segunda-feira, 26 de janeiro de 2015

Julgamento de presidente do parlamento timorense adiado para decisão sobre imunidade

.

Díli, 26 jan (Lusa) - O julgamento do presidente do Parlamento Nacional de Timor-Leste foi hoje adiado, pelo menos 30 dias, para que o parlamento decida sobre o levantamento, ou não, da imunidade parlamentar de Vicente da Silva Guterres.

Além do presidente do parlamento são arguidos no mesmo processo o secretário de Estado para o Fortalecimento Institucional, Francisco da Costa Soares, e um funcionário público, Rui Amaral.

"Até hoje não foi concluído o procedimento sobre a suspensão das funções de Vicente Guterres e, por essa razão, temos que aguardar por essa decisão para que o processo possa continuar o seu decurso", explicou fonte da defesa.

"Esse foi também o entendimento do tribunal, razão pela qual não se realizou hoje o julgamento", explicou.
A decisão de adiamento foi comunicada pela juíza Jumiaty Freitas, juiz presidente do coletivo de três juízes do Tribunal de Díli, onde hoje decorreu a primeira sessão.

Em relação a Francisco Soares o tribunal confirmou que a imunidade do secretário de Estado não foi levantada pelo parlamento.

O tribunal explicou ainda que vai notificar o parlamento para que tome uma decisão no caso da imunidade de Vicente da Silva Guterres convocando nova sessão dentro de 30 dias para avaliar essa decisão e marcar nova data de julgamento.

O terceiro arguido, Rui Amaral, faltou à sessão de hoje, por estar ausente de Díli, tendo agora que apresentar uma justificação pela falta ao tribunal.

Recorde-se que o presidente do parlamento é acusado de um crime de participação económica em negócio, punido pelo Código Penal de Timor-Leste e ainda com base na Lei Indonésia contra a Corrupção, que se continua a aplicar no país por faltar legislação nacional própria nesta matéria.

Segundo Vicente Guterres todo o processo é algo "surrealista" porque está a ser acusado de participação num negócio que nunca se chegou a realizar.

Nomeadamente é acusado de ter aprovado o ajuste direto para a compra de viaturas para uso pelas várias comissões parlamentares sem realizar concurso e quando havia viaturas mais baratas no mercado o que, considera a acusação, teria lesado financeiramente o Estado.

O caso remonta ao período conturbado do início de 2008, depois do atentado contra José Ramos-Horta, então Presidente da República que é substituído interinamente, em funções, pelo então presidente do parlamento, Fernando La Sama de Araújo (hoje vice-primeiro-ministro).

Segundo fonte do parlamento timorense, Vicente Guterres - então vice-presidente e interinamente nas funções de presidente parlamentar -, recebeu um pedido urgente dos serviços do parlamento para a compra de viaturas para uso pelos deputados para visitar os distritos - numa altura de grande tensão em todo o país.
.
Vicente Guterres dá parecer positivo à proposta de compra de carros de uma marca, explicando no seu parecer que autorizava o ajuste direto "desde que se verifiquem os procedimentos legais exigidos".

A compra, porém, nunca chegou a ser realizada tendo sido substituída por outro contrato de compra assinado, posteriormente, pelo presidente Fernando La Sama de Araújo (que entretanto regressou ao cargo) que optou por outra marca.

ASP // JCS
Lusa/fim
.

sábado, 24 de janeiro de 2015

Fretilin no novo governo de Xanana? Alkatiri disse que não

.

Timor Hau Nian Doben - 24 de janeiro de 2015

O Timor Hau Nian Doben recebeu informações de que membros seniores da Fretilin, o único partido da oposição no Parlamento Nacional de Timor-Leste, iriam fazer parte do novo executivo do primeiro-ministro Xanana Gusmão, "pelo menos dois", e que a remodelação será anunciada nas primeiras semanas de fevereiro.

O nome de Inácio Moreira, deputado da Fretilin,  foi avançado no Facebook como um possível sucessor do ministro dos Transportes e Comunicações, Pedro Lay, que se especula que se resignou.

O secretário-geral da Fretilin, Mari Alkatiri, garantiu em declarações à comunicação social timorense que nenhum quadro da Fretilin integrará no executivo de Gusmão após a remodelação, garantindo que a oposição nunca quer fazer parte do governo.

"A oposição nunca quer fazer parte do governo, mesmo que as pessoas pensem muita coisa diferente, nós não vamos fazer parte do governo", afirmou Mari Alkatiri.

Outra fonte próxima a um dirigente do partido da oposição disse que a Fretilin não faz parte desta remodelação governamental de Gusmão.

"Alkatiri e o Lu-OLo disseram já que é tarde para a Fretilin entrar no governo. Se a coligação continua, lá vai ser mais uma salada frutas e não vai funcionar. Vamos ver como será a salada," disse.

Todavia, após novo contacto com quem nos alertou primeiramente da integração de membros da Fretilin nas fileiras do novo executivo de Gusmão recebemos como resposta, "a minha fonte é incrivelmente segura, acerta sempre, nunca erra".

"Se a Fretilin entra ou não neste governo vai ser a mesma coisa, eles como oposição também não fazem nada para beneficiar o povo, pelo contrário, eles só abanaram a cabeça a concordar. Só em 2017, depois de novas eleições é que Timor pode andar para a frente, vamos esperar que o Maun Taur se candidate para primeiro-ministro e o Maun Lere para Presidente da República. Não podemos mais confiar nesta Fretilin do Maun Alkatiri nem no CNRT, já fizeram sofrer muito o povo. Timor só vai andar para a frente quando se livrar dos oportunistas e à frente da nação estiverem só pessoas nacionalistas que sofreram juntos com o povo como o Maun Taur e o Maun Lere", afirmou há momentos um veterano timorense ao Timor Hau Nian Doben.
.

Issu Ninja Kontinua Mosu iha Komunidade husu Siguransa PNTL Patrólia Maka’as To’o Area Rurais!

.
Moisés Vicente

Husi: Moisés Vicente Alumni: Universidade da Paz (UNPAZ)- 2008 Telefone: +670 77291406

Issu Ninja Kontinua Mosu iha Komunidade husu Siguransa PNTL Patrólia Maka’as To’o Area Rurais! (Ha’u nia análiza la’os ninja, maibé ha’u prefere liu grupu na’ok ten maka halo ninia án hanesan ninja).

Peguntas  iha leten ne’eba ne’e hakerek na’in halo análiza kona-bá issu ninja, maibé hakerek na’in prefere liu ba grupu na’ok ten maka halo ninia án lolos hanesan ninja.)

Iha semana hirak liu ba loron 12 fulan Janeiru 2015, iha Uma Fukun Parlamentu Nasional, Deputadu Bankada Congresso Nacional de Rekonstrução de Timor-Leste (CNRT) Jacinto Viegas Vicente-(Maun Roke) foti kestaun kona-bá “Grupu balun ne’ebé maka halo nia án hanesan ninja hodi ameasa populasaun iha Municipiu Bobonaro”. Iha ne’ebé populasaun iha tempu kalan lahakmatek ho situasaun trauma. Populasaun ba hala’o nia aktividade agrikultura nian natar no to’os mos ladiak tamba tauk ho issu grupu ninja.

Fatin ne’ebé issu grupu ninja halo ameasa ba populasaun maka area postu-administração Balibo, Atabae, Maliana (iha parte balu, la’os Maliana tomak), Cailaco, no issu grupu ninja refere daet mai iha postu administração Hatulia, Municipiu Ermera. Ho ida ne’e husu ba, instituisaun siguransa FALINTIL-Força Defeza Timor-Leste (F-FDTL) no Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL), liu-liu siguransa interna PNTL Departementu Polisiamentu Komunitaria, Intelijénsia Polisia, Ofisias Polisia Suku (OPS) tenke serbisu maka’as atu identifika no kaptura grupu ninja refere. Grupu hirak ne’e ninja duni ka lae? keta halo grupu ninja sira ne’e atu na’ok populasaun nia animal, ka populasaun nia aihan ruma ne’ebé populasaun sira kuda bá.

Hakerek na’in nia idea, husu komunidade tenke servisu hamutuk ho Xefe Suku, no lia na’in (adat) iha suku, ou lae komunidade informa lalais ba autoridade siguransa lokal hanesan Polísiamentu Komunitaria iha Suku, Intelijénsia Polísia, Ofisiais Polísia Suku. Nune’e Polísia Komunitaria, Ofisiais Polísia Suku bele komunikasaun lalais liu husi radio HT, ou bele liu husi telefone (Timor-Telecom, Telemor, no Telkomcel) ba iha Komando Eskuadra Polísia hodi tunbá kaptura grupu ninja ne’ebé atu ameasa no atu oho populasaun.
.
Sanak seluk, problema issu ninja la’os foin mosu iha tinan 2015 ne’e deit iha Municipiu Bobonaro, maibé hakerek na’in nia observasaun direita no le’e liu husi mídia nasional Jornál Suara Timor Lorosa’e, no mídia sira seluk katak tinan 2014 kotuk liu bá, iha Postu Administração Maliana, kazu issu ninja ne’e akontese duni iha “loron 4 Fevereiru 2014 iha grupu organizadu ema bolu ninja ema nain hat (4) resin taka halo oin metin halo atakasaun uma privadu lima (5), no iha edifisiu públiku rua (2), edifisiu Rejistu Sivil Distritu Bobonaro, no edifisiu Diresaun Rejional Transporte e Terrestres iha Sub-Distritu Maliana”. Iha sorin seluk, kazu ninja ne’e mos akontese tinan 2010 kotuk liu bá, iha ne’ebé “grupo organizadu ninja sempre halo asaltu be-beik hodi na’ok komputador Laptop 35 iha kolegio Madre sira nian”.

Lidun seluk, hakerek na’in hakarak dalen uituan kona-bá istória nia hun lolos ninja ne’e mai husi ne’ebé? tuir mai ho lian melayu dehan: “Ninja atau Shinobi (忍者 atau 忍び?) (dalam bahasa Jepang, secara harfiah berarti "Seseorang yang bergerak secara rahasia") adalah seorang mata-mata zaman feodal di Jepang yang terlatih dalam seni ninjutsu (secara kasarnya "seni pergerakan sunyi") Jepang. Ninja, seperti samurai, mematuhi peraturan khas mereka sendiri, yang disebut ninpo. Menurut sebagian pengamat ninjutsu, keahlian seorang ninja bukanlah pembunuhan tetapi penyusupan. Ninja berasal dari bahasa Jepang yang berbunyi nin yang artinya menyusup. Jadi, keahlian khusus seorang ninja adalah menyusup dengan atau tanpa suara”. 

Liga ho kazu issu ninja ne’ebé mosu bebeik iha komunidade nia le’et, tuir ha’u nia hare’e kontekstu iha Timor-Leste oin seluk fali, dala ruma la’os ninja lolos, ne’e ninja atu na’ok ema nia animal, atu na’ok ema nia sasan iha uma laran no seluk-seluk tan. Ninin ba ne’e, fó hanoin mos ba lider autoridade Governu hanesan Administrador Municipiu, Administrador Postu-Administração Municipiu, Xefe Suku tenke atensaun maka’as ba issu ninja ne’ebé rona bebeik husi komunidade.

Ikus liu, fó hanoin mos ba instituisaun siguransa interna no externa PNTL no F-FDTL fó patroliamentu rutina iha area remotas/rurais no iha Cidade laran.

** Referénsia:

1. Issu Ninja Terror Povu Bobonaro. Asesu iha Jornál Timor Post, 13 Janeiru 2015.
2. Ninja Ameasa Populasaun Iha Bobonaro, Diskonfia Suporta Husi Ema Estranjeiru. Asesu iha Jornál Nacional Diário, 13 Janeiru 2015.
3. PNTL Sei Halo Intervensaun ba Issu Ninja. Asesu iha Jornál Nacional Diário, 14 Janeiru 2015.
4. Polisia Husu Komunidade Labele Paniku ho Rumoris Ninja. Asesu iha Jornál INDEPENDENTE, 14 Janeiru 2015.
5. Isu Ninja iha Bobonaro, PNTL Sei Foti Medidas Preventiva. Asesu iha Jornál Suara Timor Lorosae, 15 Janeiru 2015.
6. Povu Hatolia Oho Ona Ninja Na’in 4, Sekretariu Estadu Siguransa-(SES) Laiha Informasaun. Asesu iha Jornál INDEPENDENTE, 15 Janeiru 2015.
7. http://id.wikipedia.org/wiki/Ninja. Asesu iha Internet iha loron 22 Janeiru 2015.
,

sexta-feira, 23 de janeiro de 2015

ELADIO FACULTO, Ó MAK ASU KRIMINOZU BOOT IDA

.
ELADIO ASU FACULTO
Zizi Pedruco

Horseik hau lee jornal Suara Timor Lorosae no admira teb-tebes liafuan Sr. Asu Eladio Faculto nian, butamak ne'e bolu komandante Mauk Moruk kriminozu. Hau hanoin katak asu ne'e bainhira halo deklarasaun sira ne'e nia lano ka drogadu?

Sr. Asu Faculto, ita-boot hatene família Gama los ka lae? Sira mos nain ba Partido Fretilin los ka lae? Mauk Moruk no L7 sira luta nain duni no komandante L7 ninia naran boboot  no morin teb-tebes iha Timor tomak. Bainhira ó sei iha té no mi iha ó nia kalsa laran, L7 no Mauk Moruk kaer ona kilat hasoru Indoneziu sira, hatene ida ne'e ka lae, asu drogado?  Ita gerasaun foun diak  liu tenke hatudu respeitu ba ita nia luta nain, tanba sira, mak Timor hetan Ukun Rasik Aan. Imi agora hahu imi nia Fretilin 2000 no hanoin katak Alkatiri no ninia mainato sira mesak mak luta ka? Imi mak halo hotu mesak. Imi ne'e...Droga mak barak karik...

Asu Faculto ó hatene katak ema Fretilin iha Comité Central hatete mai hau katak  ó dePUTAdu ida ke hamoe deit bandeira partidu historiku ne'e, ó tur iha Parlamentu ne'ebá manan osan boot, iha kareta luxu ba pasiar ho ó nia familia karik mós ho ó nia  nona sira,  maibé ó beikteen boot ida no ó laiha interese hadia povu nia moris, ó hakarak de'it mak manan Pensaun Vitalisia ke ó nia patraun boot inventa ba hariku imi hotu nia kidun to'o imi mate. Imi Fretilin 2000 ba hakohi duni Fretilin, MOE LAIHA! Ema rihun ba rihun mate tanba lori bandeira ne'e iha sira nia liman, iha sira nia fuan no imi destroi hotu-hotu!

Entaun hau husu ba ó asu: Se mak kriminozu boot? Saida mak Mauk Moruk simu hosi Estadu Timor, saida mak nia naok hosi Povu Maubere? ZERO ASU FACULTO, ZERO! Ó MAK ASU KRIMINOZU BOOT IDA, LAOS KOMANDANTE MAUK MORUK, Ó NO Ó NIA EMA FRETILIN 2000 MAK KRIMINOZU BOOT IDA! NEE MAK LIA LOOS, Ó SALA! ASU KRIMINOZU!

Ema ida hosi partidu Fretilin dehan mai hau katak ó hananu ba ema hotu katak ó ema Marxista, hau hamnasa de'it, hatene tanbá saida? Tanba beik boot hanesan ó la hatene saida mak teoria Marxista nian, ó ba lee lae Manifesto Karl Marx nian, ahhhh, karik komplikadu oituan tanba iha ó nia kakutak ó iha de'it mak té barak...Ó ema beik pior liu kuda sira...

Asu Faculto, molok ó koalia, sukat ó nia liafuan didiak no lalika hemo barak  tanba ó la aguenta...

Ó ema kobarde boot ida, hau sadik ó ba hasoru Mauk Moruk mesak no bolu nia kriminozu, se ó iha tomate-fuan. HAHAHAHAHAHAHAHAHAHAHAHA! Ó nia nehan sai hotu animal kriminozu!

NONOK ASU!
.

Comida silvestre é recurso normal para 9,2% das famílias timorenses mais pobres

.

Díli, 22 jan (Lusa) - Cerca de 9,2% das famílias timorenses mais vulneráveis, especialmente nas zonas rurais, são obrigadas a recorrer a comida silvestre depois de agosto quando, normalmente, terminam os recursos dos 'stocks' de cultivo, revela um estudo.

Esse consumo é ainda mais elevado em anos de défice agrícola, durante os quais a alimentação selvagem ou silvestre começa a ser utilizada dois meses antes e por metade dos lares mais pobres.

Os resultados fazem parte de um estudo realizado pela Seeds of Life (SoL), um programa do Ministério de Agricultura e Pescas timorense, financiado com apoio australiano, que analisou a segurança alimentar das famílias mais pobres.

O estudo confirma que o consumo de alimentos silvestres, nomeadamente verduras, flutua bastante durante o ano, com um consumo reduzido durante a época das chuvas (dezembro a abril) e um uso mais elevado na estação seca (de maio de novembro).

"Num ano normal o 'stock' alimentar termina em agosto e só 9,2% das famílias consumia comida silvestre. No entanto em anos de défice alimentar com problemas de má nutrição, os 'stocks' de grão terminam normalmente dois meses antes do normal e metade das famílias já têm que recorrer a comida silvestre a partir de maio", revela o estudo.

"Muitas famílias rurais estão sujeitas a insegurança alimentar sazonal crónica. É frequente, nestes casos, o recurso a alimentos silvestre é uma solução comum", refere o estudo.

Para as suas conclusões a SoL analisou um estudo do consumo de alimentos entre as famílias de agricultores de subsistência em quatro distritos em 2006-2007, um levantamento em 2011 de 1.800 famílias de agricultores em todos os 13 distritos de Timor-Leste e um terceiro estudo de 64 famílias de oito comunidades em três distritos em 2013.

Os alimentos silvestres mais consumidos em Timor-Leste são os tubérculos do inhame (Dioscorea esculenta) do yam (paeoniifolius Amorphophallus) e o feijão amargo (Phaseolus lunatus), revela o estudo.

ASP // JPS
Lusa/Fim
.

quinta-feira, 22 de janeiro de 2015

"Não acredito que Mauk Moruk deu ordens para atacar a PNTL"- Lere Anan Timur

.

Timor Hau Nian Doben - 22 de janeiro de 2015

Em declarações ao Jornal Independente, o chefe do Estado Maior da Força de Defesa de Timor-Leste, Major General Lere Anan Timor, disse que não acredita que o antigo Comandante das Falintil, Mauk Moruk, deu ordens à população de Saelari, Laga, para atacar os membros da Polícia Nacional de Timo-Leste (PNTL).

"Em Saelari, coitada da população, eles não sabem o quê a disciplina, então cada um emocionado e frustrado, cada pessoa tomou a iniciativa, eu não acredito que foi o Mauk Moruk quem deu ordens",disse.
.
De acordo com o Major General os confrontos na aldeia de Saelari,onde membros da PNTL foram feridos, isto não foi com a autorização de Mauk Moruk, mas sim descontrolo da população.
.
Lere Anan Timur apelou ao antigo comandante das Falintil para se render e  "ter consciência da realidade do país, para que juntos possam pensar no futuro do país, não se pode puxar os assuntos que já passaram e fazer a nação andar para a trás".
.
"Se eu estivesse no lugar dele, quando eu defendo um objetivo, eu não quero-me esconder, vem e vamos falar da política e da justiça em vez de me esconder para as pessoas chamarem-nos vários nomes", disse Lere. 

Ontem o jornal Tempo Semanal noticiou que Mauk Moruk estava pronto a render-se mas não se renderia às autoridades timorenses. Segundo Ângela Freitas, Presidente do Partido Trabalhista, o ex-comandante das Falintil apenas se entregará às Embaixadas da Austrália ou dos Estados Unidos, negociações estão a decorrer neste momento com as referidas  representações diplomáticas em Díli.

O Timor Hau Nian Doben tem efetuado esforços para contactar Mauk Moruk para se certificar da veracidade desta notícia, mas o telefone dele está desligado ou fora da área.

Cerca de 500 membros da PNTL e da F-FDTL encontram-se já estacionados em Laga, para capturarem Mauk Moruk e os seus homens, que se encontram desarmados.

O ex-comandante das Falintil foi detido preventivamente em março do ano passado após o Parlamento Nacional ter aprovado uma resolução por unanimidade para capturar Mauk Moruk e os seus homens, por estes alegadamente "representarem um perigo para a estabilidade do país". Paulino Gama foi libertado em dezembro.

Nota do blogue: Ahhhh Sr. General Lere, o senhor é mesmo um HOMEM ÀS DIREITAS, UM HOMEM DE BEM!!!Sabe Sr. General, Timor precisa de HOMENS como o senhor, precisa mesmo! Eu sou uma fã sua há muitos anos, tenho-lhe muito respeito e ADMIRAÇÃO mas não fique zangado com esta minha impertinência mas aqui vai... 2017 está à porta, deixe-me dizer-lhe que o senhor podia ser UM BRILHANTE PRIMEIRO-MINISTRO! Pense nisso Senhor General, pense nisso...Tenho para mim que o senhor ganhava a BRINCAR o resto dos macaquinhos! Fica a sugestão...Zizi Pedruco
.

Mauk Moruk nia krime mak ne’ebé, imi kriminozu laran-makerek sira?

.

 Zizi Pedruco - Tradusaun bá Tetun  hosi  leitor ida

Dala Ida tan Komandante Mauk Moruk mak sai notísia boot iha jornál sira, dala ida tan nia hetan akuzasaun “terrorismo”, “kria instabilidade” no ha’u lahatene saída tan mak kriminozu sira-ne’e gosta atu inventa, lós duni, tamba governu Xanana nian maka terrorista, Xanana nia governu mak kria instabilidade iha rai laran, Xanana nia governu mak na’ok hosi kofre sira estadu nian, hodi halo timoroan rihun atus-ba-atus moris iha ki’ak no mukit rabat-rai nia laran.

Maibé ita labele akuza de’it laran-makerek sira ne’ebé mak tuur iha Banana nia governu, ita fó kulpa mós ba deputadu kriminozu sira iha Parlamentu Nasionál no Fretilin moe laíha no ibun taka metin.

Ba animál sira hotu temi iha leten iha interese atu duni tuir Mauk Moruk, iha interese desvia atensaun públiku nian ba Mauk Moruk, nune’e atu sira bele asalta nonok osan povu nian, hanesan aswain tan. Haree de’it projetu Oecusse atu taka de’it mau-badak nia ibun (butamak ne’e agora governu liu fali governu rasik), tokon hira tan mak hetan aprova ba Orsamentu Jerál Estadu nian, ida-ne’e krime ka la’ós krime, laran-makerek sira-ne’e devia julgadu hotu ka lae, entaun PORRA PÁ, HUSIK HAKMATEK MAUK MORUK, IMI KRIMINOZU SIRA! Imi bá duni tuir mak Prezidenti Parlamentu Nasionál no lori “kabraun” ida-ne’e ba julgamentu, imi sei hein tan saída, imi té-kabubu sira-ne’e?

Nia inkomoda imi, lós ka lae? Nia dehan buat lós barak, lós ka lae? Imi nia ukun hanesan asu-naoktén hetan ona ameasa, lós ka lae? To’o ohinloron laíha ema ida mak iha tomate-fuan (atu uza de’it liafuan señor komandante nian) atu hasoru imi-nia aktu kriminozu sira, buat hotu-hotu halo de’it, NA’OK DE’IT!

Mauk Moruk Timor nia oan di’ak ida, imi hotu hatene ida-ne’e, jenerál Lere hatete iha entrevista ida, fulan balu liu bá, ba jornál timorense ida katak nia la fiar katak Mauk Moruk hakarak halo aat ba Timor, imi mós hatene ida-ne’e, imi kriminozu sira, maibé hatene loloos oinsá atu provoka nia, oinsá hakfilak nia ba monstru ida ba opiniaun públiku nia oin, fásil tebtebes! MAIBÉ HA’U LA FIAR IMI, HA’U HATENE KATAK KOMANDANTE MAUK MORUK HAKARAK TIMOR NIA DI’AK NO BA POVU TIMORENSE! IMI MAK LA’ÓS NUNE’E!

Komandante Mauk Moruk ema ida midar, DI’AK, LARAN-MÓS, ho hanoin metin, hakarak tebtebes Timor nia di’ak, LA HAKRUUK HANESAN ALKATIRI, LA FÁN NINIA KLAMAR BA DEMÓNIU HANESAN MAU-BADAK NO SELUK TAN, maibé nia iha “defeitu boot” balu no lalika provoka nia. Nia ema ida ran-nakali lalais, nia lakon kedas postura no hakmatek bainhira iha INJUSTISA nia oin, ko’alia maka’as, laiha travaun, saída de’it mak nia hanoin sai kedas hosi ninia ibun. Hirak-ne’e maka defeitu sira-ne’ebé halo ha’u admira nia no iha kariñu barak ba nia. Indonésiu para tauk nia, ne’e lós tebtbes! Maibé nia LA’ÓS FÁNDÓR, NIA LA’ÓS TRAIDÓR IDA!

Loron balu liubá ha’u, bainhira ha’u ko’alia ho nia, ho halimar ha’u sei hirus uitoan nia tamba buat balu ne’ebé mak nia dehan, nia explika mai ha’u ho hamnasa ho kariñu bainhira ha’u la konkorda ho nia. Bainhira atu desliga ona ha’u-nia mata-bén mós monu, ha’u hatene karik nia la reaje didi’ak liu, maibé nia ema ida ne’ebé mak iha SOFRIMENTU barak iha nia fuan, fuan-moras barak, trauma barak. See mak ha’u, atubele julga fali nia? Ha’u bele ninia oan-feto ida, ninia fén ema indonésiu tesi kakorok no ninia família barbarak asasinadu, nu’udar deskulpa ba saída mak nia dehan no iha reasaun ne’ebé mak nia iha ohinloron? Se governante “filhos da puta” sira bele perdua autonomista sira ne’ebé oho ita-nia maun-alin sira rihun atus-ba-atus, sira labele hako’ak Mauk Moruk hanesan maun ida no elementu ida válidu rezisténsia nian? Imi devía halo, imi asu kriminozu sira!

Maibé afinál, dala ida ne’e tan, Mauk Moruk nia krime mak ida-ne’ebé? Dala ida tan kriminozu sira mai lohi ita, sira la laran-mós ho públiku! Mauk Moruk hetan ataka ho kilat iha Laga hosi polísia no povu hamriik hodi defende hosi tiru fuik hosi PNTL! Tuir Kódigu Penál país sivilizadu sira-nian, reasaun hosi povu nune’e iha naran ida, LEJÍTIMA DEFEZA! Mak ema ruma ataka ha’u, ha’u defende ha’u-nia an, balada fuik sira mós iha institntu ida-nune’e. Ha’u hatete-hikas, PNTL MAK ATAKA ULUK HO TIRU HASORU POPULASAUN INDEFEZA, HATETE-HIKAS, HO TIRU!

Saída mak Mauk Moruk halo-hela bainhira polísia ba ataka sira? Komandante ba pasa Natál no Tinan Foun ho ninia família iha Laga, Baucau, no populasaun mak hakarak ko’alia ho nia kona-ba ninia detensaun iha kadeia fulan sia nia laran no “krime” mak tamba sira hasa’e bandeira Falintil, Fretilin no RDTL.

Tamba de’it sira hasa’e bandiera hirak-ne’e, ne’ebé pertense ba ITA HOTU, NE’EBÉ PERTENSE BA POVU MAUBERE TOMAK, motivu ba ajente sira seguransa nian ataka sira ho tiru. Maibé bainhira ona maka ajente sira lei no ordem nian iha permisaun atu tiru hasoru populasaun desarmada (laiha kilat)? Resposta: Salak Xanana fó ordem, butamak ida-ne’e maka lei aas liu Timor-Leste nian, bainhira nia sei ukun lei ai-laran nian mak sei vale! SAI BA LI’UR Ó HALO-ÁN!

Jornalista ida ha’u-nia belun, ema aviza nia loron tolu molok buat sira akontese iha Laga, dehan ba nia katak buat ruma “aat” atu mosu ba Mauk Moruk no “katak lasu ida Xanana mak monta”. Lasu ka lae, mosu duni! Imi hatene Alex gosta kria problemas, desvia povu nia atensaun atu ema ida labele kestiona buat aat  sira iha ninia governasaun nia laran, korrupsaun, inkompeténsia, NA’OKSAUN no ho tan puta sira-ne’ebé hahoris sira!

Ó SAI ONA BÁ, XANANA! BÁ KUDA LAKERU MAU-HALOÁN, NO LORI ALKATIRI HO Ó!

Nota: O Timor Hau Nian Doben gostaria de agradecer a amabilidade de um leitor por ter traduzido maravilhosamente bem esta opinião da Zizi Pedruco. Muito, muito obrigada! Abraço. Zizi
.

quarta-feira, 21 de janeiro de 2015

"É difícil capturar Mauk Moruk" - General Lere Anan Timur

.

Timor Hau Nian Doben - 21 de janeiro de 2015

O Major General Lere Anan Timur em declarações ao jornal Suara Timor Lorosae afirmou que vai ser difícil capturar o antigo comandante das Falintil, Paulino Gama, também conhecido com o nome de guerra Mauk Moruk, e que as forças de segurança vão ter de se esforçarem mais.

"A cultura timorense e a relação familiar são de confiança e não se denunciam uns aos outros, por isso os serviços de inteligência têm de se esforçar, porque o Mauk Moruk também tem experiência de guerrilha clandestina", explicou Lere Anan Timur.

O Major General disse ainda que ele sabe que o ex-comandante das Falintil não está escondido no mato porque ele "não aguentaria, deve estar escondido numa aldeia ou campo".

O Timor Hau Nian Doben falou há umas horas com Paulino Gama e ele declarou, "Estou cercado por dois batalhões da polícia que estão armados com armas de alta calibrada. Estou cercado pelo Norte, Sul, Este e Oeste".

Cerca de 500 membros da PNTL e da F-FDTL encontravam-se ontem já estacionados em Laga, Baucau, para capturarem Mauk Moruk e os seus homens, que se encontram desarmados.

O ex-comandante das Falintil foi detido preventivamente em março do ano passado após o Parlamento Nacional ter aprovado uma resolução por unanimidade para capturar  Mauk Moruk  e os seus homens, por estes alegadamente "representarem um perigo para a estabilidade do país". Paulino Gama foi libertado em dezembro.

MAUK MORUK: "ESTOU CERCADO POR BATALHÕES DA PNTL"

.

Timor Hau Nian Doben - 21 de janeiro de 2015

O Timor Hau Nian Doben acabou de falar ao telefone com o antigo Comandante das Falintil, Paulino Gama, mais conhecido por Mauk Moruk, e este afirmou que estava cercado pela Polícia Nacional de Timor-Leste (PNTL) e pelas Forças de Defesa de Timor-Leste (F-FDTL).

"Pede a Deus por mim, minha irmã. Estou cercado por dois batalhões da polícia que estão armados com armas de alta calibrada. Estou cercado pelo Norte, Sul, Este e Oeste", disse.

Zizi Pedruco - Sr. Comandante, eu não quero que nada de mal lhe aconteça, não seria melhor o senhor render-se, eu tenho medo que os animais criminosos lhe matem. E se o senhor morre?

Mauk Moruk (muito zangado com a Zizi Pedruco) - Render, mas quem é que falou em render? Se eu morrer é porque não existe Deus, é porque Nossa Senhora não existe. Reza minha irmã, eu vou rezar para Deus e para a minha mulher que os indonésios mataram para me ajudarem, eu tenho fé que Deus me vai ajudar. Tu rezas também e pede aos nossos "matebians" (mortos) para me ajudarem também.

O antigo comandante das Falintil apelou a todos os jovens nacionalistas para se erguerem e levantarem a voz de uma forma PACIFICA contra a corrupção e a "roubalheira" dentro do Governo de Xanana Gusmão.

"Temos de honrar os nossos irmãos tombados na guerra e não podemos permitir que a independência seja apenas para alguns e que os governantes continuem a roubar e o povo a sofrer tanto na miséria e com fome", afirmou Mauk Moruk.

Um veterano afirmou ao Timor Hau Nian Doben que, " isto são jogadas de Xanana Gusmão, Mauk Moruk sabe muita coisa antiga e Xanana tem medo que ele abra a boca. Mauk Moruk sabe muitas histórias sobre comandantes das Falintil que foram assassinados no mato, por ordens de superiores timorenses...Este ódio de Xanana contra Mauk Moruk já é antigo, eu tenho medo que isto acabe por matar o Mauk Moruk. Enquanto eles não sentarem e resolverem este problema antigo, Xanana vai perseguir sempre Mauk Moruk".

Cerca de 500 membros da PNTL e da F-FDTL encontravam-se ontem já estacionados em Laga, Baucau, para capturarem Mauk Moruk e os seus homens, que se encontram desarmados.

Paulino Gama foi um dos mais respeitados comandantes das Falintil e muito temido pelo exército indonésio até 1985, quando foi forçado a render-se devido às divergências internas com Xanana Gusmão. Nos princípios dos anos oitenta, a mulher e um primo de Mauk Moruk foram assassinados pelas forças invasoras.

O ex-comandante das Falintil  foi detido preventivamente em março do ano passado após o Parlamento Nacional ter aprovado uma resolução por unanimidade para capturar o antigo comandante das FALINTIL e os seus homens, por estes alegadamente "representarem um perigo para a estabilidade do país". Paulino Gama foi libertado em dezembro.

.

terça-feira, 20 de janeiro de 2015

Qual foi o crime de Mauk Moruk desta vez, seus canalhas criminosos?

.

Zizi Pedruco
.
Mais uma vez o Comandante Mauk Moruk faz notícias nas páginas dos jornais, mais uma vez ele é alvo de acusações de "terrorismo", "criar instabilidade" e sei lá mais o quê que estes criminosos gostam de inventar, sim, porque é o governo de Xanana  que é terrorista, é o governo de Xanana que cria  instabilidade no país, é o governo de Xanana que rouba aos cofres do Estado, que faz com que centenas de milhares de timorenses vivam numa pobreza e miséria gritante.

Mas não podemos acusar só os canalhas que estão no governo do Banana, culpemos também os criminosos dos deputados ao Parlamento Nacional e a vergonhosa e silenciosa Fretilin.

 A todos os referidos animais em cima interessa perseguir Mauk Moruk, interessa desviar a atenção do público para Mauk Moruk, para que assim eles possam assaltar o dinheiro do povo sossegados, como heróis até. Vejam lá o projeto Oecússi para calar a boca do baixinho (o gajo agora é mais governo do que o próprio governo), outros tantos milhões que foram aprovados para o Orçamento Geral do Estado, se isto não é crime, se estes canalhas não deviam todos de serem julgados, então PORRA PÁ, DEIXEM MAUK MORUK EM PAZ, SEUS CRIMINOSOS! Vão mas é atrás do Presidente do Parlamento Nacional e levem este cabrão a julgamento, estão à espera de quê, seus montes de merda?

Ele incomoda-vos não é verdade? Ele diz muitas verdades não é verdade? Os vossos reinados de cães ladrões está a ser ameaçado não é verdade? Até agora ninguém teve tomates (usando a expressão do senhor comandante) para ir contra os vossos atos criminosos, era tudo à vara larga, ERA SÓ GAMAR!

Mauk Moruk é um bom filho de Timor e vocês todos sabem disso, o general Lere disse numa entrevista há uns meses a um jornal timorense que ele não acreditava que Mauk Moruk quisesse mal a Timor, vocês também sabem disso seus criminosos, mas vocês sabem exatamente como provoca-lo, como torna-lo num monstro perante a opinião pública, é tão fácil! MAS EU NÃO ACREDITO EM VOCÊS, EU SEI QUE O COMANDANTE MAUK MORUK QUER BEM A TIMOR E AO POVO TIMORENSE! VOCÊS É QUE NÃO!

O Comandante Mauk Moruk é um homem doce, BOM, HONESTO, de ideais firmes, quer muito bem a Timor, NÃO VERGA COMO O ALKATIRI, NÃO VENDE A ALMA AO DEMÓNIO COMO O BAIXINHO E OUTROS, mas tem alguns "defeitos grandes" e não lhe provoquem. É muito nervoso, perde a postura e a  calma rapidamente perante INJUSTIÇAS, fala muito, não tem travão, o que lhe vem à cabeça sai pela boca. Estes são os defeitos que me fazem admira-lo e ter muito carinho por ele. Os indonésios tinham um medo dele, pura verdade! Mas ele NÃO É UM VENDILHÃO, NÃO É UM TRAIDOR!

 Há dias ao falar com ele, na brincadeira ainda ralhei com ele com umas coisas que  disse, ele explicava-me e ria carinhosamente quando eu discordava com ele. Ao desligar o telefone vieram-me as lágrimas aos olhos, eu sei que talvez ele não tenha reagido da melhor forma, mas ele é um homem que tem muito SOFRIMENTO no coração, muita mágoa, muito trauma. Quem sou eu para lhe julgar, eu podia ser filha dele, a mulher dele foi decapitada pelos indonésios e tantos outros familiares foram barbaramente assassinados, é desculpa para o que ele diz hoje e tenha as reações que tem hoje? Se os filhos da puta dos governantes perdoaram os autonomistas que mataram centenas de milhares dos nossos irmãos, não podem abraçar Mauk Moruk como irmão e um elemento válido da resistência? Deviam, seus cães criminosos!

Mas afinal qual foi o crime de Mauk Moruk desta vez? Mais uma vez os criminosos andam a mentir-nos, não estão a ser honestos com o público! Mauk Moruk foi atacado em Laga pela polícia altamente armada e o povo defendeu-se espontaneamente dos ataques ferozes a tiro da PNTL! De acordo com o Código Penal de países civilizados, esta reação do povo tem um nome, LEGÍTIMA DEFESA! Se alguém me atacar, eu defendo-me, até os animais irracionais têm esse instinto. Repito, A PNTL ATACOU PRIMEIRO A TIRO  CONTRA  UMA POPULAÇÃO INDEFESA, REPITO, A TIRO!

Que estava Mauk Moruk a fazer quando a polícia os atacou? O comandante foi passar o Natal e o Ano Novo com a família em Laga, Baucau, e a população quis falar com Mauk Moruk sobre a sua detenção na cadeia durante nove meses e o "crime" foi terem içado as bandeiras das Falintil, da Fretilin e do Estado Timorense.

O terem içado as bandeiras, que pertencem a TODOS NÓS, QUE PERTENCEM A TODO O POVO MAUBERE, foi o motivo para que os agentes de segurança lhes atacassem a tiro. Mas desde quando agentes da lei e ordem têm permissão para atirar com armas de fogo contra uma população desarmada? Resposta: Desde que Xanana dê ordens, este gajo é a lei suprema de Timor-Leste, enquanto ele reinar a lei da selva prevalecerá! FORA, SEU IMPOSTOR!

Um jornalista meu amigo foi avisado três dias antes dos acontecimentos em Laga de que algo "de mau" ia acontecer a Mauk Moruk e "que foi uma armadilha montada por Xanana Gusmão". Armadilha ou não, aconteceu! Sabem, o Alex gosta de criar problemas, desviar as atenções do povo para que não se questione os PODRES da sua governação, corrupção, incompetência, ROUBOS e mais a puta que os pariu!

VAI-TE EMBORA XANANA! VAI PLANTAR ABÓBORAS SEU IMPOSTOR, E LEVA O ALKATIRI CONTIGO!
.

Asaltu ba Mauk Moruk tanba kompromisu politik entre Xanana no FRETILIN

.

HANOIN BADAK HUSI: MANUEL GUSMÃO

PNTL ASALTU MAUK MORUK LIGADU KOMPRIMISU POLITIK PARTIDU FRETILIN NO GOVERNU ABK SAIDA MAKA CHEFFE GOVERNU TENGKI HALO BA PRESAUN POLITIKA HUSI PARTIDU FRETILIN

LAGA sub-distrito iha Municipio Baucau,distrito nebe furak tebes,Laga mos khunecidu ho nia MASIN FATUK, Laga mos hamoris no hamosu komandante boot barak: Komandante Rodak, L7, L4, no Mauk Moruk rasik.

Loron hirak liu ba ita hotu akompanya situasaun atual nebe akontece iha Postu Laga, nebe Resulta membro PNTL balu kanek no seluk tan, iha parte Mauk Moruk Konfirma katak PNTL mak ba Asaltu seremonia nebe sira halo iha Saelari, Parte PNTL mos deklara katak sira halo Patrulamento, ida nebe mak Losss, mais prontu klarifikasaun no akuzasaun tengki liu husi investigasaun, Laiha dalan seluk Investigasaun mak sai aotodeterminante ba lia los, karik hanesa Intitusaun Estado molok foti konklusaun tengki hare mos Motivasaun nebe Membro PNTL halo nune PNTL rasik Mos bele hatudu Valor Profesionalismu ba Povu Tomak, Laos tamba deit Membru PNTL mak kanek antau ema seluk ita akuza kedas ho liafuan NEBE LAIHA FUNDAMENTO, mais prontu service sira ne’e parte Investigasaun nian.

Ita hotu lahaluha situasaun no mudanca Politika nebe akontece Foin lalais ne’e, molok ita liga ba kazu Mauk Moruk, antis tama no depois Aprovasaun Orsamento Geral do Estado 2015, Partidu Fretilin husu ona ba Primeiru Ministru Kayrala Xanana Gusmao hodi RE-ESTRUTURA LALAIS membru governu husi 55 membro hodi redus ba 25 membro, Partidu Fretilin konsidera Governu nebe Xanana Gusma Lidera ne’e bokur demais-no bele Gasta Povu nia osan sein Resultadu, Nune Cheffe Governu mos Publika ona katak antis de 18 de Janeiru 2015, nia sei halo Restruturasaun “Re-Estruturasaun ne’e Laos halo kontenti Partidu Fretilin”.

Mai ita hare sese mak tur iha ABK nia laran,no ba Xanana Gusmao iha kbiit ka lae hodi restrutura nia Bloku Koligasaun???? Nia Resposta : klaru que divisil tebes ba Xanana Gusmao hodi restrutura nia membro sira, portantu iha parte ida membru Governu mos iha mehi hodi hetan pensaun VITALISIA, no parte seluk fali mos Intrese Partidaria nebe La’o makas tebes iha Linha Politika Maun Xanana nian, ita hotu hatene oinsa Xanana Gusmao ba Forma nia Governu, (Konfrencia Nasional CNRT) iha momentu neba Partidu CNRT lakohi no Hakribit tebes Partidu Fretilin ho Liafuan balu nebe hau ata Lembra”HAHU HAU MORIS MAI KEDAS HAU LA GOSTA/HAKRIBIT FRETILIN”, Nune resultadu Konfrencia iha momentu neba hatudu katak Partidu CNRT so bele koliga ho Mudanca no PD…dala ida tan Fretilin lakon oportunidade hodi hamutuk ho Xanana Gusmao ba Forma Governu.

Oinsa ho PD No Mudanca nia Posisaun, hanesa ema barak hatene katak, Partidu mak eskada Povu nian hodi ba koalia iha Parlamento, nune mos parte seluk, hanesa Partidu ida, iha mos nia e strategia hodi manan Votus iha kada Eleisaun,Xanana Gusmao ba aviza iha Publiku nia oin katak “hau husu deskulpa ba Partidu koligasaun, tamba intrese Nasional hau tengki Reestrutura Governu ida ne’e” hanesa Partidu nebe iha Votus, saida mak sira persija halo, klaru PD no Mudanca mos lakohi lakon iha dalan klaran, tamba Targetu PD rasik hakarak manan ABSOLUTE iha eleisaun 2017, Mudanca rasik Hakarak Aumenta tan nia Kadeira Iha Parlamentu, se karik Xanana konsege duni Re-estrutura nia membru husi Partidu hirak ne’e, yang Jelas sira mos bele sai husi ABK nia ukun. Fasil tebes-tebes hodi hatete Drama POLITIKA nebe maun boot sira uja hodi hakbosok Povu nia neon.

SEKARIK MUDANCA NO PD MAK LASIMU RES-ESTRUTURASAUN SAIDA MAK AKONTECE Ba Partidu PD no Mudanca se Mantein nia Possisaun iha Governu ida ne’e, hakarak ka lakohi sira labele sai husi Governu, tamba Karik Partidu hanesa organizasaun ida mak lakonsege salva nia Membru sira que tur iha Governu, klaru ona Partidu 2 ne rasik se NAKFERA HUSI LARAN,se ida ne’e mak akontece mehi boot nebe sira iha se la akontece, hakarak ka lakohi sira tengki halo pressaun Politika ba Xanana hodi halakon hanoin ba Re-estrutura sira nia Membru.

Partidu PD no Partidu Mudanca hili dalan ba OPOSISAUN, wainhira Mosu Re-estruturasaun!!! Hanoin ida ne’e mosu duni ona iha PD no Mudanca nia leet wainhira mosu hanoin Re-Estrutura, sekarik ida ne mak dalan diak hodi salva Partidu PD no Mudanca nia An, antau OGE 2016 se HAMONU Governu Xanana, hodi hakat ba Eleisaun Antisipada, se hakat ba Eleisaun Antisipada=ho karakter Arogancia, klaru duni ona Xanana Gusmao se lakohi buat sirA abele akontece”Xanana hakarak Naran Morin no Mos”.

Xanana Gusmao se halai ba Partidu Fretilin??? Hodi Forma Governu ba tinan ida ho balu, perguntas Apakah Mari’I Alkatiri bele realija nia komprimisiu(Xanana Monu Fretilin mak se ba Hasai), fiar katak hanoin sira ne’e se sai hanesa RETORIKA deit hodi salva intrese Privadu no Naran BOOT. Partidu Fretilin se LAKOHI NO se HADOOK AN HUSI XANANA, Eleisaun se monu iha 2017 tempo que besik ona, Partidu Fretilin rasik se la HA KOI sira nia AN, laiha dalan ba Xanana Gusmao Hodi Salva nia AN no Partidu nia hakarak.

XANANA HALO TUN SAE LA DIAK ONA!!!!

Sim, Xanana buka dalan tun Sae hodi Salva nia Governu maibe laiha dalan, ANTAU DALAN DIAK IDA HODI HALAKON EMA NIA HANOIN-MAKA OINSA HAMOSU Situasaun Defisil ida, no Parlamentu,Akademisi, Politisi, VETERANUS,ONG,Intellektual sira NIA atensaun se monu ba xanana nia Hakarak no haluha ona saida mak Nasaun ne’e persija hadi’a.

MAUK MORUK MAK target/objetu- NA’AN DIAK BA XANANA HODI DESVIA EMA HOTU NIA ATTENSAUN………….no Kayrala Xanana Gusmao bele Ukun to’o 2017………..
.

sábado, 17 de janeiro de 2015

"XANANA GUSMÃO QUER MATAR-ME" - MAUK MORUK

.

Timor Hau Nian Doben- 17 de janeiro de 2015

O Timor Hau Nian Doben entrevistou há minutos  via telefone  o antigo comandante das FALINTIL, Paulino Gama, também conhecido com o nome de guerra Mauk Moruk e ele confirmou os rumores que circulam, de que o querem matar.
.
"Xanana Gusmão quer-me matar. Querem-me matar, decidiram eliminar-me porque estão com medo, porque eu estou a desmascarar estes cancerosos que fazem desaparecer milhões e milhões de dólares dos cofres do Estado", disse nervoso.

Mauk Moruk declarou que se encontra na sua terra natal, Laga, que está cercado pelas "forças lacaias de Xanana Gusmão" e que tem o povo a dar-lhe suporte.

Este blogue perguntou se eles estavam armados e o antigo comandante das FALINTIL deu uma valente gargalhada e disse, " Minha irmã querida, nós não temos armas nenhumas, nem nada, os polícias destruíram e roubaram tudo dentro da minha casa, eu trouxe apenas as roupas que tenho no corpo, nada mais. Eu estou desarmado, mas estou com a fé em Deus embora esteja encurralado pelas forças do tirano Xanana Gusmão que estão armados com artilharia pesada".

Ao contrário dos rumores que circulam de que Mauk Moruk fugiu para a montanha ele disse categoricamente que "não estou escondido de ninguém" e explicou que Xanana Gusmão, Taur Matan Ruak e Lere Anan Timor estiveram ontem em Laga com a polícia a apreciar a situação, mas que ele não tem muita confiança neles, "talvez" apenas em Lere Anan Timor.

"Eles querem-me assassinado imediatamente, mas em breve Deus irá castigar Xanana Gusmão", desabafou triste.

No dia 5 de março do ano passado, o Jornal Independente noticiou que Xanana tinha intenções de matar a tiro Mauk Moruk e Aitahan Matak.

Mauk Moruk terminou a conversa telefónica  pedindo para que a minha família e eu rezássemos para que a Nossa Senhora os proteja.
.

Orders for Moruk to be killed?

,

By Ted McDonnell - Ted McDonnell

TODAY former Timor Leste commander and freedom fighter Mauk Moruk (Paulino Gama) could possibly die in a hail of bullets fired by PNTL officers or F-FDTL.

It will be said he fought PNTL, and possibly the Timor Leste army, with guns.

But he will die just the same. He will die in a similar fashion to ‘rebel’ soldier Alfredo Reinado, who many believe was murdered.

The call has come from high above in Timor Leste that Mauk Moruk must die. It has come from same person who made the call on Reinado. It is said, and I have seen the letter, Reinado came down from the mountains to meet when Jose Ramos Horta and Xanana Gusmao for a peace meeting. It is said he was then “assassinated". 

That same person then had his people shoot and all but assassinate Jose Ramos Horta. Both Reinado  and JRH should have died on 11 February 2008, according to the plan. Now it’s Mauk Moruk’s turn to die possibly along with a lot of young Timorese followers.

But does he deserve to die?

In the last 48 hours, Moruk has caused untold trouble in Laga, Timor Leste; and it was all caused by him raising “ceremonial" flags he should not have raised because it is against the law. The PNTL tried to arrest but Mauk Moruk’s people captured two PNTL.

They held them captive and then released them. That is a crime in any country, and he deserves to be tried in a Court of law.

He does not, however, deserve to die like a dog on the lawn of a house.

Moruk and Xanana Gusmao have been long time foes dating back to the 1980s. Whether it dates back to the murder of fellow Falintil commanders in the mid 1980s I do not know. But the dislike between the two is palpable.

Moruk is a harsh critic of Gusmao’s style of government. Claiming the Gusmao government is financially incompetent, corrupt and is bound by nepotism.

However, many people feel the same way about the Gusmao government in Timor Leste they will take care of that at the 2017 polls.

There is little doubt Moruk deserves to face the courts over the incidents this week, however, he does not deserve to be killed by orders from a longtime foe.
.

TIMOR LESTE TERÁ UM FUTURO PROMISSOR, “SEM XANANA”

 
Ted McDonnell


Plataforma Macau - Luís Andrade de Sá

Veterano na cobertura jornalística de Timor-Leste, o australiano Ted McDonnell tem denunciado insistentemente a alegada corrupção no jovem país. 

E Xanana Gusmão, o herói da resistência aos indonésios, é um dos alvos deste jornalista, que passou pelas agências AFP e AAP, pelos jornais australianos The Australian, The Age e Sunday Telegraph e que é atualmente representado pela agência italiana de fotografias NurPhoto.

PLATAFORMA MACAU - Como é que a corrupção afeta a construção de um Estado democrático em Timor-Leste? 

TED MCDONNELL – A corrupção erode a confiança na sociedade. A corrupção em Timor-Leste tem sido predominante na última metade da década, pelo menos. A elite política tornou-se incrivelmente próspera, enquanto a maioria dos 1.1 milhões de timorenses vive com menos de um dólar por dia. Por isso, a má-nutrição, pobreza, a inexistência de um sistema de saúde afetam  as famílias timorenses enquanto a elite política vive como monarcas.

P.M. – Recentemente, descreveu Xanana Gusmão como uma espécie de “padrinho” no processo de corrupção em Timor-Leste. Como chegou a  essa conclusão?

T.M. – A meu ver e no de muitos timorenses, Gusmão passou de combatente pela liberdade a homem de muitas contradições. Ele ofereceu ao seu sobrinho centenas de milhões [de dólares] em contratos de petróleo. A sua filha, de um primeiro casamento [obteve] uma míriade de contratos e assegurou-se que a restante família esteja muito confortável. Ele também deu algums passos para proteger corrupção e nepotismo no seu governo. Emília Pires, a sua escolha pessoal para ministra das Finanças, foi indiciada de corrupção. No entanto, ela ainda não viu o interior de um tribunal porque Gusmão intimidou o governo e outros parlamentares sem poder para expulsar os conselheiros estrangeiros do sistema judicial e anti-corrupção. Expulsando-os, ele colocou mais uma vez um escudo em torno daqueles que no governo, incluindo Emília Pires, estiveram envolvidos em alegada corrupção. Pior, de cada vez que alguém levanta a questão da corrupção, Gusmão intimida e ameaça. Tornou-se num déspota.

P.M. – Quais os fatores que conduziram a esta situação?

T.M. – Os negócios em Timor estão afundados em luvas e acordos corruptos, no que é uma infeliz herança dos tempos da ocupação indonésia. É uma das razões pela qual muitos empresários australianos e estrangeiros não ponderam fazer negócios em Timor-Leste por não estarem dispostos a pagar luvas a funcionários corruptos. É bom ver empresas, como a [cervejeira holandesa] Heineken a anunciarem a intenção de investirem em Timor-Leste, espero que o negócio resulte e que se torne num bom criador de empregos locais.

P.M. – Há esperança num país sem corrupção?

T.M. – Há muita esperança para os timorenses e a principal razão reside no seu povo. Os timorenses sofreram demasiado mas são um povo feliz e sossegado. Eles têm que se livrar deste governo e do “ditador popular”. Uma vez Xanana fora e os elementos corruptos do seu governo tenham enfrentado os tribunais, Timor-Leste tem um futuro promissor. Além da corrupção, há ainda a chamada maldição dos recursos, que paira sobre Timor-Leste devido à má governação e a políticas desajustadas. As eleições de 2017 vão decidir o futuro de Timor-Leste e decidir o destino da maldição dos recursos. O ato vai decidir se Timor-Leste acabará num caso perdido à nascença, como Nauru.
.

quinta-feira, 15 de janeiro de 2015

PNTL atacou Mauk Moruk a tiro em Laga

.

Timor Hau Nian Doben - 15 de janeiro de 2015

De acordo com o jornal Tempo Semanal, o grupo do antigo comandante das FALINTIL, Paulino Gama, mais conhecido por Mauk Moruk, deteve esta tarde dois membros da Polícia Nacional de Timor-Leste (PNTL), da esquadra da aldeia de Saelari, em Laga, Baucau, após terem sido atacados a tiro pelas forças de segurança.

Em declarações exclusivas ao citado jornal, o ex-comandante das FALINTIL disse, "eu estou bem, mas as pessoas vieram atacar-nos para nos matarem. Eles vieram em grupo com carros e vieram apenas, depois começaram aos tiros".

Mauk Moruk afirmou ao Tempo Semanal que primeiro veio o comandante da PNTL de Baucau, José Neta Mok e o antigo comandante das Falintil disse que amanhã falariam e para ele ouvir a entrevista dele na Radio de Timor Leste. De acordo com Moruk ele foi-se embora mas depois mandou dois carros da polícia.

O antigo comandante das FALINTIL disse que o povo ficou "chateado" e por isso queimou um carro e que o seu grupo não tem armas e que cercou os agentes da PNTL apenas com catanas.

"Relativamente aos carros, o povo ficou zangado e chateado, por isso compreende-se, o povo estava chateado e por isso queimou o carro. Eles já sabem que nós não temos armas (...) nós só temos pedras e paus para nos defendermos (...) Eles vieram com os carros e os agentes da polícia começaram aos tiros. (...) Eles começaram aos tiros, por isso é que nós os cercamos", explicou.

Moruk admitiu ao referido periódico que o seu grupo deteve dois agentes da Polícia Nacional de Timor-Leste e que estes estão a ser bem tratados,  o seu grupo está a tratar dos ferimentos dos agentes de segurança.

"Eles (polícias) foram apedrejados e foram feridos com paus (...) neste momento nós estamos a tratar-lhes. Eu próprio pedi para não lhes baterem e não lhes fazerem nada de mal. (...) Nós pedimos para eles nos explicarem quem é que lhes mandou. Eles disseram que os grandes (superiores) é que lhes mandaram", disse.

Mauk Moruk foi detido preventivamente em março do ano passado após o Parlamento Nacional ter aprovado uma resolução por unanimidade para capturar o antigo comandante das FALINTIL e os seus homens, por estes alegadamente "representarem um perigo para a estabilidade do país". Paulino Gama foi libertado em dezembro.
.