terça-feira, 11 de agosto de 2015

Lemorai Lori AK 47 no Pistola - Kronolojia MM nia Mate

.

Timor Post - 10 de agosto de 2015

DÍLI—Membru grupu Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) ho naran Lemorai ne’ebé kanek todan tanba hetan tiru hosi Empeñamentu Operasaun Konjunta (EOK) oras ne’e kontinua halai ho kilat AK 47 ida, pistola ida no diskonfia iha mós granada.

Atentadu entre grupu Mauk Moruk ho EOK iha Kinta, (6/8) ne’ebé akontese iha area Kai Wa Hu, aldeia Kaitia, suku Fatulia, posto Venilale, munisípiu Baucau rezulta membru EOK rua kanek (Nelson Carlos Amaral no Gau Terus) inklui hamate membru KRM ida ho naran Domingos Soares.

Tuir sasin ne’ebé diariu ne’e intervista iha Díli haktuir, hosi akontesementu ne’e, MM mos hetan kanek maske kontinua halai ba ai-laran. Ho kondisaun kanek hafoin hetan tiru, ran MM kontinua sulin tuir dalan hosi Kai Wa Hu, Wai Su’uli no lakon de’it iha area Taha Masi.

Sasin iha atentadu ne’e bainhira dada-lia ho jornalista Timor Post iha nia rezidensia Díli katak, komunidade no forsa sira la’o tuir dalan ne’ebé ran turuk ba mai lakon de’it iha area Taha Masi nian.

“Maibé, la’o la to’o distansia metru 20 hanesan ne’e ami konsege hetan hena ne’ebé nakonu ho ran, entaun ami la’o tuir de’it dalan ne’e hetan fali tan ran turuk iha dalan, entaun ikus mai to’o duni iha fatin sira subar ba ne’e”, fontes ne’ebé lakohi hakerek nia identidade ne’e iha nia rezidensia konta, Domingu, (9/8).

Kona-ba númeru hosi membru FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL) ne’ebé komando hatun iha operasaun ne’e hamutuk batallaun 1 inklui apoiu hosi Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no komunidade sira.

Nune’e loron Sabadu, (8/8) maizumenus tuku 13.00, EOK konsege hetan ona subar fatin MM ho nia membru iha area Watu Saha Loi, aldeia Uai Talibu, suku Uato Haco nian.

Iha fatin ne’e, Mauk subar hamutuk ho nia membru Júlio, José Sunardi da Silva, Golden Boy no Lemorai. Operasaun hosi EOK nian ne’ebé la’o iha area Watu Saha Loi no Watu Kai Tara nian ne’e hetan ona ran ne’ebé tama to’o ba iha fatuk kuak laran. Molok mosu atentadu, Ministru Defesa, Cirili Cristovão mós marka prezensa.

Fontes ne’e hatutan tan, momentu ne’e, MM ho Golden Boy mak uza pistola, Lemorai ka’er kilat AK 47 no deskonfia José Sunardi ka’er granada. Atentadu ne’e akontese iha tuku 16.00.

“Kolega forsa nain rua mak tama ba no hetan Mauk Moruk iha laran, maibé laiha reasaun. Depois ida ne’e, kolega forsa rua ne’e sai fali mai fó hatene ba sira seluk, no bainhira ami to’o mai ho distansia metru 10 hanesan ne’e, Mauk Moruk tiru hasoru ami dala lima, tanba ne’e ami foti kedas asaun hasoru no hamate sira. Mauk tiru kona iha ibun no isin lolon, Júlio no Sunardi kona iha isin, no Golden Boy kona ain no monu ulun baku ba fatuk mak kanek no Lemorai kanek iha isin, mas nia halai sai lalais, no iha fatin atentadu ne’e hetan mós telemovel no sim card”, fontes ne’e konta.

Nia afirma, Lemorai halai lakon ho kilat AK 47 ida, granada no pistola Golden Boy nian, tanba pistola ne’ebé mak Golden Boy ka’er monu, to’o oras ne’e buka la-hetan.

“Maibé iha tempu dadersan, EOK konsege kaptura estafeta (mata dalan) MM nain rua, ida kaptura iha area Venilale nian no nain ida kaptura iha area Lanud-Triloka tanba tenta atu lori hahan ba MM ho ninia grupu”, fontes ne’e konta tan.

Hafoin atentadu, EOK lori MM nia mate isin tau iha plastiku hodi tau iha kareta, depois lori ba area Venilale Vila nian hodi tula ho aviaun MkM, HV-UVA maizumenus tuku 18.00 no lori kedas mai iha Díli.

Entertantu, mate isin Júlio no José Sunardi da Silva, EOK lori ba tau iha Sentru Saúde Venilale no tula mai Díli hodi halo autopsia ho kareta ambulansia iha tuku 20.40. Alende ne’e, membru seluk ho naran Golden Boy ne’ebé mak hetan tiru iha ain, tula sai hosi Venilale iha tuku 20.00 no hetan seguransa masimu hosi EOK.

Nia dehan, hafoin atentadu ne’e, membru EOK balun komesa retira, maibé sei iha nafatin operasaun hodi buka tuir membru MM ho naran Lemorai.

Fontes ne’e dehan, Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) eskuadra postu Administrativu Venilale, munisípiu Baucau, iha loron Kinta (6/8) maizumenus tuku 13.00, halo kapturasaun ba membru KRM hamutuk nain tolu iha area Hasa La’e Tula, fronteira entre Venilale no posto Administrativu Ossu, munisípiu Viqueque.

Kapturasaun ba membru KRM nain tolu akontese, bainhira komunidade sira hato’o informasaun ba parte polísia. Fontes ne’e dehan, momentu ne’e MM hamutuk ho nia grupu la’o (la-hatene ba loos ne’ebé) fahe malu iha fatin tolu.

Grupu ida la’o hosi suku Lia Ruka, posto Ossu, munisípiu Viqueque no grupu ida la’o hosi diresaun Kai Wa Hu aldeia Kaitia, suku Fatulia, posto Venilale.

Nia konta, grupu ne’ebé la’o iha suku Lia Ruka kompostu hosi ema nain 10 resin. Grupu ne’ebé la’o iha parte Hasa Lae Tula hamutuk ema nain 12 no nain sia la’o liu, nain tolu seluk la’o sala dalan, tanba ne’e komunidade hetan no hato’o informasaun ba polísia.

Tanba ne’e, maske prezidente KRM, MM ho nia membru seluk mate ona, maibé EOK sei kontinua buka nafatin membru sira ne’ebé sei halai lakon inklui Lemorai.

Tuir informasaun ikus ne’ebé mak Administrador posto Venilale, Júlio Tome da Silva informa iha Domingu, (9/8) tuku 18.30 katak, maske seidauk halo kapturasaun ba Lemorai maibé EOK sei kontinua buka tuir nafatin.

“Oras ne’e dadaun situasaun atual iha Venilale la’o normal hanesan bai-bain, EOK kontinua iha ne’e, no ami kontinua apela no konsola komunidade sira atu kontinua tur hakmatek no labele rona voatus oi-oin”, Júlio informa.

Total membru KRM ne’ebé mate hosi akontesementu ne’e mak Domingos Soares, Júlio, Sunardi inklui MM.
.

segunda-feira, 10 de agosto de 2015

Mauk Moruk Nia Mate Isin Tau Iha Familia Nia Uma Iha Meti Aut

.
Foto, Timor Post
Timor Post - 10 de agosto de 2015

DILI-Matebian Mauk Moruk ninia isin mate ofisialmente simu ona hosi familia iha tuku lima loraik ohin, no mate isin tau iha Familia Mauk Moruk nian ho naran Julio da Costa iha Metiaut.

Mate isin Prezidente Konsellu Revoluasaun Maubere (KRM) Paulino Gama Mauk Moruk ho nia membru nain tolu Segunda (10/08) ofisialmente parte governu entrega ona ba familia, portantu L-4 husu ba familia sira hotu tenke hakmatek hodi simu.

“Hau deside iha ne’eba katak, Mauk Moruk nudar traidor, Mauk Moruk nudar terorista no Mauk Moruk nudar kriminozu, tanba ne’e familia mak responsabiliza hotu, ne’ebé governu bele akompaña mate isin, maibé sasan ami sei la simu” informa L-4 iha Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV) Segunda (10/8) uainhira mate isin atu sai hosi mortuariu.
 .

L7 husu Xanana, Taur ho Lere fo liafuan ikus ba familia

.
Foto, Timor Post
Timor Post - 10 de agosto de 2015

DILI— Cornelio Gama L7 konsidera Taur, Lere, Xanana ho Mauk Moruk sira mak hamutuk iha ailaran hodi kontra morteiru, kainoens, carru asalta to’o ikus mai sira nain tolu Lere, Xanana, no Taur fila oho tiha Mauk Moruk.

“Hau husu ba ita nia maun Xanana, Taur, Lere atu mai soe netik liafuan ida mai ami para hau bele husik hela ami nia fatin tanba sira ne’ebe mak oho malu ne’e sira ne’ebe mak mai husi ailaran ne’e laos sira ne’ebe mak iha vila laran sira nain haat mak oho malu,” dehan L-7 ho Triste iha konferensia imprensa iha ninia residensia iha Metiaut.

 Tanba ne’e nia husu governu atu soe netik lia fuan ruma ba familia pojitivu ona Mauk Moruk mate duni ona familia barak husi Baucau, Lospalos, Manatutu, no seluk hein hela governu nia liafuan.

Nia hatutan, ho lia fuan hosi governu nian para familia bele aviza ba komunidade hotu iha Timor Laran tomak para tu’ur hakmatek, la bele trauma ba situasaun ne’ebe mak Akontese, tanba sira nain haat la seluk la le’et ida sira mesak funu nain mak oho malu.
.

Familia Simu Ona Mauk Moruk Nia Mate Isin Hosi Autoridade Seguransa

.

Timor Post - 10 de agosto de 2015


DILI-Matebian Mauk Moruk ninia isin mate ofisialmente simu ona hosi familia iha tuku lima loraik ohin, no mate isin tau iha Familia Mauk Moruk nian ho naran Julio da Costa iha Metiaut.

“Hau deside iha ne’eba katak, Mauk Moruk nudar traidor, Mauk Moruk nudar terorista no Mauk Moruk nudar kriminozu, tanba ne’e familia mak responsabiliza hotu, ne’ebé governu bele akompaña mate isin, maibé sasan ami sei la simu” informa L-4 iha Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV) Segunda (10/8) uainhira mate isin atu sai hosi mortuariu.

“Ami prontu atu simu maibe governu mak lori mate isin mai Metiaut ami prontu simu ami la simu governu seidauk husu autorizasaun familia halo uluk ona autopsia ba mate isin Mauk Moruk nian karik sira hanoin Mauk Moruk terorista no traidor ami mós la simu sira tiru rahun tiha hau nia alin Mauk Moruk,” dehan L-7 liu hosi konferensia Imprensa iha Metiaut Dili, segunda (10/08).
.

Killing of Mauk Moruk a state sanctioned killing

.

Ted McDonnell - August 10, 2015 - Ted McDonnell

THE KILLING of ‘Mauk Moruk’ is a tragedy and nothing less than state sanctioned murder. 

It is a tragedy for his family, a tragedy for human rights in Timor Leste and a tragedy for the Timorese people.

Earlier this year, I eluded to information I had in my possession that former Prime Minister Xanana Gusmao had personally called for the killing of Mauk Moruk.

At the time, I could not reveal that I interviewed Moruk in depth whilst he was in hiding in the hills of Dili.

With the assistance of the government led by Gusmao’s personal puppet Rui Araujo, the PNTL and the Defence Forces, Gusmao has spent the past seven months hunting down Mauk Moruk and his supporters. 

Many others who supported Moruk, including his brother L7 and politician Angela Freitas are in danger of being killed on Gusmao’s orders. The government of security forces will do nothing to protect them.

A number of veterans also know the truth about Gusmao as do many leading politicians in Timor Leste and foreign governments including Australia and Portugal, but they are all to scared of this master puppeteer, who is possibly the most corrupt person living in Timor Leste today having set his nephew up with huge oil contracts; as well as his family and friends the so-called ‘political elite’ of Timor Leste.

There is little doubt Moruk was set up by Gusmao, who in his final interview with this journalist several months ago named Gusmao as the person behind the killing of Alfredo Reinado as well as having ordered the murder of fellow commanders in the hills of Timor Leste during the resistance against the Indonesians. 

It must be remembered Moruk’s demise started by his followers raising a ‘political flag’. So much for democracy in Timor Leste.

Moruk had little doubt he would be killed because he knew too much about Gusmao games over the past three decades.

“Of course, I will be killed because Xanana wants me killed. I know too much about his crimes,” he told me earlier this year.

Before he died, Moruk also revealed to me that Gusmao had set up Alfredo Reinado in the 2008 assassination attempt on Jose Ramos Horta. 

According to Moruk and others I have interviewed, the assassination attempt on Ramos Horta dated back to events of 2006 when Reinado was taking instructions from Gusmao and causing mayhem for the then Alkatiri Government. It is believed Ramos Horta, who was fond of Reinado, had tried to intervene and stop the Gusmao created chaos. This displeased Gusmao greatly.

Moruk told me that Gusmao never forgave Ramos Horta for the 2006 interferences in “his games against the Alkatiri government” and wanted to pay him back by killing him.

Moruk revealed that Gusmao had killed his fellow commanders and had no fear of having Ramos Horta killed.  An autopsy report later revealed that Reinado had been shot at close range by a high calibre gun. It is believed Reinado was killed at the behest of Gusmao.

Moruk and his followers had campaigned for many years against the corruption of the Gusmao government. Gusmao had given his nephew a multi-hundred million dollar oil contract, that exists today; his children multi million dollar rice contracts and made other family members and friends - the so-called “political elite” of Timor Leste rich. It is also believed Gusmao and his former wife have assets well into the millions in Australia and hidden offshore bank accounts.

It must be remembered that Gusmao has also stood by his fellow alleged corrupt politicians including Emilia Pires, who was charged with corruption late last year. She is yet to face trial thanks to Gusmao sacking the foreign judiciary. It must also be remembered that Pires was Gusmao’s personal choice for Finance Minister of Timor Leste and he continues to protect her in fear that she will also reveal his corrupt dealings.

Apart from Moruk’s hate for Gusmao’s corruption and manipulation of the political system in Timor Leste, he has never been able to forgive Gusmao for the blatant murder of fellow commanders during the 1980s in a bloody power struggle led by Gusmao.

Moruk is now dead shot to pieces at the order of Gusmao and sanctioned by the Timor Leste government, former comrade and President Taur Matan Ruak, who is well aware of the crimes committed by Gusmao, Major General Lere Anan Timur; and of course, Gusmao’s hand picked Prime Minister Araujo.

It is now feared others including legendary warrior and Moruk’s brother L7, Angela Freitas and other followers of Moruk. Many believe, including TMR and Lere have acted disgracefully and should resign for acting on behalf of Gusmao.

Timor Leste today is a lawless state as it was in 1999 when Australian-led forces kicked out the remnants of a dirty murderous Indonesian regime; and sadly the lawmakers in Timor Leste have been left powerless by a regime controlled by a very corrupt man Xanana Gusmao.

Vale Mauk Moruk. Yes,  he made mistakes in his efforts to bring Gusmao to justice. 

Unfortunately, for Timor Leste Xanana Gusmao will continue to manipulate the poor people of this country that has suffered so much and will suffer even more in the future with such corrupt powers in control.

It said, the next election and a win by Fretilin will free Timor Leste of the horrid corruption, mismanagement and now murder, but only time will tell...

*Footnote: I have given the recording made with Mauk Moruk to media in Timor Leste as well as other countries. I am also willing to give a copy to the government of Timor Leste and its lawmakers.

Related: Orders for Moruk to be killed?
"XANANA GUSMÃO QUER MATAR-ME" - MAUK MORUK
MAUK MORUK: Estou cercado mas não me rendo a camelos bandidos
Mauk Moruk:"Estamos a ser alvo de perseguições dos cães assassinos do ditador e tirano Xanana Gusmão"
.

L-7 duun Estadu viola lei

.


SAPO TL ho Lusa - 10 de agosto de 2015

Cornélio Gama, koñesidu hanesan L-7, irmaun hosi eis-komandante rezisténsia Mauk Moruk ne’ebé mate durante konfrontu entre forsa seguransa iha sábadu foin daudaun, ohin akuza autoridade timor-oan viola ona lei no maka oho ninia irmaun.

Iha deklarasaun maka Lusa, L-7 ne’ebé ezizi mós mate-isin hosi Mauk Moruk, ne’ebé desde sábadu kalan tau iha mortuáriu Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), dehan katak ninia irmaun ninia mate hanesan “ajuste konta” antigu ida.

"Ami hakarak atu sira entrega Mauk Moruk ninia mate-isin. Ami sei lahalo asaun ruam, maibé ami hakarak lori ninia mate-isin ba Laga (sul Baucau)”, dehan iha Dili.

"Estadu larespeita povu. Oho Mauk Moruk ne’ebé dezarma ona. Lakohi halo diálogu no agora tenke asumi responsabilidade ba ida ne’e. Ami sempre defende no buka atu halo diálogu", dehan.

Líder hosi movimentu Sagrada Família, L-7 duun Estadu “larespeita povu” no maka oho Mauk Moruk ne’ebé dezarmadu – informasaun ne’ebé lahanesan ho versaun hosi forsa seguransa ne’ebé dehan katak hanesan alvu hosi tiru malu ne’e.

“Estadu halo buat ne’ebé konta lei, kontra konstituisaun. Komete krimi violénsia hasoru povu. Forsa konjunta ataka, tiru no baku povu. Tuir demokrasia tenke respeita povu”, dehan.

L-7 hato’o lia hirak ne’e diretamente ba eis-komandante rezisténsia timor-oan nian hanesan, Xanana Gusmão (atuál ministru Planeamentu), Lere Anan Timur (komandante hosi forsa armada) ho Taur Matan Ruak (Prezidente Repúblika).

"Xanana, Taur, Lere, maka oho ha’u-nia irmaun. Sira mai hosi ailaran, maib’e sira maka oho duni ha’u-nia irmaun. Uluk han aifarina hamutuk, maibé agora sira maka oho fali nia", dehan. 

L-7 haktuir hikas katak Mauk Moruk ninia mate ne’e tanba “ódio malu entre Xanana Gusmão no ninia irmaun desde 1985” -

"Hanesan vingansa ne’ebé kleur, desde 1985 to’o agora, konflitu entre Mauk Moruk ho Xanana. Ódio ne’ebé sei lakonsege rezolve to’o agora. Ho ódio ne’e maka Xanana oho ha’u-nia irmaun ", dehan.

Mauk Moruk hanesan líder importante timor-oan nian ne’ebé ikus mai sai nu’udar traidór, tanba hamutuk ho forsa indonézia hodi kontra rezisténsia.

Iha okupasaun Indon’ezia, Mauk Moruk hela iha Olanda no fila hikas mai Timor-Leste iha tinan hirak liu ba no lidera Konsellu Revolusaun Maubere (KRM), hodi halo kritika maka’as kontra Governu.

Tribunál Dili maka fó sai karta kapturasaun ba Mauk Moruk, tanba tuir Governu nia maka responsável baa take kontra forsa seguransa, inklui halo atake ba iha postu polísia Baguia no ba ekipa seguransa prezidente Parlamentu Nasionál.

Ângela Freitas, líder hosi Partidu Traballista Timor-Leste no ne’ebé iha semana ikus ne’e sai nu’udar portavos Mauk Moruk, ohin fó kulpa maka’as ba Governu tanba lakohi halo diálogu.

"Família nomós reprezentante Mauk Moruk nian, koko atu halo diálogu dala barak ona. Maibé Governu lafoti inisiativa atu rezolve problema ne’e liu hosi diálogu. Ami hasoru malu ho PR ho vontade di’ak hodi buka solusaun pasífika, maibé Governu lakonkorda ho ida ne’e", dehan.

"Ami sente triste tebes ho komandante ninia mate. Mate ne’ebé tenke hetan rekoñesimentu iha mundu tomak. Sira maka oho komandante, ne’ebé tuir lolos ka’er de’it. Sira tiru rajada hasoru Mauk Moruk no sira maka oho duni nian”, haktuir. 

Bainhira Lusa husu kona-ba akuzasaun kontra Mauk Moruk, Ângela Freitas dehan katak ida ne’e hanesan “istória naruk ida” no to’o ona tempu atu lideransa timor-oan sira tuur hodi konta kona-ba istória Timor-Leste nian ne’ebé lolos.

“Hanesan tempu atu hetan meiu, pasifikamente, liu hosi meza redonda no ko’alia totalmente kona-na istória Timor-Leste nian. Ami la’os iha de’it erói Timor-Leste ema ida ka rua”, haktuir.

"Komandante Xanana Gusmão mak muda istória sira ne’e hotu. Iha tempu lideransa sei tur ho ulun malirin no informa didi’ak ba povu sese mak ne’e. La’os de’it  Xanana, la’os de’it Lere no la’os de’it Taur", tenik.
.

Irmão de Mauk Moruk acusa Estado timorense de ter violado a lei

.
Comandantes L7 e Mauk Moruk.
Díli, 10 ago (Lusa) - Cornélio Gama, conhecido como L-7, irmão do ex-comandante da resistência timorense Mauk Moruk, morto em confrontos com as forças de segurança no sábado, acusou hoje as autoridades timorenses de terem violado a lei e assassinado o seu irmão.

Em declarações à Lusa, L-7 exigiu ainda o cadáver de Mauk Moruk, que está desde a noite de sábado na morgue do Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), afirmando que a morte do seu irmão foi "um ajuste de contas" antigo.

"Queremos que nos entreguem o cadáver do Mauk Moruk. Não vamos reagir, mas queremos levar o cadáver para Laga (a sul de Baucau)", disse em Díli.

"O Estado não respeita o povo. Matou Mauk Moruk que estava desarmado. Recusou dialogar e agora tem que assumir responsabilidade por isto. Sempre defendemos e procurámos o diálogo", disse.

Líder do movimento conhecido como Sagrada Família, L-7 acusou o Estado de "não respeitar o povo" e de ter morto Mauk Moruk "que estava desarmado" - informação que contradiz a versão das forças de segurança, que dizem terem sido alvejadas por disparos.

"O Estado agiu contra a lei, contra a constituição. Cometeu crimes de violência contra o povo. As forças conjuntas atacaram, deu porrada e bateu ao povo. A democracia é ter que respeitar o povo", afirmou.

L-7 visou diretamente três ex-comandantes da resistência timorense, Xanana Gusmão (atual ministro do Planeamento), Lere Anan Timur (comandante das forças armadas) e Taur Matan Ruak (Presidente da República).

"Xanana, Taur, Lere, acabaram com a vida do irmão. Eles vieram todos do mato, mas foram eles que acabaram com a vida do meu irmão. Antes comiam mandioca juntos, mas agora matam-no", refere.

L-7 reiterou assim comentários anteriores argumentando que a morte foi o desfecho de um "ódio" mútuo entre Xanana Gusmão e o seu irmão "que se arrasta desde 1985"-

"Foi uma vingança que dura desde 1985 até agora, um conflito entre Mauk Moruk e Xanana. Um ódio que não se revolveu até agora. Com esse ódio, o Xanana matou o meu irmão", disse.

Mauk Moruk é considerado pelos principais líderes timorenses como um traidor, tendo-se entregado às forças de ocupação indonésias que posteriormente viria a apoiar contra a resistência.

Nos últimos anos da ocupação indonésia Mauk Moruk viveu na Holanda tendo regressado nos últimos anos a Timor-Leste onde encabeçou o Conselho da Revolução Maubere (CRM), tecendo duras críticas ao Governo timorense.

Alvo de mandado de captura do Tribunal de Díli, Mauk Moruk foi responsável, segundo o Governo, por liderar vários ataques contra as forças de segurança timorenses, incluindo um ataque ao posto de polícia em Baguia e à equipa de segurança do presidente do Parlamento Nacional.

Ângela Freitas, líder do Partido Trabalhista de Timor-Leste e que nas últimas semanas se apresentou como porta-voz de Mauk Moruk, insistiu hoje na culpabilização do Governo, considerando que o executivo rejeitou o diálogo.

"A família e o representante do Muak Moruk, tentámos muitas vezes chegar ao diálogo. Mas o Governo não tomou iniciativas para resolver isto por meios de diálogo. Encontrámo-nos com o PR, que tinha boa vontade para procurar um caminho para uma solução pacífica, mas por outro lado o Governo não concordou com isso", disse.

"Sentimos profundamente a morte do comandante. Uma morte que tem que ser conhecida em todo o mundo. Eles mataram o comandante em vez de o capturar. Dispararam rajadas e mataram-no", disse.

Questionado sobre as acusações contra Mauk Moruk, Ângela Freitas disse que se trata de "uma história longa" e que chegou a altura de a liderança timorense se sentar para contar a verdadeira história de Timor-Leste.

"É tempo da liderança poder encontrar meios, pacificamente, para uma mesa redonda e falar totalmente da história de Timor-Leste. Não tivemos só uma ou duas pessoas heróis de Timor-Leste", afirmou.

"A história foi toda distorcida pelo comandante Xanana Gusmão. É tempo da liderança se sentar com cabeça fria e informar bem ao povo quem é quem. Não é só Xanana, não é só Lere, não é só Taur", afirmou.

ASP // PJA

Lusa/Fim

Nota do blogue: Os principais líderes é que NÃO PASSAM DE UNS TRAIDORES, CRIMINOSOS QUE TÊM FEITO SOFRER ESTE POVO DESDE A "RESTAURAÇÃO DA INDEPENDÊNCIA".XANANA É QUE UM TRAIDOR E NÃO MAUK MORUK, ESSA É QUE É A VERDADE!!! E TAUR, COMO DISSE MAUK MORUK E MUITO BEM, NÃO PASSA DE UM CAVALO MANDADO DO XANANA!!! NOJENTOS!CRIMINOSOS! O Ruizeco esse, coitado, não passa de um criado do Banana...

VIVA MAUK MORUK!!! VIVA MAUK MORUK!!! VIVAAAAAAAA HAU NIA AMAN DOBEN!!!
.

Former East Timor guerrilla leader and opposition figure Mauk Moruk killed in security operation, government says

.

ABC NEWS 

A former East Timor guerrilla leader and long-time opponent to Xanana Gusmao has been killed in a security operation, the government said, raising concern about unrest in Asia's youngest nation.

Mauk Moruk, widely considered a symbol of resistance against the government of the gas-rich but impoverished nation, was killed in a joint police and military operation in the Fatulia area on Saturday.

"Every effort was made during the operation to avoid this outcome," a government spokesman said in a statement, calling for calm.

"Regrettably the operation was unable to avoid a confrontation resulting in an exchange of gunfire."

The spokesman added that there were "two other fatalities and a number of injuries" but did not identify them.

After decades under harsh Indonesian rule, when rebels battled Indonesian forces from the hills, the former Portuguese colony has struggled to develop economically since independence in 2002.

Mauk Moruk, born Paulino Gama, often confronted another old guerrilla leader, Xanana Gusmao, the country's first president who stepped down as prime minister earlier this year, challenging the government to do more about poverty and unemployment.

The government said in a statement in May that a joint operation targeting Mauk Moruk's Maubere Revolutionary Council (KRM) began in March following attacks on police.

Among those was an attack on a police compound by a group equipped with firearms and explosives which left four security personnel injured.

It described the KRM as illegal and said the joint operation was to "prevent and suppress criminal actions from illegal groups".

A significant number of the group's members had surrendered, the statement said.

The government spokesman said the country's security commission was due to meet on Monday to discuss the situation.

AFP/Reuters
.

domingo, 9 de agosto de 2015

Governu Hein Rezultadu Autopsia Mate Isin MM, Kontinua Aperta Seguransa Interna

.

Timor Post - 09 de agosto de 2015

DILI— Governu liu hosi reuniaun Konsellu Seguransa seidauk hasai desizaun ba mate isin Paulino Gama ‘Mauk Moruk’, tanba sei hein rezultadu autopsia hosi Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV).

 Tuir Porta Voz Governu, Agio Pereira katak, reuniuan interministerial entre autoridade defeza no seguransa, Domingu (9/8) horisehik fó de’it breafing ba Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo.

Tanba Mauk Moruk ho nia elementu sira mate, Xefe Governu halo hela vijita traballu ba Hongkong. Inkontru ne’e mós halo analize ba situasaun seguransa iha rai laran, ne’ebé refere liu ba mate isin Mauk Moruk ho nia elementu sira. Porta Voz ne’e hatete katak, inkontru hanesan haree ba pontu de situasaun, maibé detallus seidauk bele informa ba públiku.

 “Inkontru ne’e haree situasaun tomak, la’os haree de’it Mauk Moruk nia mate, lae, situasaun seguransa rai laran nian. Kona-ba desizaun ba mate isin, ami sei hein Doutór sira hato’o relatóriu autopsia mai, mas seguransa rai laran tenke kontinua hametin” Porta Voz Governu Agio Pereira informa ba jornalista sira, iha Palásiu Governu, Domingu (9/8).

 Agio dehan, maske Mauk Moruk mate ona, maibe governu seidauk bele foti desijaun, tanba sei hein rezultadu autosia foin bele foti desiaun. Porta Voz ne’ esplika, rezultadu autopsia sai hanesan evidensia legal ida ba governu, nune’e estadu kaer metin bele foti desijaun tuir rezultadu autopsia ne’e. Nune’e mosu protesta ruma hosi família, rezultadu autopsia ne’e governu sei intrega ba parte autoridade judisiariu tuir akuzasaun ne’ebe antes ne’e estadu hasai kondena ona Mauk Moruk durante nia sei moris. Maski nune’e, Agio dehan kestaun seguransa rai laran forsa hosi instituisaun rua sei kontinua aperta liu tan seguransa interna.

Reuniaun konsellu seguransa ne’e aprezenta pontu de situasaun hosi Ministru Defeza Cirilo Cristovão ho Ministru Interior Longuinhos Monteiro ho Vise Xefe Estadu Maior, Koronel Falur Rate Laek. “Ha’u hakarak hatete katak, mate isin hamutuk ema na’in hat, depois mak sei haree, tanba sei hein autopsia hosi doutór sira,”dehan Porta Voz Agio Pereira.

Partisipa iha reuniaun interministerial Konsellu Seguransa ne’e partisipa hosi Ministru Estadu Koordenadór Asuntu Ekonómiku Estanislau da Silva, Ministru Estadu, Koordenadór Administrasaun Interna Deonisio Babo Soares, Ministru Justisa Ivo Valente, Ministru Defeza Cirilo Cristovão, Ministériu Interior, no Ministru Planeiamentu no Investimentu Estratéjiku Xanana Gusmão.

Purtantu, jornalista sira hein hela, Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo hodi husu desizaun governu kona-ba mate isin Mauk Moruk. Maibé Xefe Governu lakohi sa’e hosi portaun bo’ot Palásiu Governu nian, maibé liu hosi hosi diresaun ba Parlamentu Nasionál. Nune’e eskoltu sira lori kareta PM korta liu hosi diresaun Acait nian, ba hein iha portaun bo’ot Parlamentu Nasionál nian. (vas)
.

Governu "tauk" fo'o Mauk Moruk nia mate isin ba familia tanba "isin rahun total"

.

Timor Hau Nian Doben - 09 de agosto de 2015

Timor Hau Nian Doben foin koalia ho fonte ida besik eis Komandante FALINTIL  no Prezidente Konsellu Revolusaun Maubere, Mauk Moruk  no nia hateten ke to'o agora otoridades seidauk intrega mate isin tanba sira "tauk".

"To'o agora governu seidauk intrega ita nia Aman (Mauk Moruk) nia isin tanba governu tauk tanba sira halo estilu ezekusaun no tiru ita nia Aman nia isin no isin rahun hotu kedas. Ida ne'e laos hanesan funu malu, sira halo assassinatu ida, sira halo krimi ida hasoru Komandante FALINTIL ida, uainhira sira tiru katuas nia sei hakilar, a luta kontinua. Karik Governu lakohi loke kaixaun, maibe familia hakarak haree mate isin", dehan.

Tuir fonte refere, Mauk Moruk nia mate isin sei lori ba Parlamento Nasionál hodi "deputadu drogadu sira" haree rezultadu rezolusaun ke "drogadu sira"iha ne' ebá foti.

"Agora Pai nia mate isin sei hela iha mortuario, maibe ami hakarak lori ba Parlamentu Nasionál hodi hatudu ba "drogadu sira" iha ne'ebá rezultadu hosi sira nia rezolusaun", haktuir.

"Sira hotu agora dansa no kontenti tebes tanba ita nia aman mate, hodikalan sira halo festa boot, maibe justisa sei manan. Maibe sira ba kontenti to'o uainhira? Sira hotu hanesan ema drogadu duni mana, hahú ho Prezidente to'o kraik sira hotu ema drogadu no lanu, sira  la serve hodi ukun rai doben ida ne'e", salienta.

Mauk Moruk simu prezente hosi governu hodi selebra Loron FALINTIL - "Execution style"

Fonte ida ne'e dehan katak governu nunka hakarak halo dialogo ho Mauk Moruk, tanba sira hakarak nia entrega aan, depois ba hasoru justisa, simu kondenasaun no depois Prezidenti Repúblika, Taur Matan Ruak, foo indultu ida ba eis Komandante FALINTIL.

"Sira nunka hakarak halo dialogo, sira nia dialogo maka Mauk Moruk entrega aan, hasoru justisa no katuas Taur depois fo'o indultu. Ne'e katuas la simu. Sira bosok dehan dialogo maibe sira prepara hodi oho ita nia Aman, nune'e sira bele ukun tuir sira nia instintu hanesan naok no hanehan povu ne'e dala ida tan. Sira drogadu duni, la haree povu nia susar no terus", dehan.

"Sira oho  ita nia Aman, sira halo estilo ezekusaun, ida ne'e krimi ida. Se sira halo ida ne'e ba eis Komandante FALINTIL ida sa tan povu kbiit laek. Sira hamrok ba ran, sira ema psikopata, sira laiha hanoin di'ak ba ita nia rai no ita nia povu. Ágio Pereira ninia deklarasaun pior liu lekirauk koalia, nia koalia lekirauk mos la fiar nia, sa tan ema", nia katak.

"Sira seidauk fo'o ita nia Aman nia isin mate mai ami, karik sira hakarak han hanesan bife no hemu ho Mauk Moruk nia ran. Governo fo'o ona prezente ida ba Mauk Moruk hodi nia selebra Loron FALINTIL, tiru mate nia to'o nia isin lolon, rahun totalmente", ramata.
.

sábado, 8 de agosto de 2015

Mate Isin Mauk Moruk To Iha Dili Tuku Hitu Kalan

.

Timor Post - 08 de agosto de 2015

DILI-Paulino Gama alias Mauk Moruk ninia Mate isin to iha Dili, iha tuku hitu kalan, evakua hosi Venilale ho helikopteru iha oras hanesan to kedas iha Aeroprotu nicolao Lobato no evakua kedas ba HNGV.

Ohin, Sabdu (8/08) mais menus tuku 16.00 otl, mosu atentadu entre grupu MM ho EOC iha area Watu Saha Loi, Aldeia Uai Talibu, suku Uatu Haco, Posto Venilale, Munisipiu Baucau. iha atentadu ne'e EOC hamate MM ho nia membru nai'n 3,  entertantu MM nia membru ne’ebe sei moris no subar oras ne'e EOC kontinua serka atu kaptura.

Antes ne’e, Administrador Sub-Distritu Venelale Júlio Tome fó sasin, atentadu Mauk Moruk iha Postu Venilale, tuir fó sasin sira katak, iha atentadu Kinta (06/08) deskonfia lider Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) Mauk Moruk hetan kanek.

“Tarjetu forsa nian iha atentadu ne’e maka Mauk Moruk de’it, no tuir sasin sira haree iha fatin akontesementu katak, konsege tiru kona Mauk Moruk to’o monu, depois maka Mauk hamri’ik fali hodi kontinua tiru no halai,” Administrador Júlio Tome haktuir ba Timor Post, via telephone, Sesta (7/08).

Tuir Administrador posto Venilale, Júlio Tome da Silva katak, iha atentadu ne’e, komunidade sira ne’ebé hamutuk ho forsa halo invuskada ba Mauk Moruk ne’e haree kedas forsa estadu nian konsege hakanek Mauk Moruk.
.

MAUK MORUK MATE HO MEMBRU NAIN TOLU

.

Timor Post - 08 de agosto de 2015

DILI-Informasaun Provisoriu, Ohin, Sabdu (8/08) mais menus tuku 16.00 otl, mosu atentadu entre grupu MM ho EOC iha area Watu Saha Loi, Aldeia Uai Talibu, suku Uatu Haco, Posto Venilale, Munisipiu Baucau. iha atentadu ne'e EOC hamate MM ho nia membru nai'n 3,  entertantu MM nia membru ne’ebe sei moris no subar oras ne'e EOC kontinua serka atu kaptura.

Antes ne’e, Administrador Sub-Distritu Venelale Júlio Tome fó sasin, atentadu Mauk Moruk iha Postu Venilale, tuir fó sasin sira katak, iha atentadu Kinta (06/08) deskonfia lider Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) Mauk Moruk hetan kanek.

“Tarjetu forsa nian iha atentadu ne’e maka Mauk Moruk de’it, no tuir sasin sira haree iha fatin akontesementu katak, konsege tiru kona Mauk Moruk to’o monu, depois maka Mauk hamri’ik fali hodi kontinua tiru no halai,” Administrador Júlio Tome haktuir ba Timor Post, via telephone, Sesta (7/08).

Tuir Administrador posto Venilale, Júlio Tome da Silva katak, iha atentadu ne’e, komunidade sira ne’ebé hamutuk ho forsa halo invuskada ba Mauk Moruk ne’e haree kedas forsa estadu nian konsege hakanek Mauk Moruk.

Maibé, hafoin atentadu, komunidade sira la preokupa ona atu buka tuir Mauk Moruk, maibé sira buka atu salva uluk maka forsa na’in rua ne’ebé kanek ne’e.

No lakonsege la’o tuir Mauk Moruk sira nia ain fatin atu haree ran. No ohin (Sesta-red) maka forsa hamutuk ho komunidade sira la’o tuir fatin hetan duni ran fakar tutuir dalan iha area Wai Su’uli nian, ne’e Mauk nia ran, tanba iha momentu atentadu ne’e tarjetu forsa nian maka Mauk, no konsege monu, no ida ne’e posibilidade Mauk nia ran,” administradór Júlio dehan tuir.

Iha fatin hanesan, Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) eskuadra Posto Administrativu Venilale, Munisípiu Baucau aumenta, iha loron Kinta (6/08) mais menus tuku 13H00 meudia otl, halo kapturasaun ba membru grupu Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) hamutuk na’in tolu iha area Hasa La’e Tula, fronteira entre Venilale no Posto Administrativu Ossu, Munisípiu Viqueque.

Kapturasaun ba membru KRM na’in 3 akontese, bainhira komunidade sira hato’o informasaun ba parte Polisia katak Mauk Moruk hamutuk ho nia grupu la’o lahatene ba lós ne’ebé fahe malu iha fatin tolu.

Grupu ida la’o hosi suku Lia Ruka, posto Ossu, munisípiu Viqueque no grupu ida la’o hosi diresaun Kai Wa Hu aldeia Kaitia, suku Fatulia, Posto Venilale.

Grupu ne’ebé la’o iha suku Lia Ruka kompostu hosi ema na’in 10 resin. Iha grupu ne’ebé la’o iha parte Hasa Lae Tula hamutuk ema na’in 12 no na’in 9 la’o liu, na’in 3 seluk la’o sala dalan, tanba ne’e komunidade hetan no hato’o informasaun ba polisia.

Entertantu, grupu ida ne’ebé la’o hosi diresaun Kaitia ne’e hamutuk ema na’in 5, inklui Mauk Moruk no matebian Domingos Soares.

Hafoin halo kapturasaun, autoridade seguransa sira lori kedas membru KRM na’in 3 ne’e ba iha eskuadra Polisia nian.

Depois ida ne’e maka dezenvolve tan informasaun, katak iha grupu rua maka sei iha, no buka tuir.
Nune’e mós komunidade ho inisial MR hatete, iha loron Kinta dader mais menus tuku 05H00 madrugada otl, nia atu ba haree kuda iha natar, maibé to’o iha dalan klaran nia leno lampra no hetan Mauk Moruk ho nia membru na’in 4.

Iha sira nia dada lia, MR konta, Mauk Moruk husu ba nia atu hamate lampra, maibé nia lakohi tanba tauk.

“Hetan sira ha’u koñese kedas ona Mauk Moruk, entaun sira ameasa ha’u no husu hamate tiha lampra ne’e, maibé ha’u lakohi tanba sira ho sasan kroat hanesan tudik no pistola. No Mauk Moruk dehan sira ne’e forsa armada, tanba ne’e labele tauk, maibé ha’u hatene ona katak nia Mauk Moruk, depois sira dehan forsa halo kontrola, maibé ha’u la fiar, ne’e maka ami kontinua ko’alia no ikus mai Mauk Moruk fó nia nomor kontaktu ba ha’u,” MR fó sasin.

Hodi dehan tan Depois hasoru malu, MR fila mai Kaitia hodi hato’o ba komunidade sira katak nia hetan MM tanba ne’e tenke hato’o informasaun ba polisia.

No komunidade balun kontinua ba hafuhu tuir sira la’o ba ne’ebé, no balun informa polisia.
No iha momentu ne’e, iha duni membru Polisia ho naran Nelson Carlos Amaral no Gau Terus (F-FDTL) mai no halo kontaktu ho Mauk Moruk.

Iha kontaktu ne’e, Mauk Moruk ho forsa na’in rua ne’e dada lia durante minutu 30 liu.

Hakfodak hetan malu ona, kuaze metru 5 ka 10 de’it. depois forsa na’in rua ne’e husu sira atu rende, entaun membru KRM ida mai rende no toba tiha iha rai, mas depois forsa atu ba husu Mauk rende, Mauk so’e kedas Granada, entaun forsa na’in rua ne’e so’e án tama ba aú laran, kontinua kedas Mauk tiru sira na’in rua.

Hafoin atentadu, Mauk Moruk ho nia membru na’in 3 kontinua halai ba ai laran no husik hela mate isin Domingos, inklui sasan sira hanesan HT 3, pasta, no botas.

“Ami serku duni sira, mas labele halo buat ida tanba ami liman mamuk no sira uza sasan kroat. Ami só ba ajuda forsa ne’ebé kanek todan ne’e. sira halai no lori ho pistola 2 nomos iha pasta ne’e sei iha Granada,” MR haktuir tan.(Ekipa Timor Post)
  .

MATARAM MAUK MORUK

.

Timor Hau Nian Doben - 08 de agosto de 2015

De acordo com as informações acabadas de receber por este blogue, as forças de segurança mataram hoje, cerca das cinco horas da tarde, o antigo comandante das Falintil e Presidente do Conselho de Revolução Maubere, Mauk Moruk.

"Acabaram de matar Mauk Moruk e mais outros dois comandantes, desculpa mana Zizi mas eu estou todo confuso e estamos à espera para o corpo do pai chegar", disse a fonte próxima de Mauk Moruk a este blogue".

Quem morreu mais, perguntou o Timor Hau Nian Doben à referida fonte, José Sunardi também morreu?

"Sim, um foi este, eu depois telefono e digo mais", disse.

O corpo do antigo comandante das Falintil encontra-se neste momento já em Díli, no Hospital Nacional Guido Valadares. 

Neste momento é tudo o que conseguimos apurar, mais pormenores noticiaremos quando eles nos forem disponibilizados.

Peço desculpa mas eu não me encontro em condições de escrever mais nada.

Zizi Pedruco

Relacionado: "XANANA GUSMÃO QUER MATAR-ME" - MAUK MORUK
.

CASCAIS- ALMEIDA GARRETT

.
Foto oferecida ao Timor Hau Nian Doben ;) 
Almeida Garrett

Acabava ali a terra
Nos derradeiros rochedos,
A deserta árida serra
Por entre negros penedos
Só deixa viver mansinho
Triste pinheiro maninho.

E os ventos despregados
Sopravam rijos na rama,
E os céus turvos, anuviados, 
O mar que incessante brama...
Tudo ali era braveza
De selvagem natureza.

Ali na quebra do monte,
Entre uns juncos malmedrados,
Seco o rio, seca a fonte,
Ervas e matos queimados,
Aí nessa bruta serra, 
Aí foi um céu na terra.

Ali sós no mundo, sós,
Santo Deus! como vivemos!
Como éramos tudo nós
E de nada mais soubemos!
Como nos folgava a vida
De tudo o mais esquecida!


Foto oferecida a este blogue. Era cada  discussão...;)
.
Que longos beijos sem fim,
Que falar dos olhos mudo!
Como ela vivia em mim,
Como eu tinha nela tudo,
Minha alma em sua razão,
Meu sangue em seu coração!

Os anjos aqueles dias
Contaram na eternidade:
Que essas horas fugidias,
Séculos na intensidade,
Por milénios marca Deus
Quando as dá aos que são seus.
.
Ai! sim, foi a tragos largos,
Longos, fundos, que a bebi
Do prazer a taça — amargos
Depois...depois os senti
Os travos que ela deixou...
Mas como eu ninguém gozou.
.
Ninguém: que é preciso amar
Como eu amei — ser amado
Como eu fui; dar, e tomar
Do outro ser a quem se é dado,
Toda a razão, toda a vida
Que em nós se anula perdida.

Foto, prendinha para o Timor Hau Nian Doben. Obrigada.;)
.
Ai, ai! que pesados anos
Tardios depois vieram!
Oh! que fatais desenganos,
Ramo a ramo a desfizeram
A minha choça na serra,
Lá onde se acaba a terra!

Se o visse... não quero vê-lo
Aquele sítio encantado;
Certo estou não conhecê-lo,
Tão outro estará mudado,
mudado como eu, como ela,
Que a vejo sem conhecê-la!

Inda ali acaba a terra,
Mas já o céu não começa;
Que aquela visão da serra
Sumiu-se na treva espessa
E deixou nua a bruteza
Dessa agreste natureza.


Foto, prendinha para o Timor Hau Nian Doben . 
Nota: Então muito obrigada a quem fez esta reportagem fotográfica do meu lugar  noutra vida.;) Cascais é um lugar LINDO, mas só no Inverno, como nas fotos. Ia pôr as fotos todas que me mandaste mas depois ficava a publicação muito comprida, o poema também é muito longo, mas é LINDO! ;) Ahhhh, falta uma foto do farol ...:)
Bjs e muitas saudades. 
Maria do Rosário ;)
.

sexta-feira, 7 de agosto de 2015

Um morto e dois feridos em confrontos entre forças de segurança timorenses e um grupo ilegal

.

Lusa - 07 de agosto de 2015

Uma pessoa foi morta e um polícia e um militar ficaram feridos em confrontos entre uma patrulha de segurança timorense e elementos de um grupo ilegal que está a ser perseguido desde março na região a sul de Baucau.

Fonte da Polícia Nacional de Timor-Leste (PNTL) explicou à Lusa que os confrontos ocorreram na quinta-feira próximo à aldeia de Osowake, na região de Fatolia, Venilale, a sul de Baucau, a segunda cidade timorense.

"Cerca das 12:00, uma patrulha conjunta da PNTL e das FDTL (forças armadas) encontrou-se com elementos do grupo de Mauk Moruk e houve um contacto", explicou a fonte.

A informação disponível indica que um dos elementos do grupo terá sido morto - "espera-se ainda confirmação definitiva" - e dois efetivos de segurança ficaram feridos.

"Os feridos foram helitransportados para Díli e estão no Hospital Nacional Guido Valadares", disse a mesma fonte.

A patrulha conjunta insere-se nas ações da operação de nome código Hanita, que pretende deter Mauk Moruk, alvo de um mandado de captura, e elementos do grupo que dirige, o Conselho da Revolução Maubere (CRM).

A decorrer desde março e envolvendo centenas de efetivos da Polícia Nacional de Timor-Leste (PNTL) e das Forças de Defesa de Timor-Leste (FDTL), já tinha provocado cinco feridos entre as forças de segurança.

No decurso da operação, já se renderam ou foram capturados 468 elementos do grupo de Mauk Moruk, que se diz ex-líder da resistência mas que é considerado traidor da resistência timorense - tendo participado com os indonésios na luta contra a guerrilha.
.