quinta-feira, 7 de janeiro de 2016

PR timorense pede fiscalização constitucional de alterações a lei de órgãos eleitorais

,

Díli, 07 jan (Lusa) - O Presidente da República timorense suscitou a fiscalização preventiva constitucional da reforma aprovada pelo parlamento, em novembro do ano passado, que altera os órgãos da administração eleitoral, reduzindo para metade o número de comissários.

O gabinete de Taur Matan Ruak explica em comunicado divulgado hoje que o pedido de fiscalização feito ao Tribunal de Recurso - a instância mais alta que existe em Timor-Leste - surge por estar em causa a "conformidade com as garantias de independência e de imparcialidade da Comissão Nacional de Eleições (CNE)".

Questiona ainda as "propostas de alteração às competências da CNE" e a "nova composição e eleição do Presidente da CNE, que o Parlamento Nacional pretende aplicar imediatamente, fazendo caducar o mandato em curso dos atuais membros da CNE".

Como a Lusa noticiou na altura, em meados de novembro o Parlamento Nacional timorense aprovou a polémica reforma a meio do mandato dos atuais membros da CNE e antes das eleições locais deste ano e das presidenciais e legislativas de 2017.

As alterações, que suscitaram um polémico e intenso debate no plenário, implicavam, na prática, a interrupção a meio do mandato dos membros da CNE, que começou em 2014 e deveria terminar em 2019.

A composição da CNE passa, a meio do mandato, de 15 para sete elementos.

As alterações pretendiam, no essencial, corrigir e alterar questões relacionadas com as remunerações e o sobredimensionamento da CNE, entre outras pequenas mudanças ao diploma inicial de 2006.

Na sua proposta inicial, aprovada a 21 de abril, o Governo previa que estas alterações não afetariam a CNE atual, pensando em particular no facto de nos próximos dois anos estarem previstos três atos eleitorais.

"A continuidade dos mandatos dos membros da Comissão Nacional de Eleições que se encontrem em funções na data de publicação da presente lei não é prejudicada com a sua entrada em vigor", referia a proposta do Governo.

O diploma, porém, foi alterado no debate na especialidade, na comissão, que eliminou esta precaução do Governo face à atual CNE, tornando a sua aplicação imediata.

"Optou-se pela implementação imediata da redução dos seus membros, ao invés de a protelar até ao fim do mandato dos atuais membros, que só se dará em 2019. Assim, não se retarda a reforma institucional que se pretende encetar, e que começa com estas alterações, nem se perde tempo em efetivar o objetivo da redução das despesas, que é outro dos benefícios desta reforma", sublinha o texto do diploma.

Este foi o aspeto de maior polémica no debate, levando o presidente do Parlamento Nacional, Vicente da Silva Guterres, a apresentar um requerimento para reabrir o debate sobre o diploma que vinha da especialidade, para tentar recuperar o objetivo legislativo do Governo.

O requerimento não passou no plenário e a redação da especialidade acabou por ser aprovada, apesar de algumas diferenças de opinião na bancada da Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente (Fretilin), segundo partido timorense.

O Governo tinha argumentado que o número de membros da CNE estava "desajustado" da realidade do sistema eleitoral do país, "julgando-se oportuno proceder à sua redução, de forma a adequá-lo às necessidades de supervisão dos processos eleitorais e referendários que se realizem".

Na exposição dos motivos, o parlamento mantém este objetivo, mas vai mais longe que o Governo, detalhando os "incentivos financeiros".

"Abandona-se o regime de senhas de presença, substituindo-o por uma compensação fixa mensal, resolvendo-se, assim, definitivamente, um dos pontos de maior discórdia interpretativa do estatuto dos membros da CNE", refere o diploma aprovado.

Fica ainda consagrado para os períodos eleitorais um abono para "membros, dirigentes e funcionários que exercem atividade no âmbito dos órgãos de administração eleitoral" para "incutir neles uma predisposição para enfrentar as adversidades com maior abnegação".

Altera ainda a estrutura orgânica, cria cargos de vice-presidente e secretário e procura dar "maior efetividade ao exercício das responsabilidades de direção e orientação da CNE consagrando o regime de exclusividade no exercício da função".

ASP//ISG
Lusa/Fim
.

PN SEI LAMUDA LEI OJE 2016

.

Jornal Nacional Diário - 07 de janeiro de 2016

Parlamentu Nasional (PN) sei lamuda difininasaun no kontiudu lei Orsamentu Jeral Estadu 2016 maske Prezidenti Republika (PR) Taur Matan Ruak veta tiha ona.

Membru Bankada Parlamentar CNRT, Carmelita Caetano Moniz, esklarese katak, Prezidenti Republika, PN, Governu ho Tribunais nudar orgaun soberania iha rai ida ne’e, ne’ebe ida-idak ninia kompetensia garante iha lei, maibe tenke tuir Konstituisaun.

Kona-ba PR veta OJE 2016, prezidenti Komisaun A PN ba asuntus Konstitusional, Administrasaun Publiku, Poder Lokal, Justisa no Anti Korrupsaun ne’e esklarese katak, PR uza veta politika ou veta konstitusionalidade kuandu iha lei ruma inkonstitusional, maibe kuandu PR atu veta pur inkonstutisionalidade, maka PR tenke husu haruka ba tribunal. Nune’e, se tribunal deklara dehan ida ne’e inkonstutisional entaun bazeia ba desisun Tribunal dehan katak lei ruma inklui lei orsamentu do estadu inkonstutisional entaun PR veta purinkonstutisionalidade.

Agora dau-daun ne’e PR veta politika ba lei OJE 2016,” hateten Deputada Carmelita Moniz ba jornalista iha PN, Kuarta (06/01/2016)

Deputada ne’e hatutan veta ne’e tamba Presidente hare buat balun ne’ebe sedauk los tanba ne’e PN liu husi bankada sira sei haree hodi halo konfirmasuan votus iha Sesta (8/1/2016).

Deputada Carmelita Moniz garante katak, PN sei la muda buat ruma hodi haruka fila fali ba PR no tuir Konstituisaun PR tenke promulga.

Wainhira husu kona ba karik presidente mantein nia posisaun no rezigna an deputada ne’e hatete se rezigna an ne’e buat ketak ida, se presidente halo rezigna an ne’e direitu PR nian laiha ema atu bandu, la iha lei ida atu bandu ema ida halo rezigna an ou desiminasun ba nia nia poder nebe iha, mas fiar katak PR sei tetu buat hirak ne’e ho diak.

“PR Taur Matan Ruak hanesan ema nebe luta nain, hau sente PR iha fuan no laran teb-tebes ba rai ida ne’e,” hateten Carmelita Moniz. Nes
.

PN konsidera Igreja kontribui ba instabilidade – Hein rezultadu final IJE

.

Jornal Nacional Diário - 07 de janeiro de 2016

Parlamentu Nasional (PN) konsidera igreja mos kontribui ba instabilidade tanba halo tentasaun hodi fasilita ema estranjeirus sira hetan sertidaun baptismu.

Membru Parlamentu Nasional husi bankada CNRT, Cesar Valente “Pilotu”, hateten, jogador naturalizasaun ne’ebe hetan sertidaun baptismu nudar falhasun boot ne’ebe igreja komete. Tanba ne’e, tenke buka tuir ema se maka fasilita sertidaun ne’e ba Brazileiro nain 7 nudar jogador naturalizasaun.

“Ne’e duni ita iha ona akordu ho SantaSe kona ba kestaun Igreja no Estado, katak hanesan Bispo ka Padre sira komete krime hanesan ema nia tenke ba hatan iha tribunal, sira ne’ebe fo domentus ne’e mos tenke hatan tuir krime ne’ebe nia halo, asuntu hanesan ne’e tenke investiga para hodi hare verasidade lolos iha ne’ebe, ohin loron religiaun sira mos gosta hatun malu,” dehan deputado Cesar Valente ba Jornalista sira iha uma fukun PN, Kuarta (06/01/2016).

Reprezentante povu ne’e dehan, kuandu investiga rezultadu tenke fo sai ba publiku hodi hatene.

“Falsifikasaun domentus ba sidadaun hanesan ba jogadores sira husi rai liur mai okupa fali ne’e halakon vontade ita nia jogador sira no mos hatun tiha joven sira nia prestasaun talentu ne’ebe mak durante ne’e esforsu teb-tebes hodi ba partisipa iha eventu sira hodi TL nia naran,” dehan nia.

Nia dehan tenik, maske deskonfia Igreja balun fasilita sidadaun ba jogador naturalizasaun sira ne’e, maibe sarani nafatin tau fiar ba igreja, tanba sarani iha fiar ne’ebe mak bot teb-tebes, se pesoal ruma mak halo sala nia duni mak responsabiliza ninia aktu ne’e hodi ba hatan tuir lei.

Iha fatin hanesan, deputado bankada FRETILIN, Manuel castro realsa tan katak, kona ba Paroquia balun fasilita sertidaun ba jogador naturalizasaun, kuandu investigasaun hatudu ona katak sira mak fasilita tenke kumpri saida mak investigasaun ne’e halo.

“Hau hanoin igreja mesak deit mak iha hanoin atu fasilita, maibe iha mos oknum balun hakarak halo ida ne’e husu responsabilidade ba sira, tenke halo investigasaun ba sira, se karik sala tenke kumpri tuir lei, atu halo investigasaun mos ba iha oknum paroquial ne’e kompetensia ministeriu publiku,” dehan deputado castro.

Hein rezultadu final IJE

Nune’e mos, Governu dada’uk ne’e, hein hela rezultadu auditoria final husi Inspetor Jeral Estadu (IJE) hodi bele foti desizaun ba jogador naturalizasaun hitu (7) husi Brazil ne’ebé mak agora dada’uk ne’e joga hela iha ekipa nasionál Futebol Timor Leste nian.

Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu, Leovigildo da Costa Hornay informa katak, kona-ba jogador naturalizasaun na’in 7 husi Barazil ne’e, Primeiru Ministru mak sei foti desizaun.

“Sekretáriu Estadu Juventude i Desportu hein rezultadu orgaun autonomia Inspetur Jeral Estadu nian, atu nune’e halo nia ezersisiu, i rezultadu saida mak mosu, ha’u hanoin ida ne’e kompetensia inspetur nian atu fó sai,”dehan Leovigildo da Costa Hornay ba jornalista sira iha Palasiu Prezidensial Aitarak Laran Dili, hafoin hasoru malu ho Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak, Kuarta (06/01).

“Ha’u hanoin kona-ba ida ne’e, (Jogador naturalizasaun na’in 7 ne’e) Primeiru Ministru ko’alia ona,” katak nia.

Nia hatutan, Governu liu husi SEJD simu, karik iha rekomendasaun balu ne’ebé hakarak atu Governu hadi’a buat balu. Maibé Leovigildo da Costa Hornay dehan, di’ak liu hot-hotu hein rezultadu husi auditoria parte IJE nian, tanba relatoriu final Primeiru Ministru mak iha kompetensia atu ko’alia husi Parte Governu nian.

Antes ne’e, Inspetor Jeral Estadu (IGE), Francisco de Carvalho informa katak, jogador naturalizasaun nain 7 husi Brazil ne’ebé mak joga iha ekipa selesaun nasionál la’os sidada’un Timor-oan, tanba latuir rekezitus.

To’o notisia ne’e hatun siedauk hetan konfirmasaun husi parte Igreja kona ba deskonfia fasilita sertidaun ba jorgador naturalizasaun sira husi Brazil ne’e. Mia/cos
.

PR Taur husu TR fiskaliza lei administrasaun eleitoral

.

Jornal Nacional Diário - 07 de janeiro de 2016

Prezidente da Repúblika PR Taur Matan Ruak husu ba Tribunal Rekursu atu halo fiskalizasaun preventiva ba konstitusionalidade relasionadu ho alterasaun lei kona-ba órgaun administrasaun eleitorál.

Prezidente Repúblika, Taur Matan Ruak, husu ba Tribunál Rekursu atu halo fiskalizasaun preventiva ba konstitusionalidade kona-ba Dekretu Parlamentu Nasionál númeru 19/III, ne’ebé aprova.

“Alterasaun daruak ba Lei númeru 5/2006, loron 28 fulan-dezembru (Orgaun Administrasaun Eleitorál), tuir artigu 85, alínea e) no artigu 149 Konstituisaun nian,” dehan Taur Matan Ruak liu husi karta komunikadu imprensa, ne’ebé redasaun Jornal Nacional Diário simu iha Kuarta, (06/01).

Nota imprensa ne’e dehan, kestaun ne’ebé mak sai nu’udar problema mak garantia kona-ba independénsia no imparsialidade Komisaun Nasionál Eleisaun nian, ne’ebé temi iha númeru 6 husi artigu 65 Konstituisaun nian.

“Kestaun seluk mak garantia kona-ba independénsia no imparsialidade, ne’ebé mós parte husi prinsípiu Estadu Direitu nian, ne’ebé temi iha artigu 1 Konstituisaun”, dokumentu informasaun ne’e esplika.

Nota ba imprensa ne’e tenik tan, kestaun seluk tan mak proposta alterasaun ba kompeténsia Komisaun Nasionál Eleisaun nian, nune’e mós kona-ba alterasaun ba kompozisaun foun Komisaun ne’e nian no alterasaun ba mekanizmu eleisaun ba Prezidente Komisaun Nasionál Eleisaun nian.

Parlamentu Nasionál hakarak aplika alterasaun hirak ne’e hotu lala’is kedas hodi hakotu mandatu membru atuál sira Komisaun Nasionál Eleisaun nian ne’ebé mak mandatu seidauk hotu.*/cos

.

quarta-feira, 6 de janeiro de 2016

Veta OJE 2016, PD preokupa hanesan ho PR Taur

.

Jornal Nacional Diário - 06 de janeiro de 2016

Preokupasaun Bankada Parlamentar PD nian ba proposta Orsamentu Jeral Estadu 2016 hanesan hela ho saida maka Prezidenti Repulbika (PR), Taur Matan Ruak, esplika iha nia pozisaun hodi veta OJE ne’ebe ho nia montante bilaun 1.5 USD.

PR Taur nia pozisaun veta OJE 2016 ne’e relasiona ho osamentu ba ZEESM (Zona Espesial Ekonomia Sosial Merkadu) ho projetu Tasi Mane ne’ebe boot, maibe la garante ninia retornu.

Xefi Bankada PD, Maria Lourde Besa, hateten, desizaun PR Taur nian hodi veta OJE 2016 ne’e garante iha Konstituisaun tanba ne’e tenke simu ho normalidade no serenidade.

“Ami Bankada PD iha deklarasaun no intervensaun durante debate hatudu mos prekupasaun hanesan ho PR Taur nian. Ami mos se buka atu halo dialogu ho PR hodi esplika prekupasaun sira ne’e,” hateten Deputada Maria Lourdes Besa iha PN, Tersa (05/01/2016)

Nia mensiona katak, veta ne’e buat ne’ebe Konstitusional no maneira ne’ebe PR hatudu nudar preokupasaun atu pasa mensajen ba PN no publiku tomak kona-ba proposta OJE 2016 nian.

Nia hatutan presidente labele veta dala rua, presidente veta dala ida deit segundu ves PR iha loron 8 hodi promulga tamba ne’e PR sei lahalo buat ida nebe konstitusaun la fo dalan, PR veta ida ne’e tuir Konstitusaun, ba oin tenki tuir Konstitusaun nafatin katak segundu ves PR tenki promulga.

“Hau fiar katak PR sei promulga hodi la bele iha konfuzaun, tensaun sosial, politika entre institusaun, saida mak PD apela maka’as mak dialogu tamba prekupasaun PR nian hanesan mos preokupasaun ami nian no preokupasaun ne’e ami hato’o ba Governu no Governu esplika dala ruma informasaun mak la to’o,” hateten Deputada Maria Lourdes Besa.

Iha fatin hanesan presidente Bankada CNRT deputadu Natalino dos Santos hatete posisaun Bankda CNRT ba desizaun PR Taur Matan Ruak hodi veta OJE 2016 ne’e kompetensia PR nian hodi ezerse

“PN mos ezerse nia funsaun tuir artigu 88 katak sei halo fali reapresiasaun i haruka fali ba PR atu promulga fila fali orsamentu ida ne’e, mas agora depende ba PR ninia hanoin no nia desisaun, maibe PN iha ona agenda katak Sesta (8/1/2016), PN sei halo reafirmasaun ba votus,” hateten Deputadu Natalino dos Santos

Nia hatutan ho programas perioridades Governu nian nebe aktualiza iha planu asaun tamba ne’e mak Governu tau prioridade ba orsamentu sira ne’e hodi haruka mai iha konselho ministru aprova i hare katak osamentu nebe aloka nudar orsamentu nebe apropriado i prioridades sira nebe mak koloka iha orsamentu ne’e hodi submente mai Parlamentu Nasional antes to’o iha aprovasaun final global.

Nia hatutan veta ne’e direitu Presidente nian maibe triste tamba Orsamentu Jeral 2016 nudar instrumentu fundamental ida i nudar ran ba Estadu ida ne’e atu funsiona makina estadu. estadu ida atu lao tenki iha orsamentu do estadu ida maibe PR ho nia veta politiku i automatikamente orsamentu sei lori fila ba parlamentu.

Nia hatutan ba segundu ves nian Presidente sei promulga orsamentu tamba Presidente mai husi povu no terus ho povu.

“Hau fiar katak depois de konfirmasaun dos votus iha area apresiasaun Presidente de Republika sei promulga orsamentu do estadu tamba presidente republika nia mai husi povu, nia terus husi povu ho nia konviksaun hodi hari estadu ida ne’e, no estadu ida ne’e hamrik metin ona atu dezemvolve, i presidente nudar autor ba ukun rasik an, hau fiar nia sei laveta ba dala rua,” hateten Deputadu Natalino.

Membru Bankada FRETILIN, Francisco Miranda Branco hatete tenki hare husi parte positivu husi veta orsamentu ne’e, katak ida ne’e hanesan teste ba iha sistema Governsaun semi presidensialista no teste ba iha konstitusaun rasik, ida ne’e diak, positivu husi parte ida ne’e.

“Iha sistema ita nian persiza loke knal ligasaun dala ruma taka entaun informasaun sira husi Governu la dun klaru ba PR. Situasaun sira hanesan ne’e dala ruma bele mosu. Ho ita nia teste ne’e bele hamosu tan hanoin diak ruma, interdepensia orgaun soberania estadu nia laran ne’e persiza iha komunikasaun,” hateten Deputadu Francisco Miranda Branco.

Nia hatutan teste ne’e diak para bele hadia diak liu tan sistema ne’e ba oin nune linha komunikasaun entre orgaun soberania sira bele lao diak, nune presidente mos hetan informasaun kona ba prosesu hotu hotu nebe akontese iha PN kona ba debate proposta Orsamentu Nasional do Estadu nomos iha komisaun eventual nia laran. nes
.

Nasaun haat hosi nasaun 10 ne’ebé iha maiór resesaun ekonómika iha 2016 hosi luzófona - Economist

.

Economist Intelligence Unit (EIU) hatete katak nasaun sanulu ne’ebé iha maiór resesaun ekonomika tinan ne’e, na’in haat hosi nasaun sira ho lian ofisiál portugés, iha lista ne’ebé lidera hosi Giné Ekuatoriál iha ne’ebé Makau, Brazil no Timor-Leste mós halo parte.

Makau hanesan rejiaun administrativa espesiál xineza.

"Produto Interno Bruto mundiál kari sa’e 2,7% iha tinan 2016, tuir EIU", no aselera kona-ba 2,4% ne’ebé prevee ba tinan 2015, hakerek revista británika iha artigu iha ne’ebé sita dadus hosi nia unidade análize ekonómika.

"Perspetiva moderada ba 2016 hatudu faktu hosi kresimentu ne’ebé foin hahú iha zona euro, iha Japaun no iha merkadu sira", hakerek revista ne’e.

Lista iha ekonomia ho piór dezempeñu kompara ho tinan kotuk lidera hosi Líbia, ne’ebé karik tun 8% resin, tuir fali Venezuela, ho resesaun aas liu 6%, no hosi Giné Ekuatoriál, ne’ebé mantein resesaun 3% iha tinan 2016.

Iha lista nasaun sanulu mak iha ekonomia ho piór dezempeñu ne’ebé prevee ba tinan ne’e kompara ho tinan kotuk, EIU identifika mós Síria, Makau, Brazil, Timor-Leste, Burundi, Trindade no Tobago no Grésia, ne’ebé karik sei tun besik 1%.

Panorama ne’e nakukun "ba nasaun esportadór matéria-prima sira hanesan Venezuela, ne’ebé iha hela profunda resesaun", hatutan artigu ne’e, no hatete katak perspetiva evolusaun ba Brazil "dook tebes tanba konjugasaun entre folin petróleu tun ho eskándalu Petrobras ne’ebé afeta investimentu iha setór petróleu no gás".

Brazil hanesan istória iha kapa revista semana ne’e, ho títulu "A queda do Brasil - Dilma Rousseff no tinan desgrasa ba oin", iha ne’ebé Prezidente brazileira hakru’uk no taka matan.

Maski nune’e, breve artigu Economist ne’e konklui katak iha notísia di’ak balun: "maski kresimentu PIB iha Turquemenistão la’o neineik, konstrusaun hosi 'pipeline' foun entre Ázia Sentrál ho Xina sei ajuda fó apoiu esportasaun", no iha nasaun oioin hosi Ázia bele iha prezensa importante iha nasaun sanulu ho kresimentu ekonomia lalais liu.

"Kresimentu iha rejiaun aumenta tanba aumentu iha konsumu privadu no setór turizmu ne’ebé revitalizadu iha Laos", konklui revista británika ne’e.

SAPO TL ho Lusa
,

Quatro das dez economias com maiores recessões em 2016 são lusófonas - Economist

.

Londres, 05 jan (Lusa) - A Economist Intelligence Unit (EIU) diz que das dez economias com as maiores recessões económicas este ano, quatro são de língua oficial portuguesa, numa lista encabeçada pela Guiné Equatorial e em que estão também Macau, Brasil e Timor-Leste.

Macau é uma região administrativa especial chinesa.

"O Produto Interno Bruto mundial deve crescer 2,7% em 2016, de acordo com a EIU", acelerando ligeiramente face aos 2,4% previstos para 2015, escreve a revista britânica num artigo em que cita os dados da sua unidade de análise económica.

"A perspetiva moderada para 2016 reflete o facto de o crescimento ser ainda incipiente na zona euro, no Japão e nos mercados emergentes como um todo", escreve a revista.

A lista das economias com o pior desempenho face ao ano anterior é encabeçada pela Líbia, que deverá contrair-se mais de 8%, seguida pela Venezuela, com uma recessão superior a 6%, e pela Guiné Equatorial, que mantém a recessão de 3% em 2016.

Na lista das dez economias com o pior desempenho previsto para este ano face ao ano passado, a EIU identifica ainda a Síria, Macau, Brasil, Timor-Leste, Burundi, Trindade e Tobago e a Grécia, que deverá contrair-se cerca de 1%.

O panorama é particularmente sombrio "para os países exportadores de matérias-primas como a Venezuela, que está numa profunda recessão", acrescenta o artigo, notando que a perspetiva de evolução para o Brasil "está longe de ser positiva devido à conjugação da descida dos preços do petróleo com o escândalo da Petrobras, que afeta o investimento no setor do petróleo e gás".

O Brasil, aliás, é a história de capa da revista desta semana, com o título "A queda do Brasil - Dilma Rousseff e o desastroso ano pela frente", na qual a Presidente brasileira aparece cabisbaixa e de olhos fechados.

Ainda assim, conclui o breve artigo da Economist, há algumas boas notícias: "apesar de o crescimento do PIB do Turquemenistão estar a abrandar, a construção de um novo 'pipeline' entre a Ásia Central e a China deve ajudar a apoiar as exportações", e há vários países da Ásia emergente que deverão ter uma notável presença nas dez economias em mais rápido crescimento.

"O crescimento na região é aumentado pelo aumento do consumo privado, e pelo setor do turismo revitalizado no Laos", conclui a revista britânica.

MBA // EL

Lusa/Fim
.

segunda-feira, 4 de janeiro de 2016

Deputados podem derrubar veto de Taur Matan Ruak mas seria prudente que não o fizessem

.
Zizi Pedruco

Foi com muita satisfação que assisti ao ato corajoso do Presidente da República, Taur Matan Ruak, o de vetar o Orçamento Geral do Estado (OGE)  para 2016, que, como tantos outros não vai beneficiar coisíssima nenhuma o povo. Vão mais uma vez usar os cofres do Estado para brincarem aos governos...

Ato corajoso digo eu, porque o OGE foi aprovado por unanimidade pelo Parlamento Nacional e poderão e já estão a fazer alguns comentários alegando (não passam de alegações maliciosas)  que Taur Matan Ruak está a "travar o desenvolvimento". TRETAS!

Matan Ruak, de quem eu sou fã e quem tenho para mim que é um político que quer bem ao povo timorense  fez o que tinha de ser feito, uma vez que a oposição vendeu-se! Não venham cá com cantigas de que estou a fazer propaganda ou outra treta qualquer, porque eu já fiz criticas ferozes ao PR quando achei que era adequado o fazer, por isso, não posso ser acusada de favoritismos.

Voltando ao veto presidencial. Taur Matan Ruak justificou o veto afirmando que queria a diminuição dos montantes alocados para o projeto do  Oecússi ZEESM bem como para o do Tasi Mane. Estes são projetos megalómanos e que estão a levar muito dinheiro dos cofres do Estado em detrimento do bem-estar do povo. O Presidente da República exigiu que se investisse mais na Educação, Saúde e Agricultura. Ora BRAVO, Sr. Presidente! Vossa Excelência tem toda a razão e essa sua exigência é legitima e demonstra bem o bem que quer a este povo. Eu, na minha qualidade de Zé-Ninguém acrescentaria às três que o senhor citou, o turismo também, há que desenvolver os setores não petrolíferos URGENTEMENTE antes que a mame acabe, seque ou que eles (os tais) continuem a assaltar o que é pertença de todo o povo timorense.

O Parlamento Nacional de acordo com o artigo 88.º n.º 2 da Constituição da República de Timor-Leste pode "anular"o veto do Chefe de Estado.

Artigo 88.º (Promulgação e veto)

1. No prazo de trinta dias contados da receção de qualquer diploma do Parlamento Nacional para ser promulgado como lei, o Presidente da República promulga-o ou exerce o direito de veto, solicitando nova apreciação do mesmo em mensagem fundamentada.

2. Se o Parlamento Nacional, no prazo de noventa dias, confirmar o voto por maioria absoluta dos Deputados em efetividade de funções, o Presidente da República deverá promulgar o diploma no prazo de oito dias a contar do dia da sua receção.

3. Será, porém, exigida a maioria de dois terços dos Deputados presentes, desde que superior à maioria absoluta dos Deputados em efetividade de funções, para a confirmação dos diplomas que versem matérias previstas no artigo 95.º. 4. No prazo de quarenta dias contados da receção de qualquer diploma do Governo para ser promulgado, o Presidente da República promulga-o ou exerce o direito de veto, comunicando por escrito ao Governo o sentido de veto.

Ou seja, o Presidente da República pode exercer o seu direito de veto alegando inconstitucionalidade das normas, sendo neste caso necessário um parecer do tribunal competente, ou pode vetar por razões políticas e aqui será necessário uma mensagem fundamentada, foi o caso do veto de Taur Matan Ruak.

Porém, porque foi um veto político, não é absoluto, o Parlamento Nacional pode confirmar o diploma e "anular" o veto, necessitando para isso de uma maioria absoluta (50% mais um) dos deputados em funções. Se os deputados ao Parlamento confirmarem  a aprovação da lei, esta  é ratificada e  o veto do Presidente da República é irrelevante e Taur Matan Ruak terá, de acordo com a lei, obrigatoriamente de promulgar a lei no prazo de oito dias a contar do dia da sua receção.

Segundo Aniceto Guterres, o líder da bancada Parlamentar do único partido da oposição, Fretilin, no próximo dia 08  o hemiciclo irá realizar uma plenária extraordinária para confirmar o voto para o Orçamento Geral do Estado para 2016.

Creio que são imprudentes e imaturas as declarações do líder da  Fretilin, porque se na bancada dos Fretilinos existe um desprezo pelo veto presidencial, poderá haver, e espero que sim, uma maior consideração pelas preocupações legitimas de Taur Matan Ruak pelos líderes dos outros partidos políticos  nomeadamente o CNRT e o Partido Democrático.

As exigências do Sr. Presidente são validas e não acredito que todos os deputados sejam todos tão levianos como Aniceto Guterres.

Já agora Sr. Aniceto Guterres eu apelo que investigue a aquisição daquele barco feita pelo Presidente do Oecússi, Dr. Alkatiri, com uma empresa portuguesa, a "Eagle Star Shipping" que à altura do negócio já estava falida e sem meios para nada.

De acordo com uma fonte deste blogue que acompanhou todo este processo de aquisição do barco, ela alega  que o negócio foi feito entre Mari Alkatiri e um português, Luis Pité.

" O barco era para ser construído por uma empresa falida, sem qualquer capacidade técnica e logística para construir tal barco, o projeto havia sido desenhado por uma empresa russa, para os estaleiros navais de Viana do Castelo, e destinava-se a uma encomenda do governo dos Açores para dois "ferryboats". Um foi construído, mas nunca foi aceite pelos Açores, o outro o material, a chapa, está em Viana do Castelo, e o Pité com os seus contactos vendeu o negócio ao Alkatiri, que passava por comprar o material e construir o ferry na Figueira da Foz, por uma empresa que se designa "Eagle Star Shipping", afirmou.

"Aliás, o processo de aquisição em si é ilegal, por violar a lei e não ter visto prévio da Câmara de Contas. Onde está o dinheiro que foi pago inicialmente?", questionou a referida fonte.

"Foi o Luís Pité quem vendeu esse negócio ao Alkatiri e a empresa está falida, não tem sequer trabalhadores nem nunca produziu um barco de tal envergadura. Dos estaleiros da Figueira da Foz só saíram traineiras", terminou.

Sr. Aniceto Guterres, será que a fonte deste blogue está certa? É pessoa de minha inteira confiança e idónea e eu pessoalmente não tenho nenhuma dúvida que esteja a falar a verdade, mas essa é a minha opinião e vale o que vale. Mas que o projeto ZEESM precisa de uma investigação independente, isso precisa, afinal o dinheiro não vem dos vossos bolsos nem foi uma herança dos vossos pais ou avós e demais...Dinheiro público NÃO vos pertence!

Quantos projetos como o do Oecússi deram certo à volta deste mundo? Um amigo meu disse que "nenhum".

"Não pode dar certo, é um desperdício de dinheiro, um atentado à dignidade dos timorenses excluídos! Diga-me quantos projetos dessa natureza vingaram? Nenhum!E aquele que mais possibilidade tinha, o do Delta do Mekong, envolvendo a Tailândia, Laos e Myanmar não resultou, hoje só lá tem um casino para os chineses. O resto é uma cidade fantasma e hotéis de bordéis para os chineses".

Porquê de tanta certeza que o Oecússi vai ser um sucesso? Porquê que se investe tanto dinheiro nestes projetos que aparentam ser pessoais em detrimento da Educação e Saúde de todo o povo timorense? É UM CRIME CONTRA O POVO TIMORENSE, OUTRO!

Senhores deputados, para o bem da nação e dos timorenses, não sejam irresponsáveis nem criminosos, vocês representam o povo timorense, um povo humilde que tem sofrido tanto e merece muitíssimo mais do que lhes dão, vocês não estão no Parlamento Nacional para representar o Mari Alkatiri, a família dele ou a manada dele.

Lembrem-se quem vos paga! O POVO TIMORENSE! O veto de Taur Matan Ruak foi inteligente e se vocês aprovarem o OGE vão pagar muito caro em 2017!

VÁ... APROVEM LÁ OUTRA VEZ! GANHA SEMPRE TAUR MATAN RUAK! ;)
.

Sesta PN Halo Konfirmasaun Votu ba OJE 2016, FRETILIN Mantein Pozisaun

.

FRETILIN

Parlamentu Nasionál tuir planu iha loron (8/1/2016) sei halo plenaria extraordinariu hodi halo konfirmasaun votu ba Orsamentu Jerál Estadu 2016 ne’ebé Prezidenti Republika Taur Matan Ruak veta iha loron (29/12/2015) liu ba.

Xefe Bankada FRETILIN iha Parlamentu Nasionál, Kamarada Deputadu Aniceto Guterres hatete, iha demokrasia no sistema semi prezidensialista ne’ebé TL hahi separasaun depoderes, orgaun ida-idak halao nia kompetensia tuir  konstituisaun fó, maibé oras ne’e dadaun FRETILIN nia pozisaun mak defende nafatin OJE 2016 ne’ebé hetan aprovasaun iha finál globál ho votu unanimidade.

 “Se Prezidenti Republika veta, kala nia uza duni nia kompetensia maibé konstituisaun mos fó dalan kuandu Prezidenti da Republika halo veta politíka karik, Parlamentu Nasionál konfirma ou la konfirma, karik  Parlamentu Nasionál konfirma, depois loron 8 (nia laran) Prezidenti Republika tenki promulga (tanba) laiha dalan seluk,” dehan Xefe Bankada FRETILIN Kamarada Aniceto Guterres.

FRETILIN nia pozisaun, Kamarada Aniceto dehan,  hatudu tiha ona iha debate generalidade no debate espesialidade to’o votasaun finál globál FRETILIN vota afavór.

“Sei defende diploma ne’e hodi halo konfirmasaun ba diploma ne’e,” resposta Kamarada Aniceto ba Jornalista sira wainhira husu pozisaun FRETILIN nian ba veta ne’ebé PR Taur halo ba OJE 2016.

Prezidenti Republika kestiona orsamentu infrasestrutura  ba ZEESM no projetu tasi mane ne’ebé bo’ot, Kamarada Aniceto dehan, ne’e opsaun politíka sestu governu konstitusionál nian.

“Ne’e kestaun politíka, opsoens politíka ne’e depende ba governu, (i) governu ida ne’e apoiadu husi bloku koligasaun ida, FRETILIN maske opozisaun maibé orsamentu ne’e orsamentu Parlamentu Nasionál ninian,” dehan Kamarada Aniceto.

Kamarada Aniceto dehan, FRETILIN  mos vota afavór ba OJE 2016 tanba ne’e  laiha buat ida atu hadia I depois Prezidenti da Republika  nia veta ne’emos veta politíka laos veta inkonstituionál.

“Se veta por inkonstitusionalidade hakarak ka lakohi Parlamentu Nasionál tenki hadia diploma ne’e
tuir Tribunál Konstitusonál ka Tribunal Rekrusu, espesifika iha ne’eba karik ida ne’e inkonstitusionál, mais agora veta politíka ne’e Parlamentu Nasionál atu konfirma ka la konfirma ne’e pozisaun politíka, depende ba Bankada Parlamentares (ne’ebé iha asentu iha PN), FRETILIN nia pozisaun mak hau hatete por inquantu agora dadauk ami defende hodi konfirma diploma ne’e tanba vota unanimidade,” dehan  Kamarada Aniceto.

Iha parte seluk, Prezidenti Parlamentu Nasionál Vicente Guterres hatete, veta ne’ebe PR Taur halo ba OJE 2016 ne’e kompetensia  Prezidenti da Republika iha tuir konstituisaun haruka.

Maibé, Prezidenti PN Vicente dehan, Bankada  sira iha PN  nia pozisaun sei analiza ho kalma, respeitu ho sernidade ba veta ne’ebé mak PR Taur Matan Ruak veta.

“Sei analiza depois dia (8/1/2016)  Sesta feira sei iha plenariu extraordinariu, para bele fó sai pozisoens husi Bankadas no Governu, sobre sentidu do veto nian ne’e, para depois sei halao fali votasaun para hare konfirma,” dehan Vicente Guterres.

Iimportante liu Prezidenti PN ne’e husu atu Timor oan sira  atu respeita malu, respeita Prezidenti da Republika nudar orgaun soberania, ne’ebé nia ezerse ninia kompetensia rasik e mos respeita ba orgaun soberania Parlamentu Nasionál.

“Ida ne’e normal iha demokrasia, labele kaer ne’e atu kria instablidade politíka, atu la respeita malu,” dehan Vicente.

Tuir nia katak, oras ne’e dadaun TL iha problema bo’ot mak definisaun ba  fronteira maritima para TL bele hetan nia integridade territorial ne’ebé falta. TL iha tiha ona soberania politíka,mais  integridade territorial seidauk iha.

“Ita hein katak ita hotu hamutuk labele falta nein ida, partidu politiku, sosiedade sivil, povu tomak ita hamutuk para ita bele hetan ita nia fronteira maritima ida ne’ebé mak tuir direitu internasionál,que liña media ne’ebé ita nia maun alin sira, estadu Australia Rekuñese ba Nova Zelandia, ba Calidonia, ba Guiné Papua, um mesmu kriteiriu ne’ebé mak tuir direitu internasionál liña mediana ne’e ita mos tenki hetan, ita lakohi nein mais nein menus, ita hakarak mak ita nia direitu,ida deit hau apelu sernidade luta ba ita nia rain, luta ba ita nia fronteira maritima,” apelu Prezidenti PN Vicente.
.

domingo, 3 de janeiro de 2016

Sporting vence FC Porto e recupera liderança

.

Público - 02 de janeiro de 2016 - Foto de Sporting Clube de Portugal, Facebook

Durou apenas uma jornada a liderança do FC Porto. O Sporting de Jorge Jesus foi mais forte no clássico de Alvalade, com Slimani a decidir um jogo (2-0) que permite aos “leões” voltarem ao primeiro lugar do campeonato de futebol.

A equipa de Jorge Jesus colocou-se em vantagem aos 27 minutos, com Slimani a cabecear para a baliza de Casillas, após um livre marcado por Jefferson.

Seis minutos depois, o FC Porto poderia ter empatado, mas Rui Patrício negou o golo a Aboubakar num lance em que o camaronês apareceu isolado.

Já na segunda parte, os “leões” acertaram por duas vezes nos ferros da baliza de Casillas. Primeiro, foi Slimani a cabecear à trave (65’) e depois Adrien a rematar de longe ao poste (71’).

O segundo golo “leonino”, no entanto, acabou mesmo por surgir. Slimani, isolado por Bryan Ruiz, bateu Casillas pela segunda vez, a cinco minutos do fim.

Com este resultado, o Sporting regressa ao primeiro lugar, tendo agora dois pontos de vantagem sobre os portistas e quatro sobre o Benfica.

Já o FC Porto sofreu a primeira derrota no campeonato (era a única equipa invicta) e Julen Lopetegui continua sem conseguir vencer Jorge Jesus.

Nota do blogue: Feliz Ano Novo, meu amor! Calma convosco, estou a falar com o meu Sporting! 
.

quarta-feira, 30 de dezembro de 2015

Rui Araujo halo moe nia aan rasik, diak liu halibur nia sasan no halai lakon

.

Jose Fretilino

Horiseik tuir komunikadu imprensa Prezidensia Republica hatoo ba ita katak Presidente Republika veta (la promulga) Orsamentu Jeral Estadu ba tinan 2016.

Tuir hau nia hanoin hau kokorda ho Maun Taur nia hahalok tanba ita hotu hatene ona katak milloes ne'ebe buatamak sira iha PN aproba la ba foo benefisiu ba ita povu, ba deit fo benefisiu ba elite sira.

Rui Araujo halo moe nia aan rasik, diak liu halibur nia sasan no halai lakon deit, tanba desde que nia sai Primeiru Ministru nia lori deit todan ba Timor Oan sira no aat liu tan, primeiru OJE que nia aprezenta lori veto Prezidente nian kedas. Hau hanoin katak Rui Araujo halo sala boot no la hatene tau nia aan hodi simu respeitu hosi povu.Rui Araujo selu ninia asesor sira osan bobot los maibe sira atu lori nia  ba rai kuak karik, tanba Rui ninia medidas hanesan nia hanoin ho nia ain no la hanoin ho ninia ulun fatuk.

Ita Timor Oan hotu hatene katak importante tebes hodi lori ita nia nasaun ba oin Governu tenki investe makaas iha setor tolu: saude, edukasaun no agrikultura. Laos investe ba projetu que bele sai "elefante branco"hanesa Oekussi no sei la foo benefisiu nein ida ba Timor Oan, maibe benefisiu deit ba elite, Alkatiri nia familia no sira nia maluk sira. Dezenvolvimentu, aviaun, aeroportu foun no seluk importante ba ita nia nasaun, maibe importante liu mak edukasaun, saude no agrikultura hodi povu hahu moris ho dignidade nomos bele hetan prosperidade ho mina rai nia osan. Too agora povu nunka hetan benefisiu, terus beibeik, susar beibeik no grupu kikoan mak goza tebes Povu Maubere nia sakrifisiu, ran no ruin.

Rui Araujo tuir hau nia hanoin ninia mehi ba Timor Oan aat tebes, sa ema que hadomi povu maubere bele hatun orsamentu edukasaun, saude no agrikultura no aloka osan barak ba infraestruturas boot sira no ita la hatene benefisu saida mak aban bainrua ba foo ba ita, povu. Tanba sa mak Rui Araujo iha mehi aat ida ne'e ba ofrese ba Timor Oan sira? Ema laiha moral, laiha domin ba povu mak iha mehi aat ne'e hanesa Rui nian.

Maun Taur aviza kedas de puta du sira iha PN hodi hatun orsamentu infraestrutura boot sira, maibe de puta du sira ulun toos no lakohi rona lider numeru satu iha ita nia nasaun no kontinua koko hanehan povu nia moris no karik sira hakarak lori nasaun ba rai kuak.

Mai ita hotu fo ita nia apoiu ba ita nia Maun boot Taur tanba nia mesak mak defende povu nia direitu hodi moris diak tanba saude, edukasaun mak importante liu projetu Oekussi no Tasi Mane nian, projetu sira nee bele halo maibe prioridade mak area ita nia Maun Taur defende.Projetu bobot sira foo benefisiu deit ba opurtunista sira, maulambe no mautabele sira, realidade maka ne'e duni. Povu presiza liu liu maka bee moos, escola diak no edukasaun diak laos projetu ema bulak nian.

Hau haree ema balun iha Facebook hakerek katak Maun Taur veta OJE tanba vingansa. Hau husu deit,vingansa saida? Hau orgullu tebes ita nia Prezidente nia hahalok tanba hatudu momos katak preokupa no hakarak duni hadiak Povu nia moris. Vingansa tanba hakarak saude no edukasaun ba povu? Vinganga ka domin boot ba povu? Imi hanoin didiak lae. Ema barak apoia nomos kontente tebes tanba Maun Taur veta OJE ba tinan 2016, ita bot sira bele lee komentariu apoia Maun Taur iha ne'e. Lekirauk oportunista sira mak bele tristi.

Tinan tinan PN no de puta du sira tau osan boot ba OJE no dehan ho lian makaas katak osan ida ne'e ba hadia povu nia moris. Lolos povu ida ne'ebe mak de puta du sira koalia? Ita bele haree ho ita nia matan rasik katak povu maubere nia moris tinan tinan pior liu no ema elite mak hetan benefisiu beibeik.

Se se deit mak kondena Maun Taur nia veto tanba la hadomi ita nia povu no lakohi diak ba ita nia nasaun doben. Maun Taur ema ho laran diak no korajen boot. Tuir hau nia hanoin presiza korajen boot, domin boot ba povu  nomos determinasaun hodi veta OJE ba tinan 2016, ita hotu tenki hakruk ba Maun Taur no dehan: obrigadu maun Taur tanba defendi lia loos nomos tau intrese povu nia aas liu buat hotu hotu.

Mai ita hotu harohan hodi Nai Maromak fo saude no forsa ba Maun Taur nomos ba Maun boot nia familia hodi kontinua defende Povu Maubere nia intrese no direitu.

Obrigadu Maun Taur.
.

terça-feira, 29 de dezembro de 2015

Prezidente lakonkorda ho proposta ba Orsamentu Jerál Estadu tinan 2016

.

Prezidente Taur Matan Ruak, ohin veto ona proposta hosi Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2016, tanba lakonkorda ho “investimentu ba projetu infraestrutura lahó retornu efetivu”.

Iha komunikadu ne’ebé fó sai ohin hosi Palásiu Prezidensiál haktuir katak Prezidente Repúblika veto ba proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2016 nian, no devolve hikas ba Parlamentu Nasionál.

Tuir komunikadu, fó veto tanba lakonkorda ho prioridade hirak ne’ebé haktuir iha OJE 2016 nian, bazeia ba diskusaun iha Parlamentu Nasionál.

“Iha tempu ne’ebá, haktuir katak mosu diverjénsia ba iha proposta OJE tinan 2016 nian, tanba halo aumentu ba projetu infraestrutura lahó retornu ne’ebé efetivu, hanesan ba Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEEMS) ka Projetu Tasi Mane no hamenus despeza públika hanesan ba iha setór Saúde, Edukasaun nomós Agrikultura”, fó sai komunikadu.

Durante diskusaun iha Parlamentu Nasionál, Prezidente “halo ona alerta kona-ba importánsia ba promosaun investimentu ba bee mos nomós saneamentu báziku, atu nune’e bele hadia povu ninia moris”.

Iha mensajen ne’ebé haruka ho veto OJE, Prezidente Repúblika mos bolu atensaun atu “garante dezenvolvimentu sustentável iha rai laran, aumenta reseita la’os petrolífera no hamenus rekursu ba Fundu Petrolífera nian, tanba tuir limite anuál ba rendimentu sustantadu ultrapasa liu dobru”.

Tuir komunikadu, iha mensajen ne’ebé haruka ba Parlamentu Nasionál, xefe Estadu ne’e mos analiza kriasaun hosi “Fundu Infraestrutura” foun ida, bazeia ba regra hosi Lei Orsamentu no Jestaun Finanseira ba fundu espesiál nian. “

"Prosesu lejislativa ba OJE tinan 2016, agora daudaun entrega ona ba deputadu sira iha Parlamentu Nasionál”, tuir komunikadu fó sai.

Iha 19-dezembru, Parlamentu Nasionál aprova definitivamente OJE ba tinan 2016 ho valór dolár rihun milloens 1,56, hafoin forsa polítika sira halo diskusaun naruk.

Testu orsamentál ne’ebé hetan aprovasaun ba iha jeneralidade no ho unanimidade iha 03-dezembru liu ba, hetan alterasaun sanulu resin, ne’ebé maioria korensponde ba realokasaun gastu, maibé la fó impaktu ba montante ikus hosi orsamentu Estadu nian.

OJE ba tinan 2016 ho valór bot dolár rihun milloens 1,56, ho despeza hafoin halo alterasaun ne’ebé inklui mos gastu ba iha saláriu milloens 181,87 nomós vensimentu, dolár milloens 449 ba bens nomós serbisu, inklui Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu.

Sei halo transferénsia públika ho valór milloens 476, milloens 436,47 ba kapitál dezenvolvimentu no milloens 17,57 ba kapitál menór. Valór hosi fundu autónomu foun hosi infraestrutura maka dolár milloens 434,63.

Meza Parlamentu Nasionál haruka ona porposta alterasaun 46 ne’ebé submete ba apresiasaun hosi komisaun ad-hoc ida, maibé aprova de’it 33.

Hosi hirak ne’ebé importante, halo mos alterasaun ba proposta hosi partidu tolu entre haat haat ne’ebé hetan kadeira iha parlamentár (CNRT, Fretlilin ho Frente Mudança) ba transformasaun atuál Fundu Infraestrutura ba iha “fundu autónoma, dota ba personalidade jurídika, autonomia administrativa nomós finanseira”.

SAPO TL ho Lusa
.

Presidente de Timor-Leste vetou proposta de Orçamento Geral do Estado para 2016

.

Díli, 29 dez (Lusa) -- O Presidente da República de Timor-Leste, Taur Matan Ruak, vetou hoje a proposta de Orçamento Geral do Estado para 2016, por discordar de "investimentos em projetos de infraestruturas sem retorno efetivo".

Num comunicado emitido hoje pelo Palácio Presidencial é referido que o Presidente da República, Taur Matan Ruak vetou a proposta de Orçamento Geral do Estado (OGE) para o ano de 2016, tendo-a devolvido ao Parlamento Nacional.

Na origem do veto está, segundo o comunicado, a discordância das prioridades inscritas na proposta de OGE para 2016, então em discussão no Parlamento Nacional".

"Na ocasião, manifestou a divergência das propostas do OGE para 2016 que aumentam o investimento em projetos de infraestruturas sem retorno efetivo, como a Zona Especial de Economia Social de Mercado (ZEESM) ou o projeto Tasi Mane, ao mesmo tempo que se diminui a despesa pública em setores como a Saúde, a Educação e a Agricultura", lê-se no texto.

Durante a discussão no Parlamento Nacional, o Presidente timorense tinha "alertado para a necessidade de promover o investimento no abastecimento de água potável e no saneamento básico para melhoria das condições básicas de vida".

Na mensagem que acompanhou o veto do OGE, o Presidente da República alertou também para a "necessidade de garantir o desenvolvimento sustentado do país, aumentando as receitas não petrolíferas e diminuindo o recurso ao Fundo Petrolífero, cujo limite anual de rendimento sustentado estimado tem sido ultrapassado em mais do dobro".

De acordo com o comunicado, o Presidente timorense analisa também, na mensagem remetida ao Parlamento Nacional, a criação de um novo "Fundo de Infraestruturas" à margem das regras da Lei do Orçamento e da Gestão Financeira relativamente aos fundos especiais.

"O processo legislativo relativo ao OGE para 2016 encontra-se agora nas mãos dos deputados no Parlamento Nacional", é referido ainda no comunicado.

A 19 de dezembro, o Parlamento Nacional timorense aprovou definitivamente o OGE para 2016, no valor de 1,56 mil milhões de dólares, depois de um longo processo de debate marcado pelo consenso entre as forças políticas.

O texto orçamental, que foi aprovado na generalidade e por unanimidade a 03 de dezembro, foi alvo de cerca de meia centena de alterações, a maioria das quais corresponde a realocações de gastos, sem impacto no montante final do orçamento de Estado.

O OGE para 2016 ascende ao valor de 1,56 mil milhões de dólares, com as despesas, depois das alterações a incluírem gastos de 181,87 milhões em salários e vencimentos, de 449 milhões de dólares em bens e serviços, incluindo o Fundo de Desenvolvimento do Capital Humano.

Prevê transferências públicas no valor de 476 milhões, 436,47 milhões para capital de desenvolvimento e 17,57 milhões para capital menor. O valor do novo fundo autónomo das infraestruturas é de 434,63 milhões de dólares.

A Mesa do Parlamento Nacional admitiu 46 propostas de alteração que foram submetidas à apreciação de uma comissão ad-hoc, tendo 33 sido aprovadas.

Entre as mais significativas conta-se uma alteração proposta por três dos quatro partidos com assento parlamentar (CNRT, Fretlilin e Frente Mudança) para a transformação do atual Fundo das Infraestruturas num "fundo autónomo, dotado de personalidade jurídica, autonomia administrativa e financeira".

DD (ASP) // JPS

Lusa/Fim
.

terça-feira, 22 de dezembro de 2015

"O ANJO DE TIMOR" - FELIZ NATAL, SENHORES LEITORES!

.

Em nome dos membros do Timor Hau Nian Doben, eu venho desejar um Bom Natal aos nossos queridíssimos leitores. 

Nesta quadra natalícia, que o verdadeiro espírito do Natal esteja presente dentro dos nossos corações, para que, não nos esqueçamos que muitas pessoas espalhadas por todo o mundo, celebram o nascimento de Jesus Cristo com fome, sem-abrigo e a sofrer, entre estas pessoas encontram-se milhares de timorenses - nossos irmãos. 

Aproveito também para agradecer aos queridos leitores as visitas que nos fizeram e também o apoio à nossa nova página no Facebook que é, modéstia à parte, um sucesso! 

Deixo-vos aqui uma prendinha ;), um conto de Sophia de Mello Breyner Andresen muito bonito e peço que rezem comigo a oração que Sophia tão bem escreveu, dedicada a este povo heroico, nobre, mas que continua a sofrer tanto. Obrigada pelo livro, André!

Feliz Natal, senhores leitores! Beijos e abraços para todos vocês. 

Zizi Pedruco
.
Foto de Zizi Pedruco
Sophia de Mello Breyner Andresen in, "O Anjo de Timor"

Há muitos, muitos anos, em Timor, vivia um liurai muito poderoso e muito bom. Na sua juventude, resolveu ir correr mundo, para se tornar mais sábio. 

Foi viajando de barco, de ilha em ilha, até chegar a uma terra distante. Ali, um dia, conheceu um mercador vindo de muito longe, dos países do lado do poente, e que também ele andava há longos anos em viagem. 

Esse mercador contou-lhe que, na sua viagem, tinha ouvido contar que, ainda muito mais longe, para além das montanhas, oceanos e dos imensos desertos de areia, vivia um povo que adorava um Deus único e todo-poderoso, criador de todas as coisas e do próprio homem. Acredita que o seu Deus, um dia, descerá à Terra para salvar todos os homens. 

- Quero ir ao país onde mora esse povo - disse o timorense. 

- Quero ouvir mais notícias do Deus que um dia descerá dos céus e viverá entre nós. 
- Ai, é impossível - respondeu o mercador. 
- Esse país fica tão longe que, mesmo se viajasses a tua vida inteira, não conseguirias lá chegar.

E assim ficaram falando toda a noite, mas, no dia seguinte, o mercador partiu de barco para a sua terra. Quando o barco desapareceu ao longe, o liurai pensou: 

- Já vi tantos lugares e tantos povos, mas não posso encontrar o povo que adora o Deus único, porque, mesmo que viajasse a vida inteira, não conseguiria lá chegar. Por isso, de que me serve viajar mais? E voltou para a sua terra. 

Foi uma viagem longa, comprida e difícil. Quando chegou à sua casa era alta noite e já todos dormiam. Estava tão cansado que, mal entrou, adormeceu estendido no chão. E enquanto dormia, ouviu em sonhos uma voz que lhe disse que esperasse, esperasse sempre, pois um dia, a meio da noite, Deus lhe mandaria um sinal. 

Na manhã seguinte, a família do liurai recebeu-o com grande alegria, porque a viagem durara anos e anos, e já ninguém sabia se ele era vivo ou morto. Os seus pais mandaram chamar parentes e amigos e nessa tarde todos cantaram e dançaram para festejar o seu regresso. Mas quando todos partiram e os que moravam com ele adormeceram, o liurai foi-se sentar à porta da sua casa, à espera do sinal de Deus. Ali ficou, mudo e atento, e só depois do meio da noite foi dormir. Daí em diante, foi sempre assim. 

Durante o dia, o liurai encontrava-se com os seus amigos e parentes e presidia à vida e aos trabalhos da população. Era um chefe amado e respeitado, porque era bom, justo e sábio. Mas à noite, quando todos tinham adormecido, sentava-se de novo sozinho, à porta da sua casa, à espera de um sinal de Deus. Escutava os barulhos da noite, o suspiro do vento nas árvores, a voz do mar ao longe, respirava os perfumes da noite - cheiro da terra, aroma das flores, aroma do sândalo, cheiro distante do mar. Olhava sem fim o brilho das estrelas. 

À medida que os anos passaram, ia envelhecendo, mas todas as noites se sentava à entrada da sua casa, à espera do sinal de Deus. Pousava sempre ao seu lado a pequena caixa de sândalo, que tinha lá dentro as pedrinhas com as quais na sua infância jogava o hanacaleic. E, de vez em quando, abria pequenas poças na terra e, como na sua infância, brincava com as pedras do caleic. 

Mas às vezes tinha medo da noite e sentia-se sozinho, como se Deus não o estivesse a ver. Então dizia: - Meu Deus, não me abandones. Vê-me. 

E numa noite assim, quando ele se sentia tão cansado e tão só, mais uma vez levantou a cabeça e olhou para as estrelas. Então viu levantar-se do Oriente uma grande estrela claríssima e luminosa que, muito devagar, atravessava o céu. E o universo inteiro ficou mudo e atento. De súbito, uma voz altíssima cantou: - Glória a Deus nas alturas e paz na Terra aos homens de boa vontade. E o liurai viu na sua frente um jovem todo vestido de luz. E reconheceu que ele era o mensageiro de Deus, porque na sua cara brilhava uma alegria imensa. 

E o jovem disse: 

- Sou o Anjo de Timor. Alegra-te, liurai, porque o Deus que tanto tens esperado se fez homem e desceu hoje à terra. É uma criança recém-nascida e está deitado num curral de animais, em cima de um molho de palha. Mas todos os anjos lhe cantam louvor e em breve chegarão os pastores para o adorar. E dentro de poucos dias chegarão os três reis magos do Oriente, que vêm seguindo a estrela. 

Eles, de joelhos, adorarão o Menino e cada um lhe há-de oferecer um presente. Gaspar traz uma caixa com oiro, Melchior uma caixa com mirra e Baltasar uma caixa com incenso. 

- Quero ir com eles, exclamou o chefe timorense. 

- É impossível. Belém fica tão longe que, nem que caminhasses a tua vida inteira, lá chegarias. - Então tu, anjo, que és mais rápido que o pensamento, leva o meu presente ao Menino. É uma caixa de sândalo que tem lá dentro as pedras com que eu brincava ao caleic quando era pequeno. 

O Anjo tomou a caixa nas mãos e disse: 

- Ainda bem que te lembraste de Lhe mandar um brinquedo. Quando os reis magos chegarem a Belém, eu estarei com eles e poisarei a tua caixa em frente do Menino! Mal o Anjo desapareceu, o liurai encostou-se a um pilar da sua casa e adormeceu na paz do Senhor. 

A partir de então, sempre que se celebra o Natal, o anjo de Timor ajoelhase ao lado dos reis magos, em frente ao presépio que há no céu, e oferece ao Menino o presente do velho liurai. 

Este Natal, de novo, o Anjo de Timor se ajoelhou e ofereceu uma vez mais a caixa de sândalo e as pedras do caleic: 

- Menino Deus, Príncipe da Paz, Deus todo Poderoso, lembra-Te do povo de Timor que por Ti foi confiado à minha guarda. Escuta as suas preces, vê o seu sofrimento. Vê como não cessam de Te invocar, mesmo no meio do massacre. Senhor, libertai-os do seu cativeiro, dai-lhes a paz, a justiça, a liberdade. Dai-lhes a plenitude da Vossa Graça. 

Glória a Ti, Senhor!
.

quarta-feira, 16 de dezembro de 2015

Orsamentu Pensaun Vitalisia Miliaun $4, ZEESM Miliaun $218

.

Timor Post - 16 de dezembro de 2015

DILI—Orsamentu todo governu hamutuk miliaun $329,476. Entre orsamentu ne’e, miloens $4 ba eis titulár órgaun soberania no montante miloens $218 ba Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM).

“Alokasaun orsamentu ne’ebé sai diskusaun kle’an ba dotasaun todo governu ninian iha orsamentu ne’ebé aloka ba nesesidades ne’ebé iha hanesan dotasaun todo governu ninia totál orsamentu $329,476 miloens,” Portavóz Komisaun Eventuál, Adérito Hugo da Costa informa ba jornalista sira iha salaun Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Segunda (14/12).

Aloka mós osan ba iha G7+ ninian miloens $2,500. Verba orsamentu ne’e importante tebes tanba G7+ ne’e programa ida ita maka inisiativa hamutuk ho nasaun hitu seluk, maibé ho nia númeru membru ne’e agora aumenta ba nasaun18. TL maka sai motór. Ne’ebé, rezultadu ita nia partisipasaun iha G7+ foti tiha ita nia nível hanesan nasaun foun ida iha organizasaun internasionál sira li-liu mós iha ONU.

“Alokasaun orsamentu ba G7+ ne’e atu TL hatudu ninia komprimísiu konsisténsia ba partisipasaun TL ninia ba iha organizasaun internasionál sira atu kontribui ba mudansas apoiu ba nasaun ki’ak sira,” reprezentante povu ne’e dehan.

Iha parte seluk, deputadu Adérito dehan, lei hatete debate ba espesialidade labele liu loron sanulu. Ne’ebé, komesa iha loron Tersa (15/12) no hahú debate fali iha plenária sei loron lima tan. (jos)
.