terça-feira, 22 de setembro de 2015

Diretor da Polícia Cientifica foi afastado por "insubordinação" - PM timorense

.

Díli, 21 set (Lusa) - O primeiro-ministro timorense disse hoje que "insubordinação" esteve na origem da decisão de destituir o Diretor Nacional da Polícia Científica de Investigação Criminal (PCIC), procurando assim evitar fragilizar a instituição.

"Foi uma questão de insubordinação. O Conselho Coordenador (da PCIC) apurou os fatos, produziu um relatório e segundo o estatuto orgânico e com base nesse relatório decidiu-se exonerar o diretor e nomear um novo", disse Rui Maria de Araújo em declarações à Lusa.

Questionado pela Lusa sobre a decisão, dada a conhecer publicamente no final da semana passada com a publicação do despacho no Jornal da República, Rui Araújo não avançou detalhes das ações de Hermenegildo Gonçalves da Cruz.

Apesar de admitir que o afastamento do diretor, menos de oito meses depois de ter sido nomeado como primeiro responsável da instituição, "fragiliza" a PCIC, Rui Araújo sublinhou que "é importante atuar logo quando as coisas não estão a funcionar bem".

"Foi o que fizemos", disse.

Recorde-se que o despacho de exoneração, publicado na passada sexta-feira, explica que o diretor da PCIC foi exonerado por "eventuais irregularidades graves".

Nesse texto ,o primeiro-ministro explica que tomou a decisão depois de ouvir "o parecer do Conselho Superior da PCIC que se reuniu a 09 de setembro" e tendo em conta "a existência de eventuais irregularidades graves que põem em causa o desempenho do atual Diretor Nacional, afetando o normal funcionamento da PCIC".

No mesmo despacho, Rui Araújo nomeia como novo diretor nacional da PCIC o magistrado timorense Vicente Fernandes e Brites, com um mandato de dois anos.

Criada, formalmente, em maio do ano passado com o apoio da cooperação portuguesa, a PCIC nasceu como um corpo superior de polícia criminal com regime de carreira especial na dependência orgânica do Ministério da Justiça.

A tomada de posse dos primeiros agentes marcou o fim de um processo que começou em 2009 no âmbito do acordo de cooperação bilateral entre os Ministérios de Justiça dos dois países.

O programa, que foi financiado pela União Europeia no âmbito do Programa de Apoio à Governação foi implementado com o apoio do Camões - Instituto da Cooperação e da Língua, tendo como parceiros a Polícia Judiciária de Portugal e o Ministério da Justiça de Timor-Leste.

ASP // PJA

Lusa/Fim
.

segunda-feira, 21 de setembro de 2015

Obrigada barak! Ahhh, e viva o CDS-PP!!! :)

    .                  
                            


Muito obrigada, André!;) Aiiiiiiiiii...Não há coração que aguente. ;)

Eu sei...Eu acabei de falar com Vossa Excelência há minutos, mas como tenho o coração totalmente derretido, eu decidi vir aqui deixar-te umas palavrinhas de agradecimento.

É verdade que já me tinhas prometido que ias apadrinhar  uma menina timorense, mas eu sou muito gananciosa quando se trata de crianças e por isso fiz uma aposta contigo, se eu ganhasse, tu adotarias três crianças e...Não é que eu ganhei mesmo, Sr. arquiteto??? Eu sei, eu fiz um bocadinho de batota, mas ganhei, mesmo assim! Ohhh mãe! Não és o primeiro que eu aposto, faço batota e ganho, o Quico tem sido a maior minha vitima das minhas batotices! O meu lema é, mesmo quando perco, ganho!

Bem-vindo a este mundo de mudar a vida de uma criança e do fundo do meu coração, MUITO OBRIGADA! Eu sei que vais dizer que não te tenho de dizer obrigada, mas eu tenho sim André, não tanto pelo dinheiro, porque a quem eu peço para adotar os meus irmãos timorenses está cheio de $$$, ;) e tenho a certeza que não vos faz  falta nenhuma, mas é a vossa, tua generosidade que me comove, e se atendermos que eu não te pedi mas sim exigi, faz a coisa ainda mais "grave". Eu adoro-te, a sério!

Eu sei que hoje te chamei de colonialista, explorador, branco de merda ;) porque tu disseste que eu fiz batota na aposta e por isso tu ias apadrinhar apenas uma criança - estou-me a rir - mas no fim destes insultos tu até que fizeste o que eu queria e por isso valeu a pena insultar-te, não achas? Claro que sim!;) Três crianças ganharam um padrinho generoso, tu és um espanto!;)  Agora estou onde sabes e não te posso mostrar as cartas das crianças, mas quando vires, vais perceber porque te insultei tanto. Também acho que exagerei, mas pronto!:P A publicidade no  Facebook resulta, se resulta! ;)

Aproveito e agradeço ao meu irmão e ao Quico que aumentaram também a lista dos afilhados há uns dias E SEM EU PEDIR, isto é que eu gosto! Continuem, meus amores. "The more the merrier". ;)

Tu sabes onde estou e por isso não te posso mostrar as cartas que recebo, mas em todas  que eu recebi das "minhas crianças" todas elas dizem sempre, "Hau hadomi imi", "Eu amo-vos" e toca-me sempre no coração, eu acredito que as crianças são sinceras e genuinamente gratas por terem oportunidades que seriam difíceis, talvez, caso não fossem apadrinhadas, no fundo eu acho que somos nós quem ganhamos por termos o privilegio de ver estas crianças crescerem, de as podermos visitar, de fazermos parte da família delas. Tu vais gostar André, eu sei que sim, tu és um homem bom, de coração grande. Cá para nós, eu cá não posso visitar ninguém até que este governo mude porque os cabrões dos ditadores puseram a polícia atrás de mim ;P, mas que se lixem, visitar pode esperar, desde que não falte nada aos nossos meninos...

Muito obrigada, seu sacana, do fundo do meu coração.:) Vá...Toma lá uma música, mais uma, como uma prendinha minha. ;) VIVA O CDS-PP!!! ;)  

"Hau Hadomi Ó", é o que tu mereces hoje, mereces mesmo! ;)

Desculpa lá a batota, mas pronto! Foi por uma causa nobre! E aqui só te chamei nomes bonitos e dei vivas ao nosso CDS-PP, por isso, tudo pago!:)

Maria ;) do Rosário :)
.

Burocracia indonésia isola ainda mais enclave timorense de Oecusse

,

Díli, 21 set (Lusa) -- A excessiva burocracia indonésia e um custo mínimo de 100 dólares americanos em vistos mantém o enclave timorense de Oecusse como uma das zonas mais isoladas de Timor-Leste, especialmente para os cidadãos do próprio país.

Ir por terra para o enclave, localizado na costa norte da metade indonésia da ilha, obriga ao pagamento de vistos de entrada e saída na Indonésia (a 50 dólares americanos cada) e a um complexo processo burocrático que pode durar semana e meia.

A situação torna-se ainda mais complexa e cara para quem pretenda levar carro de Timor-Leste (custa pelo menos 130 dólares em documentação, se se viajar sozinho) e, ainda mais, no caso de camiões com material, o que dificulta qualquer tentativa de quem quer beneficiar dos projetos de desenvolvimento que o Governo timorense tem em curso no enclave.

Uma situação que beneficia fortemente os empresários indonésios, que podem entrar e sair facilmente do enclave dominando, por isso, todo o mercado de fornecimento para Oecusse.

A burocracia indonésia é complexa e ignora acordos bilaterais com Timor-Leste que regulam o trânsito de pessoas entre os dois países mas também o princípio da reciprocidade, já que os cidadãos indonésios que entram em território timorense pagam 10 dólares pelo visto que obtém à entrada.

O processo de atribuição dos vistos também é diferente. Para entrar na Indonésia, o visto é atribuído na fronteira, mas no caso de Oecusse é necessário entregar os papeis para a obtenção do visto individual na embaixada indonésia de Díli, um processo que custa 50 dólares por pessoa, sendo necessário um formulário, cópia do passaporte, foto em fundo vermelho, carta em inglês a explicar motivo da deslocação com datas, outra carta de um "patrocinador" ou empresa e fotocopias de cartão de residente ou dos bilhetes de avião.

A embaixada fica com o passaporte pelo menos três dias e só avisa de eventuais erros no processo quando se vai recolher.

Para o carro, cujo 'visto' custa 20 dólares, é necessário um formulário, cópia de passaporte e da carta de condução do motorista, cópia de registo do Ministério do Transportes e uma carta em inglês a explicar os motivos da viagem e a duração da estadia.

Antes disso, porém, há que ir ao Ministério dos Transportes, entregar uma cópia do passaporte, cópia da carta de condução, registo de inspeção e livrete e 10 dólares.

Os documentos originais da viatura ficam retidos em Díli e o carro viaja apenas com cópias dos documentos o que, por exemplo, impossibilita que o dono do carro o possa vender no enclave, ou seja, numa outra região do mesmo país.

E isto é só para o visto de entrada na Indonésia (na ida para Oecusse) já que no enclave é necessário voltar a preencher toda a papelada, entregar os documentos (e passaporte) no consulado indonésio no enclave.

Aqui, o processo custa mais 50 dólares e tem que se entregar os documentos até quinta-feira, já que todo o processo tem que ser fisicamente transportado até à embaixada indonésia em Díli, na sexta-feira, regressando ao enclave o passaporte com o visto (para poder voltar a Timor-Leste) apenas na segunda ou terça-feira seguintes.

No terreno é igualmente burocrático, com as quatro passagens na fronteira a obrigarem a visitar três estações em ordem rigorosa, onde se tem que preencher mais papéis: primeiro alfândegas, onde, com espera prolongada, vistoriam tudo, depois o setor dos vistos e finalmente o setor militar.

As alternativas por mar e ar não são menos dispendiosas, especialmente para quem pretender transportar alguma coisa de Díli.

Por mar há duas opções: o Liberty (que agora substitui o navio Nakroma que está a ser reparado) onde um bilhete individual para a viagem de mais de oito horas custa 08 dólares mas o transporte de um carro custa 180 e um recém-inaugurado serviço de rápido, com preços só de ida de entre 35 e 55 dólares por pessoa.

Fretar o avião de 8 lugares que liga Díli e o enclave custa 1.540 dólares ida e volta (mais 50 dólares por cada hora de espera).

ASP // PJA

Lusa/Fim
.

Akademiku Sei Halo Asaun Pasifiku – Alkaitri: Lei Pensaun Vitalisia Iha PN

.

Jornal Nacional Diário - 21 de setembro de 2015

Associação Academico Estudante (AAE) Timor Leste, ne’ebe kompostu husi estudantes universitariu sira hotu iha Timor laran tomak, sei mobiliza malu halo asaun pasifiku iha Dili wainhira Parlamentu Nasional (PN) la tau importansia ba sira nia ejijensia hodi halo lalais revizaun ba lei pensaun vitalisia.

Manifestasaun pasifiku ne’e sei halo iha Tersa (22/9/2015), kuandu PN la seriu hodi responde atu halo revizaun ba lei pensaun vitalisia ne’ebe habokur deit eis titulares sira (eis membru PN ho eis membru Governu).

Senadu Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL) Faustino Soares hatete, sira ejije liu mak atu halo lalais alterasaun ba lei no 1/2007 konaba lei pensaun vitalisia nian i proposta ne’ebe mak sira fo ba orgaun soberanu sira, liu liu PN atu diskute iha durasaun tempu semana ida, maibe karik sira hein to’o Tersa semana oin mak la iha resposta mak sira sei organiza malu hodi halo greve.

‘’Konserteza ami tenki lao tuir mai nia komunikadu imprensa ne’ebe mak foin lalais fo sai ba media katak sei halo asaun pasifiku hasoru Esatdu hodi defende povu nia lian, maibe antes atu halo greve ami sei haruka karta rekunesementu ba uluk polisi,” informa Faustino Soares ba Jornalista sira iha Kampus UNTL, Sesta (18/09/2015).

Faustino hatete, hanesan akademiku konsidera tempu to’o ona halo alterasaun ba lei pensaun vitalisia ne’e, tanba besik dekade ida ona entidade hotu-hotu preokupa kona ba pensaun vitalisia, maibe ukun nain sira halo vinze la rona tiha aspirasaun povu nian.

‘’Ne’e ultimu ne’ebe mak ami halo, entaun ami tenki halo manifestasaun atu nune’e bele representa povu lian laek sira, tanba se laos ami se tan ami atu aspira povu kik sira nia lian,” afirma Faustino.

Iha fatin hanesan Ramoe Verdial hanesan alumni estudante UNTL hatete, tempu ona ba orgaun soberanu liu liu parlamentu nasional halo ona alterasaun ba lei No 1/2007 konaba pensaun vitalísia.

“Ita nudar Timor oan hakarak buat hotu lao ho diak no kombina ho justisa sosial, distribuisaun produtu nasional nian ne’e ba povu tomak tenki hanesan tuir ita nia Konstituisaun,” Romeo hateten.

Iha PN Nia Liman

Hatan ba aspirasaun povu nian ho estudantes universitariu sira nian kona-ba halo revizaun lalais ba lei pensaun vitalisia ne’e, Mari Alkatiri nudar eis titulares no Sekretariu Jeral partidu FRETILIN, esklarese katak xavi ba halo revizaun lei pensaun vitalisia la’os iha FRETILIN, maibe iha parlamentu nia liman.

“Parlamentu maka halo lei no momentu lei ne’e mosu hau la asumi ona kargu hanesan Primeiru Ministru,”hateten Mari Alkatiri ba jornalista sira iha Ministeriu Negosiu Estranjeirus no Kooperasaun (MNEK).

Nudar Sekretariu Jeral FRETILIN Mari Alkaitri afirma katak, FRETILIN nudar bankada ki’ik ida iha PN la bele halo buat ida, mas Bankada FRETILIN hato’o ona proposta ba meja PN hodi halo revizaun ba lei pensaun vitalisia, maibe depende ba nai ulun sira iha PN maka bele tau ba ajenda.

“Atu desidi semak bele simu pensaun vitalisia i se mak la bele simu ne’e kompetensia Governu nian i hau la bele koalia barak selae ema dehan hakarak hau mak simu deit lakoi fo ba ema seluk,” hateten Mari Alkatiri. nia/ita
.

Ministrus Balun Kontra Orientasaun PM

.

Jornal Nacional Diário - 21 de setembro de 2015

Primeiru Ministru (PM) Rui Maria de Araújo iha inisiativa di’ak halo inspesaun surpreza ba kada Ministériu nune’e haree problema sira nebe mak durante ne’e kada Ministériu infrenta iha prosesu dezenvolvimentu.

Maibé inisiativa PM Rui nian ne’e, Ministrus barak mak la tau iha konsiderasaun, no balun kontra orientasaun ne’ebe PM Rui fo hodi hadi’a problema sira ne’ebé mak identifika ona, no husik problema sira ne’e eziste to’o agora.

PM Rui Araújo halo ona inspesaun ba Ministériu barak hanesan, Portu Dili, Diresaun Nasional Transporte Terestre (DNTT), Ministériu Komersiu Industria i Ambiente, Eskola bazika no Sekundaria, inklui mós fatin sira ne’ebé durante ne’e, hala’o servisu hodi hatama impostu.

Maibé problema sira ne’ebé mak Xefi Governu identifika iha Ministériu sira ne’e, to’o agora sei kontinua ejiste nafatin.

“Mudansa ne’e iha, balu iha mudansa barak, balu iha mudansa neneik, tanba iha fatores barak, mas dinámika dezenvolvimentu ho mundansa ne’e, mak hanesan ne’e duni,”dehan Rui Araújo ba jornalista sira Sesta (18/9).

Rui Araújo dehan, problema sira ne’ebé kontinua eziste ne’e sei hadia neneik, importante mak, hot-hotu tenke hatudu vontade di’ak, atu halo di’ak sasan no problema hotu ne’ebé akontese iha instituisaun Estadu ida-ida nia laran.

Alende ne’e, Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo mós esklarese katak, proposta husi Ministériu Komersiu Industria ninian kona-ba atu sosa produtu lokal ne’e, tenke konsidera nafatin, tanba Governu sosa produtu povu nian ne’e, atu insiativa produtores sira.

Tanba ne’e, Rui Araújo husu ba Ministériu Komersiu Industria ho Ministériu Agrikultura atu haree, oinsa ho osan ne’ebé mak Estadu iha atu sosa foos, presiza insiativa.

“Tanba foos ne’ebé ita sosa husi liur, nia folin centavus hat nulu kada kilo ida, maibé se ita sosa husi haree mak ita transform a ba foos, agora dadauk haree ne’e, kilo ida centavus lima nuru resin rua, ita dulas tiha sai foos, kilo ida purvolta dolar ida resin, nia presu ne’e bo’ot liu, duke foos ne’ebé mak ita importa,”katak Rui Araújo.

Entaun, Ministériu Komersiu Industria ho Agrikultura, presiza servisu maka’as hodi haree, oinsa mak estabelese presu ida ne’e.cos
.

domingo, 20 de setembro de 2015

EVA SEMPRE SALA!

,

Maktuik: Sita Kehi (Juzito Rebelo)  - Dili, Timor Leste, 18 de Setembro de 2015

Adaun hán tiha aifuan nebé Maromak bandu. Tambasá? Ah...! Tamba Eva mak fó. Eva mak sala?  
Adaun ho Eva nia oan halo sala, ema hakilar “inan la’ ukun!” Eva mak sala, tamba Eva mak inan? 
Wainhira hirus buat ruma, ema haksu’uk “filha da puta pa!” Ah...! Eva mak puta, tamba Eva mak hahoris?
.   
Ministru ka deputadu Adaun kamarua ho Eva no ema dehan “Eva matan naklosu bá sira nia osan!”
Sé Frater Adaun la’ iha vokasaun atu sai padre, ema halo konklusaun “Eva mak babeur!”    
Padre Adaun mak halo Eva isin rua tiha, Maibé ema kondena “Eva mak diabu nebé babeur nailulik!” 
Adaun kamarua ho Eva seluk; maibé Adaun nia fén haklelek “Eva feto manas mak hadau ha’u nia la’en!”  
,
Hori otas ba otas, Eva sempre sala! 
Adaun bele toba ho Eva barak no ema dehan “mane ne’e normal!” Maibé sé Eva halo hanesan Senhor Adaun, ema dehan “Eva ne’e feto manas, feto karlele!”   
.
Tambasá mak Eva sempre sala? Keta tamba ema barak simu ona no sei fiar nafatin karik, katak Eva nia destinu mak nune’e? Katak Eva mak diabu nebé gosta babeur Adaun sira? Katak atu sai nudár mane lolós, Adaun tenki toba ho Eva barak? Katak Eva nia kakutak sei mamuk tebes hodi fó dalan bá ministru eh deputadu Adaun bele habosok ho osan? Katak frater eh padre Adaun mane kmók no sala laek nanu’u Anju sira iha lalehan?   
.   
Wainhira mak ó loke matan no kakutak hodi haré no hanoin buat lolós? Wainhira tan mak ó sei loke ibun hodi hakilar katak Adaun mos bele sai mane manas; katak Adaun mos diabu nebé hatene babeur; katak Adaun mos kakutak mamuk nebé lanu ho osan?   
.

sábado, 19 de setembro de 2015

Para ti, amor da minha vida

.

André S.M.


Tu és o amor da minha vida.
Mais ninguém me amou e maravilhou
o meu coração como tu, Deusa minha.

Amaste-me loucamente, deslumbraste-me.
Perdidamente apaixonada, com teu olhar inocente seduzias-me,
transportavas-me com desvario para a Galáxia do Amor.

Corpos suados, abraços deliciosamente sufocantes, beijos ardentes.
Docemente me ensinaste a amar-te, a idolatrar-te minha Deusa,
como nunca aventurei amar ninguém, ninguém.

Anos e anos depois voltei para ti, minha Deusa,
para te amar, para te levar de novo,
para a Galáxia do Amor.

Para o sítio que só nós dois conhecemos,
onde dantes fomos um só ser,
aonde nos amamos perdidamente, enlouquecidamente.

É tarde agora meu amor?
Nunca é tarde para te amar, minha Deusa,
amor da minha vida...

Eu quero-te mais uma vez.
Leva-me Deusa para a nossa Galáxia do Amor,
quero amar-te, mais uma vez, pela última vez?

Sempre.
.

sexta-feira, 18 de setembro de 2015

Diretor da Polícia Científica timorense exonerado por "irregularidades graves"

.

Díli, 18 set (Lusa) - O Diretor Nacional da Polícia Científica de Investigação Criminal (PCIC) timorense foi exonerado do cargo por "eventuais irregularidade graves", segundo um despacho assinado esta semana pelo chefe do Governo, Rui Maria de Araújo.

Hermenegildo Gonçalves da Cruz foi afastado do cargo menos de oito meses depois de ter tomado posse no cargo, que assumiu no passado dia 30 de janeiro numa cerimónia em Díli que marcou a tomada de posse dos primeiros efetivos da PCIC.

No despacho hoje publicado Rui Araújo explica que tomou a decisão depois de ouvir "o parecer do Conselho Superior da PCIC que se reuniu a 09 de setembro" e tendo em conta "a existência de eventuais irregularidades graves que põem em causa o desempenho do atual Diretor Nacional, afetando o normal funcionamento da PCIC".

No mesmo despacho, Rui Araújo nomeia como novo diretor nacional da PCIC o magistrado timorense Vicente Fernandes e Brites, com um mandato de dois anos.

O magistrado assume, temporariamente e até que seja nomeado o diretor adjunto, a direção do Departamento Central de Investigação Criminal.

O despacho não detalha quais os motivos que levaram ao afastamento do diretor da PCIC que no dia da sua tomada de posse ouviu do então primeiro-ministro, Xanana Gusmão, apelos aos novos efetivos deste corpo policial, para que cumprissem com responsabilidade a sua tarefa.

"Honrem a vossa instituição, juraram por isso hoje. Respeitem as leis da República e sirvam a nossa Constituição e na vossa atuação diária nunca se esqueçam do povo de Timor-Leste", afirmou na altura.

Criada, formalmente, em maio do ano passado com o apoio da cooperação portuguesa, a PCIC nasceu como um corpo superior de polícia criminal com regime de carreira especial na dependência orgânica do Ministério da Justiça.

A tomada de posse dos primeiros agentes marcou o fim de um processo que começou em 2009 no âmbito do acordo de cooperação bilateral entre os Ministérios de Justiça dos dois países.

O programa, que foi financiado pela União Europeia no âmbito do Programa de Apoio à Governação foi implementado com o apoio do Camões - Instituto da Cooperação e da Língua, tendo como parceiros a Polícia Judiciária de Portugal e o Ministério da Justiça de Timor-Leste.

As equipas formadas incluem 10 investigadores-chefes e 37 investigadores criminais que depois de sete meses de formação na Escola da PJ em Portugal cumpriram um estágio de 24 meses em Timor-Leste.

Foram ainda formados dois especialistas superiores e 19 especialistas no Laboratório de Polícia Científica da Polícia Judiciária, entre os quais 16 especializados na análise de cenas de crimes (recolha e tratamento de vestígios biológicos e não biológicos, como é o caso da lofoscopia, a recolha de impressões digitais) e em toxicologia (3 meses e meio).

Dois médicos timorenses receberam ainda, durante um ano, formação especializada em ciências forenses no Instituto de Medicina Legal de Coimbra.

ASP // VM

Lusa/Fim
.

Governu Presiza Esplika Klean Kontiudu Lutu Nasional

.

Suara Timor Lorosae - 18 de setembro de 2015

DILI- Sestu governu Konstitusional presiza Esplika klean Kontiudu Lutu nasional ba publiku, tamba oras nee povu barak seidauk komprende programa governu nian ba lutu nasional.

Tuir Eis Prezidente Republika Jose Ramos Horta katak governu presiza halo reflesaun no rona Sosiedade sivil sira nia hanoin, lutu nasional tamba halo festa derepende koalia lutu nasional tan nee governu tenki esplika didiak ba publiku.

Hau hanesan lider maibe hau nia funsaun iha estadu remata ona, maibe hau kontinua apoiu nafatin governu maske hau mos iha duvida kona ba dezlutu nasional,” dehan Horta liu husi enkontru entre Governu ho Sosiedade Sivil konaba Dezlutu Nasional, Sesta (18/09/2015) iha Salaun Diplomata Ministeriu Negosiu Estranjeiru Pantai Kelapa.

Horta hatete konsege simu karta husi Primeiru Ministru Rui Maria de Araujo kona ba inisiativa dezlutu, respostas hodi hatete simu maibe duvidas oituan no husu konsultasaun ho sosiedade sivil, igraza no partidu politiku sira.

Iha fatin hanesan Eis Primeiru Ministru Atual Sekretariu Zeral Partidu Fretilin Mari Alkatiri hatete Balun konfundi ho Dezlutu nee sai fali amnestia, haluha justisa no haluha herois maibe  laiha tamba dezlutu atu hametin no  orgoilu ba heroi sira hodi haburas sira nia memoria. Timotio Gusmao
.

Lei Pensaun Vitalísia Kria Dezigualdade, Xanana Promete Altera Antes Eleisaun 2017

.

Matadalan - 18 de setembro de 2015

Eis Primeiru Ministru, Kay-Rala Xanana Gusmão promete katak antes tama iha eleisaun jerál 2017 mai ne’e, Lei Pensaun Vitalísia tenki alteradu.

Xanana hato’o kestaun ne’e bainhira hala’o reuniaun sekreta ho veteranus kuaze ema na’in 12 iha fatin segredu iha Kuarta (16/09/2019), tuku 09:00-18:00 Otl.

Tuir fonte kredível ne’ebé partisipa iha reuniaun ne’e informa ba Matadalan katak Eis Komandante Supremu FALINTIL ne’e la satisfeitu ho Lei Pensaun Vitalísia tanba kria dezigualdade iha nasaun nurak ne’ebé sosa ho ruin no ran ne’e.

Fonte ne’e hatutan katak Maun-Boot Xanana sei husu ba membru Parlamentu Nasionál sira atu haree kestaun ne’e ho sériu. Bainhira membru Parlamentu kontinua konsidera assuntu ne’e la prioridade, fonte haktuir, Xanana sei uza dalan seluk atu altera lei refere.

Nia haktuir katak veteranu sira partisipa reuniaun ida ne’e tanba hetan konvite hosi Xanana hodi rona sira nia hanoin kona-ba Lei Pensaun Vitalísia nia impaktu ba povu no nasaun no mós assuntu krusiál sira seluk. Veteranu hirak ne’e konkorda totál líder karismátiku ne’e nia ideia atu altera lei ne’e. Iha biban ne’e, fonte esplika, sira mós deskuti isu importante seluk hanesan problema Tasi Timor entre Timor-Leste ho Austrália no assuntu sira seluk tan. (Matadalan)
.

Australia La Interese Negosia Fronteira Maritima – Ohin, TL-RI Tuur Hamutuk

.
Jornal Nacional Diário - 18 de setembro de 2015

Governu Australia la hatudu nia vontade diak no la iha interese atu tuur hamutuk ho Timor Leste (TL) hodi halo negosiasaun kona-ba fronteira maritima.

Konsuladu Jeral Timor Leste ba Darwin-Australia, Francisco Jose Filipe informa katak, Australia lakohi diskuti fronteira tasi ho Estadu Timor Leste.

“Ita bele dehan sira la iha intrerese iha mudansa ne’e, maibe ita tenki servisu nafatin buka tuir ita nia dereitu para bele hetan buat ne’ebe ita nian,” hateten Francisco Jose Filipe ba Jornalista sira hafoin hasoru malu ho Prezidenti Republika (PR), Taur Matan Ruak, iha Palasiu Presidensia, Kinta (17/9/2015).

PR Taur Matan Ruak mos hakarak hatene halo oinsa opiniaun ho mudansa Primeiru Ministru Tony Abbott, maibe tuir Jose Filipe katak, maske sei iha negosisaun maibe sei han tempu.

Francisco Jose Filipe hatutan, Primeiru Ministru foun Australia nian, Malcolm Bligh Turnbull, sei la muda nia politika no mantein politika eis PM Tony Abbott nian.

Maske, Australia la iha intrerese atu diskute fronteira tasi entre Timor ho Australia, maibe PR Taur husu ba Governu atu esforsu a’an nafatin buka dalan para bele hetan rezultudu diak ba negosiasoens sira ne’e.

TL-RI Tuur Hamutuk

Husi sorin seluk, ekipa tekniku Republika Indonesia (RI) ho Timor Leste (TL), Sesta ohin (18/9/2015), hahuu tuur hamutuk hodi diskuti fronteira tasi entre nasaun rua.

Sorumutu ne’e halao iha iha salaun enkontru Ministerio Negosios Estranjeirus no Koperasaun (MNEK), durante loron tomak.

“Hau la bele dehan nogosia, maibe foin mak hanesan konsultas entre ita nia tekniku sira kona-ba kestaun fronteira martima nian,” informa Ministru Negosiu Esntranjeirus no Koperasaun (MNEK), Hernani Coelho ba jornalista sira hafoin enkontru ho Presidente Republika (PR) Taur Matan Ruak.

Hernani hatutan, ekipa Indonesia   nian sei lidera husi Direktur ida ne’ebe mak toma konta ba tasi ninian.

Kona-fali ba enkontru ho PR Taur iha Palacio Presidensia, Hernani informa katak, ne’e hanesan enkontru regular ho PR Taur hodi aktualiza situasaun rai liur nian ba PR Taur Matan Ruak.

“Hau mai hato ba PR Taur kona-ba kondekorasaun   medalha ordem de Timor Leste ne’ebe mak hau reprezenta PR hodi hato ba ita nia maluk apoiantes sira iha Japaun,” informa Hernani.

Sira ne’ebe mak simu medalha ordem Timor Leste ne’e husi grupu Japanese Closing For Eas Timor. Ne’ebe kondekorasaun ne’e fo uluk ba ema nain 13 husi grupu refere, maibe ema iha grupu nia laran balun mate tiha ona, mas sira nia familia mak simu hela medalha ne’e, tan ne’e duni nain 6 mak simu pesoalmente.

“Grupu ne’e servisu ho ita kleur teb-tebes, sira nia membru ida Mario Monika ne’ebe oras ne’e monta hela nia orfunatu iha Bebonok ne’eba,” dehan Hernani.

Hernani informa mos programa Governu ne’ebe mak sei halao   iha fulan Setembro no Outubro nian ba PR Taur Matan Ruak.

“Hanesan ita bo’ot sira hatene katak, iha fulan septembro iha aktividade Asembleia Nasoins Unidas, ne’ebe mak sei partisipa husi Timor, sei lidera husi Primeiru Ministru depois ami akompanha, depois sei vizita ofisial ba Kuba,”tenik Hernani. Avi
.

TDD Adia Hikas Desizaun Calisto

.

Jornal Nacional Diário - 18 de setembro de 2015

Tribunal Distrital Dili (TDD), Kinta (17/09), adia hikas desizaun ba arguido Eis Komandante Servisu Investigasaun Kriminal Nasional (SIKN), Calisto Gonzaga, tanba parte defesa sei halo pozisaun prosessual ba alterasaun lei jurídika iha artigu 273 kodigu proseu penal Timor-Leste durante loron lima (5).

Iha audensia tribunal hatete katak, antes atu halo leitura akordaun tuir lei iha alterasaun no kualifikasaun jurídika ba artigu 273 no 274 kodigu prosesu penal nian.

Tuir artigu 274 Ministeriu Publiku husu halo ona alterasaun jurídika hodi muda krime abuzu poder ba krime sekuestro tuir artigu 160 kodigo penal ba ema nain lima. Iha alterasaun jurídika iha artigu 273 kona ba alterasaun faktus ne’ebe la substansia, iha alterasaun ne’e la implika ba arguidu nia pena katak la hamenus ka aumenta, ne’ebe antes ne’e la konsta iha akuzasaun Ministeriu Publiku nian, tanba iha lei parte defesa iha direitu atu halo pozisaun prossesual ba antes halo alterasaun jurídika ba artigu 273.

Nune’e iha oportunidade ne’e parte defesa husu atu halo pozisaun prosessual ba alterasaun jurídika artigu 273 durante loron lima nia laran, hafoin tribunal halo leitura akordaun ba arguidu Calisto Gonzaga. Tan ne’e suspende fali ba loron sesta semana oin, loron 25 /09 tuku 10:00 dader OTL.

Audensia julgamentu ne’e prezide husi juis kolektivu, Juis Presidenti José Maria de Araújo, Zumiaty Freitas no Maria Solana, Ministeriu Publiku reprezenta Prokuradora Angelina Saldanha no arguidu hetan asistensia legal husi defensor publiku Sergio Quintas.Des
.

Dezembru, Governu Lansa Regulamentu Ba Media Online

.

Jornal Nacional Diário - 18 de setembro de 2015

Governu liu husi Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosial SEKOMS, Dezembru tinan ida ne’e, sei halo lansamentu Institute Technology (IT) hodi regula media online sira ne’ebé mak durante ne’e, públika informasaun ne’ebé lalos hodi kria konfuzaun ba públiku.

Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosial, Nelio Isac informa katak, durante ne’e Governu liu husi SEKOMS koali’a verbal de’it, maibé hahú agora, SEKOMS hanoin ona atu halo ida ne’e. Nelio Isac dehan, SEKOMS ho ministériu relevante halo ona diskusaun para hamosu regulamentu balun relasiona ho IT.

“IT ne’e inklui mós media online tama hotu iha laran, tanba liu husi liña internet agora ita foin mak halo estudus para atu halo diskusaun pleminari, ne’e duni sei kordena hamutuk ho Ministeriu Obras Públika Transporte i Komunikasaun, nomós autoridade nasional komunikasaun,” informa Nelio Isac ba jornalista sira iha Largo Lesidera Dili horseik.

Alende en’e, Nelio Isac mós informa katak, tinan ida ne’e nia rohan, SEKOMS sei hamosu informasaun online no update atual, ne’ebé hanesan embrio para aban bain rua sai hanesan notisia ajensia.

Nia akresenta, antes tinan ne’e remata sei hamosu ajensia notisia Timor-Leste liu husi online. Maibé seidauk funsiona hanesan ajensia notisioza ful, ajensia notisia ne’e, ninia funsionamentu hanesan embrio ida para ema hot-hotu bele asesu.

Tanba Nelio Isac dehan, notisia online ne’e, sura menutu to’o oras ida, ema bele update informasaun foun kona ba asuntus balun.

Nelio Isacc dehan, kona-ba embrio ajensia notisia refere, sira sei halo rekrutamentu ba jornalista na’in sanulu (10), Maibé rekrutamentu ida ne’e la’ós ba kualker jornalista.

“Jornalista ne’ebé iha abilidade, no professional, tanba online hirak ne’e, atu fó sai notisia ba mundu tomak,”informa Nelio Isac.cos
.

terça-feira, 15 de setembro de 2015

Tarde Ona Bolu FRETILIN Ba Ukun

.

Jornal Nacional Diário - 15 de setembro de 2015

Sekretáriu Jeral Partidu FRETILIN, Mari Bim Amude Alkatiri, hatete katak, tarde ona bolu FRETILIN ba kaer ukun, tanba buat barak mak falla ona iha Governu nia laran.

“Halo ba halo mai, hatu’un FRETILIN ba, hatu’un FRETILIN mai, agora bolu fali ema FRETILIN mak ba ukun, ida ne’e hatudu momos ona, maibe tarde oitoan, se 2012 kuandu eleisaun hotu mak konsiensia ne’e iha ona, ita hamutuk para ukun rai ida ne’e, to’o agora rai ida ne’e oin seluk ona,”dehan Alkatiri ba juventude FRETILIN sira iha Comite Central FRETILIN, Comoro, Dili, Segunda (14/9).

Maibé Alkatiri dehan, iha tempu ne’eba hot-hotu lakohi, rona fali ema seluk, entaun rezultadu mak hanesan ohin loron.

Alkatiri hatutan, nia konsidera ida ne’e hodi tau ida ne’e ba prosesu ida, agora ne’e tenke hamutuk hodi haree ba oin.

“Ha’u sempre dehan, labele dehan FRETILIN ne’e partidu historiku, tanba ida ne’e sala, FRETILIN partidu ida ke halo no hakerek istória, ho ran no ruin, no agora se hakerek nafatin istória ne’e ho kaneta no surat tahan,”katakAlkatiri.

Tanba Alkatiri dehan, kuandu laiha FRETILIN, laiha selukmak bele lori rai ne’e ba oin, maybe Alkatiri dehan, hanoin ida ne’e la’os dehan katak, FRETILIN atu la’o mesak, maybe tenke konsidera FRETILIN.

Eis Primeiru Ministru ne’e dehan, agora dadauk ne’e, ema hanoin katak, dezenvolvimentu ne’e mak, uma didi’ak de’it no Estrada mesak di’ak deit, maybe lahatene katak, kuandu halo dezenvolvimentu fiziku ne’e, la akompaña ho ida-ida nia kapasidade para intende prosesu tomak, dezenvolvimentu sei la akontese.

Alkatiri fó hanoin katak, uluk sira moris iha situasaun ida ne’ebé la favoravel ba sira, tanba situasaun iha tempu ne’eba, obriga sira atu haree, oinsa mak sai husi situasaun ida ne’e.cos
.

segunda-feira, 14 de setembro de 2015

Amu Martinho: CNRT no FRETILIN iha Osan Barak atu Sosa Votus

.

Matadalan - 14 de setembro de 2015

Dosente Filozofia Polítika Semináriu Maior Fatumeta Díli, Pe. Martinho Gusmão fiar katak iha eleisaun jerál tinan 2017 mai ne’e, partidu CNRT no FRETILIN maka sei manán tanba partidu rua ne’e iha osan barak ona atu sosa votus.

“Ezemplu hanesan FRETILIN hosi ZEESM. Ne’e sira FRETILIN maka dehan rasik ba ha’u katak sira nia osan ba eleisaun barak ona mai hosi Oe-Cusse. CNRT mós iha ona tan mai hosi projetu tasi mane,” Amu Martinho dehan ba Matadalan iha nia rezidénsia, Domingu (14/09/2015), bainhira husu ninia pontu devista kona-ba eleisaun jerál tinan 2017 mai ne’e.

Nia tenik, partidu PD no Frenti-Mudansa mós iha tendénsia sosa votus maibé la barak hanesan partidu rua seluk.

 Sosa votus ne’e, tuir nia katak ne’e CRIME ELEITORAL. Hosi aspeitu filozofia ne’e violasaun ba demokrásia duni.

 “Ha’u nia esperiénsia, órgaun kompetente ladun iha sansaun forte ba money politics tanba oknum hosi órgaun kompetente favoritizmu atu hetan “jabatan” foun maka forte. Iha ema balun ne’ebé serbisu atu governu foun mosu karik sira hetan fatin, to’o dala ruma sira bele hamriik halo action hasoru fali membru rasik. Lori malu to’o Tribunál. Sorte boot tan mídia no observadór sira la deteta,” Pe. Martinho informa.

Nia dehan katak Lei Eleitoról mós tenki klaru inklui órgaun ba administrasaun eleitorál hanesan CNE, STAE ho Tribunál tenki forte.

Durante ne’e, tuir Pároku Parókia Manatuto ne’e nia haree katak partidu sira tendensialmente bosok maka barak. Nia fó ezemplu katak manán iha fatin ida, ba halo fali projetu fatin seluk. Lakohi halo opozisaun maibé ba curhat fali iha povu nia leet. Promete tiha iha eleisaun, dún malu fali iha ezekusaun. Ne’eduni, povu baruk haree partidu sira. (Anibal)
.