quarta-feira, 29 de julho de 2015

Deskonfia MM Kapturadu, Xanana Fila Urjente Husi Oe-Cusse

.

Jornal Nacional Diario - 29 de julho de 2015

Deskonfia forsa Empeñamentu Operasaun Konjunta (EOK) Tersa (28/07) horseik, kaptura ona Komandante Konsellu Revolusaun Maubere (KRM), Paulino Gama ‘Mauk Moruk’, iha área Munsípiu Manatuto nian.

Ho informasaun ne’e, halo lideransa sira ne’ebé oras ne’e dadauk konsentra iha Munisipiu Oe-cusse preokupadu tebes, hodi obriga eis Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão tenke fila fali mai Dili urjente.

Ministru Planeamentu Investimentu Estratejiku (MPIE) Kay Rala Xanana Gusmão ne’ebé halo viazen traballu ba Munisipiu Oe-Oecusse, tenke kansela ninia ajenda servisu hodi partisipa iha Reniaun Konseillu Ministru ne’ebé halo iha Oe-cusse Tersa (28/07) hodi husik hela Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo no membru Governu sira seluk, halo viazen urjente mai fali Dili.

Tuir fontes importante ida husi Governu informa katak, Eis Primeiru Ministru Xanana Gusmão la partisipa iha reniaun Konsellu Ministrus iha Oe-cusse ne’ebé predize husi Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo, tanba rona informasaun katak Mauk Moruk EOK kaptura ona iha Manatutu.

Xanana sai husi Oe-cusse iha oras tuku 9 ho balun no too mai iha Dili iha oras tuku 12 resin, hodi aranka kedas ba Manatutu.

Iha viazen servisu VI Governu Konstitusional nian ne’e ba Oe-cusse atu realiza enkontru konseillu Ministrus iha Municipiu refere, akontes mós problema ba Ministru Justisa, Ivo Valente. Tuir informasaun husi fontes kredivel ida ne’ebé oras ne’e daduak iha Oe-cusse katak, Ministru Ivo Valente monu derepenti deit, tanba deskunfia sobre moras.

Ho akontesementu ne’e, PM Rui haruka kedas Ministru Ivo Valente fila husi Oe-cusse mai Dili hodi halo tratamentu ba nia saúde.

Entretantu membru Governu sira seluk hamutuk ho Primeiru Ministru Rui Aeaújo konsege realiza enkontru Konsellu Ministrus iha Municipiu Oe-cusse.

TNI Trava Ekipa Kalbuadi

Iha parte seluk, Tentara Nasional Indonesia (TNI) ka forsa armada Indonesia nian trava ekipa Ministru Turizmu Arte i Kultura, Francisco Kalbuadi iha Fronteira Batugade, bainhira atu hala’o viazen servisu ba Munisípiu Oe-cusse.

Vise Ministru Obras Públikas Transporte i Komunikasaun, Inacio Moreira informa katak, parte Indonesia nian trava ekipa Kalbuadi Lai ne’e, hanesan razaun de ser.

“Ha’u hanoin ida ne’e ema dehan kestaun miss communication de’it, ita lalika tau kestaun ba isu ida ne’ebé halo ema hot-hotu preokupa, di’ak liu hakmatek, halo nusa mak ministériu kompetente, fasilita malu, ita mós fasilita sira, halo nusa mak husi nasaun ida-idak bele hala’o atividade sem intervensaun,” Inaçio Moreira ba jornalista sira, iha nia kna’ar fatin, Caicoli, Tersa (28/07).

Inacio dehan, husi Dili atu hala’o viajem ba Oe-Cusse la’o ho normal, maibé meius mak iha oin rua, ida liu husi frontreira trestre ho parte tasi nian.Inacio mós rekoñese katak, parte frontreira tasi nian, Timor-Leste ninia kondisaun sei minimu liu, tan ne’e mak dala barak liu de’it husi parte terestre.

“Ita atu liu husi tasi laran, ita nia kondisaun minimu liu, entaun ho miss communication ne’ebé la’o ona ne’e, hanesan referensia de’it, mas ita tenke hadia, ha’u hatete tiha ona ba ministériu relevante, liu-liu ministériu negósiu estranjeiru hakbseik an hodi halo negosiasaun, para bele halo akordu ida ho loloos, nune’e labele iha tan akontesementu iha futuru,”relata Inacio.

Hatan kona-ba TNI prende ekipa Ministru Kalbuadi, tanba ekipa Kalbuadi ne’ebé atu hala’o viazen ba Oe-cusse ne’e, barak liu Inacio Moreira dehan, atu barak ka uitoan ne’e, la importante. Nia hatutan, importante ne’e mak, ekipa Ministru Kalbuadi nian ne’e, atu ba hala’o servisu iha Oe-cusse. cos
.

terça-feira, 28 de julho de 2015

ZEEMS Benefisia Imprezariu Estranjeiru Laos Povu

.

Suara Timor Lorosae - 28 de julho de 2015

DILI- Governu hari prozetu ZEEMS iha Oecusse, fo benefisiu ba imprezariu estranjeiru sira, laos fo benefisiu ba povu Oecusse.

Lia hirak nee hatoo husi Direitur Asia Justice and Rights (AJAR) Jose Luis, ba STL iha nia knar fatin, Farol, Dili, Tersa (28/07/2015).

Ezistensia ZEEMS nee halao diskriminasaun oituan, tamba Governu aloka rekursu barak ba iha Oecusse, depois Munisipiu seluk Governu la interese, hau tauk ZEEMS nee hanesan soe osan deit, realidade agora sira observa Jardim neebe agora ambisiozu hakarak hotu lais sai problema, tamba kompania sira halao la iha kolidade. Neduni fiar katak ba prozetu nee povu sei la hetan benefisiu, nee so benefisiu deit ba imprezariu estranjeiru sira,” hateten Jose Luis.

Nia hatutan Governu implementa ZEEMS nee halo diskriminasaun oituan, tamba rekursu aloka barak ba ZEEMS, hotu-hotu halai ba neeba, Munisipiu seluk la hetan oportunidade hanesan ZEEMS.

Maibee tuir Kostitusaun RDTL hateten katak funsaun Publiku nee nasional iha orgaun ida deit, agora sira la hatene Oecusse halao fali funsaun publiku ketak ida.
.

Servidor Servi-an Rasik, Difisil Kombate Korupsaun

.

Jornal Nacional Diario - 28 de agosto de 2015

Difisil atu kontra no kombate korupsaun iha Timor Leste, tanba servidor sira la’os atu servi povu maibé servi sira nia familia no sira nian-an rasik deit.

Tuir eis Vise Primeiru Ministru, Mario Viegas Carrascalão katak, iha Timor ne’e, difisil atu kontra korupsaun, tanba servidor sira la merese atu sai servidor ba povu.

“Kontra korupsaun ne’e difisil, tanba ema nia intrese individual ne’e, ita nia ema sira barak tama iha Governu. Ida ne’e la’os atu servi povu, maibé sira buka oinsa atu servi sira nia-an, no sira nia familia sira,”relata Mario Carascalão ba jornalista sira iha Hotel Timor Sesta (25/7).

Nia dehan, Governu tenke kria mekanismu kontrolu ida ne’ebé los, atu buat sira ne’e bele benefisia povu, labele benefisia deit osan nain sira.

“Ha’u lakohi koalia bebeik ba ida ne’e, tanba kuandu ha’u komesa koalia bebeik kontra hatu’un korupsaun, no halo proposta atu prevene korupsaun iha Timor ne’e, komesa iha difikuldades iha Governu nia laran,”ralata Carrascalão.

Nia hatutan, Primeiru Ministru Rui Araújo ne’e, ema ida ne’ebé matenek, no jestor ida ne’ebé diak tebes ba nasaun ida ne’e. La fasil atu hetan ema ida hanesan Primeiru Ministru Rui Araújo hodi servi povu la haree ba koor.

Carrascalão dehan, nia apoia politika Governu nian kona-ba atu halo reforma fiskal ne’ebé mak Governu atu halo.

“Ha’u konkorda kona-ba reforma fiskais sira ne’e no taca. Bainhira ha’u sei membru Parlamentu ne’e, ami aprova lei ida kona-ba taca importasaun,”afirma Carrascalão.

Nia haktuir, taca sira ne’e hotu atu benefisia povu ki’ik oan sira ne’ebé loron kalan hakdasak tanba deit dolar ida rua ne’e.

Maibé Carrascalão dehan, Governu atu hatu’un taca ne’e mós, laiha benefisiu ba povu, benefisia deit ema sira ne’ebé osan iha ne’e.

“Tasa sira ne’e hatu’un, atu benefisia povu ki’ik oan sira ne’ebé fa’an buat ki’ik sira ne’e. Maibé ida ne’e kontrariu, ita hatu’un taca ne’e, ema sira ne’ebé emprezariu ne’e mak hetan lukru, ema sira ki’ik oan ne’e la’e,”relata Carrascalão.cos
.

Pedidu MM Ba PR Taur, Retira EOK Ho Disolve PN

.

Jornal Nacional Diario - 28 de agosto de 2015

Prezidenti Konsellu Revolusaun Maubere (KRM), Paulino Gama “Mauk Moruk” (MM) nia pedidu entrega ona ba Prezidenti Republika (PR), Taur Matan Ruak, iha loron 7 Julhu, foin lalais ne’e, hodi husu atu retira tiha forsa Empeñamentu Operasaun Konjunta (EOK), retira nia kazu krime iha Tribunal no disolve Parlamentu Nasional (PN).

Jornalista JN-Diário, Napoleão Xavier, ne’ebe akomapnha dialogu komunitaria ne’e husi Lautem informa katak, Mauk Moruk hatan ona atu entrega-an iha loron 20 Agusto, tinan ne’e, maibe ho kondisaun ida katak, tenke retira forsa EOK, dada tiha nia kazu krime iha Tribunal no disolve PN.

“Hau mos uluk ba iha Tribunal, maun Xanana uluk mos ba Tribunal, Presidente Parlamentu (PN, Vicente Guterres nia naran iha Tribunal no dala ruma nia mandatu hotu nia bele ba kadea, se’e prova katak, nia sala,” hateten PR Taur.

Antes ne’e, iha loron 2 Julhu 2015, Angela Freitas ho komandante FALINTIL, Cornelio Gama “L-7” hakat to’o Palacio Presidensial hodi hasoru malu ho PR Taur no aprezenta Mauk Moruk nia suzestaun, katak nia (Mauk Moruk-red) bele tun mai entrega-an ho kondisaun katak, tenke retira tiha EOK, hasai nia kazu husi Tribunal no husu atu desolve PN.

“Mauk Moruk hakerek uluk karta ida mai hau hodi husu desolve PN no konsidera Governu ne’e ilegal, tanba ne’e tenke kria ona eleisaun antisipada, maibe hau hatan deit dehan, hau la iha kbi’it halo ida ne’e,” deklara PR Taur Matan Ruak, liu husi dialogu abertu ho komunidade Suku Serelao, Posto Administrativu Lautem, Municipio Lautem, Sabadu (25/7/2015).

Liu husi dialogu komunitaria ne’e, komunidade Suku Serelao, ejiji ba PR Taur Matan Ruak, atu fo kastigu todan ba koruptor sira, duke lakon tempu buka Mauk Moruk.

“Mauk Moruk mos nudar luta nain ida ba rai ida ne’e, nia la halo terus povu hanesan korruptor sira, tanba maka ita tenke halo operasaun bot hodi buka tuir deit Mauk Moruk, mas ita nunka halo operasaun boot hodi kaer korruptor sira,” hateten Denejo Soares, nudar komunidade iha dialogu ho PR Taur Matan Ruak.

PR Taur hatan hodi dehan, ema ne’ebe halo korrupsaun dei ba hatan iha justisa. Justisa ne’e laos hanesan aimanas ne’ebe mak han manas kedas, justisa   ne’e iha mos nia tempu.

“Hau rasik mos husu ba Prokurador Jeral Republika atu investiga hau, inklui se deit iha Timor, importante maka tenke iha faktus atu bele kondena ema,” hateten PR Taur.

Liga ho problema Mauk Moruk nian, PR Taur fo sasin katak, Mauk Moruk halo kazu ne’e ba dala tolu ona, primeiru iha tinan 1977 ne’ebe komando dezarma tiha nia iha Sagadate, Laga, no segundu iha tinan 1984 ne’ebe nia tun mai rende tiha. Agora iha fazer ukun an ne’e, Mauk Moruk halo tan krime ne’ebe halo elementus PNTL nain 6 sai vitma no membru F-FDTL mos sai vitima.

“Hau nudar Prezidenti ba hasoru nia (Mauk Moruk-red) iha kalan boot ida no nia fila fali, mas hau dehan ba nia atu mai ba reuniaun, maibe nia lakohi,” hateten PR Taur Matan Ruak.

PR Taur dehan, iha Timor ne’e ema se deit bele kritika, maibe la bele hakat liu batas, tanba ne’e ordem la iha lei mos la iha.

“Ita bo’ot sira hatene uluk hau duni tiha tropa 650 mak sai tiha ke atu mosu perang saudara   ida iha ita nia rai to’o ita rezolve tanba   forsa sira kontra ke hau dehan, ba sira hau ema ida nomor   dua bainhira halo funu hasoru Indonesia, imi brani hasoru ona hau, aban bairua ita nia oan sira ne’ebe mak la halo funu imi baku mate deit, entaun ita nia nasaun nia futuru ne’e oinsa,” haklaken PR Taur.

Taur dehan, Presidente Republika hanesan Komandante Supremu Forsas Armadas simbolu nasaun, kualker aplikasaun forsa iha Timor no iha rai liur deit tenki rona disizaun Presidente nian mak foin aplika.

Veteranus Bele Lori Problema

Liu husi dialogu ne’e, PR Taur mos deklara katak, wainhira la rezolve problema veteranus sira nia nian bele lori preoblema barak ba nasaun.

Taur eslplika katak, fator primeiru ba fahe Veteranus sira, entre sira ne’ebe mak simu osan no sira ne’ebe mak la simu osan. Segundu nia sai problema ida ba Estadu Timor, liu-liu ba sustetabilidade, se la jere hodi tau matan ba sira.

PR Taur mos husu Veteranus sira tenki hamutuk, tanba iha tempu funu nia laran sira hamutuk hodi luta ba nasaun ne’e.

“Hau nia vida laos politiku, hau nia vida militar. Hau primeira vez mai para aprende, tanba aprende deit militar la hatene politika, nusa mak bele kualia kuando o la hatene, entaun hau mai tinan tolu ne’e para bele aprende. Se ita bo’ot sira husu PR,   sistema diak, hau dehan ita nia sistema la diak, bele muda,” tenik PR Taur.

PR Taur husu ba komunidade Serelao atu hili restu mortais sira   ne’ebe mak to’o oras ne’e seidauk hetan no buka kontaktu Ministerio Solidaridade Sosial, inklui Prezidenti Republika atu oinsa maka rekolha restus mortais sira ne’e.
.

Dialogu Labele Taka Dalan Ba Justisa

.

Jornal Nacional Diario - 28 de agosto de 2015

Prezidente Partidu Historiku FRETILIN, Francisco Guterres ‘Lu-Olo’ hatete katak, dialogu mak dalan diak atu rezolve kazu Paulino Gama ‘Mauk Moruk’, maibé dialogu ne’e la’os atu taka fali dalan ba justisa, tanba kriminozu tenke responsabiliza nia aktus ne’e iha tribunal.

“Forma seluk ne’ebé mak hau hanoin mak ida ne’e, talves atraves dialogu, talves bele hetan solusaun. Maibé problema ida seluk mós, ita haree ida ne’e problema kona-ba justisa ninian, Mauk Moruk tenke infrenta duni justisa, tanba ne’e la’os dehan katak, atu husik deit hanesan ne’e,”dehan Lu-Olo ne’ebé hasai kursu direitu ne’e ba jornalista sira iha MNEK Dili, Sesta (24/7).

Lu-Olo hatutan, saida mak Mauk Moruk halo, nia tenke ba prova iha tribunal katak, nia sala ou la’e. nia esplika, dialogu ne’e dalan ida ne’ebé atu hetan solusaun ba problema ida ne’e, maibé justisa tenke la’o nafatin.

Lu-Olo dehan, politika ne’e tenke la’o tuir dalan politika nian duni, maibé kona-ba krime ne’e, tenke la’o tuir dalan justisa ninian.

Lu-Olo esklarese, Mauk Moruk hanesan sidadaun Timor Leste, tenke kopera ho justisa, atu bele hetan solusaun ba problema. Lu-Olo dehan, kuandu Mauk Moruk kontinua fuik hela iha ailaran ne’eba ne’e, sei la rezolve problema.

“Ha’u hanoin operasaun ida ne’e lolos labele atinji populasaun sivil sira, tanba medidas ne’ebé hanesan Estadu hola, la’o atu halo Estadu disítiu ka Estadu emerjensia ida iha Laga ne’eba,”tenik Lu-Olo.

Populasaun labele afetadu husi operasaun ne’e, ba sira nia moris lor-loron nian, tanba sira tenke bok an hosi sustenta sira nia moris.

“Operasaun iha terenu ne’e sira mak halo, maibé hau haree katak, se populasaun ida ne’e atinjidu, ha’u hanoin lalos ona, tanba la la’o tuir nia dalan. Kona-ba fali ba Sr. Mauk Moruk ninian ne’e, ha’u hanoin problema ida ke kleru demais, i empeñamentu forsa sira iha terenu mós barak, i lakon mós osan barak,”lamenta Lu-Olo.

Tanba ne’e, Lu-Olo sujere ba Estadu atu haree fali forma ida ne’ebé diak, atu bele rezolve problema ida ne’e.

“Hau haree husi Governu nian kona-ba tipu operasaun ne’e, operasaun forsa bar-barak iha ne’eba, maibé lor-loron mak dehan deit, sira lokaliza ona ninia (Mauk Moruk) paradeiru. Sira lokaliza loron, lokaliza kalan, maibé nunka mais atu lori tu’un mai, atu tau iha tribunal. Hau hanoin ida ne’e mós frakeza ida,”tenik Lu-Olo.

Eis Prezidente Parlamentu Nasional ne’e dehan, atu rezolve problema ne’e ho militar, sei la konsege, tanba realidade mak agora hatudu katak, operasaun ne’e la’o kleur ona, maibé laiha rezultadu.

Hatan kona-ba Governu la fó ulun atu halo dialogu ho Mauk Moruk, tanba antes ne’e Governu halo ona inisiativa hodi halo dialogu, maibé Mauk Moruk la marka prezensa, Lu-Olo dehan, situasaun horseik lahanesan situasaun ohin.

“Situasaun ida-ida mosu iha ninia kontestu rasik, ita labele hanoin katak, buat ida uluk ne’e hanesan ne’e ona, tenke hanesan ne’e ona, situasaun ne’e horseik bele akontese oin ida, ohin bele diak fila fali,”afirma Lu-Olo.

Iha sorin seluk, eis Primeiru Ministru Mario Viegas Carrascalão mós hateten, Mauk Moruk tenke kopera ho Estadu hodi bele fó solusaun ba ninia problema.

Eis Prezidente PSD ne’e mós afirma, durante ne’e, Estadu inklui sosiedade sivil sira balun mós hasai deklarasaun hodi husu Mauk Moruk atu rende no koopera ho KOK, atu responsabiliza nia hahalok iha justisa, Estadu ho Mauk Moruk rasik kontrariu ba malu.

Carrasçalão afirma, desizaun espesial ne’e tenke iha hodi evita problema hanesan kazu Alfredo Reinado nian, akontese tiru malu no Alfredo mate iha Ramos Horta nia uma no Horta rasik kanek to’o agora la iha informasaun klaru husi kazu ne’e rasik.cos
.

Vicente Mak Tama Kadeia, RDTL Folin Laek

.

Jornal Nacional Diario - 28 de agosto de 2015

Eis Vise Primeiru Ministru, Mario Viegas Carrascalão hateten katak, Prezidente Parlamentu Nasional (PN), Vicente Guterres mak sala duni hodi ba tama kadeia, maka Repúbika Demokratika Timor Leste (RDTL) folin sei laiha iha mundu internasional, tanba Vicente Guterres hanesan ema segundu husi Prezidente da Repúblika.

“Mais ha’u hanoin kuandu Prezidente Parlamentu mak ba tama iha kadeia, ha’u hanoin ema mós ladun fó folin ona ba ita nia Repúblika, tanba Prezidente Parlamentu ne’e, hanesan ema segundu husi Prezidente da Repúblika, kuandu Prezidente da Repúblika laiha, nia mak ezerse hanesan Prezidente da Repúblika,”ralata Carrascalão ba jornalista sira iha Hotel Timor, Sesta (25/7).

Tanba ne’e, Carrascalão sujere ba justisa atu hein to’o Parlamentu nia mandatu ne’e remata, mak foin prosesa ninia kazu, hodi labele hamonu diginidade RDTL.

Carrascalão hatutan, kazu Vicente Guterres nian ne’e, lolos laiha problema, Parlamentu Nasional tenke hasai ninia imunidade atu nia bele ba hatan iha Tribunal, tanba kazu hanesan ne’e, la’os akontese ba Vicente mesak deit, uluk Vise Primeiru Ministru José Luis Guterres mós hetan kazu, maibé nia ba hatan iha Tribunal, hotu tiha nia hala’o fali nia kna’ar hanesan bai-bain.

“Parlamentu tenke foti Vicente ninia imunidade, maibé kuandu la foti ninia imunidade, depois kuandu nia sai ona husi Parlamentu, laiha eskapa, tanba lei ne’e la’os atu expire,”afirma Carrascalão.

Nia dehan, lei ne’e sei kontinua hein ema, bainhira ema ida la ezerse ona nia funsaun, lei ne’e sei kaer hodi lori ba justisa.

“Ita nia ema sira ne’ebé kaer lei ne’e, iha korazen ka la’e. ha’u espera ita nia tribunal funsiona ho korazen katak, se mak sala, sala duni,”katak nia.

Carrascalão dehan, tuir nia hatene, Vicente Guterres nia kazu ne’e, la’os involve direita, maibé nia uluk substitui saudozu La Sama nia fatin, tanba iha momentu ne’eba, Saudozu La Sama substitui Prezidente da Repúblika nia fatin.

“Se ha’u mak hanesan Vicente karik, ha’u hatete ba Parlamentu katak, ha’u la sala, ha’u tenke ba hatan iha tribunal hodi fó ezemplu, tanba reprezentante povu mak tenke fó duni ezemplu ba povu,”afirma eis Prezidente PSD ne’e.

Carrascalão dehan, Vicente rasik mak tenke hasai dezisaun ida katak, kuandu nia la sala, nia tenke ba infrenta justisa hodi esklarese lia los.

Maibé Carrascalão mós dehan, Parlamentu Nasional uluk to’os lakohi hasai Vicente nia imunidade, tanba Vicente Guterres mai husi Partidu CNRT, karik mak Vicente husi Partidu FRETILIN, nia imunidade ema hasai tiha ona.

Nia haktuir, sei sala, nia tenke pasiensia atu ba hatan duni iha tribunal, tanba buat ida korupsaun ne’e labele tolera.

“Ba ha’u ita kuandu ezerse funsaun hanesan ne’e, labele iha buatruma ke ema akuza ita foer, ita tenke mós para ema haree katak, lider ne’e ema transparente ida,”tenik nia.cos
.

segunda-feira, 27 de julho de 2015

Calisto Ameasa Tama Prizaun Tinan 10

.

Suara Timor Lorosae - 27 de julho de 2015

DILI-Liu husi alegasaun final Ministeriu Publiku (MP) husu ba tribunal atu aplika pena uniku tinan 10 iha prizaun ba arguidu Calisto Gonzaga, ba krime naun partisipasaun no krime sekuestro.

Ministeriu Publiku liu husi prokuradora Angelinha Saldanha deklara katak, produsaun de provadu husi faktus neebe konfirmadu katak arguidu halo detein ba arguidu droga nain lima iha Otel. Arguidu la detein iha fatin neebe legal maibe tau arbiru iha otel. No halo investigasaun ba arguidu nain lima la komunika ba MP neebe hanesan nain ba asaun penal laos ba iha Ministeriu Interior ho defesa.

Tanba nee husu ba tribunal labele apresia depoimentu husi sasin Kay Rala Xanana hodi fo valoriza ba arguidu. Ho ida nee MP husu ba tribunal atu aplika pena kadeia tinan 10 ba arguidu. Pena nee baseia ba krime naun partisipasaun tinan lima no prizaun tinan lima ba krime sekuestro neebe arguidu halo ba arguidu nain lima nee, neebe MP husu alterasaun juridika husi krime abuzu poder nian.

Entertantu parte defesa husu ba tribunal atu absolve arguidu husi krime nee, tanba akuzasaun husi MP laiha faktus provadu neebe hatudu ba sasan hanesan osan, kareta ka uma.

Iha oprtunidade nee mos MP husu ba tribunal atu halo sertidaun extraia kontra sasin Xanana Gusmao ho Longuinhos. Tanba baseia ba deklarasaun sasin Xanana nian katak nia mak fo ordem no deklarasaun husi arguidu katak nia hetan ordem husi Komandante Longuinhos hodi lori arguidu nain lima fila ba Indonesia.

Hatan ba requerementu MP nian nee, tribunal mos defende hodi halo sertidaun extraia ba MP hodi bele halo investigasaun hasoru testamunha Xanana ho Longuinhos. Tanba iha deklarasaun sasin Xanana nian deklara katak nia mak fo ordem, no iha arguidu nian mos dehan nia hetan ordem mos husi sasin Longuinhos.
.

Mauk Moruk:"Ha'u la ba rende no lakohi negoseia ho Ramos-Horta"

.

Timor Hau Nian Doben - 27 de julho de 2015

Timor Hau Nian Doben foin lalais simu telefonema ida hosi eis Komandante Falintil nian no Prezidente Konsellu Revolusaun Maubere (KRM), Mauk Moruk, no nia dehan katak nia sei la rende no nia lakohi halo negosiasaun ho José Ramos-Horta.

"Hotu-hotu sira mak fabrika, sira bosok, ha'u laiha hanoin nem ida hodi rende. Ha'u entrega ha'u nia aan uainhira sira kumpre saida mak ha'u husu, sira tenke kumpre hotu ke ha'u husu ba ha'u rende. Ha'u iha protesaun barak, hosi Maromak no ita nia Matebian, ha'u prontu atu mate", dehan Mauk Moruk.

Mauk Moruk haktuir tan katak nia lakohi halo negosiasaun ho eis Xefe Estadu, Ramos-Horta, tanba nia la fiar nia no to'o agora nia la halo buat nem ida ba Timor-Leste.

"Ramos-Horta hatene de'it mak koalia barak no hananu barak. Ha'u lakohi negoseia ho nia, hau la fiar nia. Nia hakarak mak sai boot iha ONU no agora nia mai kanta no hakarak konvense ha'u aseita nia hanesan mediador. Ha'u lakohi negoseia ho nia", esplika.

"Ukun na'in sira terorista boot, depois sira dehan ha'u mak terorista, sira la kumpre lei, sira animal kriminozu tanba halo ita nia povu terus to'o ohin loron. Sira manan osan barak, sira simu osan barak, maibe ita nia povu sei kiak, mukit no terus ba beibeik. Loron ida povu sei hamrik tanba povu sei la tolera sira tan, ó hein, ó ba hare, povu ne'e ita hare hanesan povu pasifiku ida maibe uainhira nia hamrik mak sira sei hare", dehan Mauk Moruk ho nervozo.

"Ha'u la tama iha sira nia jogadas foer, ha'u iha protesaun barak.Laiha rendisaun to'o sira respeita lei sira no foti akuzasaun ke sira halo hasoru ha'u no ha'u nia membru sira. Operasaun hodi kaptura ha'u no membru KRM nian, to'o agora laiha rezultadu, rezultadu mak oho povu no sira hakarak anikila povu ne'e, ida ne'e la loos, sira uza tatika ema terorista hanesan iha Medio Oriente", haktuir.

Timor Hau Nian Doben husu Mauk Moruk tanba sa mak Prezidente Republika dehan katak nia sei rende iha Loron Falintil no Mauk Moruk dehan katak Taur Matan Ruak kumpre orden hosi nia patraun Xanana Gusmão.

"Ahhhh...Taur, nia kumpre de'it saida mak nia patraun Xanana dehan ba nia halo, nia hanesan kuda ida, nia halo de'it tuir nia patraun haruka nia halo. Sira hotu ema oportunista, sira haluha hotu ona, sira hotu simu osan barak hodi sira nonok no halo tuir Xanana nia hakarak", salienta Prezidente KRM nian.

"Ha'u prontu ba mate hodi defende lia loos no Povu Maubere nia direitu.Oportunistas, traidores  no chulos sira mak halai hotu ba Xanana nia sorin no Governu nia sorin hodi hanehan no naok osan millaun ba millaun hosi patrimonio Povu Maubere nian. Sira hariku sira nia bolsu no Povu Maubere hateke de'it ho terus no mukit nafatin", ramata ho triste.
.

Mauk Moruk La Ba Rende Iha Loron FALINTIL, Notisia Bosok

.
Foto, Jornal Nacional Diário
Timor Hau Nian Doben - 27 de julho de 2015 - Tradusaun hosi Oan Kiak

Tuir membru senior Konsellu de Revolusaun Maubere nian lidera hosi eis Komandante FALINTIL, Mauk Moruk, foin lalais nia informa ba Timor Hau Nian Doben katak notisia ke media fo'o sai kona ba Moruk atu entrega aan iha loron 20 de Agosto, Loron FALINTIL nian, ne'e lia bosok.

"Saida mak media fo'o sai hotu-hotu bosok, sira inventa hotu, husu ba sira se mak fo'o informasaun ne'e ba sira, se de'it mak fo'o informasaun ne'e bosok sira. Mauk la ba entrega aan", dehan.

"Prosesu negosiasaun foin mak hahú, oinsá Mauk Moruk ba rende ona?", kestiona.

Fonte ida ne'e haktuir katak sira sei negoseia saida mak Prezidenti KRM eziji ba Governu, karik Governu la simu, buat hotu fila fali ba pontu zero (inisiu).

"Ami sei negoseia hela, Mauk Moruk la fiar Ramos-Horta tanba nia halo manipulasaun barak no bele akontese hanesan akontese ba Alfredo Reinado. Mauk Moruk nomeia ona señora Angela Freitas hanesan nia reprezentante, hodi reprezenta nia iha negosiasaun no Prezidente Repúblika nomeia ona eis Xefi Estadu, José Ramos Horta.Mauk Moruk la fiar Ramos-Horta maibe ami sei tetu didiak no ami aseita, tanba se la'os nia, se tan? Taur tauk involve, Rui Araujo tauk, ema barak tauk, ami laiha tan alternativa seluk, ami tenke aseita Ramos-Horta hanesan mediador ida", deklara.

Tuir fonte refere, Mauk Moruk sei entrega aan ba autoridade sira uainhira governu simu ninia ezijensia sira hanesan tuir mai: hasai forsa seguransa sira hosi distritu Baukau, hasai akuzasaun hotu ke governu halo ba nia nomos ba ninia apoiante sira no governu tenke husu deskulpa ba povu Timorense tanba halo povu terus barak iha fulan barak ke halao operasaun hodi kaptura lider KRM nian.

Molok ami sinkroniza negosiasaun, Governu tenke aseita ezijensia Mauk Moruk nian, karik sira la aseita, entaun hotu-hotu hela hanesan no problema ne'e sei lori tempu naruk hodi rezolve", salienta.

"Mauk Moruk iha apoiu barak hosi povu, loron ba loron nia iha tan apoiu, tanba povu haré saida mak Komandu Operasaun Konjuntu halo hasoru povu insente no sira revoltadu liu. Mauk Moruk iha povu iha nia sorin, tanba povu hatene katak nia luta ba povu nia direitu e la halo hanesan ukun na'in sira ke hatene de'it naok no haré de'it sira nia aan rasik," ramata.

Fonte seluk dehan ba blog ida ne'e katak, "ne'e lia anin hodi halo konfuzaun ba publiku, ne'e manobra tanba governu iha intrese hodi habosok populasaun, tanba Estadu fakar osan barak iha operasaun hodi kaptura Mauk Moruk ho ninia membru sira no to'o agora sira kaptura de'it rusa no halo torturasaun no oho povu inosenti. Operarasau ida ne'e la hetan susesu no hafoer de'it Governu Rui Araujo nia naran.

Tuir media Timor-Leste nian, Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak sesta-feira liu ba, iha Lautem,  hateten katak "rona ke Mauk Moruk hakarak rende iha loron 20 de Agosto, loron ke komemora Loron FALINTIL nian.

Matan Ruak dehan tan katak nia rasik ba simu Mauk Moruk, maibe, forsa seguransa sira sei la retira hosi distrito Baukau, liu-liu iha area prinsipal ba operasaun, Baguia no Laga.
.

Mauk Moruk não se vai render no dia das Falintil, notícias são falsas

.

Timor Hau Nian Doben - 27 de julho de 2015

De acordo com um membro sénior do Conselho de Revolução Maubere (CRM) liderado pelo antigo comandante das Falintil,  Mauk Moruk, este acabou de informar ao Timor Hau Nian Doben que as notícias que circulam nos jornais sobre a possível rendição de Moruk no dia 20 de agosto, Dia das Falintil são falsas.

"É tudo mentira o que os jornais timorenses estão a noticiar, eles inventam tudo, pergunte-lhes quem é que lhes deu esta informação, quem lhes deu, mentiu-lhes. Mauk Moruk não se vai render no dia 20 de agosto", disse.

"O processo de negociação ainda está no inicio, como é que Mauk Moruk se iria já render?", questionou.

A mesma fonte afirmou que ainda estavam a negociar as reivindicações do líder do CRM, sem que estas sejam aceites pelo governo, volta tudo à estaca zero.

"Ainda estamos a negociar, Mauk Moruk não confia no Ramos Horta, porque ele faz muitas manipulações e pode acontecer o mesmo que aconteceu ao Alfredo Reinado. Mauk Moruk nomeou a senhora Ângela Freitas como sua procuradora, para o representar nas negociações e o Presidente da República nomeou o antigo Chefe de Estado, José Ramos-Horta. Embora Mauk Moruk não confie no Ramos-Horta, nós estivemos a ponderar e aceitámos, porque se não for ele, então quem? O Taur tem medo de se envolver, o Rui Araújo tem medo, muitas pessoas têm medo, não temos outra alternativa senão aceitar Ramos-Horta como o mediador deles", declarou.

Segundo a fonte referida, Mauk Moruk render-se-á às autoridades quando todas as suas reivindicações forem preenchidas e elas são: retirar as forças de segurança do distrito de Baucau, tirarem todas as acusações que pesam sobre o antigo comandante das Falintil bem como aos seus seguidores, o governo tem de pedir desculpa ao povo timorense pelo sofrimento que causou durante estes meses que tentaram capturar o líder do CRM.

"Antes de nós começarmos a sincronizar nas negociações o governo tem de aceitar as reivindicações de Mauk Moruk, se eles não aceitarem então fica tudo na mesma e e o problema vai levar muito tempo para ser resolvido", salientou.

"Mauk Moruk tem muito apoio do povo, cada dia ele tem mais, porque o povo vê o que o Comando Operacional Conjunto tem feito contra a população inocente e está cada vez mais revoltado.Mauk Moruk tem o povo do lado dele, porque o povo sabe que ele está a lutar pelos direitos deles e não faz como os atuais governantes que só sabem roubar e favorecer a eles próprios", terminou.

Uma outra fonte deste blogue disse que "estes boatos são para lançar confusão entre o público, é uma manobra que  interessa ao governo para mentir à população, uma vez que o Estado tem gasto muito dinheiro nesta operação para capturar Mauk Moruk e os seus homens e até agora só capturaram veados e torturaram e mataram pessoas inocentes. Esta operação não teve sucesso e suja a reputação do governo e  de Rui Araújo".

Segundo a imprensa timorense, o Presidente da República Taur Matan Ruak na passada sexta-feira , em Lautém, afirmou que "tinha ouvido que Mauk Moruk se queria render no dia 20 de agosto, data que se celebra o Dia das Falintil".

Matan Ruak disse ainda que estava disposto a ir buscar pessoalmente Mauk Moruk, porém, as forças de segurança não se retiram do distrito de Baucau principalmente  nas áreas chave da operação, Laga e Baguia.
.

domingo, 26 de julho de 2015

PM timorense dá instrução a Ministério da Educação para pagar salários em atraso

.

Díli, 26 jul (Lusa) - O primeiro-ministro timorense deu hoje instruções aos Ministérios da Educação e das Finanças para que seja regularizado, de imediato, o pagamento de salários e componentes salariais de professores, estagiários e funcionários das escolas de referência.

O gabinete de Rui Maria de Araújo explica em comunicado que a decisão foi tomada numa reunião de urgência convocada por si no sábado em que participaram, entre outros, o vice-ministro da Educação, Abel Ximenes, e outros responsáveis educativos.

"O primeiro-ministro deu instruções ao Ministério da Educação para processar os pagamentos pendentes", refere a nota acrescentando que as instruções visam "canalizar fundos do Orçamento do Ministério da Educação para cobrir o défice e, em 2016, para incluir o orçamento dos Centros de Aprendizagem e Formação Escolar (CAFÉ) na rubrica de transferências públicas para facilitar a sua implementação".

Segundo informação do Ministério das Finanças será feita, na segunda-feira, "uma transferência do fundo de contrapartida para as contas" dos professores.

A reunião, explica o mesmo comunicado, "pretendeu resolver o assunto de atraso nos pagamentos de professores e trabalhadores dos CAFE".

Nessa reunião, o chefe do Governo foi informado de detalhes sobre o "financiamento dos CAFE" (projeto apoiado por Portugal e Timor-Leste) feito através de um "fundo de contrapartida transferido para a conta da embaixada de Portugal em Díli" ou "através do pagamento direto à conta dos professores".

Os atrasos devem-se, em parte, explica, a insuficientes fundos orçamentados para o projeto.

A reunião ocorreu menos de 24 horas depois de a agência Lusa ter noticiado que havia atrasos de vários meses nos pagamentos de salários e complementos de professores e funcionários, situação que se arrasta desde o inicio do ano.

O ex-presidente da República timorense José Ramos-Horta considerou então inaceitável e incompreensível que se mantenha o que disse ser uma situação "degradante" para os funcionários das escolas de referência.

"É uma situação inaceitável, totalmente incompreensível. Sabendo que o senhor primeiro-ministro está totalmente a par do assunto e é alguém dinâmico, com experiência e que conhece a engrenagem do Ministério das Finanças", disse à Lusa em Díli.

"Pessoalmente vou voltar a alertá-lo para esta situação degradante e totalmente inaceitável, a forma como todo este processo tem sido tratado, desde vencimentos atrasadíssimos dos professores das escolas de referência, da UNTL e de outros funcionários no setor do ensino", afirmou ainda.

Nas últimas semanas, docentes das escolas de referência têm, por várias vezes, denunciado repetidos e prolongados atrasos nos pagamentos de salários e suplementos salariais e a situação de "atrofiamento financeiro" de várias das escolas.

Uma situação inicialmente atribuída à mudança de Governo - que tomou posse em fevereiro - mas que permanece e até se agudizou em alguns casos meses depois.

"As explicações, as desculpas esgotaram-se. Pode acontecer nos primeiros meses de um novo Governo. Mas há uma máquina supostamente montada, uma administração pública e o projeto das escolas de referência já tem cinco anos. Não é uma coisa nova", criticou.

"Não acredito que seja motivação política, mas sim incompetência de quem de direito no Ministério da Educação e das Finanças. Esses ministérios é que têm que dar explicações", afirmou Ramos-Horta.

No caso dos docentes portugueses, estiveram até três meses sem receber o complemento salarial, ficando semanas sem saber exatamente quando terminava ou não o seu período de permanência em Díli e quando sairiam do país.

Funcionários e docentes e estagiários timorenses ficaram o mesmo período sem receber salários, vivendo situações ainda "mais dramáticas", contaram as docentes, que explicaram que muitos foram "humilhados" e "ameaçados com represálias" se denunciassem a sua situação.

ASP // ZO

Lusa/Fim
.

sexta-feira, 24 de julho de 2015

Casal agredido pelo COC encontra-se em estado grave no hospital de Baucau

.


Timor Hau Nian Doben - 24 de julho de 2015

Um casal que foi violentamente agredido na passada terça-feira, em Buibau, distrito de Baucau, pelo Comando de Operação Conjunta (COC), encontra-se em tratamento intensivo no hospital de Baucau,  relatou hoje o Jornal Nacional Diário.

Francisca Ximenes e Sidónio Ornay de 57 e 53 anos respetivamente, encontram-se neste momento em tratamento intensivo e em estado grave naquela unidade hospitalar porque foram muito espancados no peito, nas costas e ambas as vitimas encontram-se traumatizadas, informou o citado periódico.

Segundo o chefe de suco de Buibau,Francisco Ximenes, na manhã de terça-feira o casal dirigiu-se para a várzea e o COC abordou-lhes para lhes pedir a identificação, porém, ambos não tinham o cartão de eleitor nem o bilhete de identidade.

"A Força (COC) chamou-lhes e eles não fugiram, depois a força pediu o cartão eleitoral mas eles responderam que não tinham o cartão eleitoral nem o Bilhete de Identidade, depois o COC perguntou-lhes se eles pertenciam ao CPD-RDTL e o casal disse certo, finalizada a conversa o COC começou a bater até eles ficarem em condição grave e traumatizados", disse o chefe de suco.

Francisco Ximenes reconheceu que, "eles pertenciam mesmo ao CPD-RDTL mas que há muito tempo que se reintegraram na comunidade e que agora são agricultores".

O chefe daquela unidade hospitalar, Sebastião Amaral, disse ao Jornal Nacional Diário que, " Os dois pacientes chegaram em estado grave, eles estão traumatizados porque foram violentamente agredidos nas costas, peito e estão agora em tratamento intensivo".

O Presidente do Conselho de Revolução Maubere, Mauk Moruk, numa mensagem ontem enviada a este blogue, informou que as violações dos Direitos Humanos e as agressões contra a população são uma prática diária e constante por parte do COC.

"A assassina, ilegal, inconstitucional e a mais vergonhosa operação do monstruoso Comando Operacional Conjunto contra o inocente, indefeso, desarmado, débil e pobre Povo Maubere e seus melhores e abnegados filhos e ao mesmo tempo seu legítimo e genuíno defensor e guardião dos seus supremos interesses estão a ser paulatinamente dizimados por moribunda e besta máquina de guerra do ditador, racista e criminoso Xanana em Timor -Leste",advertiu Mauk Moruk.
.

Komunidade Na’in 2 Hetan Agresaun Fiziku Husi KOK

.
Foto Facebook.
 Jornal Nacional Diário - 24 de julho de 2015

Komando Operasaun Konjuntu tersa 21/7 dadersan halo agresaun fisiku ba Komunidade nain rua Sidónio Ornai (53) ho nia fen kaben Francisca Ximenes (57) Husi suco Buibau postu administrativu Baucau vila tanba kestaun laiha kartaun identidade.

Vitima nain rua agora dadaun halao tratamentu iha hospital baucau ho kondisaun grave, tanba hetan sofre maka’as iha parte kotuk ho hirus matan aliende mos vitima hetan kondisaun trauma

Tuir Xefi Suku Buibau Francisco Ximenes ba jornalista sira via telefonika kuarta (22/7) haktuir kronolijia katak akontesementu ne’e akontese iha loron tersa (21/70 dadersan banhira nia komunidade nian rua atu ba natar mak hetan forsa sira

Depois forsa sira bolu maibe sira la halai, depois forsa sira husu kartaun elitoral maibe ema nain rua ne’e hatan la iha kartaun elitoral, ho Bilite de identidade, depois husu tan entau imi CPD-RDTL hafoin ema nain rua ne’e deklara los ba forsa sira banhira koalia hotu ida ne’e, KOK sira tebe tuku to’o hetan kondisaun grave sira nain sofre trauma.

Xefe suco Buibau mos rekoinese duni katak ninia komunidade refere uluk eis membru CPD RDTL maibe kleur ona reintegra fali ona hodi hamutuk komunidade sira seluk hodi halao aktividade loron-loron hanesan agrikultor.
.
Foto Facebook
 “Hau hatene tuir hau nia komunidade nain rua uluk iha Welaluhu ne’e mak sira involve maibe mai fali iha parte Lalulai laga baguia sira la involve, antes akontese iha parte Laga Baguia nia sira ne’e reintegra ona sira la involve iha akontesementu Laga ho Baguia, tanba hau hatene tuir sira,” dehan Xefi suku. 

 Komunidade nain rua fen ho laen dadersan hanesan bain-bain ba natar atu hadan hare futun maka KOK sira baku, laos baku katuas deit maibe baku hotu ninia kaben depois ferik manu monu ba rai Tanba trauma” dehan xefe suco. 

 Iha sorin Seluk Xefi Departementu Emergensia I Ambulantoriu, Sebastião Amaral hatete, iha mos pasiente nai rua ne’ebé mai husi suku Buibau ne’ebé sofre trauma tanba hetan Panka makas.

 “Pasiente nain rua ne’e mai ho kondisaun ne’ebé grave tanba sira sofre trauma tanba hetan panka makas parte kotuk ho hirus matan tanba ne’e oras ne’e sira sei halao hela tramentu intensive,” dehan Sebastião.

 To noticia ne’e hatun ami seiduak hetan konfirmasaun husi parte operasaun konjuntu.(res)
.

Prosesu Mediasaun, Estadu Sei Diskute Asuntu Seguransa

.

Jornal Nacional Diário - 24 de julho de 2015

Prosesu mediasaun entre Paulino Gama ‘Mauk Moruk’ (MM) ho Estadu reprezentante parte rua sei diskute asuntu seguransa hodi fasilita ekipa rua refere livre asesu ba iha terenu nomos fo seguransa ba prosesu mediasaun.

Mauk Moruk (MM) fo konfiansa tomak ba Angela Freitas hanesan ninia reprezentante hodi hahu inisia prosesu mediasaun ho reprezentante Estadu premiado Nobel da Paz Jose Ramos Horta.

Ba jornalista,Angela Freitas deklara, hanesan reprezentante ne’ebe que husi Mauk Moruk hetan konfiansa tomak nomeia no fo fiar ba nia hodi inisia prosesu dilaogu

“Hau hetan procuracaõ legalmente husi Mauk Moruk ne’ebe que nomeia hau fo fiar tomak mai hau atu reprezentante nia iha proseu dialogu ne’e hanesan mediadora,” Angela hatete.

“Ida ne’e prosesu inisiu ,ami sei iha enkontru husi parte Mauk Moruk ninian nomos husi reprezentante Governu ka Estado nian ,ami sei sinkroniza atu hetan komprimisiu politiku ida ,primeiru estar konaba seguransa atu lori nia (Mauk Moruk red) mai tenke iha seguransa ida klaru ba nia,I pontus pontus balun ne’ebe maka ami sei aprezenta iha konkordansia entre parte rua depois de ida ne’e maka ami sei tama ba fase tuir mai ba iha terenu.”Afirma Angela Freitas iha sede partidu Trabalhista Bairo Formoza, Kinta (23/07/2015)

Nia hatutan, antes tama iha terenu forsa sira tenke retira hodi fasilita reprezentante Mauk Moruk nian sirkula livremente hodi tama ba prosesu mediasaun.

“Antes tun ba terenu tenke livre labele iha presaun nia laran nune banhira tun ba terenu maka iha akontesementu se maka iha responsabilidade , ne’e husu labele akontese fali hanesan Major Alfredo”dehan Angela.

Nia dehan,prosesu inisiu ne’ebe maka halao entre reprezentante Mauk Moruk ho nivel prezidente da republika nomos premiado Nobel da paz ne’e segredu Jusitsa.

“Konaba prosesu dialogu ne’ebe mak agora dadauk la’o, Inprinsipiu hau hakarak hato katak enkontru nebe que ami halo iha nivel Prezidenti Republika no mos premiadu Nobel da Paz, ne’e enkontru ida nebe segredu de Justisa nian,”Angela Sublina

Tanba ne’e, Angela freitas husu ba publiku tenke respeita, komunikasaun korespondensia ne’ebe mak halao durante ne’e mos konvedensial.

Nia deklara katak,prosesu ne’e forma ona ekipa ne’ebe kompostu husi advogado doutor Pedro Aparicio i doutour Paulo Remedios no mos kolegas advogadu sira hodi reforsa prosesu dialogu husi parte defeza nian maka Xefe estadu maior jeneral Lere Anan,Falur Rate Laek ho komandante Maubuti.

“Ami fo konfiansa ba ami nia maun Maior Jeneral Lere Anan, i komandante tereinu Komadante Falur Rate Laek, I no mos komandante Maubuti, ne’ebe que atu tama iha ekipa ne’e atu hetan solusaun ida pasifiku,” Angela hatuir.

Angela reforsa liutan, ho ida ne’e husu ba identidade tomak, apoiu husi povu, komunidade hotu atu bele akompaña prosesu ida ne’e, tanba buat ne’e hotu atu asegura paz no establidade.

Tuir Angela katak ,Timor leste iha idak idak ninia knar,dala barak iha desentedementu entre instituisaun soberania ,husi parte Prezidente da Republika ,Governu ,Parlamentu no tribunais tanba ne’e tenke hadia servisu sira liu-liu iha administrasaun se lae bele prejudika servisu administrasaun nasaun ninian

“Agora dadaun fallansu bo’ot ida ne’ebe maka alerta iha publika hatun fali ami nia dignidade hanesan lideransa envez fo apoiu ,avez apresia ba ami nia kontribuisaun ne’ebe maka ami rasik lafasparte iha governu,ami la simu fasilidade husi governu maibe ami fo kontribuisaun maximu posivel husi ami rasik nudar sidadaun ida nudar lideransa direzente politika ida ne’ebe maka hetan fiar husi ais komandante Brigade Vermella atu tama iha fase dialogu”dehan Angela.

Nia haktuir ,Prezidente da Republika mos fo ona kart aba familia Mauk Moruk katak prosesu refere nomeia ona premiado Novel da Paz dotor Jose Ramos Horta atu reprezenta husi parte governu nomos reprezenta Xefe estadu Prezidente da Republika

“Dalabarak membru governu identiku ona ho bosok ,entaun sira kontinua bosok nafatin,sira hakarak aproveita situasaun sira ne’e atu hatun tan ema seluk nia dignidade,atu bosok hanesan sira,tanba ne’e tenke para ho hahalok sira ne’e, triste tebes ami triste tebes.”nia reforsa

“Hau nudar direjente politika,hau triste hanesan novu jerasaun ida ,se ita kontunua nafatin provoka situasaun ,fo statement poltiku ida ne’ebe iha publiku la klaru seim iha justifikasaun ida ,ne’e ita hatun ema nia dignidade”nia preokupa

Nia dehan,hanesan lideransa ida ne’ebe maka sai izemplu nasaun Timor Leste tenke uza kakutak no matenek oinsa maka bele resolve problema nasaun nian ,laos mai ho emosional hodi foti desizaun katak ba tiru mate deit ema , laos koalia buat baratu atu oho ema ida tanba konstituisaun mos laiha pena de morte laiha pena perpetua tanba ne’e labele viola fali konstituisaun tanba ema hotu iha lei nia okos laiha ema ida maka iha fali lei nia leten.

Angela preokupa katak,Timor Leste ohin loron krize lideransa ,krize mentalidade tanba hakarak hasai dezisaun ida la estuda no lahare ninia profundamente ba ninia konsekuensia,tanba durante ne’e parlamentu koalia ibun maka bo’ot maibe iha pratika sera que iha partika levanta kestaun ida ne’e konaba oinsa maka resolve ,maibe sira hatene deit maka hasai rezolusaun maibe sira lahatene katak rezolusaun ne’e rezulta ema barak maka mate ema barak kanek, se maka toma responsabilidade.

Tuir Angela katak ,Problema hirak ne’e ,mosu tanba fallansu politika tanba ne’e maka hakarak halao politika ho forsa deit,maibe haluha tiha Timor Laste iha esperiensia barak ona hatudu katak ho forsa nunka resolve buat ida.

Husu konaba Nia parte sei hetan Termu Identidade Rezidensia (TIR) bele halao prosesu ne’e susesu ga lae? Angela hatan katak, TIR hanesan hatene paradeiru ne’e iha ne’ebe,rezidensia fixu ne’e iiha ne’ebe tanba seidauk envolve iha asaun krimi ida ,ida ne’e mos hanesan kazu fallansu bo’ot ida.

“Ida ne’e (TIR red) mos hanesan prosesu fallansu bo’ot ida,tan ne’e duni maka ema barak maka sai vitima ba prosesu ida ne’e ,tan ne’e duni maka hau repete fila fali katak iha momentu nee tanba servisu intelijensia iha terenu maka falla ,inkapasidade ne’ebe maka lidera husi senor Cerilio iha momentu ne’e ka’er ema arbiru deit, kondena ema arbiru deit.”nia preokupa

Nia dehan TIR laos hasai fali ema nia direitu hanesan lideransa partidu politiku, direitu hanesan ema lideransa partidu pilitiku konsagra tiha ona iha konstituisaun, tanba nia parte livremente hola parte iha prosesu dezemvolvimentu Nasional.

Angela Freitas mos hatete, husi karta nebe mak fo sai halo mediasaun ba Mauk Moruk, hetan koenesemntu husi Prezidenti Republika.

Alende ne’e banhira JNDiario tenta komfirma ho parte casa sivil Prezidente Republika maibe laiha komentariu ruma ba konteudu husi karta ne’ebe maka fo sai ona atu halo mediasaun entre Mauk Moruk ho Estadu. eus
.

Kareta Eskoltu Xanana Gusmão Baku Fila Iha Baucau

.

Jornal Nacional Diário - 24 de julho de 2015

Kareta Hilux koor azul Polisia Corpo Seguransa Pessoal (CSP) Ministru Planeamentu Investimentu Estrateziku (MPIE) Kay Rala Xanana Gusmão nian baku fila iha área Kaisidu Baucau , maibé la rezulta eskolta ruma kanek.

Asidente ne’e akontese, bainhira eskoltu Ministru Xanana Gusmão hala’o vizita ba masakre Tchaivatha iha Lautem, fila mai liu iha área estrada parte Kaisidu- Baukau nian iha oras tuku 4:25 lokoraik.

Kareta eskoltu Xanana ne’e, lori diretamente husi Komandante Sargento Chefe, Boby Gonsalves “GON” ho eskoltu nain tolu iha kareta laran hanesan, João Ximenes no José Soares no Justino Soares.

Iha asidente ne’ebé la espera ne’e, la rezulta eskoltu ruma kanek, tanba karreta halai neneik.

Hafoin asindente ne’e akontese, liu tiha menutu balun, Komandante CSP, Olavio Mendes ho nia kolega sira to’o kedas iha fatin, hodi tu’un ajuda dada sai Komandante Boby ho nia kolega sira sai husi karreta laran inklui salva mós kilat sira iha karreta laran.

Komandante Boby Gonsalves informa katak, karreta ne’e baku fila tanba, estrada foun ne’ebé komunidade sira foin halo, no estrada ne’e rasik fatuk rahun nakonu, entaun kareta kois, no rai rahun mós falun metin to’o karreta halai sai husi dalan ba soke belit iha fatuk leet.

“Ami akompania exelencia Ministru Xanana Gusmão ho nia karreta iha kotuk halai neneik, maibé rai rahun makas no no estrada ne’e foun, tanba ne’e karreta halai sai husi dalan baku fila belit ba fatuk le’et,” dehan Komandante Boby ba Jornalista sira via telephone, Kuarta (22/07).

Asidente rezulta karreta kondisaun (bidtru oin) no odamatan liman karuk mak rahun, maibé kondisaun karreta di’ak hela.

Entretantu hafoin asidente, Ministru Xanana mós hakfodak hodi husu ba nia eskoltu sira atu halai karreta neneik.

Asindente ne’e halo Eis Primeiru Ministru Xanana Gusmão mós preokupa no husu kedas informasaun kona-ba ninia kondisaun kada eskoltu sira.

“Katuas mós preokupa no hakfodak, hodi husu kedas sira hotu di’ak kalae, maibé kolega eskoltu sira dehan sira di’ak,” katak Boby.

Hafoin fila mai to’o Dili, Xanana Gusmão autorija eskoltu nain tolu ne’e ba hala’o kedas check up ba sira nia kondisaun saúde iha hospital nasional.

Hafoin akontesementu ne’e, Ministru Defeza, Cirilo Cristovão ho Ministru Obras Publiku, Gastão de Sousa ho nia eskolta sira to’o kedas iha fatin hodi hamutuk ho eskolta sira tu’un ajuda ekoltu sira.

Entretantu hafoin asidente ne’e liu menutu balun de’it, polisia tranzitu Baucau nian to,o iha fatin akontesmentu hodi sukat no hamutuk ho eskolta sira dada kedas karreta ne’e sai no lori kedas mai Dili.cos
.