terça-feira, 5 de agosto de 2014

Informasaun Rejigna-Án ne'e Rumoris De'it

.

Timor Post - 05 Agostu 2014

Díli - Ministra Finansas, Emília Pires rezeita informasaun ne'ebé espalla iha média nasionál katak nia rejigna'án ona hosi nia kargu hanesan Ministra Finansas, Emilia konsidera informasaun ne'e hanesan espekulasaun mídia nian de'it.

"Faktu maka ha'u Emília servisu hela, portantu imi haree hela ha'u, ohin 4 Agostu hau servisu hela iha ministeriu finansas, la'os pozisaun ida rejigna'án," deklara Emília Pires ba jornalista sira, iha edifisiu Ministériu Finansas, Segunda (04/08).

Ministra konsidera informasaun ne'ebé publiku fó sai hanesan espekulasaun no rumoris de'it, tanba ba oras ne'e dadaun nia sei lidera nafatin ministeriu finansas nu'udar ministra iha Kinto Governu Konstitusional.

Nia husu ba públiku, liu-liu mídia labele halo espekulasaun ba públiku, maibé tenke akompaña dereitu.

"Hau labele ko'alia tan sasan, espesialmente iha kazu nia laran porque iha prosesu justisa nia laran, la'e hau viola fali leis e depois ladun di'ak," tenik nia.

Ministra Finansas ne'e mos husu ba publiku labele fiar demais espekulasaun tanba la los maibe, presiza buka hatene faktus lolos hafoen habelar informasaun. (vas)
.

Lúcia Lobato Alta Ona

.

Timor Post - 05 Agostu 2014

Díli - Kondenada Lúcia Lobato alta ona hosi Hospitál Nasionál Singapura, tanba rezultadu estolójia laiha problema, maibé tenke check up fulan tolu (3) hodi rekoopera totál.

Tuir diretór Diresaun Nasionál Apoiu Serbisu Hospitálares no Enkamiñamentu Ministériu Saúde, Horacio Sarmento katak, Lúcia Lobato alta ona hosi Hospitál Nasionál Singapura hodi fila mai Timor.

"Lúcia hafoin halo check up kompletu liuhosi rezultadu laborat´riu doutór sei identifika katak, nia laiha problema ba moras ne'ebé maka nia sofre," hatete Horacio ba jornalistas iha nia serbisu fatin, Ministériu Saúde, Caicoli, Díli, Segunda (04/08).

Horacio hatutan, kona-ba rezultadu estólogia, médiku sira identifika duni buat balun hosi rezultadu estológia, maibé la presija baixa, maka hosi ospitál Singapura fo alta.Maibé, tuir pedidu doutór sira hosi Singapura katak, kada fulan tolu Lúcia tenke fila check up ba nia kondisaun saúde.

Relasiona asuntu ne'e Timor Post tenta halo konfirmasaun ba diretór ejekutivu Hospital Nasionál Guido Valadares, maibé lakonsegue tanba okupadu hela ho nia serbisu,

Transferência Lúcia Lobato ba Singapura akompaña hosi membru junta médiku, doutór Andrade, tanbá médiku ne'ebé maka akompaña moras tenke iha espesialidade ba moras pasiente. (Ido)
.

Violasaun direitus umanus durante operasaun konjuntu hasoru grupu CRM no CPD-RDTL - Komunikadu Imprensa Sosiedade Sivíl

.


Komunikadu Imprensa Sosiedade Sivíl kona-ba violasaun direitus umanus durante operasaun konjuntu hasoru grupu Konsellu Revolusaun Maubere (CRM) no Concelho Popular Democratico – Repúblika Democrático de Timor Leste (CPD-RDTL)

Ami, organizasaun Sosiedade Sivíl, deskobre katak kestaun separasaun dos poderes ne’ebé konsagra ona iha Konstituisaun RDTL la refleta iha implementasaun ba knaar lidera Estadu no Governu Ezekutivu ohin loron. Tanba realidade hatudu katak, saida mak Governu ko’alia hanesan ho saida mak Parlamentu Nasionál ko’alia no Tribunál Rekursu ko’alia. Similaridade iha asaun ba interese Nasionál sai ema hotu nia nesesidade maibé labele hamate espíritu Konstitusionalizmu no imajen Estadu de Direitu Demokrátiku. Realidade mak kona ba problema sira hanesan tuir mai ne’e;

Asuntu Rezolusaun ba “Movimentu Grupu Illegais”

Ami, organizasaun Sosiedade Sivíl ne’ebé hakna’ar an iha monitorizasaun ho observasaun direta iha terrenu ba situasaun rai laran ligadu ho rezolusaun Parlamentu Nasionál Númeru 4/2014 no rezolusaun Konsellu Ministru Númeru 8/2014, deteta katak, rezolusaun rua ne’e hala’o la ho transparénsia no akuntabilidade tanba to’o ohin loron Parlamentu Nasionál no Ministériu Defeza no Seguransa seidauk hato’o ba públiku to’o iha ne’ebé rezultadu ba operasaun grupu Konsellu Revolusaun Maubere no Grupu CPD-RDTL.

Ami, organizasaun Sosiedade Sivíl mós hetan dadus no hasoru ona vítima sira ne’ebé hetan violasaun ba sira nia direitu durante operasaun konjunta ne’ebé hanaran HABELUN. Hodi konsege ona lori ba hasoru órgaun kompetente ba Estadu ida ne’e.

Ami preokupa tebes ba futu lia metin husi Instituisaun ne’e hodi halo no ignora violasaun hasoru sidadaun sira nia direitu ba liberdade no seguransa ne’ebé konsagra ona iha Paktu Internasionál Direitu Sivíl Polítiku no Konstituisaun RDTL nian. Ami hanoin jestu ne’e nu’udar ignoransia no sai kultura ladi’ak ba Timor-Leste hanesan estadu Direitu no Demokrátiku. Hamate valores demokrasia iha espresaun inisiativa di’ak sidadaun iha asosiasaun ka fundasaun ne’ebé kesi iha Konstituisaun RDTL rasik.

Estadu Timor Leste nu’udar Estadu de Direitu Demokrátiku, tanba ne’e husu ba Nai ulun Estadu no Governante hotu, Instituisaun Militár no Seguransa sira atu labele uza podér polítika aas liu fali duke interpreta mandatu konstituisaun ne’ebé fó ona ba imi hodi hala’o tuir doutrina Konstituisaun RDTL, no lei sira seluk ne’ebé vigora iha Timor Leste. Hatán ba situasaun atuál, la’ós de’it ho dalan hamosu rezolusaun ne’ebé limita oportunidade ka espasu partisipasaun sidadaun iha valores sentidu demokrasia, maibé iha kultura diálogu ka mediasaun hodi bele tane as hodi la kontra diretu sidadaun iha prosesu hametin estadu.
Ho rezultadu sira ne’e hotu ne’ebé mak organizasaun sosiedade sivíl sira haree, hafanun ami nu’udar parte ida NAIN soberania ne’e, ezije ba Estadu, Governante, Tribunál Rekursus no Prezidente Repúblika ba buat importante sira hanesan tuir mai ne’e;

1. Ministériu Seguransa no Defeza a. Husu bá Ministru Seguransa no Defeza, atu la uza Parlamentu Nasionál hodi hasai rezolusaun ne’ebé la kondíz ho situasaun reál ne’ebé mak iha; b. Iha situasaun krime ruma ne’ebé akontese entre povu ho instituisaun governantes sira, labele utiliza F-FDTL hodi ameasa povu tanba forsa ne’e povu nian;

2. Parlamentu Nasionál a. Husu ba Parlamentu Nasionál atu bolu lai-lais Ministru Seguransa no Defeza hodi ba iha Parlamentu Nasionál hodi husu responsabilidade husi Ministru Seguransa no Defeza hodi fó sai ba reprezentante povu sira hodi hatene kona-ba rezultadu operasaun nian; b. Husu ba Parlamentu Nasionál atu halo debate ba situasaun sósiu Polítiku ruma tenke sériu no professional labele rona de’it informasaun husi parte ida ( Face book) ho emosaun foti asaun polítiku nune’e povu inosente mak sai vítima.

3. Sua Exelénsia Prezidente Repúblika RDTL a. Husu ba Sua Excia PR RDTL atu Halibur antigu kombatente no veteranu sira hotu hodi hala’o diálogu bodik ba rezolve konflitu pasadu entre veteranu sira iha futuru mai; b. Hametin Unidade Nasionál liu husi estabelesimentu diálogu ida ne’ebé halibur organizasaun oioin iha rai laran; hanesan organizasaun sosiedade sivíl, organizasaun relijioza, partidu polítiku, Instituisaun Media, organizasaun rezisténsia no veteranu nian; c. Husu ba Sua Excia Prezidente da Repúblika ho órgaun Estadu seluk nu’udar preve iha Konstituisaun RDTL Artigu 150 atu konvense Parlamentu Nasionál no Prokurador Jerál Repúblika, Primeiru Ministru, Provedor ba Direitus Umanus atu halo revizaun judisiaria ba Polítika Pensaun Vitalisia no Lei Pensaun Vitalisia Vitalisia.

4. Ministériu Públiku a. Hametin kredibilidade judisiaria nian atravez de interpreta ema ida, grupu ida ka instituisaun ida tuir de’it ba lei ne’ebé vigor la’ós tuir intervensaun polítiku sira nian b. Husu ba ministériu públiku atu kontinua halo investigasaun profunda baze ba informasaun sira ne’ebé vítima husi operasaun ne’e hato’o ona no informasaun sira seluk hodi nune’e hahú halo ona prosesamentu ba pesoál FDTL no PNTL ne’ebé ho statute ofisiál halo violasaun hasoru povu inosente sira.

5. Tribunál Rekursu a. Halo estudu no analiza kle’an antis divulga lei no dekretu lei ne’ebé aprova husi PN no promulga husi PR atu labele kontradís ho situasaun no norma no valores sira ne’ebé habituadu no pratika iha moris sosiedade nian

6. Polísia Nasionál de Timor Leste no F/FDTL iha kooperasaun operasaun HABELUN

a. Ami husu mós atu servisu Intelijénsia nasionál labele halo fali distorsaun informasaun sira ne’ebé relasaun ho operasaun refere tanba husi informasaun hira ne’ebé mak intelijénsia estadu nia fó ba na’in ulun sira ne’e mak justifika ba operasaun boot hanesan uluk no sakrifiika povu inosente barak iha terrenu operasaun nian.

b. Husu ba Komandu PNTL inklui polítiku sira bele responsabiliza espekulasaun ba publika kona-ba kilat iha Konsellu Revolusaun Maubere no CPD-RDTL nian tanba Realmente laiha kilat mak tarutu maibé ema sivíl sira mak vítima fali.

c. Ami mós ezije responsabilidade ba komandu operasaun konjunta kona-ba operasaun ne’ebé hanaran HABELUN ne’e dezenvolve sai fali estadu de emerjénsia tanba hasai populasaun sivíl barak nia direitu ba liberdade no seguransa iha terrenu.

Ami triste tebes ba violasaun hirak ne’e tanba estadu TL la deklara estadu emerjénsia maibé pratika iha terrenu violasaun hirak ne’e hanesan fali prinsipiu estadu emerjénsia nia.

Dili, 5 de Augusto 2014
Ami mak deklara

Arsenio Pereira da Silva
Director Executive FONGTIL

 Membru Rede Peace Building ne'ebé assinatura ba Komunikadu ne'e hanesan:

1. BELUN
2. Assosiasaun KAK
3. ACbit
4. Ba Futuru
5. CEPAD
6. FOKUPERS
7. Forum Tau Matan
8. Ita ba Paz
9. La'o Hamutuk
10. TLMDC
11. Rede Feto
12. ETCRN
13.Fundasaun Mahein
15. Alfela
16. KSI
.

Gusmao bows to party pressure not to retire

.

Ted McDonnell – The Australian - August 05, 2014 - Reprinted by permission of the author - Ted McDonnell* © The Australian © Ted McDonnell

EAST Timor Prime Minister Xanana Gusmao has backflipped on retirement plans, declaring he will stay on and could sack up to 20 ministers in his ­coalition government. 
 
Mr Gusmao has on numerous occasions stated he would retire two years into his second term — which would be next month. However, pressure from fellow CNRT parliamentarians at last weekend’s party conference forced him to declare yesterday that he may now see out his term until the next election, in 2017.

With many CNRT ministers fearful the party would collapse without Mr Gusmao in charge, they intensively lobbied the 68-year-old to stay on.

CNRT put two resolutions to members, one declaring the Prime Minister would stay for the foreseeable future and the second giving him a mandate to “remodel” the government, allowing him to replace up to 20 cabinet ministers. Both resolutions were passed late on Sunday.

“It is at the Prime Minister’s discretion to carry out both resolutions. Mr Gusmao will decide the time required for political transition and power to the next generation,” one senior coalition member told The Australian yesterday.

“Xanana is the boss. He has total authority in this country and now he is changing things on a day-to-day basis. Who knows what he will do tomorrow? He may well quit again.”

Observers said sacking up to 20 of the 55 ministers would create significant tension within the coalition government made up of CNRT, PD (Democratic Party) and Frente Mudansa. It was unclear which ministers face the axe, with the future of Finance Minister Emilia Pires hanging in the balance. Yesterday in Dili, Mr Gusmao presented 2014 budget executions alongside Ms Pires.

Last week, Ms Pires, one of Mr Gusmao’s closest allies, was indicted for alleged abuse of power and corruption by East Timor’s Prosecutor-General.

Former vice-minister for health Madalena Hanjam was also indicted for similar offences over a contract awarded to Ms Pires’s husband’s Melbourne-based business for the supply of hospital beds. Ms Pires and Ms Hanjam say the contract was awarded legally.

*Ted McDonnell is a senior journalist and an award winning photojournalist who has been writing on East Timor for over 30 years.
. 

segunda-feira, 4 de agosto de 2014

Xanana Gusmão reúne-se durante três dias com membros do governo timorense para debater remodelação

.

Díli, 03 ago (Lusa) - O primeiro-ministro de Timor-Leste, Xanana Gusmão, vai reunir-se entre segunda e quarta-feira com membros do Governo e diretores nacionais e gerais dos ministérios do país para debater uma remodelação no Executivo, informou hoje fonte governamental.

Segundo a mesma fonte, o encontro vai servir, também, para identificar desafios e encontrar soluções para o futuro do país.

O encontro ocorre depois de o Conselho Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT), partido presidido por Xanana Gusmão, ter estado reunido e recomendando uma remodelação governamental, bem como a permanência do atual primeiro-ministro no poder até ao final do mandato para fazer a transição política e de poder para a nova geração.

Xanana Gusmão, reeleito primeiro-ministro nas eleições legislativas de 2012, têm afirmado à imprensa a sua intenção de abandonar o cargo, mas hoje admitiu, num discurso proferido enquanto presidente do CNRT, ter decidido pela remodelação e não pela resignação.

Apesar da resolução aprovada pelo CNRT, caberá ao primeiro-ministro decidir o tempo necessário para a transição política e de poder para a nova geração.

O atual governo de Timor-Leste é composto por 55 elementos.

MSE // JLG

Lusa/Fim
,

Ministra das Finanças rejeita acusação “falsa e sem fundamento”

.

Lusa - 04 de agosto de 2014

A ministra das Finanças Emília Pires, considerou hoje "falsa e sem fundamento" a acusação deduzida contra si pelo Ministério Público de alegada gestão danosa e participação económica em negócio.
.
"No dia 25 de julho fui notificada da acusação deduzida contra mim pelo Ministério Público por dois crimes que não cometi. Rejeito veemente a acusação, que é falsa e não tem qualquer fundamento", afirmou Emília Pires, numa declaração à imprensa proferida em português e tétum.

Emília Pires ocupa a pasta das Finanças em Timor-Leste desde 2007, tendo sido reconduzida no cargo após as eleições legislativas de 2012.

"Toda a gente sabe que nos últimos anos, especialmente nos últimos dois anos, tendo sido alvo de uma campanha para destruir o meu nome, a minha reputação e o meu trabalho e consequentemente o próprio governo", afirmou Emília Pires.

Apesar de nunca ter feito declarações à imprensa sobre a investigação, a ministra das Finanças disse que decidiu falar porque quando foi notificada tomou conhecimento de "várias irregularidades graves no processo, algumas inconstitucionais".

"Em primeiro lugar, nunca fui interrogada, nunca tive oportunidade de apresentar a minha versão dos factos", afirmou, sublinhando que de acordo com o Código Penal o seu interrogatório é obrigatório.

"Assim, apenas foi apresentada ao tribunal uma parte da história, que não corresponde à realidade", afirmou.

Em segundo lugar, segundo a ministra, em novembro de 2013, apresentou um "incidente de suspeição contra um dos comissários adjuntos da Comissão Anticorrupção", responsável pela investigação do processo, devido à falta de imparcialidade e objetividade.

A ministra das Finanças esclareceu que decidiu apresentar um "incidente de suspeição" porque o comissário adjunto terá feito declarações públicas à comunicação social onde demonstrava "claramente" que já tinha "formado a sua convicção sobre o caso", apesar de ainda decorrer a fase de inquérito.

"Este caso foi enviado para o Ministério Público e, nessa altura, estava à espera que me chamassem, mas não o fizeram. E sem resolver primeiro o incidente de suspeição e me interrogarem acusaram-me. Isto é muito grave", salientou.

Emília Pires disse ainda esperar que o tribunal "lide com o processo de uma forma diferente, que respeite a lei e os direitos dos arguidos e faça justiça, sem ceder a pressões externas, política ou outras".

No final, a ministra pediu também à imprensa para acompanhar o processo e relatar a verdade, disponibilizando-se para transmitir informações sobre o andamento do processo.

Questionada pela agência Lusa se na sequência da acusação apresentou o pedido de demissão, a ministra afirmou que continua em funções.

"Os factos falam por si. Hoje dia 04 de agosto estou aqui. Há muitas especulações e rumores", sublinhou.
.

Gusmao opts to stay on as PM

.
Picture© Ted McDonnell 2012 — at Bidau, East Timor.

Ted McDonnell – The Australian - August 02, 2014 - Reprinted by permission of the author - Ted McDonnell* © The Australian © Ted McDonnell 

EAST Timorese Prime Minister Xanana Gusmao has been convinced to stay in office despite a letter linking him to the hospital-bed scandal that has rocked his government after his Finance Minister was indicted. 
 
Mr Gusmao fended off speculation he would resign at the CNRT party’s conference at the weekend and is now expected to retire in the coming months with two years left in his second term.

Mr Gusmao was convinced by fellow CNRT members not to resign immediately and he told the conference he would see through his plans to reshuffle his coalition cabinet and set in place a transition for his retirement.

It was unclear whether ­Finance Minister Emilia Pires would be part of Mr Gusmao’s new cabinet. Late last week, she and former vice-minister of health Madalena Hanjam were indicted by East Timor’s Public Prosecutor on allegations of abuse of power and corruption.

Ms Pires has been under investigation over allegations she awarded her husband’s company the $2.04 million contract to supply beds to Guido Valadares National Hospital.

She has denied involvement in the deal but did sign off on it on behalf of Mr Gusmao.

A letter obtained by The Australian, dated February 8, 2012, from Ms Pires to Ms Hanjam states: “Your request for funds under the contingency funds to purchase equipment has been approved by the Prime Minister.” The letter was signed by “Emilia Pires, Minister”.

Supporters of Ms Pires and Ms Hanjam claim the letter ­either proves their innocence or implicates Mr Gusmao.

Mr Gusmao, who personally appointed Ms Pires as Finance Minister, has constantly stated that the Anti-Corruption Commission (KAK) is wrong in its pursuit of graft allegations against his ministers.

Ms Pires’s husband, Warren Macleod, owner of Melbourne-based Mac’s Metalcraft and recipient of the hospital beds contract, has strongly defended his wife and his dealings with the East Timor government.

“The investigators are not as impartial in this case as they should be,” he told The ­Australian yesterday. He said he believed KAK was being used as a political weapon against Ms Pires and the government.

“There is a syndicate of corruption in the country,” he said, adding that the Prime Minister’s office was “infested with rats”.

Mr Macleod said that if he were called as a witness he would “absolutely” travel to East Timor to defend his wife and the hospital contract. “My wife has done nothing wrong and she is being targeted for her honesty. All the funds have been cleared by the PM for this contract,” he said.

It is likely parliament will soon lift immunity protection on Ms Pires and Ms Hanjam to allow a trial to proceed.

*Ted McDonnell is a senior journalist and an award winning photojournalist who has been writing on East Timor for over 30 years.
.

domingo, 3 de agosto de 2014

Aprovada remodelação governamental em Timor-Leste e permanência de Xanana Gusmão até 2017

.
Foto de, RTTL
Díli, 03 ago (Lusa) - O Conselho Nacional da Reconstrução de Timor-Leste (CNRT, no poder) aprovou hoje uma resolução que estabelece um período de transição para a saída do primeiro-ministro do país, Xanana Gusmão, e uma remodelação no atual governo.

"O partido recomendou que o primeiro-ministro chegue até ao final do mandato (2017) para preparar a nova geração e é preciso também remodelar o governo para responder às exigências", disse à agência Lusa no final do encontro o secretário-geral do partido, Dionísio Babo.

Segundo Dionísio Babo, a decisão sobre o tempo determinado para a transição política para a nova geração será, contudo, decidida pelo primeiro-ministro, que hoje afirmou, numa intervenção enquanto presidente do partido, ter decidido pela remodelação e não pela resignação.

Sobre a remodelação governamental, Dionísio Babo disse que foram feitas recomendações para a diminuição do tamanho do atual governo, que tem 55 membros, mas "cabe ao primeiro-ministro decidir".

Questionado sobre se a remodelação é para ser feita de imediato, o também ministro da Justiça afirmou que sim, porque é "preciso responder às exigências dos eleitores e da população em geral".

"Este governo é muito 'gordo' e não é muito eficaz por causa da burocracia e não está a responder efetivamente em termos de prestação de serviço ao povo", disse, acrescentando que alguns membros do governo têm "má imagem".

Desde final de 2012, Xanana Gusmão tem reafirmado a sua intenção de abandonar o cargo de primeiro-ministro.

Em julho, em entrevista à agência Lusa, o primeiro-ministro de Timor-Leste disse que vai sair do Governo para contribuir melhor para a construção do Estado, mas evitou avançar uma data precisa para a sua demissão.

Em 2012, Xanana Gusmão formou um governo de coligação com o Partido Democrático, liderado por Fernando La Sama de Araújo, atual vice-primeiro-ministro, e a Frente Mudança, chefiado pelo ministro dos Negócios Estrangeiros, José Luís Guterres.

Xanana Gusmão, de 68 anos, foi um dos líderes da luta contra a ocupação indonésia de Timor-Leste, entre 1975 e 1999, que culminou com a realização de um referendo a 30 de agosto de 1999, que determinou a independência do território.

A 20 de maio de 2002, dia da restauração da independência do país, tomou posse como Presidente. Em 2007, tomou posse como primeiro-ministro e em 2012 foi reconduzido no cargo.

MSE // JLG

Lusa/Fim
.

Xanana Gusmão dá sinal de aceitar transição política e remodelação governamental

.

Díli, 03 ago (Lusa) - O primeiro-ministro timorense, Xanana Gusmão, deu hoje sinais de aceitar um período de transição política para a nova geração e uma remodelação do Governo proposto pelo Conselho Nacional da Reconstrução de Timor-Leste (CNRT), partido que preside.

"Não decidi resignação, mas aceito remodelação", afirmou Xanana Gusmão, durante uma intervenção de quase duas horas na conferência extraordinária do CNRT, iniciada no sábado, para debater e decidir sobre a possível resignação do primeiro-ministro timorense.

Em declarações à agência Lusa, o secretário-geral do partido, Dionísio Babo, afirmou que o primeiro-ministro deu sinais de aceitar o período de transição e de uma remodelação governamental, mas, acrescentou, será "ele (Xanana Gusmão) que vai determinar" como.

"O CNRT vai apresentar estas resoluções, mas ele já deu sinal, ainda não deu uma decisão final", salientou.
.
O CNRT encontra-se agora reunido à porta fechada para debater e aprovar as duas resoluções.
.
Desde final de 2012, que Xanana Gusmão tem reafirmado a intenção de abandonar o cargo de primeiro-ministro.

Em julho, em entrevista à agência Lusa, o primeiro-ministro de Timor-Leste disse que vai sair do Governo para contribuir melhor para a construção do Estado, mas evitou avançar uma data precisa para a sua demissão.

O CNRT defende que seja criado um período de transição do poder para a nova geração e uma remodelação do Governo de coligação, composto por mais de 50 elementos.

Em 2012, Xanana Gusmão formou um Governo de coligação com o Partido Democrático, liderado por Fernando La Sama de Araújo, atual vice-primeiro-ministro, e a Frente Mudança, chefiado pelo ministro dos Negócios Estrangeiros, José Luís Guterres.

Xanana Gusmão, de 68 anos, foi um dos líderes da luta contra a ocupação indonésia de Timor-Leste, entre 1975 e 1999, que culminou com a realização de um referendo a 30 de agosto de 1999, que determinou a independência do território.

A 20 de maio de 2002, dia da restauração da independência do país, tomou posse como Presidente do país. Em 2007, tomou posse como primeiro-ministro e em 2012 foi reconduzido no cargo.

MSE // MSF 

Lusa/Fim
.

sábado, 2 de agosto de 2014

East Timor Finance Minister indicted on corruption charges - Gusmao set to resign as PM

.

Ted McDonnell – The Australian - August 02, 2014 - Reprinted by permission of the author - Ted McDonnell* © The Australian © Ted McDonnell
  
EAST  Timor’s two-year-old ­coalition government is in crisis with speculation Prime Minister Xanana Gusmao could resign this weekend following the indictment of the country’s Finance Minister Emilia Pires for alleged abuse of power and corruption. 
 
Sources close to Mr Gusmao told The Australian that he cleaned out his office yesterday and is expected to announce his decision to step down at his CNRT Party’s congress today or tomorrow. He had been expected to quit next month, half-way through his term.

Mr Gusmao’s support has collapsed in recent years after repeated scandals and allegations of corruption and nepotism against his senior ministers.

But the final blow for many came yesterday when Ms Pires, along with former vice-minister for health Madalene Hanjam, was accused by the Prosecutor General under East Timor’s Code of Criminal Procedure of abuse of power and corruption. Ms Hanjam was a member of Mr Gusmao’s first-term government.
.
MPs in East Timor have ­“immunity from prosecution” which must be removed by parliament before the courts can proceed with a trial. The two will appear in the Dili District Court at a date to be announced.

As reported in The Australian last month, Ms Pires has been under investigation by the Prosecutor-General and Anti-Corruption Commission (KAK) for awarding her husband Warren Macleod’s Melbourne-based business Mac’s Metalcraft the $2.04 million contract to supply beds to Guido Valadares National Hospital. 

She has consistently ­denied she was involved in the deal, but she signed off on the contract on behalf of Mr Gusmao.

Ms Pires’s husband told The Weekend Australian his wife ­“absolutely” denied any wrongdoing. “I never dealt with the Ministry of Finance. I have only ever dealt with the Ministry of Health,” Mr Macleod said.

Last month, President Taur Matan Ruak called on Mr Gusmao to sack Ms Pires. But Mr Gusmao has ignored the demand and consistently defended his minister, whom he personally ­appointed to the post. Ms Pires was not an elected minister.

Referring to the allegations, Mr Gusmao has told the East Timorese people that Ms Pires’s husband “did not need contracts with the government’’.

He recently ­attacked the anti-corruption commission, saying: “I warn KAK, you prepare for that. You are just looking for cigarette money.”

Both Ms Pires and Mr Gusmao have been under fire for mismanagement of East Timor’s finances, a situation that could result in the country’s $15 billion Petroleum Fund being empty within a ­decade.

*Ted McDonnell is a senior journalist and an award winning photojournalist who has been writing on East Timor for over 30 years.
.

Deskonfia Doutór Sona Mate Labarik

,

Timor Post - 01 Agostu 2014

Baucau -Iha Kuarta (30/7), Tribunál Distritál de Baucau bolu Dr.Filipe hosi Ospitál Referral Baucau hodi fó ninia testemuña iha Tribunál ba kazu omesídiu neglizénsia ne'ebé deskonfia komete hosi arguidu Infermeiru Alberto Fernandes.

Defeza arguidu hosi defensora públiku ba jornalista sira hatyete katak Dr.Filipe atu sai testumuña ba kazu deskonfia arguidu sona mate labarik idade 1 fulan 4 iha Subdistritu Ossu, Distritu Viqueque, 3 Novembru 2012.

"Ho razaun primeiru atu hatene lolos aimoruk ne'ebé hanesan arguidu uza deklara iha Tribunál ne'e impaktu ba vítima nia mate ka lae, maibé depois iha deklarasaun testemuña nia esplika no nia fori konkluzaun katak vítima mate la'os tanba aimoruk ne'e maibé antes ne'e nia moras seluk," dehan defensór Públiku Dr. Juvinal Y. Freitas ba jornalista Timor Post iha Tribunál Baucau, kuarta (30/7).

Nia dehan, tuir ninia hanoin, Tribunál bele absolve arguidu tanba la'os nia maka kauza vítima nia mate maibé impaktuhosi fatin seluk. Pur-ezemplu, doutor ida ne'ebé hanesan ba sona vítima primeira vez ho aimoruk ho ninia taka takaran ne'ebé hanesan maibé iha sona primeira vez la kauza vítima mate.

Juvinal esplika, tuir péritu nia liafuan, wainhira nia hetan pasiente ida hanesan ne'e iha primeira vez sona la afeta buat ruma iha nia órgaun, entaun nia garantia porsentu 99.90 sei pasa ho aimoruk ne'ebé hanesan no labarik konsege di'ak tiha.

Depois ikus mai vítima ne'e moras fila fali entaun nia inan aman fó konfiansa nafatin ba arguidu infermeiru ne'e hodi bolu nia ba sona segunda vez nian, maibé depois sona aimoruk ne'ebé hanesan liu tiha oras balun dehan konsege mate.

Hafoin labarik ne'e mate tiha maka vítima nia inan no amanhalo keixs ba iha ministériu públiku depois levanta mai to'o iha Tribunal. Antes ne'e, iha 25 de Abril, halo tiha ona alegasaun maibé Tribunál sei iha dúvida maka'as.

"Ohin (Kuarta-red), Tribunál bolu péritu ne'e (doutor Filipe) mai iha Tribunál hodi fó nia testemuña no deklarasaun kona-ba aimoruk, oin tolu ne'ebé arguido sona ba vítima.

Aimoruk hirak ne'e maka hanesan Xilomidren ho ninia takaran 0,5cc no B.complex ninia takaran 0,5cc," Juvenal tenik.

Maibé depois ita produsaun provas inklui Tribunál mós bolu tiha péritu, liu-liu ema ne'ebé iha koñesimentu di'ak liu konaba aimoruk ne'e dehan la'os aimoruk ne'e maka kaiza labarik ne'e nia mate.

Depois rona tiha deklarasaun hosi testemuña Dr. Filipe nu'udar ema péritu iha área saúde nian, parte Tribunál desidi adia sentensa ne'ebá ba iha 22 de Agostu 2014 tuku 9:30 OTL.

Kazu ho númeru 0503/2011, PDBAU, ho nia observasaun leitura sentensa ne'e prezidi hosi juis singular Dr. António Fonseca, Ministériu Públiku reprezenta hosi Dr. Pascasio da R. Alves oarte defeza hosi Defensoria Públiku, Dr. Juvinal Y. Freitas. (gut)
.

sexta-feira, 1 de agosto de 2014

Emília Pires Resignou - Xanana "limpou" o escritório e levou documentos importantes para casa

.

Timor Hau Nian Doben - 01 de agosto de 2014

Uma fonte próxima do governo que pediu o anonimato, disse ao Jornal Nacional Diário que a ministra das Finanças, Emília Pires, entregou a carta de resignação ao primeiro-ministro Xanana Gusmão e que a missiva vai ser processada no dia 22 de agosto.

De acordo com o matutino, desde de ontem que Emília Pires deixou de exercer as suas funções. As razões apresentadas para a sua resignação são ainda desconhecidas.

A ministra das Finanças, foi há uns dias constituída arguida num processo de alegada corrupção e abuso de poder. Emília Pires alegadamente aprovou um pagamento, para o fornecimento de camas para o Hospital Nacional Guido Valadares, a uma empresa da qual o seu marido, Warren McLeod, é proprietário.

Existem suspeitas de que o primeiro-ministro Xanana Gusmão possa também resignar neste fim de semana.

Uma fonte "importante" do Palácio do Governo informou ao referido jornal que Gusmão começou a arrumar o seu escritório no Palácio do Governo e levou documentos importantes para a sua residência em Lecidere.

"O primeiro-ministro Xanana Gusmão anteontem tirou todos os seus documentos importantes e levou para a sua residência em Lecidere", disse.

Amanhã e domingo o Congresso Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT) vai-se reunir e ouvir a decisão de Xanana Gusmão, no caso do chefe do governo resignar, o partido vai tentar encontrar quem o substitua.

O CNRT já disse que não aceita que o próximo primeiro-ministro venha da Fretilin, Partido Democrático ou outro, porque foi o partido de Xanana Gusmão que ganhou as eleições em 2012.

Xanana Gusmão anunciou publicamente a sua decisão de querer resignar no inicio do ano e disse que iria demitir-se após a cimeira de Díli.
.

MP Besik Finaliza Kazu Mauk Moruk

,

Timor Post - 01 Agostu 2014

Díli - Prokuradór Jerál da Repúblika (PJR), José da Costa Ximenes informa katak, oras ne'e Ministeriu Publiku (MP) besik finaliza ona estuda kazu grupu Konselu Revolusaun Maubere (KRM), ne'ebé lidera hosi eis gerileiru Paulino Gama alias Mauk Moruk.

Tribunál Distritál Díli iha Sábadu (15/03/2014) deside aplika pena prizaun preventiva ba suspeitu aktuál Koordenadór Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) Paulino Gama "Mauk Moruk" ho komandante Labarik.

Maske la fó data fiksu PJR José Ximenes dehan katak prosesu grupu KRM, Ministériu Publiku (MP) presiza tempu fulan 6 to'o tinan ida atu estuda evidensia sira ne'ebé polísia rekolla, hafoin bele halo akuzasaun tuir lei.

"Prosesu estudu kazu Mauk Moruk la'o hela, Hein de'it besik finaliza ona," Procuradór Jerál Repúblika, José Costa Ximenes hatán ba jornalista sira iha Salaun Delta Nova, Díli, Kinta (31/7).

Tuir lei, aplikasaun pena prizaun preventiva fulan neen, másimu tinan ida. Agora besik fulan haat ho balun ona Mauk Moruk hela iha prizaun Bekora hodu hein rezultadu investigasaun hosi Ministériu Públiku.

Portantu, Tribunal aplika pena prizaun preventivu ba suspeitu na'in rua involve diretamente iha krime uzu uniforme públiku ne'ebé previstu tuir lei Kódigu Prosesu Penál artigu 188, 194, 195 no 202.

Entretantu, Jurista Manuel Tilman konsidera Paulino Gama Mauk Moruk to'o oras ne'e la'os kondenadu, tanba seidauk hetan desizaun tránzitu injulgadu hosi tribunál.

Tilman esplika, tuir Konstituisaun RDTL katak, ema ida bele hetan kondenasaun kuandu iha ona sentensa liu tiha ona sentensa tranzitadu injulgadu. Kuandu hanesan ne'e maka Mauk Moruk ne'e kondenadu tiha ona, maibé oras ne'e dadauk bolu dehan prizaun preventiva de'it atu fasilita prosesu investigasaun. Signifika kuandu polísia sira atu halo investigasaun la presiza lakon tempu ba buka iha Baucau ne'ebá, maibé ba de'it prizaun Becora.

"Razaun aplika prizaun preventiva ba ema ruma, tanba ita tauk ema ne'e halai ba fatin seluk no mós labele provoka povu atu bele halo revolusaun," hatete Manuel Tilman ba Timor Post iha nia serbisu fatin.

Nia hatutan, atu liberta Mauk Moruk hosi prizaun preventiva ne'e depende ba nia advogado rasik atu oinsá bele esplika ba Tribunál katak, nia kliente sei la halo tan ona revolusaun, nasaun kalma tiha ona no sei la halai ba rai liur.

"Entaun bele aplika de'it Termo Identidade de Rezidénsia (TIR) ba nia hanesan Angela Freitas no António Aítahan Matak hodi hein halo julgamentu ba sira katak kulpadu ka la'e," Tilman esplika. (gim)
.

Xanana- Alkatiri Enkontru Subar

.

Timor Post - 01 Agostu 2014

Díli - Molok konferénsia extra-ordináriu Partidu Congressu Nasionál Rekonstrusaun Timor (CNRT) realiza, Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Gusmão ho eis PM, Mari Alkatiri hala'o enkontru segredo iha nia rezidénsia Lecidere, Kinta (31/7). Enkontru segredu ne'e hala'o tuku 9:00 to'o 11:00.

Hafoin remata enkontru PM Xanana fila ba servisu fatin Palásiu Governu, no eis PM, Mari Alkatiri fila ba servisu fatin eskrit´riu Zona Especial Ekonómia Sosiál Merkadu (ZEESM) iha Timor Plaza.

Entretantu, eis PM ne'e rejeita atu fó informasaun sobre diskusaun ne'ebé halo.

"Ami na'in rua diskute kona-ba projetu Oe-Cusse, inklui serbisu sira iha nasionál, tanba Oe-Cusse mós programa nasionál ida.Konferénsia CNRT ne'e konferénsia partidu seluk, FRETILIn la-hetan konvite, ami la-hafuhu festa. Kona-ba planu rejignasaun Xanana nian ami la-ko'alia ne'e depende ba katuas Xanana, Rejigna ka la-rejigna tenke tetu didi'ak ba nesesidades nasaun nian," Mari esplika ba jornalista sira iha Timor Plaza, Kinta (3177).

Tuir informasaun ne'ebe Timor Post rekolla, lider nain rua ne'e deside PM Xanana Gusmão rejignasaun molok realiza konferénsia extra ordináriu partidu CNRT nian iha Sentru Konvensaun Díli ne'ebé sei akontese iha loron 2 to'o 3 fulan Agostu tinan ne'e.

Maibé, Kay Rala Xanana Gusmão atu rejigna-án depende ba konfrensia partidu CNRT nian.

Antes ne'e, Prezidente Partidu CNRT, Xanana Gusmão, deklara ona nia planu rezignasaun hosi kargu PM iha fatin públiku, Sentru Konvensaun Díli no fatin ne'ebé sagradu tebes, iha Parlamentu Nasional no Palasiu Prezidensiál Nicolau Lobato.

Eis Komandante luta ne'e deklara sei hato'o nia rezignasaun hafoin simeira Comunidade Paíse da Língua Portuguesa (CPLP), ne'ebé Timor-Leste sei lidera tinan rua nia laran.

"Hau nia rezignasaun sei fó sai depois simeira CPLP ne'e remata," Xanana hatete ba jornalistas sira.

Tuir Xanana, rejignasaun ne'e hodi bele simu kargu todan ne'e atu bele brani infrenta rezolve problema nasaun nian.

Desizaun ne'e rasik Xanana informa ona ba Prezidente Repúblika, Taur Matan Ruak, eis PM Mari Alkatiri, eis Prezidente Parlamentu Nasionál, Francisco Guterres Lu-Olo, eis Prezidente, José Ramos Horta no publiku sira,

Ho informasaun ne'ebé hato'o eis Prezidente Repúblika, José Ramos Horta hahu fihir ona jerasaun foun ne'ebé tama iha kategoria atu ka'er ukun.

Figura ne'ebé Horta fihir mak Fernando La-Sama de Araújo, eis ministru Saúde, Rui Maria Araújo. (vas)
.

Emilia Ofisialmente Rezigna-an

.

Jornal Nacional Diário - 1 Agostu 2014

Rezignasaun Ministra Finansas (MF) Emilia Pires, ne’ebé mak durante ne’e sai mós debate públiku ne’e, la’os deit ona hela ba ipóteza, maibé tau duni iha prátika.

Fonte konfirmadu iha estrutura V Governu Konstitusionál ne’ebé lakohi públika ninia identidade ba públiku, Kinta feira (31/07), ba Jornal Nacional Diário informa katak, Ministra Emilia Pires ne’ebé mak kaer xave gaveta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) desde IV governu konstitusionál to’o mai V governu ne’ebé la’o ona ba tinan tolu ne’e, ofisialmente entrega ona ninia karta rezignasaun ba Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palácio Governu.

Ho ida ne’e hahú Kinta feira (31/07/2014), Ministra Finansas Emilia Pires komesa lahala’o ona nia funsaun hanesan Ministra Finansas. No komesa loron ne’e kedas Emilia Pires laativu ona iha servisu.

Maske Emilia Pires hatama ona ninia karta rezignasaun, maibé seidauk hatene motivu saida maka Emilia Pires atu rezigna-an.

Nune’e mós karta rezignasaun ne’e PM simu tiha ona maibé seidauk prosesa no tuir informasaun husi fonte konfirmadu iha Governu ne’e dehan katak, karta rezignasaun Emilia Pires ne’e sei prosesa iha 22 Agostu 2014.

Antes ne’e mosu ona imprensaun no komentárius lubuk ida ona mak mosu iha públiku katak, Ministra Emilia Pires hatudu kedas sinal rezignasaun ne’e iha momentu debate Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2014, iha fulan Janeiru liu ba ho Emilia Pires nia aujensia iha debate ba OJE.

Alénde ne’e opiniaun públiku balun mós hateten katak, Emilia Pires hakrak rezigna-an tanba hetan presaun psikolojia no ninia kondisaun saude mak lapermite atu kontinua asume pasta Ministra Finansa.

I antes ne’e polítiku balun mós fó sira nia komentáriu katak, rezignasaun Ministra Finansa Emilia Pires nian, inklui Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão koalia ona iha Bloku Koligasaun maibé seidauk tau ba iha serteza.

Nune’e mós kuandu issu konaba rezignasaun PM no membrus Governu balun la’o namanas iha públiku, Partidu Demokrátiku (PD) nia membrus polítiku iha Parlamentu deklara ona katak, PD prontu atu asume pasta sira iha estrutura Governu nian, liu-liu mós pasta Primeiru Ministru (PM).

Deputada Maria Loudes Bessa kualidade hanesan Xefi bankada Partidu Demokrátiku (PD) antes ne’e hateten katak, issu kona ba rezignasaun membru governu PD mós rona ona, maibé ne’e normal akontese, importante mak fatin ne’ebé labele atu subtitui hanesan fatin ba Primeiru Ministru nian mak sai problema.

“Iha ema (membru Governu) mak hakarak atu rezigna-an, sei iha ema seluk atu halo fali servisu ne’e,” nia hateten.

Nune’e, nia dehan, PD rasik prontu atu subtitui kuandu iha duni membru governu balun rezigna-an, tanba prinsípiu PD nian mak hateten ba nesesidade povu no estadu.

Nune’e mós deputadu bankada CNRT, kualidade Vise Prezidenti Parlamentu Nasionál (VPPN), Aderito Hugo da Costa mós hateten katak, iha duni membru governu balun mak atu sai, maibé seidauk iha justifikasaun loloos, sé mak atu rezigna-an.

Maibé nia dehan, karik iha duni membru governu balun hakarak rezigna-an ne’e hatudu sinal pozitivu, tanba sidadaun Timor ida hetan konfiansa atu kaer kargu ida, maibé depois senti labele konsentra liu ba servisu estadu nian husu atu sai.

“Di’ak liu tan karik rezigna-an ne’e tanba rekoñese nia inkapasidade, ne’e sinál di’ak ba kargu polítiku hotu-hotu atu sé mak laiha kapasidade ka laiha tempu atu fokus ba ninia kargu di’ak liu nia sai,” dehan Aderito Hugo da Costa, iha fulan Janeiru liu ba.

Antes ne’e mós eis Primeiru Ministru (Ex-PM), aktual Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN, Mari Bim Amude Alkatiri hateten katak, Partidu FRETILIN lakohi hatama nia kanoru tohar iha problema governu, tanba FRETILIN latama iha Governu.

Tuir informasaun ne’ebé mós fó sai husi ofisiál balun iha Governu hateten katak, depois Emilia Pires entrega karta rezignasaun ba Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, iha dia seguinte PM Xanana mós hahú halot ninia sasan iha Palácio Governu.ixo
,