorrupção, Adérito Tilman, e ao provedor dos Direitos Humanos e Justiça, Sebastião Dias Ximenes.

"Acreditamos que a Timor Gap pode ter cometido violação da lei, má administração, má gestão e atos de corrupção e ignorado as obrigações legais de prestar contas e transparência", salienta a organização timorense na missiva.

Em causa, segundo a La'o Hamutuk, está o facto de os relatórios relativos ao ano de 2011, 2012, 2013, ainda não terem sido publicados, apesar de a empresa ser obrigada por lei a apresentar e publicar aquele documento "seis meses após o final de cada ano".

Segundo a organização, ao contrário do previsto na lei, não é possível saber onde é que a empresa tem gasto os milhões de dólares que tem recebido do Governo, através do Ministério do Petróleo e dos Recursos Naturais.

Criada em 2011, a Timor Gap atua em nome do Estado timorense na condução de negócios no setor petrolífero e do gás, incluindo a realização de atividades em terra e no mar no âmbito nacional e internacional.

A empresa petrolífera timorense assinou o seu primeiro contrato de partilha em abril de 2013 com a ENI e a INPEX para explorar a Área de Desenvolvimento Petrolífero Conjunto, localizada a 240 quilómetros a sul de Díli e a 500 quilómetros a noroeste de Darwin. Na parceria, a Timor Gap detém 24 por cento.

A Timor Gap está também responsável pela implementação do projeto Tasi Mane, que inclui a construção de três grupos industriais, que serão a espinha dorsal daquele setor empresarial no país.

O Tasi Mane inclui a base de fornecimento do Suai, a refinaria e um grupo de indústria petroquímica em Betano e uma exploração de gás (através do gasoduto que as autoridades timorenses pretendem ver construído a partir do Greater Sunrise) em Viqueque/Beasu.

MSE // JCS
Lusa/fim
.

Responsáveis timorenses prometem mudar atitude de "deixar andar" para "faço hoje"

,

Díli, 06 ago (Lusa) - O encontro entre membros do governo de Timor-Leste, representantes de instituições do Estado e setor privado terminou hoje com um compromisso de 10 pontos, onde todos prometeram mudar a atitude do "deixar andar" para "faço hoje".

O encontro, que decorreu entre segunda e quarta-feira, juntou os membros do governo, diretores-gerais e nacionais dos ministérios, representantes das instituições do Estado e o setor privado para em conjunto identificarem problemas e procurarem soluções.

A reunião ocorreu depois de, no fim de semana, o Conselho Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT, no poder em Timor-Leste), presidido por Xanana Gusmão, que também chefia o governo, ter recomendado uma remodelação governamental, bem como a permanência do primeiro-ministro até ao final do mandato, em 2017.

No encontro, os responsáveis timorenses comprometeram-se a implementar a visão e a ação do plano de desenvolvimento do país, a coordenarem a comunicação interna nos ministérios e interministerial e a fazer reuniões regulares sobre a execução.

O setor privado comprometeu-se a realizar mais ações de capacitação e a assegurar a qualidade dos projetos adjudicados pelo Estado timorense.

Nos 10 compromissos, o governo compromete-se também a criar uma equipa para analisar a duplicação e contradições na lei, que devem estar orientadas para o desenvolvimento do país, bem como, através do gabinete do primeiro-ministro, a monitorizar a execução orçamental.

No último compromisso, os participantes no encontro comprometeram-se a "mudar a atitude do deixa andar para adotar uma atitude de faço hoje".

O atual governo de Timor-Leste é composto por 55 elementos.

MSE // JCS

Lusa/fim
.

terça-feira, 5 de agosto de 2014

Povu Labele Preokupa Demais ho Pensaun Vitalísia

.

 Timor Post - 05 Agostu 2014

Díli - Xefe bancada Congresso Nasionál Rekonstrusaun Timor Leste (CNRT), Natalino dos Santos hatete, CNRT apoiu halo revizaun ba lei vitalísia maibé deputadu ne'e husu ba publiku atu labele preokupa demais tanba lei ne'e rasik iha ona meja Parlamentu Nasionál.

"Hau hatete tiha ona katak iha ona draft hosi bankada PD nian hatama ona ba meja maibé seidauk baixa komissaun, maibé ita bo'ot sira hakarak tuir nafatin. Tanba ne'e husu ba ita bo'ot sira hakarak tuir nafatin. Tanba ne'e husu ba ita bo'ot sira labele preokupa hein de'it, afirmasaun CNRT nian klaru hein para halo alterasaun ba lei pennsaun vitalísia. Tanba ne'e partidu CNRT apoiu total ba revizaun lei," Xefe bankada CNRT, Natalino dos Santos hatete ba jornalista sira (4/8) iha PN.

Vise Prezidente Komisaun A ne'ebé trata asuntu Konstituisaun no Anti Korupsaun afirma katak, durante ne'e seidauk halo diskusaun tanba proposta lei alterasaun sei iha meja leten Parlamentu Nasionál.

Purtantu deputadi Antoninho Bianco hosi bankada FRETILIN afirma katak, agora dadaun deputadu sira halo hela negosiasaun ba malu entre opozisaun no bloku koligasaun para halo revizaun ba lei vitalísia ne'ebé mak durante ne'e hetan protestu hosi sosiedade sivil no akademika sira.

"Ami bankada FRETILIN desde tempu Aliansa Maioria Parlamentar foti ona inisiativa maibé momento ne'eba deputadu sira hosi bankada CNRT no PD lakohi preokupa, maibé ami fiar katak ohin loron ho postura politika foun bele halo revizaun ba lei pensaun vitalísia," deputadu Bianco hatete.

Nia dehan, tanba ohin loron TL sei depende 95% ba iha rekursu minerais no gas hosi tasi laran, tanba ne'e importante atu bele halo redusaun para bele ekilibriu nune'e orsamentu bele apoiu ba halo dezenvolvimentu.

Purtantu antes ne'e xefe bankada PD, deputada Maria Lourdes deklara ofisialmente katak sei hato'o proposta ba iha meja Parlamentu Nasionál para halo revizaun no proposta ne'e rasik hetan apoiu maximu hosi Prezidente Repúblika.

Maibé tuir Prezidente Parlamentu Nasionál hosi partidu CNRT antes ne'e hatete, katak lei refere seidauk tama iha prioridade atu halo revizaun, tanba tuir reprezentante povu ne'e katak pensaun ne'ebé mak hetan atu bele garante nafatin eis titulares sira. (uly)
.

Xanana Aperta Membru Governu

.

Jornal Nacional Diário - 05 Agostu 2014

Primeiru Ministru (PM), no aktual Prezidenti Partidu Nacional Reconstrução Timorense (CNRT), Kay Rala Xanana Gusmão, aperta membru governu sira atu haka’as-an hala’o servisu ho di’ak liu tan.

Xefi Governu nee lakohi rona atu ema seluk hatete governu nebe nia lidera nee lahatene ukun.

Xanana Gusmão hola pozisaun istika membru governu sira iha enkontru membru Governu Segunda (04/08) ne’e, iha Centro Convenção Dili (CCD), hafoin simu desizaun konferensistas CNRT durante loron rua, Sábadu-Domingo (2-3/08).

Xefi Governu Xanana Gusmão ne’e hasai deklarasaun maka’as ne’e ba membru Governu iha Workshop Governu ho tema “Identifika Problema No Buka Solusaun”.

Tuir horáriu workshop governu ne’e sei hala’o durante loron tolu Segunda-Kuarta (04-06/08/2014), iha Centro Convenção Dili (CCD).

“Obrigasaun ita hotu nian atu servisu di’ak liu, sé lae Timor sei rahun, tanba ita Timoroan hatudu katak, ita lahatene ukun rai ida ne’e, di’ak liu ita ba integra ba satanas. Ne’e susar, ita nia Estadu sei frazil teb-tebes, frazil tanba ita, tanba iha tinan sia (9) nia laran ona haree ba administrasaun, haree ba finansas, maibé la haree ba buat seluk, ita maka sei fraku hela, sistema labele monta. Sistema monta, monta atu asegura paz ne’ebé di’ak ba Estadu ida ne’e hodi metin ba ita nia oan no beioan sira, sistema ne’ebé monta la’o neneik, maibé sei hatán ba tentasoens oi-oin, ne’eduni ohin ita hasoru malu iha ne’e, ohin, aban no bainrua atu haree buat sira ne’e hotu,” Xanana fundamenta ho lia maka’as.

Iha enkontru ne’e mós, Xanana alerta membru governu sira atu deskobre malu to’o raut malu, hodi bele hetan dezafius ne’ebé durante ne’e membru governu sira hasoru.

Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu membru Governu tomak atu hakas’an servisu makas liu tan, nune’e bele hatudu sentidu servidor ba povu ida ne’e.

“Ita mai hamutuk iha ne’e durante loron rua nia laran, buka atu kuriji an, lae ita hatudu ba ita nia povu katak, ita lahatene ukun rai ida ne’e. Workshop ne’e ita tenki liga problema no buka solusaun, maibé workshop ne’e mos workshop raut malu,”haklaken Xefi Governu ne’e.

PM Xanana hateten, dala ruma dehan ukun nain-ukun nain sira ne’e maka dehan membru Governu, ida ne’e labele buka fo sala ba malu, selok malu, nune’e mosu buat ida falta koordenasaun, planiamentu diak, ne’eduni labele para fo sala ba malu.

“Ita hotu tenki buka dalan hamutuk atu hadia sistema ne’ebé lao ladun diak, selae iha 2014 ita nafatin deit hanesan ne’e, ou bele dehan lahatene ukun. Labele tanba sa maka ita husik ema rihun atus rua mate atu ukunan, maibé to’o iha klaran atu hadia rai ida ne’e, maibé hatudu katak ita lahatene, lae tinan ba tinan ita maka hakilar malu nune’e hela deit, selae ita sae ba foho hakilar problema no ita tun ba tetuk mos hakilar problema, falta koordenasaun no falta iha ejekusaun, ne’eduni labele hatudu liman ba seluk,”deklara PM Xanana.

Tinan 12 hanesan labarik karik, agora atu ba SMP, ne’ebé tinan 12 mos bele dehan katak, kleur ona oituan, tinan 12 iha vida nasaun rua mos barak ona. Laos foin maka hahu iha 2003 no 2004. Komisaun Funsaun Públika mós fó hela avaliasaun ba servisu lor-loron nian.

“Ita maka sadik malu, selok malu no halo koalia buat oi-oin, KAK bolu ema hot-hotu, seidauk hatene halo investigasaun, maibé ita maka nune’e hela deit. Ita hotu tenki buka hatudu, hatudu katak tinan ida ita halo saida, ne’eduni maka hau husu ba komisaun funsaun publiku tenki hare didiak metodologia, mekanismu no sistema,”hateten PM Xanana.

PM Xanana mos koalia konaba Presidenti Republika nia visita ba Distritu, ne’ebé mosu preokupasaun husi povu nian katak, buat hotu laiha, laiha planu, la halo ho kualidade, ne’e mos la moe no labaruk ka?. Nune’e mos kuandu ba fali Parlamentu, Parlamentu kritika fali katak, halo sasan hotu laiha planu no laiha kualidade, nusa maka nafatin deit hanesan ne’e, hanesan Governu la senti ka?

“Hakarak halo buat ida atu la’o tuir régras, ita hadau malu, lahanoin Estadu nia interese, ita susar teb-tebes, susar tanba ida ne’e. ita hotu-hotu politiku, director sira politiku, membru Governu polítiku, ita hotu kaer hanesan ne’e, ita hotu dezafia malu iha fatin-fatin, buka saida, buka hatudu-an ka buka hatudu oin hodi partidu haree katak, manan fali ba karik tau ha’u ba, tanba ha’u servisu maka’as,”katak PM Xanana.

Nia esplika katak, presiza parte hotu ba uluk atu haree ba iha partisipasaun katak, iha ne’eba ne’e iha responsabilidade ka la’e, ne’eduni sé beik, beik di’ak liu ba fa’an bakso.

Xefi Governu, V Governu Konstitusionál ne’e afirma katak, sosiedade iha mentalidade aktivista hatene krítika, lahatene buat ida mós krítika. Maibé di’ak liu lahatene lalika koalia, hatene maka koalia, ne’e maka sosiedade Timor ohin loron.

Xanana dehan, funu na’in sé deit maka terus to’o iha ne’ebé, ohin loron tenki kaer buat ruma, maibé kuandu nia kaer hodi lori la’o ba di’ak, maka nia sei fó valór ba terus ne’ebé nia halo.

“Ita mak sukat malu dehan, o funu ka la funu, o terus ka o la terus. Ita hanesan fali hatun malu dehan, ida ne’e uluk la’os organizasaun ida ne’e. Agora ha’u hakarak lembra ba imi, Herois de Hoje, Podecer Traidor Amanha, ida ne’e tanbasa?, Ha’u dehan katak ha’u luta, ha’u oho, ha’u terus, maibé ohin o kaer buat ruma, sei kaer di’ak o fó valor ba o nia terus ne’e,”afirma Xanana.

Lider karismátiku ne’e dehan, workshop governu nian durante loron rua ne’e, tinan seluk, Xanana lakohi atu hasoru malu fila-fali tan, tanba problema sira ne’ebé hanesan. Sela’e arasta fali hanesan, governu ne’e moras todan ka moras króniku.

Xefi Governu ne’e fundamenta katak, iha administrasaun públika no iha konstrusaun Estadu iha instituisaun Estadu nia laran ne’e sai moras bo’ot ona, la’os moras malaria, maibé moras kánkru.

“Tanba ne’e, ha’u loke workshop ne’e atu ejiji ba imi katak, tau ita nia interese Estadu nian ne’e, hodi rekoñese, ha’u sala iha ne’ebé. Maibé lalika mai konfesa mas tenki koriji, ho hanoin katak, workshop ne’e últimu workshop, dezafius hotu ne’ebé iha,”afirma Xanana.tap
.

Kazu Boby Tama iha Prosesu Segredu

,

Timor Post - 05 Agostu 2014

Díli - Ministra Finansas Emília Pires labele fó sai kazu eis asesór Ministériu Finansas, Boby Boye, tanba Konsellu Ministru deside tama iha prosesu segredu.
.
"Ida ne'e ha'u ladun hatene, maibé ha'u nia Vise Ministra rasik hatete tiha ona ba ita boot sira katak Konsellu Ministru halo tiha reuniaun ida hodi dehan ami labele ko'alia lai, tanba prosesu ne'e la'o hela.Ita ko'alia prosesu bele prejudika fali iha ne'ebá," Ministra das Finansas informa ba jornalista sira iha edifisiu Ministériu Finansas (MF),Segunda (04/08).

Enkuantu, reprezentante povu iha uma fukun Parlamentu Nasionál ejizi ba Ministra Finansas atu esplika klaru kazu refere ba públiku, tanba na'ok osan 3.5 miloens hosi Ministeriu Finansas.

Hatán ba kestaun ne'e, Ministra Finansas Emilia Pires husu ba Parlamento Nasionál, Sosiedade Sivíl inklui públiku pasiénsia oituan hodi hein prosesu.

Tanba, tuir Ministra Finansas katak, kazu refere ba oras ne'e daudaunn konfidensiál ka segredu.Labele fó sai. Bainhira fó sai, Ministra dehan, bele prejudika mós ba governu Timor-Leste nia servisu ho FBI ne'ebé kaptura.

Emília haktuir katak, inkontru Konsellu Ministru prezide hosi Primeiru Ministru intrega tomak ba FBI ho Tribunál Amérika hodi halo prosesu investigasaun.

Bainhira Tribunál Amérika presiza evidénsia ruma, Timor-Leste prontu aprezenta ba testemuña kazu Boby Boye ne'ebé lori halai osan 3.5 milloens hosi Timor-Leste. (vas)
.

Informasaun Rejigna-Án ne'e Rumoris De'it

.

Timor Post - 05 Agostu 2014

Díli - Ministra Finansas, Emília Pires rezeita informasaun ne'ebé espalla iha média nasionál katak nia rejigna'án ona hosi nia kargu hanesan Ministra Finansas, Emilia konsidera informasaun ne'e hanesan espekulasaun mídia nian de'it.

"Faktu maka ha'u Emília servisu hela, portantu imi haree hela ha'u, ohin 4 Agostu hau servisu hela iha ministeriu finansas, la'os pozisaun ida rejigna'án," deklara Emília Pires ba jornalista sira, iha edifisiu Ministériu Finansas, Segunda (04/08).

Ministra konsidera informasaun ne'ebé publiku fó sai hanesan espekulasaun no rumoris de'it, tanba ba oras ne'e dadaun nia sei lidera nafatin ministeriu finansas nu'udar ministra iha Kinto Governu Konstitusional.

Nia husu ba públiku, liu-liu mídia labele halo espekulasaun ba públiku, maibé tenke akompaña dereitu.

"Hau labele ko'alia tan sasan, espesialmente iha kazu nia laran porque iha prosesu justisa nia laran, la'e hau viola fali leis e depois ladun di'ak," tenik nia.

Ministra Finansas ne'e mos husu ba publiku labele fiar demais espekulasaun tanba la los maibe, presiza buka hatene faktus lolos hafoen habelar informasaun. (vas)
.

Lúcia Lobato Alta Ona

.

Timor Post - 05 Agostu 2014

Díli - Kondenada Lúcia Lobato alta ona hosi Hospitál Nasionál Singapura, tanba rezultadu estolójia laiha problema, maibé tenke check up fulan tolu (3) hodi rekoopera totál.

Tuir diretór Diresaun Nasionál Apoiu Serbisu Hospitálares no Enkamiñamentu Ministériu Saúde, Horacio Sarmento katak, Lúcia Lobato alta ona hosi Hospitál Nasionál Singapura hodi fila mai Timor.

"Lúcia hafoin halo check up kompletu liuhosi rezultadu laborat´riu doutór sei identifika katak, nia laiha problema ba moras ne'ebé maka nia sofre," hatete Horacio ba jornalistas iha nia serbisu fatin, Ministériu Saúde, Caicoli, Díli, Segunda (04/08).

Horacio hatutan, kona-ba rezultadu estólogia, médiku sira identifika duni buat balun hosi rezultadu estológia, maibé la presija baixa, maka hosi ospitál Singapura fo alta.Maibé, tuir pedidu doutór sira hosi Singapura katak, kada fulan tolu Lúcia tenke fila check up ba nia kondisaun saúde.

Relasiona asuntu ne'e Timor Post tenta halo konfirmasaun ba diretór ejekutivu Hospital Nasionál Guido Valadares, maibé lakonsegue tanba okupadu hela ho nia serbisu,

Transferência Lúcia Lobato ba Singapura akompaña hosi membru junta médiku, doutór Andrade, tanbá médiku ne'ebé maka akompaña moras tenke iha espesialidade ba moras pasiente. (Ido)
.

Violasaun direitus umanus durante operasaun konjuntu hasoru grupu CRM no CPD-RDTL - Komunikadu Imprensa Sosiedade Sivíl

.


Komunikadu Imprensa Sosiedade Sivíl kona-ba violasaun direitus umanus durante operasaun konjuntu hasoru grupu Konsellu Revolusaun Maubere (CRM) no Concelho Popular Democratico – Repúblika Democrático de Timor Leste (CPD-RDTL)

Ami, organizasaun Sosiedade Sivíl, deskobre katak kestaun separasaun dos poderes ne’ebé konsagra ona iha Konstituisaun RDTL la refleta iha implementasaun ba knaar lidera Estadu no Governu Ezekutivu ohin loron. Tanba realidade hatudu katak, saida mak Governu ko’alia hanesan ho saida mak Parlamentu Nasionál ko’alia no Tribunál Rekursu ko’alia. Similaridade iha asaun ba interese Nasionál sai ema hotu nia nesesidade maibé labele hamate espíritu Konstitusionalizmu no imajen Estadu de Direitu Demokrátiku. Realidade mak kona ba problema sira hanesan tuir mai ne’e;

Asuntu Rezolusaun ba “Movimentu Grupu Illegais”

Ami, organizasaun Sosiedade Sivíl ne’ebé hakna’ar an iha monitorizasaun ho observasaun direta iha terrenu ba situasaun rai laran ligadu ho rezolusaun Parlamentu Nasionál Númeru 4/2014 no rezolusaun Konsellu Ministru Númeru 8/2014, deteta katak, rezolusaun rua ne’e hala’o la ho transparénsia no akuntabilidade tanba to’o ohin loron Parlamentu Nasionál no Ministériu Defeza no Seguransa seidauk hato’o ba públiku to’o iha ne’ebé rezultadu ba operasaun grupu Konsellu Revolusaun Maubere no Grupu CPD-RDTL.

Ami, organizasaun Sosiedade Sivíl mós hetan dadus no hasoru ona vítima sira ne’ebé hetan violasaun ba sira nia direitu durante operasaun konjunta ne’ebé hanaran HABELUN. Hodi konsege ona lori ba hasoru órgaun kompetente ba Estadu ida ne’e.

Ami preokupa tebes ba futu lia metin husi Instituisaun ne’e hodi halo no ignora violasaun hasoru sidadaun sira nia direitu ba liberdade no seguransa ne’ebé konsagra ona iha Paktu Internasionál Direitu Sivíl Polítiku no Konstituisaun RDTL nian. Ami hanoin jestu ne’e nu’udar ignoransia no sai kultura ladi’ak ba Timor-Leste hanesan estadu Direitu no Demokrátiku. Hamate valores demokrasia iha espresaun inisiativa di’ak sidadaun iha asosiasaun ka fundasaun ne’ebé kesi iha Konstituisaun RDTL rasik.

Estadu Timor Leste nu’udar Estadu de Direitu Demokrátiku, tanba ne’e husu ba Nai ulun Estadu no Governante hotu, Instituisaun Militár no Seguransa sira atu labele uza podér polítika aas liu fali duke interpreta mandatu konstituisaun ne’ebé fó ona ba imi hodi hala’o tuir doutrina Konstituisaun RDTL, no lei sira seluk ne’ebé vigora iha Timor Leste. Hatán ba situasaun atuál, la’ós de’it ho dalan hamosu rezolusaun ne’ebé limita oportunidade ka espasu partisipasaun sidadaun iha valores sentidu demokrasia, maibé iha kultura diálogu ka mediasaun hodi bele tane as hodi la kontra diretu sidadaun iha prosesu hametin estadu.
Ho rezultadu sira ne’e hotu ne’ebé mak organizasaun sosiedade sivíl sira haree, hafanun ami nu’udar parte ida NAIN soberania ne’e, ezije ba Estadu, Governante, Tribunál Rekursus no Prezidente Repúblika ba buat importante sira hanesan tuir mai ne’e;

1. Ministériu Seguransa no Defeza a. Husu bá Ministru Seguransa no Defeza, atu la uza Parlamentu Nasionál hodi hasai rezolusaun ne’ebé la kondíz ho situasaun reál ne’ebé mak iha; b. Iha situasaun krime ruma ne’ebé akontese entre povu ho instituisaun governantes sira, labele utiliza F-FDTL hodi ameasa povu tanba forsa ne’e povu nian;

2. Parlamentu Nasionál a. Husu ba Parlamentu Nasionál atu bolu lai-lais Ministru Seguransa no Defeza hodi ba iha Parlamentu Nasionál hodi husu responsabilidade husi Ministru Seguransa no Defeza hodi fó sai ba reprezentante povu sira hodi hatene kona-ba rezultadu operasaun nian; b. Husu ba Parlamentu Nasionál atu halo debate ba situasaun sósiu Polítiku ruma tenke sériu no professional labele rona de’it informasaun husi parte ida ( Face book) ho emosaun foti asaun polítiku nune’e povu inosente mak sai vítima.

3. Sua Exelénsia Prezidente Repúblika RDTL a. Husu ba Sua Excia PR RDTL atu Halibur antigu kombatente no veteranu sira hotu hodi hala’o diálogu bodik ba rezolve konflitu pasadu entre veteranu sira iha futuru mai; b. Hametin Unidade Nasionál liu husi estabelesimentu diálogu ida ne’ebé halibur organizasaun oioin iha rai laran; hanesan organizasaun sosiedade sivíl, organizasaun relijioza, partidu polítiku, Instituisaun Media, organizasaun rezisténsia no veteranu nian; c. Husu ba Sua Excia Prezidente da Repúblika ho órgaun Estadu seluk nu’udar preve iha Konstituisaun RDTL Artigu 150 atu konvense Parlamentu Nasionál no Prokurador Jerál Repúblika, Primeiru Ministru, Provedor ba Direitus Umanus atu halo revizaun judisiaria ba Polítika Pensaun Vitalisia no Lei Pensaun Vitalisia Vitalisia.

4. Ministériu Públiku a. Hametin kredibilidade judisiaria nian atravez de interpreta ema ida, grupu ida ka instituisaun ida tuir de’it ba lei ne’ebé vigor la’ós tuir intervensaun polítiku sira nian b. Husu ba ministériu públiku atu kontinua halo investigasaun profunda baze ba informasaun sira ne’ebé vítima husi operasaun ne’e hato’o ona no informasaun sira seluk hodi nune’e hahú halo ona prosesamentu ba pesoál FDTL no PNTL ne’ebé ho statute ofisiál halo violasaun hasoru povu inosente sira.

5. Tribunál Rekursu a. Halo estudu no analiza kle’an antis divulga lei no dekretu lei ne’ebé aprova husi PN no promulga husi PR atu labele kontradís ho situasaun no norma no valores sira ne’ebé habituadu no pratika iha moris sosiedade nian

6. Polísia Nasionál de Timor Leste no F/FDTL iha kooperasaun operasaun HABELUN

a. Ami husu mós atu servisu Intelijénsia nasionál labele halo fali distorsaun informasaun sira ne’ebé relasaun ho operasaun refere tanba husi informasaun hira ne’ebé mak intelijénsia estadu nia fó ba na’in ulun sira ne’e mak justifika ba operasaun boot hanesan uluk no sakrifiika povu inosente barak iha terrenu operasaun nian.

b. Husu ba Komandu PNTL inklui polítiku sira bele responsabiliza espekulasaun ba publika kona-ba kilat iha Konsellu Revolusaun Maubere no CPD-RDTL nian tanba Realmente laiha kilat mak tarutu maibé ema sivíl sira mak vítima fali.

c. Ami mós ezije responsabilidade ba komandu operasaun konjunta kona-ba operasaun ne’ebé hanaran HABELUN ne’e dezenvolve sai fali estadu de emerjénsia tanba hasai populasaun sivíl barak nia direitu ba liberdade no seguransa iha terrenu.

Ami triste tebes ba violasaun hirak ne’e tanba estadu TL la deklara estadu emerjénsia maibé pratika iha terrenu violasaun hirak ne’e hanesan fali prinsipiu estadu emerjénsia nia.

Dili, 5 de Augusto 2014
Ami mak deklara

Arsenio Pereira da Silva
Director Executive FONGTIL

 Membru Rede Peace Building ne'ebé assinatura ba Komunikadu ne'e hanesan:

1. BELUN
2. Assosiasaun KAK
3. ACbit
4. Ba Futuru
5. CEPAD
6. FOKUPERS
7. Forum Tau Matan
8. Ita ba Paz
9. La'o Hamutuk
10. TLMDC
11. Rede Feto
12. ETCRN
13.Fundasaun Mahein
15. Alfela
16. KSI
.

Gusmao bows to party pressure not to retire

.

Ted McDonnell – The Australian - August 05, 2014 - Reprinted by permission of the author - Ted McDonnell* © The Australian © Ted McDonnell

EAST Timor Prime Minister Xanana Gusmao has backflipped on retirement plans, declaring he will stay on and could sack up to 20 ministers in his ­coalition government. 
 
Mr Gusmao has on numerous occasions stated he would retire two years into his second term — which would be next month. However, pressure from fellow CNRT parliamentarians at last weekend’s party conference forced him to declare yesterday that he may now see out his term until the next election, in 2017.

With many CNRT ministers fearful the party would collapse without Mr Gusmao in charge, they intensively lobbied the 68-year-old to stay on.

CNRT put two resolutions to members, one declaring the Prime Minister would stay for the foreseeable future and the second giving him a mandate to “remodel” the government, allowing him to replace up to 20 cabinet ministers. Both resolutions were passed late on Sunday.

“It is at the Prime Minister’s discretion to carry out both resolutions. Mr Gusmao will decide the time required for political transition and power to the next generation,” one senior coalition member told The Australian yesterday.

“Xanana is the boss. He has total authority in this country and now he is changing things on a day-to-day basis. Who knows what he will do tomorrow? He may well quit again.”

Observers said sacking up to 20 of the 55 ministers would create significant tension within the coalition government made up of CNRT, PD (Democratic Party) and Frente Mudansa. It was unclear which ministers face the axe, with the future of Finance Minister Emilia Pires hanging in the balance. Yesterday in Dili, Mr Gusmao presented 2014 budget executions alongside Ms Pires.

Last week, Ms Pires, one of Mr Gusmao’s closest allies, was indicted for alleged abuse of power and corruption by East Timor’s Prosecutor-General.

Former vice-minister for health Madalena Hanjam was also indicted for similar offences over a contract awarded to Ms Pires’s husband’s Melbourne-based business for the supply of hospital beds. Ms Pires and Ms Hanjam say the contract was awarded legally.

*Ted McDonnell is a senior journalist and an award winning photojournalist who has been writing on East Timor for over 30 years.
. 

segunda-feira, 4 de agosto de 2014

Xanana Gusmão reúne-se durante três dias com membros do governo timorense para debater remodelação

.

Díli, 03 ago (Lusa) - O primeiro-ministro de Timor-Leste, Xanana Gusmão, vai reunir-se entre segunda e quarta-feira com membros do Governo e diretores nacionais e gerais dos ministérios do país para debater uma remodelação no Executivo, informou hoje fonte governamental.

Segundo a mesma fonte, o encontro vai servir, também, para identificar desafios e encontrar soluções para o futuro do país.

O encontro ocorre depois de o Conselho Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT), partido presidido por Xanana Gusmão, ter estado reunido e recomendando uma remodelação governamental, bem como a permanência do atual primeiro-ministro no poder até ao final do mandato para fazer a transição política e de poder para a nova geração.

Xanana Gusmão, reeleito primeiro-ministro nas eleições legislativas de 2012, têm afirmado à imprensa a sua intenção de abandonar o cargo, mas hoje admitiu, num discurso proferido enquanto presidente do CNRT, ter decidido pela remodelação e não pela resignação.

Apesar da resolução aprovada pelo CNRT, caberá ao primeiro-ministro decidir o tempo necessário para a transição política e de poder para a nova geração.

O atual governo de Timor-Leste é composto por 55 elementos.

MSE // JLG

Lusa/Fim
,

Ministra das Finanças rejeita acusação “falsa e sem fundamento”

.

Lusa - 04 de agosto de 2014

A ministra das Finanças Emília Pires, considerou hoje "falsa e sem fundamento" a acusação deduzida contra si pelo Ministério Público de alegada gestão danosa e participação económica em negócio.
.
"No dia 25 de julho fui notificada da acusação deduzida contra mim pelo Ministério Público por dois crimes que não cometi. Rejeito veemente a acusação, que é falsa e não tem qualquer fundamento", afirmou Emília Pires, numa declaração à imprensa proferida em português e tétum.

Emília Pires ocupa a pasta das Finanças em Timor-Leste desde 2007, tendo sido reconduzida no cargo após as eleições legislativas de 2012.

"Toda a gente sabe que nos últimos anos, especialmente nos últimos dois anos, tendo sido alvo de uma campanha para destruir o meu nome, a minha reputação e o meu trabalho e consequentemente o próprio governo", afirmou Emília Pires.

Apesar de nunca ter feito declarações à imprensa sobre a investigação, a ministra das Finanças disse que decidiu falar porque quando foi notificada tomou conhecimento de "várias irregularidades graves no processo, algumas inconstitucionais".

"Em primeiro lugar, nunca fui interrogada, nunca tive oportunidade de apresentar a minha versão dos factos", afirmou, sublinhando que de acordo com o Código Penal o seu interrogatório é obrigatório.

"Assim, apenas foi apresentada ao tribunal uma parte da história, que não corresponde à realidade", afirmou.

Em segundo lugar, segundo a ministra, em novembro de 2013, apresentou um "incidente de suspeição contra um dos comissários adjuntos da Comissão Anticorrupção", responsável pela investigação do processo, devido à falta de imparcialidade e objetividade.

A ministra das Finanças esclareceu que decidiu apresentar um "incidente de suspeição" porque o comissário adjunto terá feito declarações públicas à comunicação social onde demonstrava "claramente" que já tinha "formado a sua convicção sobre o caso", apesar de ainda decorrer a fase de inquérito.

"Este caso foi enviado para o Ministério Público e, nessa altura, estava à espera que me chamassem, mas não o fizeram. E sem resolver primeiro o incidente de suspeição e me interrogarem acusaram-me. Isto é muito grave", salientou.

Emília Pires disse ainda esperar que o tribunal "lide com o processo de uma forma diferente, que respeite a lei e os direitos dos arguidos e faça justiça, sem ceder a pressões externas, política ou outras".

No final, a ministra pediu também à imprensa para acompanhar o processo e relatar a verdade, disponibilizando-se para transmitir informações sobre o andamento do processo.

Questionada pela agência Lusa se na sequência da acusação apresentou o pedido de demissão, a ministra afirmou que continua em funções.

"Os factos falam por si. Hoje dia 04 de agosto estou aqui. Há muitas especulações e rumores", sublinhou.
.

Gusmao opts to stay on as PM

.
Picture© Ted McDonnell 2012 — at Bidau, East Timor.

Ted McDonnell – The Australian - August 02, 2014 - Reprinted by permission of the author - Ted McDonnell* © The Australian © Ted McDonnell 

EAST Timorese Prime Minister Xanana Gusmao has been convinced to stay in office despite a letter linking him to the hospital-bed scandal that has rocked his government after his Finance Minister was indicted. 
 
Mr Gusmao fended off speculation he would resign at the CNRT party’s conference at the weekend and is now expected to retire in the coming months with two years left in his second term.

Mr Gusmao was convinced by fellow CNRT members not to resign immediately and he told the conference he would see through his plans to reshuffle his coalition cabinet and set in place a transition for his retirement.

It was unclear whether ­Finance Minister Emilia Pires would be part of Mr Gusmao’s new cabinet. Late last week, she and former vice-minister of health Madalena Hanjam were indicted by East Timor’s Public Prosecutor on allegations of abuse of power and corruption.

Ms Pires has been under investigation over allegations she awarded her husband’s company the $2.04 million contract to supply beds to Guido Valadares National Hospital.

She has denied involvement in the deal but did sign off on it on behalf of Mr Gusmao.

A letter obtained by The Australian, dated February 8, 2012, from Ms Pires to Ms Hanjam states: “Your request for funds under the contingency funds to purchase equipment has been approved by the Prime Minister.” The letter was signed by “Emilia Pires, Minister”.

Supporters of Ms Pires and Ms Hanjam claim the letter ­either proves their innocence or implicates Mr Gusmao.

Mr Gusmao, who personally appointed Ms Pires as Finance Minister, has constantly stated that the Anti-Corruption Commission (KAK) is wrong in its pursuit of graft allegations against his ministers.

Ms Pires’s husband, Warren Macleod, owner of Melbourne-based Mac’s Metalcraft and recipient of the hospital beds contract, has strongly defended his wife and his dealings with the East Timor government.

“The investigators are not as impartial in this case as they should be,” he told The ­Australian yesterday. He said he believed KAK was being used as a political weapon against Ms Pires and the government.

“There is a syndicate of corruption in the country,” he said, adding that the Prime Minister’s office was “infested with rats”.

Mr Macleod said that if he were called as a witness he would “absolutely” travel to East Timor to defend his wife and the hospital contract. “My wife has done nothing wrong and she is being targeted for her honesty. All the funds have been cleared by the PM for this contract,” he said.

It is likely parliament will soon lift immunity protection on Ms Pires and Ms Hanjam to allow a trial to proceed.

*Ted McDonnell is a senior journalist and an award winning photojournalist who has been writing on East Timor for over 30 years.
.