quinta-feira, 9 de abril de 2015

Polícia ameaçou dar tiros aos jornalistas, esbofeteia grávida e desloca pé de uma mulher

.

Timor Hau Nian Doben - 09 de abril de 2015

Segundo fontes do Timor Hau Nian Doben em Laga, o Batalhão da Ordem Pública (BOP) ameaçou  tiros ontem aos jornalistas em Laga, que estavam a fazer a cobertura dos acontecimentos.

"A polícia ameaçou atirar tiros aos jornalistas que estavam a cobrir os acontecimentos aqui em Laga e tirou a carteira profissional de alguns", disse.

Outra fonte e membro deste blogue afirmou através de uma mensagem que existem alegações de que a polícia empurrou e  maltratou duas mulheres, entre elas uma grávida.

"Mana, eu acabei de ouvir que a polícia atirou (empurrou) uma mana (senhora) que se chama Joana e empurrou de tal maneira que o pé deslocou, deu ainda bofetadas numa mulher grávida", declarou.

 Uma jurista conceituada, amiga deste blogue e conhecedora dos assuntos de Timor-Leste, que está a acompanhar o caso das violações dos Direitos Humanos em Laga disse:

"Mas essa gente não pára pois não? São uns criminosos. É visceral", exclamou horrorizada a doutora.

Existem ainda alegações de que a Policia Nacional de Timor-Leste (PNTL) e a Força de Defesa timorense (F-FDTL) estão a preparar material bélico para "regar" contra a população.

"A PNTL e a F-FDTL estão a montar metralhadoras, morteiros e canhões numa montanha que se chama Totorae e depois vão "regar" para onde está a população", disse aterrorizado um membro deste blogue, há minutos.

"Estas informações estão todas certas, a minha gente em Baucau confirma o que estás a dizer, o povo inocente é que está a pagar a frustração da polícia não conseguir cumprir esta resolução criminosa do governo. Isto são manobras de diversão do governo, para desviar as atenções do Orçamento Retificativo que foi aprovado por unanimidade e já sabemos que o povo não vai beneficiar destes milhões, que eles mais uma vez roubaram. Não te fies no Rui Araújo, ele não passa de uma marioneta do Xanana", disse um veterano, Oan Kiak, ao Timor Hau Nian Doben.
 .

POLISIA TIRU MATE JOVEN IDA IHA LAGA

.

Timor Hau Nian Doben - 09 de abril 2015

Tuir informasaun Timor Hau Nian Doben simu foin lalais hosi fonte ida iha Baucau, nia alega  katak polisia tiru mate joven ida horseik, iha Boleha, area Laga, distritu Baucau.

"Polisia tiru joven ida horiseik iha fatin Boleha, area Laga, joven nia naran Izidu", fonte refere haktuir.

"To'o agora seidauk hasai mate isin tamba monu tama ba rai kuak mota, fatin Boleha iha Laga area", dehan tan.

Tuir informasaun balun ke blogue ida ne'e hetan, populasaun iha area Laga, Kelikai no Baguia moris loron-kalan ho tauk no paniku tanba polisia ninia hahalok.

Tuir señor ida ke dada lia ho Timor Hau Nian Doben ohin dader, nia dehan:

""Ami tauk no trauma tanba polisia loron-kalan sira halo intimidasaun ba povu tanba sira hanoin ami subar Mauk Moruk no ninia membru sira. Ami tauk sira oho ami. Boot sira mak halo konflitu no ami povu kiik mak lori todan", dehan señor ba Timor Hau Nian Doben.

"Ami husu ba governu no polisia hodi rezolve kazu ne'e lalais, ami lakohi terus tan. Ami mos husu ba BOP hodi hapara sira hahalok aat hasoru povu inosenti. Tanba sa mak ami mak lori todan?", nia remata.
.

Lere Anan Timor koalia lia loos - F-FDTL la tiru malu ho KRM

.

Timor Hau Nian Doben - 09 de abril de 2015

Tuir informasaun Timor Hau Nian Doben hetan hosi membru Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) ida,  Chefe Estado-Maior das Forças de Defesa de Timor-Leste (F-FDTL), Major-General Lere Anan Timur koalia lia loos kona ba tiru malu iha Laga, Baucau.

Iha entrevista ida ho media Timor-Leste nian, Lere Anan Timor haktuir katak "rezeita katak membru F-FDTL tiru malu ho grupu Revolusionariu Maubere horsehik iha aldeia Selegua, suku Sagadate, administrative Laga, munisipiu Baucau".

Tuir ami nia fontes, polisia mak tiru malu duni ho KRM membrus sira, laos F-FDTL.

"Lere rejeita membru F-FDTL tiru malu ho KRM, ne'e loos duni tanba membru polisia maka tiru laos F-FDTL. Konflitu ne'e ke polisia halo laos de'it ba membru KRM nian, maibe hasoru mos populasaun baibain ka inosente", dehan membru ida hosi KRM ba Timor Hau Nian Doben foin lalais.

Ema ida mate no balun kanek todan iha konfrontus  ke hahu loron rua liu ba, ho polisia no membrus KRM nian, iha distritu Baucau. Joven nain tolu hetan tiru husi Batalhaun Orden Publika sesta-feira liu ba no rezultadu mak joven sira ne'e kanek todan, no tenke halo operasaun iha Ospital Baucau hodi hasai kilat musan.

Tuir sasin hosi populasaun  ida ke koalia ho Timor Hau Nia Doben, povu inosente sente trauma no tauk tanba membru polisia balun halo intimidasaun ba povu tanba deskonfia de'it ke sira subar lider KRM, Mauk Moruk, ka ninia membrus.

"Ami tauk no trauma tanba polisia loron-kalan sira halo intimidasaun ba povu tanba sira hanoin ami subar Mauk Moruk no ninia membru sira. Ami tauk sira oho ami. Boot sira mak halo konflitu no ami povu kiik mak lori todan", dehan señor ida ba Timor Hau Nian Doben.

"Ami husu ba governu no polisia hodi rezolve kazu ne'e lalais, ami lakohi terus tan. Ami mos husu ba BOP hodi hapara sira hahalok aat hasoru povu inosenti. Tanba sa mak ami mak lori todan?", nia remata.
.

quarta-feira, 8 de abril de 2015

Um morto e vários feridos nos confrontos entre polícia e membros do CRM em Baucau

.

Timor Hau Nian Doben - 08 de abril de 2015

Um morto e vários feridos em estado grave é o balanço dos confrontos de ontem, em Baucau, entre as forças de segurança e os membros do Conselho de Revolução Maubere (CRM), chefiado pelo antigo comandante das Falintil, Mauk Moruk.

"Alguns polícias foram feridos na sequência do ataque que efetuaram contra nós e estão neste momento no hospital de Baucau, eles é que nos atacaram e ontem durante quatro horas estiveram aos tiros", disse um membro do CRM ao Timor Hau Nian Doben, há minutos.

"Morreu também um membro do CRM, está agora no hospital de Laga", afirmou a mesma fonte.

Uma outra fonte deste blogue que se encontra em Laga disse há umas horas que o hospital de Laga está cercado por membros da Força de Defesa de Timor-Leste, e não é permitida a entrada nesta unidade hospitalar.

"Mana, eu fui até o hospital de Laga para ver o que se passava mas está cheio de agentes da F-FDTL e eles não me deixaram entrar no hospital", afirmou.

Enquanto escrevíamos esta notícia recebemos um "SMS" a informar que o ex-comandante das Falintil, Cornélio Gama, mais conhecido por L7, foi atacado em Baucau (na parte antiga) pelo Batalhão de Ordem Pública (BOP) e que os membros desta força de segurança encostaram uma arma contra L7.

"Polícias da BOP atacaram o katuas L7 e encostaram uma arma contra o katuas, na parte antiga de Baucau", diz o "SMS".

O Timor Hau Nian Doben está a acompanhar de perto a situação em Baucau, temos acesso a várias fontes nos locais de conflito, e faremos as devidas atualizações à medida que nos surjam informações pertinentes.

Katuas - Pessoa idosa do sexo masculino, ancião.
.

Membro da F-FDTL suicidou-se com um tiro em Metinaro - Confrontos em Baucau resultam em feridos graves

.

Timor Hau Nian Doben- 08 de abril de 2015

De acordo com fontes deste blogue, um membro da Força de Defesa de Timor-Leste (F- FDTL), João Xavier, de Laga, distrito de Baucau, suicidou-se com um tiro, hoje de manhã, cerca das oito horas locais, em Metinaro.

"Um membro das F-FDTL, João, suicidou-se a tiro esta manhã, em Metinaro", disse.

Uma outra fonte do Timor Hau Nian Doben próxima a João Xavier afirmou que o homem que se suicidou sofria de perturbações mentais e bebia muito".

"Chama-se João, ele suicidou-se com um tiro hoje de manhã, dentro de um contentor, em Metinaro, sofria de perturbações mentais e bebia muito, uma vez bebeu tanto que partiu o pé ", afirmou.

Segundo um veterano, a F-FDTL e a Polícia Nacional de Timor-Leste estão repletas de pessoas que não têm capacidade para o trabalho requerido e por isso acontecem "estas coisas".

"O processo de recrutamento é duvidoso, muitos pensam que entrar para estas instituições é como nos filmes de cowboys, não estão minimamente preparados em termos psicológicos para trabalharem ali e defenderem o povo ou o país. Muitos em vez de protegerem o país e o povo fazem o contrario, assustam o povo e envergonham apenas a nação", disse.

O Timor Hau Nian Doben recebeu ainda notícias de que houve confrontos ontem, entre a polícia e membros do Conselho de Revolução Maubere, liderado por Mauk Moruk,  tendo resultado em feridos graves de ambos os lados, havendo relatos de que quatro polícias estão gravemente feridos no hospital de Baucau.

Este blogue falou com o porta-voz do Conselho de Revolução Maubere, Xabilako, e este disse que, "respondemos aos ataques deles, foi em defesa, eles atacaram primeiro".

"Nós respondemos aos ataques deles. A polícia começou aos tiros na área de Laga, Baguia e Quelicai e nós estamos desarmados. O Chefe de Estado disse que não pode haver tiros e o Lere também disse que só podem disparar tiros com uma razão. Eu pergunto, porquê que a polícia esteve aos tiros ontem, durante quase quatro horas?", declarou.

"O povo está assustado e traumatizado com o barulho das armas e dos tiros", terminou Xabilako. 

"A situação está quente em Baucau, vamos lá ver se eles não fazem a vontade de muitos e matam o pai Mauk Moruk, há muitos que o querem ver morto, mas os nossos "matebians" são mais fortes do que eles e não vão permitir que outra vez a  justiça não seja feita," acabou de dizer um veterano, Oan Kiak, ao Timor Hau Nian Doben.

Na semana passada três jovens foram feridos a tiro, por membros da polícia que pertencem ao Batalhão de Ordem Pública, em Baucau Vila.
.

terça-feira, 7 de abril de 2015

XANANA GUSMÃO MANDOU MATAR OS 11 DE TIMOR?

.

06 de abril de 2015 - EXCLUSIVO - Por Ted McDonnell -Ted McDonnell - Tradução de Timor Hau Nian Doben

Em 1985 nas montanhas de Timor-Leste, 11 Comandantes foram alegadamente condenados a serem mortos por um companheiro, Comandante também.

As mortes dos 11 de Timor são tão significativas para Timor-Leste como os 5 assassinatos de Balibo pelos indonésios para a Austrália, no entanto, o medo de represálias deteve muitos dos ex-Comandantes de revelarem a verdade. Agora, nos últimos anos das suas vidas, uma série de comandantes respeitados das Falintil acreditam que a verdade deve ser revelada.

Esses assassinatos "não falados" cometidos nas montanhas de Timor-Leste durante a luta contra os indonésios, foram todos sobre o poder e o debate em curso entre Comandantes das Falintil sobre a ética política, porém, acabaram em assassinatos ou homicídios de 11 Comandantes em 1985.

Os timorenses durante quase 30 anos tiveram muito medo de falar sobre esses crimes horríveis contra a sua própria gente, por medo de represálias. Os homens que foram encomendados para serem mortos por um comandante companheiro nas montanhas de Timor Leste foram:

Aquiles;
Fonsiano;
Fernando Sousa;
Rodak;
 Sabalae;
Conis Santana;
Derek Maulelak;
 Bendito Mauselon;
Oka;
Kilik;
David Alex Daitula.

Cada um desses homens estavam comprometidos, eles e as suas famílias  na luta contra o regime assassino indonésio que invadiu o seu país em 1975, mas cada um destes 11, foram assassinados pelos seus próprios irmãos timorenses. Estes homens foram mortos em vários locais de Timor-Leste. Seis foram mortos nos distritos Ossu e Viqueque; três no distrito de Baucau e dois em Lospalos. Apenas os comandantes que testemunharam sabem quem deu as ordens para estes homens serem assassinados a sangue frio.
.
Alguns decidiram falar, pois, devido à sua idade temem que esses assassinatos fiquem impunes. Cada um desses antigos comandantes foi entrevistado separadamente, em momentos diferentes e em locais diferentes. Estas entrevistas foram todas gravadas. Cada um dos antigos Comandantes nomeou a mesma pessoa que ordenou as mortes. O autor e seus capangas tem estado em liberdade há quase 30 anos. Alguns ascenderam a posições de topo na sociedade Timorense; alguns literalmente desapareceram, acredita-se que tenham sido assassinados também. Os três ex-comandantes das Falintil que foram entrevistados cada um alega e confirma que a ordem para matar os 11 de Timor, foi dada pelo antigo primeiro-ministro Xanana Gusmão.

Os antigos Comandantes disseram que no inicio dos anos 80 e encaminhando aos acontecimentos de 1985 que havia uma luta de poder dentro das Falintil. De acordo com cada um dos ex-Comandantes entrevistados um "muito mais jovem Xanana Gusmão queria o poder absoluto das Falintil e discordou com as tendências politicas dos seus companheiros comandantes". Os comandantes alegaram que Gusmão "deu ordens" para matar os 11 de Timor em 1985.

Cada um dos antigos comandantes reafirmou que Gusmão esteve por trás dos assassinatos. Cada uma das histórias coincide uma com a outra.
.
A história dos 11 de Timor vem num momento em que os holofotes estão resolutamente virados para as palhaçadas do agora ex-primeiro-ministro e os seus jogos de poder.

Há muito tempo que existem denúncias de que Gusmão também esteve por trás da tentativa de assassinato do antigo Presidente da República, José Ramos-Horta, e do homicídio de Alfredo Reinado.

As tentativas de entrevistar as pessoas chave que estiveram envolvidas na conspiração dos assassinatos em 2008 foram recusadas.
.
­Reinado foi morto supostamente por um membro da Força de Defesa de Timor-Leste, quando se encontrava com os outros "rebeldes" dentro da casa do ex-Presidente. No entanto, o relatório do médico legista revelou que Reinado foi baleado à queima-roupa, na parte de trás da cabeça.

Um relatório da autópsia indicou que Reinado morreu depois de ser baleado no olho à queima-roupa.

De acordo com um perito em medicina legal consultado pelo jornal "The Australian", a conclusão da autópsia do "queimado - escurecimento da pele ao redor" para cada uma das quatro feridas de Reinado (olhos, peito, pescoço e mão) significam que ele deve ter levado um tiro a uma distância de menos de 30 centímetros. O relatório sobre o colega de Reinado, Leopoldino Exposto, revelou que ele foi morto com um único tiro na parte de trás da cabeça, também por uma "espingarda de alta velocidade disparada a curta distância".

É também alegado que Reinado foi convidado por Xanana Gusmão para uma reunião de paz em Dili e que Reinado e um cúmplice foram vitimas de uma armadilha, e assassinados por "pessoas desconhecidas".

Cópias da carta assinada por Gusmão está agora em várias mãos seguras e será revelada num inquérito judicial. Muito poucas pessoas em Timor Leste gostam de falar sobre esses três acontecimentos. Elas têm medo da segurança das suas famílias e temem pelas suas próprias vidas.
.
Contudo, certamente que chegou o momento para o Presidente Taur Matan Ruak, que sabe a verdade dos factos dos assassinatos dos 11 de Timor, e o que se passou nas montanhas durante a luta contra os indonésios; o Presidente da República sabe a verdade por trás da tentativa de assassinato de Ramos-Horta, assim como os assassinatos a sangue frio de Reinado e Exposto, e deveria abrir um inquérito judicial para cada um desses eventos assassinos.
.
É também necessário que o novo primeiro-ministro, Dr. Rui Maria de Araújo,  intime o mesmo inquérito. Assassinato é assassinato é assassinato. Os 5 de Balibó nunca receberam a verdadeira justiça que mereciam, mas é hora da justiça se fazer para os 11 de Timor, agora que Timor-Leste é livre e pacífico.
.

Did Xanana Gusmao order the murder of the Timor 11?

.

April 06, 2015 - EXCLUSIVE - By Ted McDonnell -Ted McDonnell

In 1985 in the jungles of Timor Leste 11 Falintil Commanders were allegedly ordered to be killed by a fellow Commander.

The deaths of the Timor 11 is as significant to Timor Leste as the Balibo 5 murders by the Indonesians to Australia, however, fear of reprisals has stopped many former commanders revealing the truth. Now in their latter years a number of respected Falintil commanders believe the truth must be revealed.

These "unspoken" murders committed in the jungles of Timor Leste during the fight against the Indonesians were all about power and the ongoing debate between Falintil Commanders over political ethos but they ended in a series of assassinations or murders of 11 Commanders in 1985. The Timorese have for almost 30 years been too scared to talk about these horrific crimes against their own for fear of reprisals.

The men who were ordered to be killed by a fellow commander in the jungles of Timor Leste were:

Aquilis; 
Fonsiano; 
Fernando Sousa; 
Rodak; 
Sabalae; 
Conis Santana; 
Derek Maulelak; 
Bendito Mauselon; 
Oka; 
Kilik; 
David Alex Daitula.

Each of these men committed themselves and their families to fight against murderous Indonesian regime who invaded their country in 1975, but each of the 11 were murdered by their own Timorese brothers.

These men were killed in various locations in Timor Leste. Six were killed in the Ossu and Viqueque districts; three in the Bacau district and two in Lospalos.

Only the commanders, who witnessed know who gave the orders for the cold blooded killings of these men. Some have decided to come forth due to their age and fear that these murders would go unpunished.

Each of these former commanders were interviewed separately, at a different time and different location. All the interviews were recorded. Each of the former commanders name the same person who ordered the killings.

The perpetrator and his henchmen have gone free for almost 30 years. Some have reached high positions in Timor Leste society; some have literally disappeared believed murdered as well.

The three former Faltinil commanders interviewed each alleged and have confirmed that the orders to kill the Timor 11 allegedly came from former Prime Minister Xanana Gusmao.

The former commanders said that during the early 80s and leading up to the events of 1985 there was a power struggle within Timor Leste’s Falintil. According to each former commander interviewed a 'much younger Xanana Gusmao wanted absolute control of Falintil and disagreed with the political leanings of many of his fellow commanders'. The commanders allege Gusmao “gave the order” to kill the Timor 11 in 1985.

Each of the former commanders reaffirmed the allegation that Gusmao was behind the murders. Each of their stories match.

The Timor 11’s story comes at a time when the spotlight is firmly on the antics of the now former Prime Minister and his power games.

There have long been allegations that Gusmao was also behind the attempted assassination of former President Jose Ramos Horta and the murder of Alfredo Reinado.

Attempts to interview those key players involved in the 2008 assassination plot declined interview requests.
Reinado was killed supposedly by a member of the Timor Leste Defence Force when found with other 'rebels' within the former President's compound. However, a coroner’s report reveal that Reinado was shot at close range in the back of the head. An autopsy report indicated that Reinado died after being shot through the eye at near point-blank range.

According to a forensic expert consulted by The Australian newspaper, the autopsy’s finding of “burning/blackening of the surrounding skin” to each of Reinado’s four wounds (to the eye, chest, neck, and hand) means that he must have been shot from a range of less than 30 centimetres. The report on Reinado’s colleague Leopoldino Exposto found that he was killed by a single gunshot to the back of the head, also by a “high-velocity rifle fired at close range”.

It is also allege that Reinado was invited by Xanana Gusmao for a peace meeting in Dili and that Reinado and an accomplice were setup and murdered by "persons unknown".

Copies of the letter signed by Gusmao are now in several safe hands and would be brought forward at a judicial inquiry. Very few people in Timor Leste like talking about these three events. They are scared for their families’ safety and their own lives.

However, surely the time has come for the President Taur Matan Ruak, who knows the true facts surrounding the murders of the Timor 11, and what went on in the jungles during the struggle against the Indonesians; who knows the truth behind the attempted assassination of Ramos Horta, as well as the cold blooded killing of Reinado and Exposto, should call for a judicial inquiry into each of these murderous events.

It is also necessary for the new Prime Minister Dr Rui Maria de Araújo to call for the same inquiry. Murder is murder is murder. The Balibo 5 never received the true justice they deserved, but it is about time justice came for the Timor 11 now that Timor Leste is free and peaceful.
,

Luso-timorense condenada a quatro anos de cadeia por participação económica

.

Díli, 06 abr (Lusa) - A ex-diretora luso-timorense de Acreditação e Administração Escolar do Ministério da Educação de Timor-Leste Idalina Freitas foi condenada a quatro anos de prisão efetiva pelo crime de participação económica em negócio, segundo fontes judiciais.

As fontes ouvidas pela Lusa explicaram que a decisão judicial definitiva foi tomada, depois de uma sentença do Tribunal de Recurso, no final de março, e que Idalina Freitas está já a cumprir pena na cadeia de mulheres em Gleno, Ermera, a sul de Díli.

Em causa está um processo de aprovisionamento que remonta a 2009, altura em que Idalina Freitas, irmã do ex-ministro da Educação Câncio Freitas, era diretora de Acreditação e Administração Escolar.
.
Trata-se, segundo as fontes judiciais, de um caso de benefício económico num negócio de cerca de 50 mil dólares de aprovisionamento para serviços desta direção do Ministério da Educação.

Fontes judiciais explicaram à Lusa que Idalina Freitas estava a residir nos últimos tempos em Portugal, tendo regressado a Díli para ouvir a sentença que transitou em julgado e confirmou a sua pena.

ASP // VM
Lusa/Fim
.

segunda-feira, 6 de abril de 2015

Uma longa procissão no último adeus ao 'bispo dos jovens' em Díli

.
Foto de, Gabinete do Primeiro-Ministro.
 Díli, 06 abr (Lusa) - Milhares de timorenses, de várias paróquias do país, juntaram-se hoje para o último adeus ao ex-bispo de Díli Alberto Ricardo da Silva, com flores coloridas, cânticos e orações, numa longa procissão até ao cemitério de Maloa, no sul da cidade.

Jovens, muitos com camisolas das suas paróquias ou com outras alusivas ao massacre de Santa Cruz, alinharam-se dos dois lados da estrada na viagem lenta e sob um sol abrasador de cerca de cinco quilómetros desde a Catedral de Díli, onde decorreu a missa fúnebre até ao cemitério.

As principais figuras de Estado, que já tinham acompanhado a missa, juntaram-se à longa procissão, com Xanana Gusmão, boné vermelho do Real Madrid na cabeça a entusiasmar os seus compatriotas: "cantem, cantem".

Dos dois lados bandeiras amarelas e brancas, com a foto do bispo, um terço e a frase "Adeus Amu Bispo" - Amu é Padre em tétum e é normalmente o termo de respeito usado para o clero. 

Alberto Ricardo da Silva, que morreu na quinta-feira no Hospital Nacional Guido Valadares em Díli, teve quase um funeral de Estado, com as homenagens a começarem na madrugada de Sexta-feira Santa, no velório na sua ex-residência.

Hoje é dia de luto nacional - as bandeiras estão a meia haste até ao por do sol - e as principais figuras do Estado participaram no velório formal, domingo e na missa de hoje, celebrada por - Basílio do Nascimento, bispo de Baucau e administrador apostólico de Díli, Norberto Amaral, bispo de Maliana e Eugene Hurley, bispo de Darwin.
.
Foto de, Gabinete do Primeiro-Ministro
."Todo o ser humano é um sopro", disse Basílio do Nascimento na homilia em que recordou "a força de vontade" e a "força de caráter" do prelado, referindo a dedicação que Alberto Ricardo da Silva - "poeta, escritor, místico e desportista" - sempre deu a Timor-Leste e aos timorenses.

Talvez em sintonia com a fotografia sorridente do bispo, colocada à esquerda do caixão, tanto Basílio do Nascimento como Xanana Gusmão - o ex-presidente e ex-primeiro-ministro falou em nome da sociedade civil - fizeram, por várias vezes, rir os milhares de presentes.

Histórias da juventude do ex-bispo de Díli e, acima de tudo, um momento aproveitado por Xanana Gusmão para recordar o papel da Igreja timorense na libertação do país e, em concreto, o do falecido bispo na defesa dos ideais da independência.

Perante quase 200 padres, todos destacaram em particular o seu apoio aos jovens, nomeadamente antes e depois do massacre de Santa Cruz em 12 de novembro de 1991, quando era vigário geral da diocese de Díli. 

O prelado ignorou as ameaças das autoridades indonésias, aceitou celebrar missa em nome de Sebastião Rangel, um jovem cuja morte precedeu a manifestação que culminou com o massacre.

Um dos momentos altos das exéquias a Alberto Ricardo da Silva foi já no final quando o chefe de Estado, Taur Matan Ruak, condecorou postumamente o ex-bispo de Díli, pelo seu serviço à nação, atribuindo-lhe a Ordem de Nicolau Lobato, tal como tinha solicitado o Governo.

Antes, num discurso que encerrou a missa fúnebre, Taur Matan Ruak recordou Alberto Ricardo da Silva como um homem pautado pela "dedicação, responsabilidade e serviço à nação", sempre presente "com coragem, nos momentos mais difíceis" da história do território.

Sempre ao lado do povo, disse, mostrando "grande capacidade organizadora e mobilizadora" ficando como "um exemplo de coerência, de confiança e de trabalho" e uma "marca de esperança no futuro".

ASP // JPS
Lusa/Fim
,

Milhares de pessoas no último adeus ao ex-bispo timorense Alberto Ricardo da Silva

.
Foto de Presidência da República de Timor-Leste
Lusa -  06 de Abril de 2015

Milhares de pessoas, incluindo as principais figuras do Estado de Timor-Leste, acompanharam hoje na catedral de Díli as exéquias do antigo bispo de Díli Alberto Ricardo da Silva. 

A cerimónia foi celebrada por três bispos -- Basílio do Nascimento (Baucau) e administrador apostólico de Díli, Norberto Amaral, bispo de Maliana e o bispo de Darwin, Eugene Hurley.

Cerca de duas centenas de padres reuniram-se na missa que foi transmitida em direto pela rádio e televisão nacionais de Timor-Leste, com milhares a acompanharem no exterior da catedral através de ecrãs gigantes ali colocados.

Tanto Basílio do Nascimento como Xanana Gusmão, ex-presidente e ex-primeiro-ministro que discursou em nome da sociedade civil, como o Presidente da República, Taur Matan Ruak, enalteceram o papel do bispo no apoio à luta pela libertação de Timor-Leste.

Todos destacaram em particular o seu apoio aos jovens, nomeadamente antes e depois do massacre de Santa Cruz em 12 de novembro de 1991, quando era vigário geral da diocese de Díli.

O prelado, que faleceu quinta-feira na capital timorense, ignorou as ameaças das autoridades indonésias, aceitou celebrar missa em nome de Sebastião Rangel, um jovem cuja morte precedeu a manifestação que culminou com o massacre.

Ainda no interior da catedral, Taur Matan Ruak conferiu, a título póstumo, a condecoração da Ordem de Nicolau Lobato, tal como tinha solicitado o Governo, em reconhecimento de serviços prestados à Nação por Alberto Ricardo da Silva.

Num dia em que as bandeiras em Díli estão a meia-haste, milhares de pessoas alinharam-se ao longo do percurso de cerca de cinco quilómetros entre a catedral e o cemitério de Maloa, a sul de Díli.

Na procissão seguem os membros do Governo, representantes de todas as paróquias timorenses e a hierarquia da igreja do país. 
.

sexta-feira, 3 de abril de 2015

KRPM kondena makaas BOP nebe tiru joven tolu iha Baucau

.

Xabilako - Porta-Vos KRPM-FM

Konsellu Revolusaun Povu Maubere - Fretilin Movimentu kondena makaas hahalok Polisia hosi Batailaun Ordem Publika nebe tiru joven nain tolu iha Baucau Vila.

Hahalok kriminozu BOP nian  rezulta ema kanek todan, tamba laran moras ho projetu rezolusaun ilegal nebe lafolin iha operasaun, tamba fakar osan barak povu nian ba rezolusaun hodi buka Mauk Moruk  ho nia membru, maibe folin karun demais, ikus mai povu inosente nebe sala laek mak sai vitima.

BOP ninia hahalok hanesa militar indoneziu sira, halo torturasaun no hakanek povu inosente. Timor Oan sira luta hasoru Indonezia tinan 24, maibe iha tempu Ukun Rasik An ita nia ema halo hanesan TNI sira.

KRPM-FM husu dala ida tan ba governu ilegal ne'e hodi kontrola polisia no militar sira no hapara sira nia hahalok kriminozu hasoru povu inosente sira.

Tanba sa polisia la ba kaer koruptor sira nebe tur iha governu nia laran no naok povu nia osan? Tanba sa ba halo intimidasaun hasoru povu inosente? Povu terus barak ona, iha tempu Ukun An sira sei moris iha susar no mukit nia laran tanba governu la tau matan ba sira no sei iha korajen ba halo torturasaun no intimidasaun ba sira? Ida ne'e sala kedas. Governu bolu Mauk Moruk no ninia membrus terorista maibe sira nia hahalok mak terorista nian. KRPM-FM la halo torturasaun ka intimidasaun ba povu inosente.

KRPM-FM kondena makaas hahalok hosi sese deit kontra povu inosente. Ami husu ba Prezidente Republika hodi  kontrola situasaun ne'e no hapara lalais hahalok at no kriminozu husi BOP hasoru povu inosente.

Obrigado barak  no Haksolok Wain ba Loron Paskua ba sarani hotu iha Timor-Leste no mundu tomak.
.

TRÊS JOVENS BALEADOS ONTEM PELA POLÍCIA EM BAUCAU

.

Timor Hau Nian Doben - 03 de abril de 2015

Três jovens  foram feridos a tiro, ontem, por membros da polícia que pertencem ao Batalhão de Ordem Pública (BOP), em Baucau Vila, e encontram-se neste momento no hospital da localidade, em estado critico.

De acordo com a fonte deste blogue em Baucau, os jovens foram feridos gravemente pelo BOP, porque estavam a andar de motorizada e as motas faziam muito barulho, e a polícia pensou que eles os estavam a provocar.

"O BOP baleou três jovens em Baucau, estão gravemente feridos e até agora ainda não foram retiradas as balas dos corpos", disse.

Existem desconfianças por parte do Conselho de Revolução Maubere (CRM) de que este incidente esteja relacionado com a resolução aprovada para capturar o líder desta organização, Mauk Moruk, bem como os seus homens.

O Timor Hau Nian Doben entrou em contacto com o porta-voz do CRM, Xabilako, e este afirmou que os incidentes de ontem estão interligados com a operação para prender Mauk Moruk, e que as populações, especialmente de Laga -terra natal de Mauk Moruk- têm sido vitimas de torturas e intimidações por parte das forças de segurança, desde o ano passado.  

"Três jovens, um numa mota e dois noutra, estavam a andar na estrada pública ontem, cerca das cinco horas, quando o BOP que regressava do local das operações para capturar Mauk Moruk e os seus membros, e como estavam aborrecidos e frustrados porque não conseguiram nos encontrar, então eles atiraram tiros a estes três jovens em Baucau, na parte nova", declarou a este blogue Xabilako.

O CRM, numa mensagem enviada ao Timor Hau Nian Doben, condenou já as ações de violência da Brigada de Ordem Pública, e afirmou que o custo desta resolução do governo para capturar Mauk Moruk "tem um preço muito caro e quem tem sido vitima é o povo inocente".

"O Conselho de Revolução do Povo Maubere-Fretilin Movimento condena fortemente  os atos do BOP, que resultaram em três jovens serem baleados gravemente, apenas porque estão frustrados com o projeto de resolução ilegal que não vale nada, porque estão a gastar muito dinheiro e o povo inocente é que é vitima", citou a mensagem.
.

quinta-feira, 2 de abril de 2015

MORREU O ANTIGO BISPO DE DÍLI, D. ALBERTO RICARDO

.

Timor Hau Nian Doben - 02 de abril de 2015

O antigo Bispo de Díli, D. Alberto Ricardo da Silva , morreu hoje, aos 71 anos, no Hospital Nacional Guido Valadares, em Díli.

 D. Alberto Ricardo da Silva foi nomeado Bispo pelo Papa João Paulo II em 2004, lugar que ocupou até  fevereiro.

O pontífice renunciou ao cargo por motivos de saúde. O pedido de renúncia foi aceite pelo Papa Francisco, no dia 9 de fevereiro do corrente ano.

D. Ricardo esteve há uns meses em Darwin, Austrália, onde foi operado a um tumor. Há dias, o antigo bispo de Díli foi internado no Hospital Nacional Guido Valadares e encontrava-se bastante fraco para poder deslocar-se para o estrangeiro, de modo a realizar tratamento médico.

O antigo Bispo de Díli  foi interrogado pelos militares indonésios no seguimento do Massacre de Santa Cruz,  no dia 12 de novembro de 1991, era então vigário-geral da diocese da capital de Timor-Leste. Horas antes das matanças o antigo Bispo de Díli tinha realizado uma missa, na igreja de Motael, em memória de Sebastião Gomes, que foi assassinado pelos militares indonésios.

A Igreja Católica Timorense tem mais duas dioceses, em Baucau e em Maliana, cujos Bispos são: D. Basílio do Nascimento e D. Norberto Amaral, respetivamente.
.

KRPM REZEITA MEMBRU SIRA ENTREGA AN BA REZOLUSAUN ILEGAL

.

Husi Xabilako

Konsellu Revolusaum Povu Maubere - FRETILIN Movimentu (KRPM-FM) rezeita ho informasaun nebe dehan membru KRPM- FM entrega'an ba projetu rezolusaun ilegal hosi Governu.

Maibe Mauk Moruk ho nia membru rihun lima resin sei kompletu no to'o agora sidauk identifika kaptura husi KOK.

Ami hakarak atu informa ba publiku katak povu inosente nebe la halo parte ba membru KRPM-FM mak sai vitima tamba hetan ameasas no presaun husi Komandu Operasaun Konjunta.

Membru nein ida hosi KRPM-FM entrega an, ida ne'e propaganda no lia bosok  husi governu ilegal ida ne'e. KOK oras ne'e halo intimidasaun no ameasa povu inosente tuir informasaun ami hetan hosi membru populasaun balun.

Rezolusaun ida nee ilegal ona, no pior liu, hahalok membru KOK hanesa terorista sira tanba ameasa povu inosenti, no halo povu inosenti terus, tanba sira la konsegue kaer ami, sira halo vingansa hasoru populasaun inosenti sira.

KPRM-FM husu ba governu ilegal ida ne'e hodi hapara sira hahalok aat kontra povu inosenti, nomos husu ba hapara sira nia operasaun iha tempu Paskua nia laran, ba governu ilegal respeita ita nia relijiaun. Se lae ita nia Matebian mak halo justisa no sei babeur imi hotu.

A luta kontinua.
.

Governu hakarak atu despeza públika “sai efisiente liu tan”

.
Foto de, Gabinete do primeiro-ministro-Facebook.
Sapo TL -Lusa
.
Governu hakarak atu investimentu públiku “sai efisiente liu tan”, hamenus gastu, hasa’e tan prestasaun serbisu ho efikásia, otimiza estrutura Governu no kria administrasaun ida ne’ebé “kiik liu, produtiva no efikas”, dehan ohin primeiru ministru Rui Maria de Araújo. 

 Rui Maria Araújo trasa ona objetivu sentrál hosi ninia Governu, hodi fó sai programa oioin ne’ebé hetan ona aprovasaun semana kotuk, hanesan orsamentu retifikativu, ne’ebé ohin tama ona ba debate jeneralidade iha Parlamentu Nasionál.

“VI Governu Konstitusionál prontu atu hasoru dezafiu hirak ne’ebé nasaun sei enfrenta no sei implementa mós polítika fiskál sustentável ida no ho despeza públika koerente tuir planu ne’ebé iha ona, hodi hamenus gastu no aumenta rezultadu mensurável nomós kualidade", dehan.

Iha plenáriu xefe Governu aprezenta ona proposta orsamentu retifikativu ne’ebé esplika “konsubtansia kona-ba programa Governu nian ne’ebé aprova ona hosi deputadu sira iha semana kotuk”.

Testu orsamentál laaltera valór totál despeza, ka kontinua mantén ho dolár milloens 1.570 (euros milloens 1.456,8), nem ba reseita doméstika (dolár milloens 170,4 ka euros milloens 158) ka petróleu (dolár milloens 1.399,6 ka euros milloens 1.298,8).

Dokumentu ne’e halo de’it alterasaun ba alokasaun gastu, muda hosi área ida ba fali área seluk ho totál dolár milloens 20,7 (euros milloens 19,2), hosi hirak ne’e maka despeza rekorente (menus dolár milloens 4,8) ka kapitál ne’ebé aumenta ho valór refere.

Globalmente haree katak dolár milloens 177,54 (euros milloens 164,7) ba saláriu no vensimentu, (menus dolár milloens 1,5 ka euros milloens 1,39), dolár milloens 515 (euros milloens 477,9) ba bens no serbisu (liu dolár 700.000 ka euros 649.548).

Prevé mós dolár milloens 454,4 (euros milloens 421,6) ba transferénsia públika (menus dolár milloens 4 ka euros milloens 3,7), dolár milloens 391 (euros milloens 362,8) ba Kapitál Dezenvolvimentu (liu dolar milloens 1,5 ka euros milloens 1,39).

Iha ninia intervensaun, hodi halo balansu kona-ba saida maka Timor-Leste alkansa ona iha tinan hirak ikus ne’e, Rui Araújo dehan katak sei presija halo buat barak liu tan.

“Ita sei perkore dalan barak atu konsege lori labarik hothotu hetan edukasaun no hetan nutrisaun di’ak. Atu ita konsege lori sidadaun hothotu hetan asesu ba serbisu no bens ne’ebé sira presija hodi fó moris di’ak ba sira”.

“Dalan barak maka ita sei perkore hodi alkansa ita-ninia inspirasaun ba kresimentu diversifikadu, inkluzivu no sustentável”, dehan.

Liu tiha etapa dahuluk ne’ebé lidera hosi setór públiku – ho gastu Estadu liu fali ne’ebé duplika entre 2008 ho 2012 – agora nasaun ne’e labele ho forma sustentável, kontinua depende ba Estadu, maibé tenke hametin ninia PIB la’os-petrolófera.

Maski tanba gastu Estadu, PIB la’os-petrolúfera bele monu/tuun, Rui Araújo konsidera katak kresimentu ekonómika “sei ho kualidade ne’ebé di’ak”, parte ida tanba “sei ka’er hosi setór privadu no la’os de’it ho investimentu públiku”.

Konsumu médiu família sei kontinua buras no “rezultadu hosi kresimentu ekonómika sei to’o ba timor-oan hothotu, la’os de’it iha Dili, no ho nune’e sei laiha deskriminasaun”, hatutan tan.

“Ita labele taka lalais tinan finanseira nian hanesan ezekusaun orsamentál ida ne’ebé bot, maibé importante liu hosi ida ne’e maka kualidade no benefísiu ba timor-oan hothotu. Atu rezolve ida ne’e, karik posível ezekusaun orsamentál 91,6% hosi Governu anterior, relative ba OGE 2014”. 
.