sexta-feira, 7 de agosto de 2015

Tribunal Liberta Antonio Freitas

.


Timor Post - 07 de agosto de 2015

DÍLI—Tribunál Distrital Díli (TDD), Kinta, (6/8) liberta kondenadu eis Direitór Aprovizionamentu Ministériu Justisa, Antonio Freitas hosi metade pena ho liberdade kondisionál no selu indiminizasaun ba estadu ho valor $52.000.00. Antonio Freitas kondena hamutuk eis ministra justisa, Lúcia Lobato.

Antonio Freitas liu-hosi tribunál rekursu kondena komarka tinan lima no selu multa ba estadu ho osan $52.000.00 tanba prova komete krime administrasaun danoza hamutuk ho eis ministra justisa, Lúcia Lobato relasiona ho konkursu ba projetu konstrusaun edifisiu notariadu iha distritu ualu.

Lúcia Lobato sai ona hosi komarka tanba hetan perdaun hosi Prezidenti Repúblika, Taur Matan Ruak iha tinan kotuk. Entretantu, Antonio Freitas kumpri ona komarka tinan tolu ho desizaun final hosi tribunál tinan lima komarka. Tanba ne’e, kondenadu tenki kumpri liberdade kondisionál to’o loron 22 fulan-Janeiru 2018 mak bele remata pena.

Julgamentu ne’ebé prejidi hosi juiz José Maria de Araujo, prokuradór Angelina Saldanha afirma kondenadu tenki selu multa ba estadu ho valor osan ne’ebé tribunál hatun.

Aleinde ne’e, ministériu públiku liu-hosi Angelina Saldanha husu atu kondenadu entrega uma ho kareta ida ne’ebé mak pertense ba Antonio Freitas. Nune’e, tribunál fó fiar, kondenadu bele buka osan hodi selu tusan.

Kondenadu promete, sei esforsu buka osan durante tinan rua nia laran atu buka servisu, nune’e bele selu multa.

“Agora dadaun, ha’u buat ida laiha, ha’u so iha de’it ha’u nia kareta ida ho uma ida, ha’u laiha kapasidade atu selu indiminizasaun ne’ebé mak todan loos ne’e. Ho ida ne’e, ha’u husu ba tribunál atu fó oportunidade mai ha’u durante tinan rua nia laran atu ha’u buka servisu hodi selu osan sira ne’e, maibé hanesan jaminan ha’u sei entrega ha’u nia uma ida ho ha’u nia kareta ne’e tribunál to’o bainhira ha’u nia osan ne’e remata mak ha’u sei foti fali kareta ne’e”, kondenadu promete ba tribunál iha komarka Bekora, Kinta, (6/8). Durante ne’e, kondenadu hetan asistensia legal hosi defensór públiku, Cancio Xavier. (jxy)
.

Membru EOC 2 KANEK, KRM 1 MATE

.

Timor Post  - 07 de agosto de 2015

DÍLI—Atentadu tiru iha Kau Ua Hu, aldeia Kaitia, suku Fatulia, postu administrativu Venilale, munisipiu Baucau, Kinta, (6/8) maizumenus tuku 13.00 hakanek membru Empeñamentu Operasaun Konjunta (EOK) rua no hamate membru Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) ida.

“Sira tiru malu ne’e hamrik mós la-dook malu, kauze metru lima to’o 10 hanesan ne’e, sira tiru uluk mak forsa foin tiru”, Administradór Venilale Júlio Tome da Silva ba Timor Post via telefone, Kinta, (6/8).
Nia informa, vitima hosi EOK ne’ebé kanek mak Nelson Carlos Amaral hosi Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) kanek todan, tanba hetan tiru hosi hirus matan no ida seluk Gau Terus hosi FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL) hetan tiru hosi parte liman no ain.

Autoridade lokal ne’e hatutan, membru KRM ne’ebé mate fatin ba momentu akontesementu ho naran Domingos Soares tanba hetan tiru iha parte kabun.

Administradór Júlio dehan, atentadu ne’e MM ho nia grupu uza deit pistol rua, MM ka’er ida no ida seluk matebian Domingos Soares mak ka’er. Júlio Tome mos informa, hafoin tiru malu, MM hamutuk ho nia membru nain tolu konsege halai ba ai-laran.

“Mauk Moruk nia membru ne’ebé mate ne’e ho pistola, depois nia maluk ida halai fali mai foti pistola ne’e hosi matebian nia liman. Depois sasan hosi Mauk Moruk nian ne’ebé mak so’e hela iha fatin atentadu mak telefone tolu iha Mauk nia pasta laran no sasan seluk tan”, Júlio haktuir.

Entretantu, membru EOK nain rua ne’ebé hetan kanek maizumenus tuku 15.30 evakua kedas mai Díli ho aviaun helikoptru MkM, HV- UVA. Aviaun ne’ebé tula vitima nain rua ne’e to’o iha Kuartel Jerál PNTL Kaikoli maizumenus tuku 17.00.

Júlio hatutan tan, atentadu ne’e mosu kuaze minutu lima nia laran. Nia realsa, membru MM ne’ebé mate iha fatin ne’e, komunidade hamutuk ho forsa sira evakua hosi fatin akontesementu maizumenus tuku 18.30 no hatama kedas ba kareta laran hodi lori mai Díli ba prosesu otopsia.

Hafoin situasaun hakmatek, autoridade lokal fatin refere inklui forsa seguransa apela ba komunidade atu túr hakmatek no labele trauma.

“Oras ne’e situasaun la’o normal, no ami apela ba komunidade sira atu túr hakmatek, no importante liu mak tenki koopera ho parte defesa no seguransa”, Júlio tenik.

Nia realsa, hafoin MM ho nia membru nain tolu halai ba ai-laran, oras ne’e hosi parte EOC nian kontinua buka tuir.

Prosesu evakua vitima nain rua ne’e akompaña hosi Ministeru Interior Longuinhos Monteiro ho kilat STR.

Entertantu, Segundu Komandante PNTL, Komisariu Faustino da Costa ba jornalista sira dehan, seidauk bele fó komentariu ruma tanba sei hein despasu hosi Komandante Jéral PNTL Komisiariu Júlio da Costa Hornay.

“Ami seidauk fó komentariu no informasaun ba akontesementu ne’e, tanba hein autorizasaun husi komando jéral”, nia hatan ba jornalista sira iha Kuartel Jéral PNTL, Kinta, (6/8). “Hein relatoriu hosi komando EOK mak foin bele fó sai ba publiku kona-ba akontesementu tiru malu”.

Avalia Operasaun EOK

Sikun seluk, Parlamentu Nasionál (PN) ho governu halo enkontru feixada ida hodi halo avaliasaun ba rezultadu operasaun ne’ebé mak durante ne’e Empeñamentu Operasaun Konjunta (EOK) halo hasoru eis Prezidente Konsellu Revolusaun Maubere (KRM), Paulino Gama Mauk Moruk.

Enkontru ne’ebé taka ba públiku ne’e halo iha uma fukun, hetan partisipasaun masimu hosi deputadu, Ministru Interior Longuinhos Monteiro, Ministru Defesa, Cirilio Cristovão, Segundu Komandante Jerál Polísia Nasionál Timor-Lorosa’e (PNTL), Komisariu Faustino da Costa no Xefe Estadu Maior Jeneral das FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL), Maijor Jeneral Lere Anan Timur.

Molok hahú enkontru, tuir orientasaun funsionariu sira iha PN labele asesu, inklui mídia hein de’it iha portaun tama ba PN to’o enkontru remata.

Enkontru ne’e hahú tuku 9.00 to’o 14.30. Hafoin remata, mídia sira tenta halo konfirmasaun ba parte governu no deputadu sira ne’ebé partisipa, maibé la-hetan autorizasaun hosi ekipa seguransa (PNTL-DNSEP).

Tuir informasaun ne’ebé mak mídia sira hetan hosi fontes konfirmadu balun, enkontru entre parte defesa, seguransa no PN ne’e hodi ko’alia kona-ba avaliasaun ba rezultadu operasaun ne’ebé mak durante ne’e EOK halo hasoru MM ho nia grupu.

“Enkontru ne’e ko’alia kona-ba interese nasaun, tanba ne’e ami labele fó esplika klaru ba imi (mídia). Ida ne’e segredu”, fontes ne’ebé lakohi hakerek nia identidade ba jornalista sira iha area PN, Kinta, (6/8).

Enkontru hala’o tanba antes ne’e liu-hosi sesaun plenária, deputadu sira kestiona mak’as kona-ba operasaun, tanba gasta osan barak, halo violasaun hasoru povo inosente, limita ema nia liberdade, maibé seidauk halo kapturasaun ba MM ho nia membru prinsipal sira seluk.

Tanba ne’e, fontes ne’e realsa liu-tan, enkontru ne’e ko’alia kona-ba avaliasaun rezultadu operasaun. Fontes ne’e dehan, enkontru ne’e mos ko’alia kona-ba stratejia balun ba operasaun hodi buka MM. (way/tay)
.

GRUPO MM TIRU KANEK MEMBRO EOC NAIN RUA

.

Jornal Nacional Diário - 07 de agosto de 2015

Grupu Konsellu Revolusaun Maubere (KRM) lidera husi Paulino Gama ‘Mauk Moruk’ Kinta (06/08) tuku 13:00 Otl halo kontaktu tiruteiu hodi rezulta membru Empenamentu Operasaun Conjunta (EOC) nain 2 hetan kanek todan.

Iha kontaktu tiruteu nee mos deskonfia Membru Konsellu Revolusaun Maubere ida mate, maibe seidauk konfirmadu lolos.

Tuir informasaun, asaun tiru malu ne’e akontese bainhira membru EOC halao operasaun iha area Kaitia Suku Fatulia ,postu administrativu Venilale munisipiu Baucau hodi hasoru malu ho Membru KRM.

Membru EOC ne’ebe maka hetan tiru husi grupu KRM maka hanesan Segundu Serjentu F-FDTL husi bataliaun 01 , ho naran kodigu resistensia ‘Gau-Terus’ no membru PNTL Nelson Amaral husi unidade Tranzitu.

Deskonfia Mauk Moruk subar iha area Kaitia ho hetan asalatu malu tanba ne’e maka membru EOC ba halo patroilamentu iha area Kaitia

Membru EOK nain 2   ne’ebe hetan kanek evakua ho aviaun helikoptru MkM , HV- UVA no to’o iha Kuartel Jeral PNTL iha tuku 5:00   no desloka kedas ba Hospital Nasional Guido Valadares hodi halo tratamentu.

Iha evakuasaun ne’e akompana husi Ministru Interior , Longuinhos Monteiro ho kilat Staer.

Relasiona ho kazu ne’e Jornalista sira tenta komfirma Segundu Komdante PNTL, Komisariu Faustino Da Costa maibe nia parte ho liafuan badak katak seidauk bele fo komentariu no fo imformasaun konaba akontesementu refere.

“Ami seidauk fo kometariu no informasaun ba akontesementu ne’e tanba hein autorizasaun husi komando Jeral,” dehan, Faustino ba Jornalista sira iha Knar fatin, Kinta (06/08/2015).

“ Hein relatoriu husi komando EOC mak foin bele fo sai ba publiku kona ba akontesementu tiru malu,”nia hatutan.

Husi operasaun EOC ne’e halao, tuir mandatu husi rezolusaun nebe fo sai husi Governu iha loron 09, fulan Marsu 2015. Empenamentu Operasaun Conjunta (EOC) liu husi operasaun hanaran HANITA relasiona ho ejistensia grupu ilegais ne’ebe maka hanaran Konsellu Revolusaun Maubere (KRM).

“Akontesimentu ohin meiudia (Kinta, 6/8) ne’ebé ami atu tula ami nia elementu ba Dili, iha akontesimentu ne’e membru F-FDTL ho naran Gauterus mak hetan tiru kanek inklui membru polisia esquadra Venilale agente principal Nelson C. Amaral, ho kronolojia ne’e mak, depois sira mai iha ne’e mak ita nia forsa ho polisia sira tuir maka tiru uluk ita nia forsa depois ita nia forsa tiru hasoru sira ho pistol deit,” dehan Komandante Polisia Munisípiu Baucau Superintendente Justinho Menezes, iha via telefone Kinta feira (6/8).

Nia hateten katak, grupo ne’ebé tiru membru EOC na’in rua ne’e husi grupo CRM ne’ebé lidera husi Paulino Gama Alias Mauk Moruk.

Maske EOC deskobre ona nia membru na’in rua mak hetan kanek, maibé seidauk hatene klaru katak membru EOC ne’e kanek iha parte ne’ebé. Tanba depois akontesimentu ne’e, membru EOC rua ne’e evakua kedas mai Hospital Referal Baucau no kontinua kedas transporta ba Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV), Dili.
.
“Mauk Moruk nian mak tiru ita nia forsa na’in rua ne’e iha área Kaitia suku Fatulia Posto Administrativu Venilale, enkuantu membru forsa polisia ho F-FDTL ne’ebé kanek iha parte ne’ebé ami seidauk hatene tanba atu tula ba Dili”, nia haktuir .

Iha parte sorin, Komandante Esquadra Venilale Asistente Inspector Cosme dos Santos Ximenes informa katak, molok akontese tiru kanek, membru EOC na’in rua iha parte dadersan EOC kaer membru CRM na’in tolu iha área Asalaitula fronteira entre Postu Administrativu Venilale Munisípiu Baucau ho Postu Administrativu Ossu Munisípiu Viqueque.

“Ha’u seidauk hatene sira na’in rua hetan kanek iha parte ne’ebé tanba oras ne’e dadauk ha’u sei halo investigasaun ba membru CRM na’in tolu ne’ebé ami kaptura iha área Asalaitula fronteira entre Postu Administrativu Venillale ho Ossu nian”, dehan Cosme.

Nia mós informa tan katak, membru EOC na’in rua ne’ebé kanek hamutuk ho ninia maluk sira seluk ba pasa revista ba iha área ne’ebá, bazeia ba informasaun husi komunidade katak iha membru CRM subar iha área refere.

Bazeia ba rezolusaun ne’ebe maka Governu fo sai, fo Komfiansa tomak ba Komando rua kompostu husi Falintil – Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL) no Polisia Nasional Timor Leste (PNTL), halao ordem ne’ebe maka sei termina ho konsekuensia final maka kapturasaun Mauk Moruk hodi hatan ba Justisa.

Durante ejistensia Grupu ilegais KRM, lidera husi Mauk moruk hakenek ona membru PNTL nain 6 nomos mebru FDTL nain 2 inklui matadalan ida sai vitima.res/rus
.

quinta-feira, 6 de agosto de 2015

Que grande e boa surpresa, Sr. arquiteto!;) Sacana! Estupor!:)

.

"Ser feliz é encontrar força no perdão, esperanças nas batalhas, segurança no palco do medo, amor nos desencontros. É agradecer a Deus a cada minuto pelo milagre da vida" - Fernando Pessoa.

Oláááááá Sr. arquiteto, mas que surpresa tão grande e boa, não me atreveria a pedir tanto a Deus. Não mereço, nem tu! ;)  

Esta frase de Fernando Pessoa é dedicada a ti, só para ti. E o resto que está escrito é só para ti também, vai ser longo, mas 24 anos é muito tempo...Vamos ver se eu tenho esta carta pronta quando acordares...

A última vez que escrevi para ti foi do Algarve, comprei dois postais e num deles escrevi um poema da minha autoria, foi a primeira vez que escrevi um poema, pela tua reação, fui um sucesso. Mas tu és suspeito... Até que podia pôr aqui hoje, mas é melhor não, o público podia não ser tão benevolente como tu nas criticas e depois lá se ia a minha reputação para o caraças, naaaaa...Lembras-te? Vou ver se com a tua "aparição" aguço a minha veia poética e sai mais um poema à moda da Maria do Rosário, ohhh... Para o que eu te quero dizer hoje dois postais não chegavam, tinha de comprar todos do quiosque da praia e mesmo assim...

O nome Maria do Rosário voltou a fazer da minha vida, quem diria...

Zizi é o nome que eu uso neste blogue, muitos pensam que é um nome falso, não é. O meu nome de batismo é na verdade Maria do Rosário mas o meu pai pôs-me o nome Zizi desde que nasci, Zizi é para mim o meu verdadeiro nome. Maria do Rosário só duas pessoas me chamam assim, há anos que ninguém me chama assim, eu às vezes esqueço-me deste nome, eu nunca assino com o nome Maria do Rosário em lado nenhum, hoje vou assinar, para ti. 

O meu pai chamava-me de Maria do Rosário quando ele estava zangado comigo, "ÓÓÓÓÓ Maria do Rosário venha cá!", o você e o Maria do Rosário eram sinónimo de que eu estava bem tramada, era frequente eu meter-me em sarilhos naquela altura, se calhar também tens culpa no cartório das minhas broncas.:) Belos tempos senhor! 

Um rapaz que eu conheci há muitos anos achava muito bonito o nome Maria do Rosário e era assim que ele me chamava desde que me conheceu. O nome até que soava bem quando ele me chamava assim.

Há 24 anos que ele não me chama assim. Era giro quando ele falava comigo ou me escrevia e se dirigia a mim com o nome completo, mas foi uma longa amizade e eu habituei-me ao longo nome Maria do Rosário. Zangamo-nos há 24 anos, foi uma briga feia, foi o fim de uma grande amizade, eram irreparáveis os danos que fizemos, pensei. Coisas más aconteceram, mas durante 24 anos eu guardei só os bons momentos que passei com ele dentro do meu coração, foi talvez a minha defesa contra a minha alegada culpa. Eu não sabia o que ele guardou, provavelmente nem se lembrava mais que eu existia, pensava eu.

Engano meu...

"Caríssimos 
Gostaria de vos perguntar como poderei contactar com a Dona Zizi Pedruco e se seria possível me disponibilizarem o endereço electrónico dela. Preciso de falar com a Dona Zizi com uma certa urgência.O assunto é de cariz particular.
Agradecido." Assinaste com um nome "falso"!ESTUPOR!

Se eu soubesse que eras tu, fazia a tua procura pela "Dona Zizi" um pouco mais difícil, demorava mais uns dias a dar-te o email da "Dona Zizi Pedruco", mas tu antecipaste a minha manha e jogaste "sujo". Pura sacanagem! Foi pena a urgência, mas ainda bem que não te dificultei a vida para me encontrares...Eu brinco muito, passo a vida na brincadeira e desta vez podia-me sair bem cara a brincadeira, aí sim, o dano causado por mim seria irreversível. Não, não vou chorar, a minha missão agora não é esta.
.
 Quando eu escrevo neste blogue eu sei mais ou menos quais são os meus amigos que me leem, tendo milhares de visitantes por dia eu não estou na verdade preocupada com quem nos vem ler, para mim todos os leitores são bem-vindos.

O que eu não sabia é que desde 2013 entre os leitores estava um leitor especial para mim em Portugal, a ler-me todos os dias e a rir-se das minhas "tiradas", e sabem quem era? O tal tipo ;) que me chama de Maria do Rosário, incrível! 

Recebi há dois dias um email no Timor Hau Nian Doben a perguntar por mim, pensei que fosse alguém que me quisesse dar alguma informação como habitualmente. Dei o meu email, o nome que ele usa é enganador, usa o apelido do meio. 

Anteontem fui ver os emails e estava lá um com o assunto "CONFIDENCIAL", abri e apanhei o susto da minha vida. Primeiro pensei que fosse uma partida, não podia ser ele, alguém está a gozar comigo, por uns momentos o meu cérebro "congelou", mas depois pensei, mas ninguém me pode pregar esta partida porque dos amigos que me são perto hoje não o conhecem para terem esta ideia. As únicas pessoa que sabem quem ele é, são a minha melhor amiga e o Quico (este gostava pouco de ti e vice-versa, diga-se)  e eles não me iriam fazer uma coisa destas, não iam não. Ao ler os parágrafos seguintes não haviam mais dúvidas, eras tu mesmo, eras mesmo tu. Quem mais me chama Maria do Rosário? Só tu. Só para ti me chamo Maria do Rosário, mais ninguém me chamaria assim. Quem mais podia saber o que me escreveste? Só eu. 

Demorei a responder-te, mas não foi foi por mal. Queria que na minha resposta tu percebesses tudo, não queria ter pena de ti, não te queria desiludir, outra vez. Falei longamente com a minha "conselheira" e claro, ela está também preocupada contigo, afinal, durante tanto tempo, através de mim, foste parte diária da vida dela, a nossa amizade não dava entrada a muitos:).De repente, foi uma viagem de regresso no tempo, a Zizi passou a ser outra vez a Maria do Rosário. "A vida prega-nos cada partida", disse-me ela. Desta vez discordo com ela, somos nós quem pregamos partidas a nós mesmos. É preciso "encarar o touro de frente" e dizer "mea culpa". Mea Culpa! 

Ao ler o email senti um aperto no coração, deste-me muitas explicações de muitas coisas, fizeste-me lembrar de tanta coisa boa e bonita, disseste coisas profundas que me tocaram no coração e explicaste o porquê de me estares a escrever, foi aqui que eu me arrependi de nunca te ter procurado durante estes anos todos. Como me arrependo, Sr. arquiteto! Como me arrependo! Eu sei, era mais fácil eu te encontrar do que tu a mim, tu tentares-me encontrar era o mesmo que tentares encontrar uma agulha num palheiro. 

Surpreendeu-me o teu estado civil, "ermita"? Hmmmm, como é possível? ;) O teu email é lindo, acredito também que é sincero, "peca" apenas por vir acompanhado de más notícias. Ó senhor, desta vez assustaste-me, tiraste-me do sério e estou petrificada, simplesmente aterrorizada mas eu aprendi a dar a volta por cima e tirar o melhor do pior, o melhor aqui é, é estar aqui a escrever-te e ter a oportunidade de emendar o que estava errado e isso é uma oportunidade que pensei estar fora do nosso alcance. 

"Minha doce Maria do Rosário
Tenho tanto para te dizer e ensaiei escrever esta mensagem para ti na minha cabeça desde 2013 quando te encontrei no google mas acobardei-me sempre. Neste momento não sei sequer o que te dizer e tenho tanto para te dizer, para te perguntar sobre ti e sobre a tua vida.Só não sei se tenho o direito de o fazer. Continuas a mesma garota que eu conheci, pelos teus artigos consigo visualizar a tua fúria na busca da justiça, uma marca muito tua e que eu conheço muito bem. (...) Desde 2013 que eu sei que és tu quem está a frente daquele sítio tenho lido tudo o que escreves e gosto muito mas só hoje ganhei coragem para perguntar por ti e pedir o teu contacto pelo mail daquele sítio.O sítio é um sucesso, tu continuas a não fazer nada pela metade. Para ti ou é tudo ou nada e foi...".

Vale a pena fazer as coisas pela metade? Naaaa, é perder tempo, tempo que nos é precioso! Ri-me com o doce, eu acho que os anos devem ter apagado o "amargo", mas é bom saber que te lembras de mim desta maneira tão doce.

Ensaiar? Naaaa, chuta cá para fora tudo o que tens para me dizer sem ensaios, as palavras mais bonitas são sempre as espontâneas e as que veem diretamente do coração, ensaiar algo para dizer a uma amiga é "frio" e "contranatura".

Se não me responderes fico a saber que foram somente...". Não foram nada...Fantasmas que sempre te perseguiram, é só isso mesmo. Tens de parar agora com estas ficções tuas.

Sabes, ia-te mandar o primeiro email para o teu "inbox" mas mudei de ideias. Vou-te fazer uma surpresa, vou publicar esta carta no blogue, é para te agradecer seres um leitor/espião tão leal. Escrevo hoje SÓ PARA TI. Sendo uma carta aberta tu tens de adivinhar muita coisa que eu quero te dizer, toca a pôr este cérebro a trabalhar. Depois mando outras "fechadas" mas esta vai para o blogue que te trouxe de volta para perto de mim.

"...O teu sítio é o elo que me liga a ti, fico preocupado quando não fazes nenhuma postagem durante dias como aconteceu há uns dias. Religiosamente leio o teu sítio todos os dias...".

SACANA!:) Religiosamente? Livra, até me assustas! Não deves perceber nada do que lês, está quase tudo escrito em Tétum, portanto, a visita ao blogue deve ter intentos mais sinistros. ;) Custa-me a acreditar que não me tenhas contactado mais cedo, encontraste-me em 2013 e andaste aqui sem dizer-me nada? Imperdoável Sr. arquiteto! 

Ao ler o teu lindo email ri, chorei muito e fiquei com medo.A palavra medo é parte da adivinha que te disse em cima. O meu medo é relativo, foi mais o choque de saber o que se passa contigo. Eu compreendo o que estás a fazer, compreendo que queiras todas as pessoas que são ou foram importantes na tua vida neste momento menos bom, sinto-me honrada de me quereres também ao teu lado, sinto mesmo. A Maria do Rosário afinal deixou boas memórias em ti, estou surpreendidamente feliz. Estou e estarei sempre contigo sempre que precisares de mim, tu sabes disso, doutra forma duvido que me tivesses procurado, tu és tão torto como eu, considera como um elogio.

Se este blogue não serviu para mais nada foi útil para tu me encontrares quando, como tu dizes "precisas" de mim. Já valeu a pena ele existir só por isto. Valeu mesmo. 

"Faltas tu Maria do Rosário".Estou aqui, eu estive longe mas agora estou pertinho de ti. Eu vou ser a tua pior dor de cabeça nos próximos tempos, com a tecnologia de hoje não há mais longe, estamos todos perto. Agora vamos ver se tens mais coragem de dizer "estou quase a desistir",não te atrevas a desistir, não te atrevas...Pensa nos que gostam de ti, nos teus irmãos, pensa em mim, não sejas egoísta.

Não te atrevas a ter pena de ti mesmo! Tu vais vencer isto, não serás a primeira pessoa a vencer nem a última, mas tens que fazer tudo certinho, tens de fazer o que nunca gostaste, FAZER O QUE TE MANDAM FAZER!  Senhor arquiteto, não é o fim do mundo, as chances são muitas e é nelas que vamos agarrar, é com elas que vamos viver...
.
"Seria bom conversarmos Maria do Rosário, tu estás mais crescidinha, tu agora sabes para onde eu caminho...".

Eu não faço ideia nenhuma para onde caminhas, nem tu, deixa de tretas. Mas é verdade que estou "mais crescidinha" e mais dura, mais determinada, com menos tolerância para a estupidez e coisas que não tolero são a autodestruição e a auto piedade. Se em mim pensas que vais encontrar pena, enganas-te, se em mim pensas que vais encontrar alguém que se vai lamentar dia e noite o que te está a acontecer, então tira-me da lista das pessoas que queres por perto, porque não tenho intenção nenhuma de fazer isso. Tenho outros planos melhores para ti. ;) 

Lixei-te...;) :) Vá, toca a pedir desculpa por pensares mal de mim.;)

Fizeste um bocado de chantagem psicológica neste email, não era preciso tanto, eu responder-te-ia sempre, nem que fosse para insultar, se por acaso tivesse zangada contigo, não é mais o caso. 

 Caminhaste estes anos todos sempre comigo, dentro do meu coração. Há umas semanas estava a ler um jornal "online" e de repente vejo uma reportagem de uma localidade muito frequentada por nós (mais uma adivinha) e ampliei a foto e estava tudo na mesma, vieram-me recordações e lágrimas aos olhos. Mandei a foto para a minha melhor amiga, tu sabes quem é, e perguntei-lhe, que será feito dele? Tantas vezes pensei o que era feito de ti? O meu blogue sabia de ti, mas não me disse nada.SACANAGEM!

Sabes, eu na minha cabeça imaginava que tinhas ido viver na quinta e que tinhas deixado de viver onde vivias, acertei em parte, ainda não é tempo de fugir da cidade grande completamente. Aquela propriedade era onde tu te sentias bem, era a tua perdição, era onde te sentias em casa. Não és homem de grandes cidades, o barulho e a confusão são um distúrbio para uma mente criadora como a tua. Tens muitos sintomas de uma pessoa autista. ;) Continuas a caçar? :) 

De repente vi o "Paul Newman" outra vez, sorriso bonito e maroto, gargalhada estrondosa, sempre com um bronzeado de meter inveja fosse Verão ou Inverno, a praia era o teu mundo, uma descontração de meter inveja e sempre a fumar, não me lembro de ti sem um cigarro na boca. Deixei-me disso há muitos anos, ganhei juízo, o tal que tu querias que eu tivesse...

O acaso, mero acaso, levou-me a conhecer-te, eu devia de ter ido para o outro lado da praia naquele dia, fim de setembro, estava sol e decidi dar uma voltinha à beira-mar. Vivíamos em "mundos diferentes", eu era estudante, tu já eras um profissional, um belíssimo arquiteto, a tua arte fascinava-me, a tua sensibilidade para ver beleza em pequenas coisas era contagiante, eu admirava-te, sou uma bruta no que toca a desenhar ou mesmo fazer riscos, prefiro as letras. Todavia, não foi o acaso que nos juntou outra vez...Mas agora é diferente, muito diferente. Estamos ambos com o mesmo estatuto de adultos, eu não estou mais em desvantagem, "estou mais crescidinha" a vida, essa, ensinou-me tantas coisas. Naquela altura o meu estatuto de adulta era só no Bilhete de Identidade...;)



Sabes, quando estou muito triste ou desesperada, isolo-me e não quero falar com ninguém mas há uma pessoa que percebe sempre e apesar de continuar em silêncio ela insiste, sim, é aquela minha amiga, acabei por lhe contar o que se passa contigo, a primeira coisa que ela me disse foi: "Pensa na "sorte"(não me ocorre outra palavra) em fazeres as pazes com o passado. Deixa-me ir vê-lo. Tu não podes vir." 
,
André...;)
Vou-te contar uma coisa engraçada. Ontem, eram quatro da manhã na minha zona, eu estava a falar com ela sobre ti, de repente a mulher manda-me uma foto, uma folha A4, em branco e nada mais está escrito, só o teu nome e pior, a letra é minha. Não me perguntes porquê que escrevi o teu nome naquela folha, é que não faço ideia nenhuma. Esta folha ela guardou dentro de um livro de História, tem mais de 20 anos. Ela tem coisas guardadas que eu chamo nesta altura das nossas vidas, DENÚNCIAS!  Tu e eu pertencíamos a um lindo clube, pena só existirem dois membros nele, tu eras lixado, querias exclusividade, não te podes admirar da bronca que rebentou, afinal estavas a "roubar", gargalhadas...É para rir, não é para ficar zangado.;)

André, eu nunca mais conheci ninguém com este nome, meu irmão mais novo  também se chama André, mas só o meu pai lhe chama assim, o resto do pessoal chama-lhe outro nome. Nem me lembro que ele se chama André ;) é como o Maria do Rosário.Estranho escrever este nome outra vez. 

Sr. arquiteto..."Deus dá as batalhas mais difíceis aos seus melhores soldados!" - Papa Francisco.

 Não te atrevas a desistir, não te atrevas a desistir, por favor. Disseste-me que querias tanto fazer uma coisa, tu estás consciente que o queres fazer está nas mãos de outra pessoa, e que depende exclusivamente da vontade dessa pessoa? Faz tudo o que tens de fazer, faz todos os tratamentos que tens de fazer, fica bom depressa e depois eu meto uma cunha com a tua amiga, ela não me diz que não, eu tenho a certeza absoluta.;) Prometo. Mas tens de dar tudo o que tens para ficares bom, senão nada feito! Cumpre a tua parte, eu cumpro a minha.Deste-me muitos trunfos no teu email e eu vou jogar com eles "contra ti". Genial esta Maria do Rosário! ;) 

Há dias fui levar a minha filha mais nova para a escola, estava uma manhã horrível, chovia e fazia um vento desgraçado, quando chego ao portão da escola estava a senhora que controla o trafico para os alunos atravessarem a estrada e eu disse bom dia, e ela voltou-se para mim e disse, "Que bom tem o dia de hoje?" e começou a queixar-se do tempo, eu disse-lhe, o bom do dia de hoje é estarmos vivos, isso só por si é motivo para estarmos felizes. A senhora olhou séria para mim e disse, "Tens razão" e riu-se. Comigo no teu pé agora, duvido que tenhas tempo para ter um mau dia, convencida esta Maria do Rosário, mudou muita coisa mas alguns defeitos ficaram.;)

Não encontras mais a gaiata que se queixava de tudo, bolas, eu era complicada ;), não encontras no meu ombro uma "bengala" para te lamentares, quero rir contigo, vamos lembrar das coisas boas que fizemos, vamos discutir, gritar um com o outro, vamos sonhar, outra vez! Olha que eu sou boa nisto de sonhar...Foi o meu blogue que faz parte de um sonho meu que te fez encontrares-me, por isso vou sonhar outra vez, mas desta vez vou sonhar com algo para ti, só para ti, vou sonhar com todas as forças que tenho... André anda sonhar e acreditar comigo.:) 

Vamos lá ver se ainda tens pedalada para seguires as minhas "loucuras", duvido...Bora lá André, mostra-me o quanto ainda vales!

"Maria do Rosário, olha bem para o céu estrelado, agora fecha os olhos e vais conseguir ouvir o barulho que as estrelas fazem. A natureza fala connosco, temos de saber escutar". 

Eu acreditei em ti, no "barulho que as estrelas fazem" e que a "natureza fala connosco" agora é a tua vez de acreditares em mim, que Deus existe e que a esperança é a última que morre. Amor com amor se paga.

Ao escrever-te aqui hoje, eu "quebrei o gelo", a mensagem que te quero transmitir antes de falar contigo pelo telefone é, já passou...Não quero que gaguejes ;) ou justifiques mais nada, já passou...O meu mal foi criancice, batotice, parvoíce e convenções pelas quais me tinha que reger. Hoje, não passam de balelas, mas lá para trás eram normas rígidas...Alguns vão ler e claro que vão tirar as ilações que quiserem provavelmente erradíssimas, mas a verdade reside em nós os dois e é isso que vale agora, que se lixe o que pensam. A minha prioridade agora és tu, tu ficares bom e depressa, só isso. 

Vá...Já leste tudo? Então agora manda-me um email com o número do teu telemóvel e vamos lá pôr a conversa em dia...

Que feio, uma mulher estar a pedir o telefone a um homem em público não é? Considera-te mas é com muita sorte de eu te dar tantos privilégios, não é para qualquer um.:) Vá...Manda o telefone, quero ver se és de confiança para eu te dar o meu, não penses que vai ser tão fácil como conseguiste o email da "Dona Zizi", vá...Vem rir comigo... Anda ouvir esta música comigo, linda!

Sr. arquiteto,estou aqui para ti hoje, amanhã e sempre.

Até já, seu sacana!:)

Maria do Rosário  
.

terça-feira, 4 de agosto de 2015

“Keta Dún Matak, Keta Bosok”

.

Matadalan Online - 04 de agosto de 2015

Prezidente Partidu Frente Revolusionáriu Timor-Leste Independente (FRETILIN), Francisco Guterres “Lu-Olo” hateten,  Dosente Filozofia Polítika, Pe. Martinho Gusmão kontra Maromak nia ukun fuan 10.

Lu-Olo dehan kestaun ne’e relasiona ho esteitmentu Amu Martinho Gusmão nian kona-ba problema Mauk Moruk nian ne’ebé hateten, nia konkorda ho dalan diálogu tanba ema balun ne’ebé uluk tuda manutolun ba amu Bispu Belo ikus mai sai membru partidu FRETILIN serbisu iha projetu Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM) no sai membru partidu Congresso Nasionál Reconstrução de Timor (CNRT) no mós membru Governu, karik di’ak.

“Señor Padre Martinho ninia ko’alia ne’e foti hanesan guia bosok ida. Dún matak ema seluk ne’ebé kontra rasik na’i Maromak nia ukun fuan sanulu (10), ne’ebé hateten dehan, keta duun matak ema no keta bosok,” Lu-olo hateten kestaun ne’e iha sede Partidu FRETILIN Comoro, Díli, Segunda (03/08/2015).

Nia dehan, padre Martinho ninia esteitmentu ne’e la realístiku liu tanba padre Martinho la hatete sé maka tuda manutolun ba Amu Bispu nia oin no Padre Martinho emite katak nia (Amu Martinho) subar ou lakohi hateten sai ema sira ne’e.

Tuir mai lé akompaña entrevista eskluzivu ne’ebé Jornalista Jornál Matadalan (MTD), João dos Santos, halo ho Prezidenti Partidu FRETILIN, Francisco Guterres “Lu-Olo”.

MTD: Tuir esteitmentu hosi Amu Martinho nian katak deskonfia iha ema balun ne’ebé iha tempu passadu tuda manutolun ba Amu Bispu Belo iha Jakarta oras ne’e daudaun inklui iha partidu FRETILIN no agora serbisu iha projetu ZEESM Oe-Cusse. Prezidente nia hanoin kona-ba akuzasaun ne’e oinsá?

Lu-Olo: Ha’u hanoin señor padre Martinho ninia esteitmentu ida ne’e la realístiku liu. Tanba, primeiru, señor Padre Martinho la hateten sé maka tuda manutolun ba amu Bispu nia oin. Ne’e señor Padre Martinho emite katak, nia subar ou lakohi hatete sai ema sira ne’e. Maibé ami hatene katak iha FRETILIN nia laran laiha ema ida ne’ebé maka uluk atu tuda manutolun ba amu Bispu.

Laiha ema ida iha FRETILIN nia laran hanesan ne’e. Ha’u hanoin señor Padre Martinho deskarrega ninia sentimentu hirus hasoru FRETILIN karik bainhira membrus sira FRETILIN nian iha Parlamentu Nasionál ko’alia krítika nia. Maibé, tuir ha’u, sé Padre Martinho hanoin hanesan ne’e, antaun nia hanoin sala, tanba simplesmente nia foti akuzasaun falsu ida hasoru FRETILIN ne’ebé hanesan organizasaun polítika partidáriu ida ne’ebé boot teb-tebes iha Timor-Leste.

FRETILIN nunka halo dala ida ba Amu Bispu. Antes pelu kontráriu FRETILIN maka sempre fó apoiu nafatin ba Igreja Katólika ninian. No, nia (FRETILIN) luta to’o agora daudaun tempu ukun rasik án ninian mós ema barak iha FRETILIN kuaze 100% katóliku hotu.

Señor Padre Martinho ninia ko’alia ne’e foti hanesan guia bosok ida. Dún matak ema seluk ne’ebé kontra rasik Nai Maromak nia ukun fuan sanulu (10) ne’ebé hateten dehan, keta dún matak ema no keta bosok. Señor Padre Martinho hamri’ik iha Igreja nia oin tuir loloos nia maka haklaken evanjellu sira ne’e hotu. Doutrina Kristu nian ne’e ba ema hotu atu labele dún matak ema. Señor Padre Martinho la sai referénsia ida di’ak ba ita nia povu no sarani sira hotu.

MTD: Akuzasaun sira hanesan ne’e ba FRETILIN ne’ebé nu’udar partidu boot ida, maizumenus medidas saida maka ita boot sira sei foti?

Lu-Olo: Kona-ba ida ne’e, ami sei hanoin hela sá medidas maka ami bele foti. Hori kalan ha’u foin aborda kestaun ida ne’e ho dirijentes partidu ninian. Ne’eduni, iha tempu oin mai ami sei foti medidas ruma.

MTD: Iha fulan hirak liu-ba, Pároku Parókia Manatuto, Pe. Martinho rasik maka promove diálogu no rekonsiliasaun entre timoroan iha Manatuto no sira ne’ebé uluk halai ba Indonézia (Atambua). Tanba ne’e, ho esteiteitmentu atuál ne’e karik kontradis ho polítika rekonsiliasaun iha Manatuto foin lalais ne’e?

Lu-Olo: Ha’u hanoin Igreja Katólika liu-hosi ninia reprezentante ida hanesan Padre Martinho ne’e labele moris ho kontradisaun iha ninia hanoin. Labele moris kontradisaun ho prinsiípiu ne’ebé orienta nia hanesan Amu para atu hamri’ik iha sarani sira hotu-hotu nia oin.

Kuandu iha Manatuto nia (Amu Martinho) ko’alia kona-ba rekonsiliasaun entre timoroan sira ne’e opiniaun ida ne’ebé di’ak tebes. Ema hotu simu no basa liman ba nia bainhira nia ko’alia ida ne’e. Maibé, agora nia ko’alia fali buat ida ne’ebé passadu liu tiha ona no nia nein hateten sai ema ida ne’ebé tuda manutolun ba Amu Bispu nia oin ne’e. Nia dún matak de’it. Ha’u hanoin señor padre Martinho iha aspeitu ida nia moris iha kontradisaun ida. Kontradisaun haneasn ema ninian ou haneasn fiar na’in ninian. Ida ne’e maka iha ninia kakutak no hanoin.

MTD: Dala barak mós Amu Martinho kontra ZEEMS. Ita boot nia hanoin oinsá?

Lu-Olo: Ha’u hanoin prosesu ZEESM nian iha Oe-Cusse la’o. No kada loro-loron dezenvolvimentu iha ne’ebá muda no avansa nafatin ba oin atu ba to’o ninia objetivu ida. Buat sira ne’e hotu kuandu ema ne’ebé hanesan matan át ou matan di’ak maibé hanoin ladún loos bele halo no forma ninia juiju ne’e oi-oin no kontráriu fali kona-ba buat ne’ebé la’o hela iha Oe-Cusse.

Ha’u la hatene filojofia. Maibé ema filójofu sira hanesan Padre Martinho ne’e devia hatene realidade para hodi forma juiju ida para atu bele fó sai liafuan. Sé ita la koñese realidade maka ita ko’alia filojofu ne’e iha aeru (anin) hanesan namlele hela iha abu-abu leten.

Buat hirak ne’e hotu ha’u bele hateten katak iha Timor ne’e hanesan ne’e duni. Dalaruma ema halo mós krítika, la halo mós ba krítika. Maibé ema be krítika ne’e laiha jeitu para atu halo. Nein foti fatuk musan ida mós la konsege. Problema maka ida ne’e.

Ha’u hanoin Timor tenke hamate buat hirak ne’e. Ema ida-idak tenke halo esforsu, liu-liu hanesan señor Padre Martinho tenke halo esforsu oituan para hodi hatun ninia hirus hasoru ema seluk. Ema seluk mós iha opiniaun atu ko’alia no krítika mós nia hanesan nia krítika ema seluk.

MTD: Hateten mós katak projetu ZEEMS ne’e deskrimina distritu 12. Ita  boot nia komentáriu?

Lu-Olo: Ha’u dezde prinsípiu sempre defende nafatin ideia ida ne’ebé dehan katak projetu ida Oe-Cusse ne’e projetu pilotu. Projetu ida ne’ebé estadu ninian. Investimentu boot teb-tebes. Ida ne’e ba futuru Timor-Leste ninian hotu, la’os partikularmente ba Oe-Cusse de’it.

Projetu ne’e hanesan, primeiru esperiénsia Timor-Leste ninian. Agora la hanesan fali ho munisípiu sira seluk tanba sé lae orsamentu ne’e ba kada munisípiu de’it, la’os ba Timor tomak. No orsamentu ne’e nunka hanesan ne’e ida. Tanba ba iha ne’ebá ko’alia kona-ba Zona Espesiál Ekonómia Rejiaun Ekonomia ida. (*)
.

Mandadu Detensaun Ba MM Sei Ejiste – EOK La Retira

.

Jornal Nacional Diário - 04 de agosto de 2015

Mandadu detensaun ne’ebe maka Ministeriu Publiku (MP) aplika ba Prezidenti Conselho Revolusaun Maubere (KRM), Paulino Gama “Mauk Moruk” sei ejiste.

“Hau hanoin buat rua   ne’ebe mak difrente ita labele kahur buat rua, ita la tein batar da’an, entaun mandatu detensaun iha nafatin, pur enkuantu nia pasa hotu ita husu para prolonga tan madadu detensaun,” hateten Prokurado Jeral Republika (PJR), Jose Ximenes, hodi responde jornalista iha Palacio Presidensia, Segunda (03/08/2015).

Iha loron hirak liu ba publiku hakfodak rona dehan katak, Mauk Moruk entrega an ona ba Komando Empenhamentu Operasuan Konjunta (EOK) iha area entre Posto Administrativu Vemasse (Baucau) ho Munisipiu Manatuto. Maibe, informasuan ne’e, dezmente kedas husi XEfi Estadu Maior F-FDTL, Maijor Jeneral, Lere Anan Timur.

Informasaun ne’ebe Prezidenti Republika (PR), Taur Matan Ruak, tatoli ba komunidade sira liu husi dialogu komunitaria ho komunidade sira iha Munisipiu Lautem, foin lalais ne’e, katak, iha ona sinal husi Mauk Moruk dehan, nia hakarak entrega an ba Estadu iha loron aniversariu FALINTIL, 20 Agusto 2015.

EOK Lá Retira

Iha sorin seluk Segundu Komandante Polisia Nasional Timor Leste (PNTL), nudar mos komandante Jeral Interinu, Komisariu Faustino da Costa, informa, forsa Empeñamentu Operasaun Konjunta (EOK) kompostu husi Falintil – Forsa Defesa Timor Leste (F-FDTL) no Polisia Nasional Timor Leste(PNTL) seidauk retira husi tereinu iha parte Leste.

“Lae, la..e, atu dehan deit forsa konjunto ne’e laos retira, ne’e nafatin lao hela, nafatin lao hela, tanba ne’e mak ita trasa ona katak estratejia saida mak ita uja fila fali, liga ho informasoens bar-barak nebe que hateten katak dia 20 Mauk Moruk sei intrega-an,” afirma, Komisariu Faustino da Costa, ba Jornalista sira iha nia knar fatin, Kuartel Jeral PNTL, Kaikoli, Dili, Segunda(03/08/2015). Hodi responde tuir informasaun nebe dehan EOK retira ona husi parte leste.

Nia reforsa, operasaun konjunta kontinua lao, sei la retira operasaun maibe, antisipa sei karik Mauk Moruk intrega án antes dia 20 fulan Agustus ne’e diak liutan, i forsa sei la retira, sei halo mos esforsu detekta lalais hodi atinji objetivu operasaun.

Hatan mos konaba, garante ka lae senor Mauk Moruk sei intrega án iha 20 Agusto, Faustino nia parte la garante katak Mauk Moruk sei intrega án iha loron refere, maibe ne’e depende husi parte hotu-hotu.

Maske nune’e, Faustino dehan, Mauk Moruk intrega án kontinua submete ba justisa hanesan akompana nebe mak durante ne’e kazu hira mak iha hela, hodi automatikmente sei intrega ba Justisa.

“Sei nia intrega án la prosesu ne’e lae, ita hotu-hotu akompaña durante ne;e iha kazu hira mak iha hela, sei intrega án ou liu husi kapturasaun konjunto automatikamente sei intrega ba, nain do prosesu,” Faustino haktuir.

Nia parte rekoeñese, ate agora seidauk detekta paradeiru no forsa konjunta kontinua akompaña nafatin movimentu Mauk Moruk nudar alvu prinsipal.

“Hau hanoin atu detekta, la detekta, hau sei lakoalia katak ami detekta ona, fiksu ona ka lae, maibe ita nia forsa konjunta ne’e akompaña hela movimentu alvu prinsipal,” informa Faustino.

Nia informa mos katak, situasaun jeral iha distritu Baucau lao normal liu – liu iha kapital Munisipiu nian, maibe sei iha limitasaun liu-liu ba transposrtes publikus.

“Situasaun Baucau oras ne’e normal, dala barak ita rona informasoens lubuk ida, mais realidade hau dehan la nune’e, populasaun sira liu-liu kapital munisipiu iha hela movimentu bai-bain, so que iha limitasoens ba saida ruma liu – liu transporte publiko,” nia hatete.

Nia reforsa katak, limitasaun ba transporte publiko laos bandu, maibe husu para kopera, oinsa ekipa konjunta nebe mak halao servisu iha parte Leste bele lao diak liu-liu iha tempu kalan, tanba objetivu husi operasaun ne’e seidauk atinji rejultadu.

Iha parte seluk, Cornelio Gama ‘L7’ afirma, sei intrega problema Mauk Moruk ba nai ulun sira para buka solusaun, tanba nia parte laiha kbi’it atu kontra Mauk Moruk.

“Dialogu husi nebe- nebe prontu nudar maun hau sei intrega ba nai ulun sira, para nai ulun sira para bele atu koalia, tanba hau hanesan ema ida que, maun duni kbi’it laiha atu kontra Mauk Moruk hau bele koalia rihun ida mos la rona, hau bele koalia mos Prezidenti Republik mos la rona,” hatete, L-7, ba jornalista iha hela fatin, Bidau mota klaran, Dili.

L-7 kontenti simu ho liman rua, Prezidenti Republika kontaktu ona Mauk Moruk. “Ida ne’e hanesan hau koalia konaba Prezidenti kontaktu ona Mauk Moruk ne’e sorti ona ba ita hotu, mais Mauk Moruk nia hanoin oinsa, tanba ida Prezidenti da Republika, ida bolu hanesan veteranus funu nian, nebe sira iha ona ideas komum ou konjunto ita hotu basa liman,” dehan L-7.

L7 hatete katak, nudar relasaun hanesan maun seidauk iha kontaktu ho Mauk Moruk to agora, Uluk iha tempu funu nian Prezidenti Republik Nia (Mauk Moruk,red) soldadu, komu agora sae nudar Prezidenti depende Prezidenti nian hanoin atu bele kontaktu Mauk Moruk bele kontaktu, bele halo, nudar familia, Timor Leste ita hotu – hotu kontenti. avi/eus
.

EMA ELIT, LABELE HETAN SAUDE GRATUITA

.

Timor Post - 04 de agosto de 2015

DILI-Xefi Sentru Klinika Matan Nasional, Belmeiro Jeronimo husu ba governu Timor Leste tenke muda politika tratamentu saúde gratuita iha nasaun ne’e atu ajuda governu hadi’a dezenvolvimentu iha seitor saúde.

“Iha ita nia lei hatu’ur nanis ona iha artigu 57 hatete katak, ema hotu iha oportunidade ba halo tratamentu saúde gratuita, maibé ho politika governu nian ne’e, sei fó impaktu ba nasaun no susar atu hadi’a seitor saúde iha rai ne’e” tenik Belmeiro ba Timor Post iha nia kna’ar fatin Bidau, Sesta (24/7).

Tanba ne’e nia husu atu governu tenke muda politika ida fó tratamentu saúde ba ema hotu ho gratuita atu governu bele gaña reseita ba kofre estadu para uza reseita ne’ebé iha ba hadi’a dezenvolvimentu saúde iha rai laran.

Tuir nia katak, politika governu hatu’ur katak tratamentu saúde gratuita, ne’e di’ak, tanba ema ki’ik sira bele asesu ba saúde, maibé ema bo’ot sira hanesan membru governu no Parlamentu Nasional (PN) sira tenke selu.

Agora hanesan populasaun sira la iha kbi’it, ne’e bele halo tratamentu gratuita, mas hanesan funsionariu públiku, membru governu no Parlamentu Nasional (PN) ba halo tratamentu mak gratuita hotu, entaun susar atu hadi’a seitor saúde tanba kada tinan osan reseita atu ajuda governu ba hadi’a fasilidade saúde sira laiha tenke hasai nafatin osan mina.

Pior liu tan ema moras ba halo tratamentu iha rai liur governu maka selu hotu, buat ne’e maka hanesan ne’e hela de’it, impaktu ba futuru sei bo’ot, pelumenus hanesan populasaun bai-bain governu bele hasai osan ba selu.

Belmeiro dehan, labele hanoin de’it katak Timor Leste riku ho mina no gas, maibé haluha tiha katak, saida maka atu halo.

“Ita labele garante ba riku soin ita nia hanesan mina no gas, sé mina ne’e aban bairua maka maran, entaun ita nia nasaun Timor Leste sei hasoru kiak” Belmeiro, hatete.

Nia dehan seitor saúde bele gaña reseita bo’ot iha ne’eba, kuandu halo komparasaun tratamentu matan ou halo operasaun matan iha ema nia rain, ne’e ema selu osan bo’ot.

Sé buat sira ne’e maka governu hadi’a sistema politika ida saúde gratuita, entaun ba futuru governu bele hadi’a seitor saúde bele iha mudansa bo’ot no la presiza ema atu ba halo tratemntu iha rai liur atu gasta osan bo’ot.

“Ita atu hadi’a seitor saúde ida di’ak no buat hotu atu sai di’ak, tratamentu saúde labele gratuita, pelumenus tenke selu atu nune’e hodi reseita tama ba, bele halo buat balu di’ak iha seitor saúde”Xefe Belmeiro dehan. (gus)
.

PM RUI MARIA DE ARAUJO, “PR TAUR KONKORDA ANTÓNIO TROKA LA-SAMA’’

.

Jornal Nacional Diário - 04 de agosto de 2015

Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak konkorda ona António da Conçeição troka saudozu Fernando La-Sama de Araújo nia fatin, hanesan Ministru Estadu Koordenadór Asuntu Sosiál no Ministru Edukasaun, no nomeia fali Vice Ministru Costancio Pinto sa’e ba Ministru Comersio Industria e Ambiente.

Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo, Segunda (03/08) horseik aprezenta ba Prezidente da Repúblika, Taur Matan Ruak, kandidatu ne’ebé Governu hili ona husi kandidatu sira lubuk ida ne’ebé mak Partidu Demokratiku propoin ba Governu, hodi Xefe Estadu ne’e bele tetu.

Maibé Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak laiha objesaun ba António da Conçeição, Constâncio Pinto inklui Nino Pereira, hodi priense hika’as fatin ne’ebé sei mamuk.

Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo informa katak, kandidatu hirak ne’e, aprezenta ba Xefe Estadu, bazeia ba dialogu polítiku ne’ebé Prezidente CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão hamutuk ho Prezidente Ezersísiu PD, Adriano do Nascimento ho Sekretáriu Jerál PD, Mariano Assanami Sabino.

“Sira koalia hotu propoin naran, entaun ho baze ba proposta sira ne’e hotu, lori mai aprezenta ba Prezidente, Sr. Prezidente konkorda katak, atu nomeia ba Ministru Estadu, Koordenadór Asuntu Sosiais e Ministru Edukasaun maka António Conçeição, e depois Vise Ministru Constâncio pinto hetan fali nomeiasaun hanesan Ministru, depois PD mós propoin Nino Pereira ba fali Vise Ministru Komérsiu, Indústria no Ambiente,” informa PM Rui Maria de Araújo ba jornalista sira hafoin hasoru malu ho Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak, iha Palásiu Prezidensial, Aitarak-Laran, Segunda (03/08).

Xefe Governu ne’e dehan, Prezidente da Repúblika laiha objesaun ba kandidatu hirak ne’e, tanba governasaun ne’e hela de’it tinan ida resin, entaun presiza ema ne’ebé koñese nanis ona sistema governasaun.

“Kritéria importante ne’ebé , ha’u nu’udar Xefe do Governu hato’o ba Prezidente CNRT no mós ba lideres Partidu Demokratiku nian katak, tanba governasaun ne’e hela de’it tinan ida resin, entaun presiza ema ne’ebé koñese ona sistema, ema ne’ebé involvidu ona iha prosesu governasaun, hatene ona sistema husi laran, para depois la presiza tan lakon tempu atu mai tenke liu fali husi prosesu orientasaun, e depois tenke buka hatene fali fali,”katak Rui Araújo.

Xefe Estadu sei marka data, nune’e fó pose ba ema ne’ebé asume nu’uar membru orgaun ezekutivu iha VI Governu Konstituisionál.

Iha parte seluk, António da Conçeição sente hakfodak, tanba nia seidauk hatene katak, Estadu atu nomeia nia atu asume fali kargu Ministru Estadu Koordenador Asuntu Sosial no Ministru Edukasaun.

Antonio da Conceição dehan, nia sente todan, tanba Ministériu edukasaun ne’e, komplikadu tebes.

“Ha’u sente todan, tanba ha’u mós hahú hela ha’u nia projetus sira ne’ebé mak importante tebes iha ministériu ida ne’e, la’os projetu bai-bain, mas obra sira ne’ebé mak ita hanoin barak looos, sei nesesita tebes ha’u nia prezensa. Ha’u hakarak tebes atu hahú ha’u nia misaun iha ne’e. Agora hanesan servidór do estadu, ha’u sei obedese ba ha’u nia superior hierarkia señor Primeiru Ministru saida mak nia bele hola desizaun ba ha’u,”katak António da Conçeição.

Maibé Antonio dehan, maske nia senti todan, maibé nia hein de’it desizaun Estadu nian atu muda nia kargu husi husi Ministru MCIA ba Ministru Estadu, Koordenadór Asuntu Sosiais, no Ministru Edukasaun.

“Ha’u dehan katak, sé ha’u obedese ne’e, ha’u labele obedese buat ba iha ne’ebá. Iha ne’eba mós dezafiu bo’ot ida, Ministériu Edukasaun ida ne’ebé ema dehan komplikadu tebes. La’os dehan ita koalia meja, kadeira laiha, la’os problema ida ne’e mak importante liu,”katak nia.

Maibé António dehan, kestaun meja no kalteiras laiha ne’e, hanesan fasilidade ida ne’ebé mak atu kompleta alunus, nune’e fasilita iha prosesu aprendijazen.

Nia afirma, koalia kona-ba edukasaun tenke garante kualidade edukasaun ida ne’ebé asegura estudante sira nia futuru.

“Ha’u sente hanesan dezafiu bo’ot ida, tanba ha’u rasik seidauk involvidu iha iha área edukasaun ne’e, maske ha’u estuda oituan filozofia edukasaun, ha’u mós mai husi filsafat, estuda kona-ba asuntu estratéjiku sira intermus de konseptu dezenvolvimentu, ha’u iha,”relata António.

Maibé António dehan, la signifika teoria ne’ebé nia aprende ne’e, atu aplika kedas iha Ministériu Edukasaun.

“Ha’u labele lai kona-ba prioridade, tanba informasaun ne’e ha’u hetan husi imi (jornalista), tanba buat ne’ebé loos liu, ha’u tenke rona husi Primeiru Ministru,”afirma António.

Nia haktuir, se nia (António) mak hetan duni fiar atu troka saudozu La Sama, nia sei haree uluk kapasidade iha ministeriu nia laran, rekursu umanu ne’ebé ejiste ona, kapasidade finanseira ne’ebé atu dispoin, nune’e realiza mehi iha Ministériu Edukasaun.

Antes ne’e, Partidu Demokratiku aprezenta kandidatu nain 10 ba Primeiru Ministru Rui Maria de Araújo, maibé Xefe Governu hili António da Conçeição atual Ministru Komérisu Indústria e Ambiente, atu troka La Sama nu’udar Ministru Estadu, Koordenadór Asuntu Sosiais, no Ministru Edukasaun.cos/avi
.

Problema MM, Operasaun Konjuntu To’o Agora Seidauk Iha Resultadu

.

Jornal Nacional Diário - 04 de agosto de 2015

Reprezentante povu iha Parlamentu Nasionál (PN) hateten katak, Forsa Empehamentu Operasaun Konjunta (EOK) to’o agora seidauk iha rezultadu

“Hau hakarak koalia katak, Operasaun ba Mauk Moruk (MM) la’o to’o agora, maibé seidauk iha rezultadu. Parlamentu fó rezolusaun ba Governu, Governu sai nia rezulusaun tutan para halo kontinuasaun hanesan follow up ida ba operasaun konjunta rasik to’o agora seidauk iha rezultadu,”hatete Deputadu husi bankada Partidu Demokratiku (PD) Paulino Monteiro ba Jornalista iha PN Segunda, (3/8)

Deputadu Paulino Monteiro afirma katak, agora iha hanoin balu para atu oinsa maka hodi halo diálogu. Diálogu ne’e iha ne’ebé, ne’ebé nia hanesan última rekursu dalan di’ak ida atu rezolve problema hotu. Ne’e último liu husi diálogu, ne’e ema bele funu to’o mate mós, ikus mai tenki iha diálogu no liu husi meza maka foin hetan solusaun.

“Se ita fila fali ba iha diálogu ne’e mós husi parte ida juridikamente ita hatún ita nia valór judisiáriu rasik iha Timor Leste (TL) mas ita mós tenki hanoin do’ok katak oinsa bele hetan solusaun ida,”dehan deputadu Monteiro.

Deputadu Monteito salienta katak, agora husi parte rua ne’e mos tenki hanoin katak, solusaun ikus liu husi diálogu, maibé ita labele haree ba husi kotuk liu profundu liu husi problema ida ne’e, mas dalaruma ema iha intensaun liu husi liur ruma maka fó impaktu ou dudu atu fó hanesan hala’o problema ne’e moris.

“Porezemplu ita haree no deskonfia hanesan problema 2006 ema liur iha kotuk, agora mós hanesan, rai ne’ebé deit maka kuandu riku mina rai no sempre iha problema no konflitus, ne’ebé interese minarai rasik mós iha laran, tanba ita Timoroan tomak tenki haree profundu, tenki haree hamutuk katak iha problema nia kotuk ne’e, keta iha ema ruma iha ne’eba maka tan interese ruma,”afirma deputadu Paulino Monteiro.

Paulino Monteiro hatutan katak, Governu bele hetan ou fasil atu hetan, maibé labele halo ema ruma husi kotuk problema ninian, tanba ne’e maka fó impaktu ladi’ak bainhira atu kaptura ema bo’ot ruma.

“Bainhira ema di’ak ruma mós tama iha laran, veteranus ruma mós tama iha laran, ita kaptura mós halo moe ba ema ne’ e rasik, halo moe ba ita nia nasaun, tanba ita rasik maka halo tiha hotu, ita halo subar liman, ita halo tiha hotu husi kotuk, ita dudu ita nia kareta mak ba tula ema, buat sira ne’e ita kaer malu ne’e mós dalaruma moe bo’ot ida. Ne’e impaktu ladi’ak ba ita hotu. Problema ne’e moris mós husi ita, atu halakon ou hakotu mós iha ita rasik,”esplika deputadu Monteiro .

Monteiro esplika liu tan katak, tuir nia haree ne’e, sinal ne’e atu halai ba iha diálogu, maibé diálogu ida mós tenki kumpri rekezitus hotu, diálogu mos labele taka dalan ba justisa.

“Diálogu ne’e para hanesan última solusaun ita foti, maibé labele ses husi justisa, seé ita ses husi justisa, entaun ita rasik maka hatun valósr justisa rasik, ita maka halo kaman ita nia lei ne’e para ita nia povu sira aban bainrua kuandu halo sala karik, sira dehan entaun lei ne’e vale deit ba ema bo’ot sira, ema bo’ot maka halo tiha sala mós dehan la sala, hatun todan, husik livre, ami ki’ik maka kona hela deit, tanba ne’e sei ita la halo todan ita nia lei ne’e rasik, ne’e impaktu ba jerasaun futuru mai katak dalaruma balu bele halo fali konflitu, balu bele kria problema mas dalan atu rezolve ne’e maka todan,”deputadu Paulino Monteiro salienta.

Deputadu Paulino Monteiro salienta liu tan katak, MM Atu entrega ou la entrega ne’e, horsida iha parte ne’e tetu iha hanesan ohin hatete iha impaktu negativu ho pozitivu, vantajen ou desvantajen, tanba ne’e maka buat ne’ebé kestiona maka ne’e, bele diálogu maibé labele ses husi justisa tenki kopera ho justisa.

Vise Prezidenti Komisaun B ne’ebé trata asuntu Negosio Estrangeiros Defeza i Seguransa Nasional Duarte Nunes hateten katak, konaba problema MM Governu tenki esplika, servisu ne’ebé que sira hala’o fulan 4 nia laran, liu-liu konaba fulan ida ikus ne’e.

“Ne’e ami presiza hetan informasaun, tanba ne’e maka ami husu ona Prezidenti atu halo karta ba Governu atu mai esplika ba ami, ami halo rezolusaun se Governu hala’o ona tuir fulan 4, nia esplikasaun seidauk to’o mai ami, ami maka halo resolusaun Governu iha obrigasaun fo informasaun ou relatóriu mai Parlamentu, ne’e maka hanesan dalan ida, hau fo servisu ba ita, ita tenki relata saida maka ita bo’ot halo ona,”tenik deputadu Duarte Nunes.

Deputadu Duarte Nunes realsa liu tan katak, tenki mai esplika ba osan ida Governu uza ne’e, parlamentu aprova ba halao servisu ne’e, governu iha esplikasaun ida ba iha PN, uza osan ne’e, servisu ne’e to’o ona, e servisu ne’e kontinua ba oin ka lae.

“Ha’u hanoin se tuir ita nia kontituisaun, kuandu prezidente haruka funu ka, hapara funu ne’e, i ita atu halo funu iha nasaun liur, atu hapara ne’e Prezidenti maka deside, ne’e tuir kontituisaun, kuandu iha siguransa rai laran, ne’e iha Governu nia liman,”tenik Deputadu Duarte Nunes.

Iha parte seluk Fundasaun Mahein konsidera EOK nudar operasaun ne’ebé bele fo solusaun ba kazu Mauk Moruk.

“ Ita haree katak operasaun EOK mos meus ida, hodi solusiona problema ne’e retira husi operasaun mos meus ida atu hodi solusiona problema refere, tanba primeiru iha operasaun EOK ne’ebé lao durante fulan tolu resin hatudu susesu bo’ot, tanba elemente husi grupu ilegal ne’e barak entrega an no balun kapturadu no situasaun emgeral iha area sira ne’e situasaun kontroladu husi EOK,” dehan Adjuntu Direktor FM, Joao Almeida.

Nia hatutan, atu retira ka lae, tanba durante ne’e preokpasaun bo’ot husi komunidade sira nian iha atusaenas balun tanba violasaun diretus humanus barak, ne’ebé operasaun hanesan solusaun ida, no diak liu mak   Mauk Moruk entrega an mos hanesan solusaun ida diak liu hodi rezolve problema refere no husu Mauk Moruk atu kolabora ho Estadu ba dialogu no responsabel ba justisaa tuir aktu krime ne’ebé nia halo.

“Bele retira forsa mos solusaun ida, Mauk Entrega an mos solusaun ida, importante liu mak rai ne’e hakmatek hodi solusiona ita nia problema tanba ema hotu iha rai ne’e hakarak moris iha paz no dame nia laran hodi partisipa iha dezenvolvimentu rai ida ne’e,” Nia hatete.eni/des
.

segunda-feira, 3 de agosto de 2015

Mari Alkatiri ninia liafuan kroat no anti-demokratiku hasoru Padre Martinho Gusmão

.

Mari Alkatiri - Facebook

Kokore"ek kole ona, kokotek tolun laek. Fila fali sai avestruz atu subar nia ulun maibe"e ikun sai hela. Ema hotu2 hare'e momos nia ikun. Karik nia moe. Hau fiar nia sei hatene moe.

Ikus liu nia rekonyese " ZEESM (TL) IIDEIA BRILHANTE" . MAIBE'E kontinua dehan "LA LOSS." nafatin. Hakarak justifika hatudu deit katak nia hakribit nafatin ZEESM tanba hatene no lakohi ZEESM atu sai susesu no referensia diak ba Timor-Leste tomak. Nia hatudu odio mos ba Fundadores ZEESM sira tanba bele moris iha kontradisaun ida konsidera ZEESM " ideia brilhante" maibe"e dehan fali "LA LOSS TANBA DISCRIMINA (MUNICIPIO SIRA SELUK)".

Se'e maka koalia hanesa ne' e bele duni nia iha kapasidade karik atu halo milagre no halo konversaun ba programa piloto ida atu sai kedas programa atu implementa kedas dala ida deit iha nivel nacional. Nune'e bele " brilhante" nafatin maibe'e sei la " diskrimina".

Sai piloto atu bele karik sai ezemplu, referensia ida diak ba Timor-Leste tomak. Ne' e maka sala? Ne' e maka enfrakese fali Estado? " Brilhante, maibe' e la los". Hatete mai deit senhor " intelektual bot Timor-Leste" nian. Ita hotu mos rona sa' ida maka ida2 nia pasadu. Balu iha politika, balu mos iha Universidade iha Rai liur. Ita hotu hatene sa diploma maka ita ida2 iha no halo nusa maka ita hetan Diploma sira ne' e.

Labele kahur lis mean ho lis mutin tau hamutuk ho alfase no fakar mina nu ba leten atu fo ba timor oan sira atu han. Hakarak ka lakohi, salada atu diak tenki uza azeite ho tua sik uituan. La os mina nu.

 Timor oan sira mos, biar la liu husi Universidade iha Rai liur, hatene momos sa'ida maka los, sa'ida maka la los. Bibi atan karik mos tenki hatene lori bibi sira atu han du'ut diak. Nune' e bele garanti "Bibi" sira nia isin diak no espiritu mos diak. Bainhira "Bibi atan" iha vida lor-loron atu bosok " bibi" sira " bibi" sira mos sei hadok an husi "bibi" atan ida ne'e . Tanba nia la sai ezemplu ida ke diak.

Amu Papa Francisco los duni Martinho G S Gusnao maka komprende sala tiha karik. Amu Papa kritika kapitalismu selvagem. La kritika social market economy. Tanba social market economy nia fonte ida maka doutrina social kreda katolika nian. Hau hanoin Martinho G S Gusmao la konyese karik doutrina social kreda katolika nian.
.

Tuda Manutolun ba Bispu Subar iha Partidu

.

Matadalan Online

Dosente Filozofia Polítika Semináriu Maior Fatumeta, Pe. Martinho Gusmão hatete povu ladun interese ba passadu tanba passadu ne’e ema barak át liu Mauk Moruk, maibé agora ita simu. Tanba ne’e, nia prefere realiza diálogu ho Mauk Moruk atu solusiona problema.

 “Ema balun ne’ebé uluk kaer manu-tolun dois tuda Bispu Belo, ikus mai sai membru FRETILIN serbisu iha ZEESM, ka sai membru partidu Congresso Reconstrucção de Timor (CNRT) sai membru Governu, ne’e karik di’ak?,” Amu Martinho Gusmão (AMG) dehan ba Matadalan (MTD) iha nia kna’ar fatin liu-hosi entrevista eskluzivu iha Kinta (23/07/2015).

 MTD: Amu nia haree ba operasaun hasoru Mauk Moruk ne’e oinsá?

AMG: Iha problema kona-ba sentimentu no pensamentu polítiku. Hosi aspeitu polítiku, ema hotu ne’ebé involve iha konflitu ida ne’e, protagonista ka antagonista, kotu iha dalan klaran. Iha parte ida, ita nia Estadu foti desizaun atu halo operasaun. Iha parte seluk, Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) iha sentimentu pessoál atu lakohi halo kanek malu.

Ha’u hanoin, kazu Petisionáriu sai lisaun todan ba ita hotu. To’o agora, problema ne’e tara hela de’it. Ema mós hanoin ona, duké sira sokar lia, ita ki’ik sira maka tata rai, di’ak liu “cuek” tiha de’it.

MTD: Tuir Amu nia hanoin, karik kazu ida ne’e eskenáriu polítika ema boot sira nian?

AMG: Ha’u la hatene. Maibé, buat ne’ebé ha’u bele haree ita hasoru hela “disobediencia civil” ida. Iha polítika, bainhira ema halo aparatus estadu balun halo “disobediencia civil” hatudu katak maski iha órden no lei, maibé sira hili atu halo ho “laran rua-rua” ka bahasa karik dehan “laksanakan dengan setengah hati”. Dizobediensia sivíl ne’e assuntu morál, katak, maski lei ne’e loos, maibé laran maka la di’ak atu halo.

MTD: Iha parte ida, estadu konsidera Grupu Mauk Moruk (MM) hanesan inimigu ida. Iha parte seluk, estadu rasik maka nomeia Dr. José Ramos Horta atu fasilita diálogu ho Mauk Moruk. Amu nia komentáriu?

 AMG: Ha’u hanoin diálogu di’ak liu. Tan nu’udar sarani, Amu Papa Francisco dehan sarani tenki REVOLUCIONARIO. Nia ko’alia kona-ba REVOLUCIONARIO DA TERNURA … Sé agora Estadu sai hosi INIMIGO ba DIÁLOGU, ne’e maka revolusaun da ternura … Ha’u konkorda.

Purké, MM mós iha razaun ruma karik. Keta dehan, Estadu de’it maka iha razaun. Tan iha assuntu balun ne’ebé MM propoin ne’e crucial no fundamentál. Injustisa no krime organizadu mós estadu halo karik.

Ita haree de’it kazu hanesan Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM). Ne’e ideia brillante maibé la’os buat loos. Tan halo diskriminasaun ne’ebé halo isin fulun hamriik hotu.

Lei Pensaun Vitalísia (LPV) mós kazu seluk ne’ebé diskriminativu. Ne’e “krime” ida. Sé ita nia estadu halo krime “legalizado” ita husik de’it, depois ita ba fali kasa ema ne’ebé halo sala ki’ik oan ida ita halo drama boot.

Ha’u prefere diálogu. Franka no aberta. Lalika lai lori TVTL atu halo transmisaun direta. Husik partikularidade balun hela iha “confessionario” laran. Hasai assuntu ne’ebé bele lori ba konsensu nasionál. Uluk MM halo sala. Ha’u mós hatene tan ami iha Baucau hatene sasán sira hosi ki’ik kedas. Maibé, iha ema balun ne’ebé uluk kaer manu-tolun dois tuda Bispu Belo, ikus mai sai membru FRETILIN serbisu iha ZEESM, ka sai membru CNRT sai membru Governu, ne’e karik di’ak?

MTD: Amu, nusa antes ne’e la buka diálogu de’it maibé agora uza fali forma ne’ebé rezulta vítima barak iha terenu no gasta osan 2 miloins?

 AMG: Ha-ha-ha. Iha moris ita tenki hola risku. Sai polítiku ne’e hola risku. Ne’e maka Soeharto dehan ho bahasa Jawa JER BESUKI MOWO BEWO… Kalau ingin berhasil, harus brani tanggung biaya.

Baibain, “Jer besuki” ne’e refere ba ema boot sira. Depois “mowo beyo”, tanggung biaya atu mate maka povu. Osan povu nian. Susar no terus mós povu. So what githu lho.

 MTD: Amu, diálogu oinsá sé MM mós komete ona krime balun?

AMG: Kona-ba krime ita la halo diálogu. Diálogu la’os atu kansela krime. Diálogu labele sai laundry.

MTD: Oinsá bele diálogu sé MM nia paradeiru ita la hatene. Agora, sé maka bele aprosima MM atu tún mai bele halo diálogu?

AMG: Nia la hela iha fitun ka fulan. Timor ne’e ema barak hatene ninia paradeiru…

MTD: Tuir Amu nia hanoin, sé maka marese atu sai fasilitadór ba diálogu ne’e?

AMG: Ida ne’e tenki konsensu hosi MM no estadu. Depois tópiku mós iha konsensu. Labele toka problema krime. Maibé, haree ba kestaun morál polítika.

MTD: Pessoalmente, Amu nia haree, figura ne’ebé maka di’ak atu fasilita diálogu ne’e?

AMG: Ha’u hanoin, Dr. Rui Maria Araujo.

MTD: Tanbasá Amu prefere Dr. Rui?

AMG: Tan ha’u koñese nia pessoalmente.

 MTD: Tanbasa la’os premiadu Nobel da Páz na’in rua, Don Carlos no Dr. Ramos Horta tuir ezijensia veteranu Cornélio Gama “L7” ?

AMG: Hmm… Difisil liu.

MTD: Tanbasa difisil Amu?

AMG: Dom Carlos labele mai. Dr. Ramos Horta sidi barak demais ho Xanana Gusmão (XG), Marí Alkatiri (MA) no Taur Matan Ruak (TMR). Pode ser difisil. Maibé, Dr. Rui Maria de Araújo (RMA) sai fasilitadór, nia bele lori Don Carlos no RHM nu’udar forsa morál. Importante, Estadu labele “ausente”. Sé lae, ita estraga Estadu nia dignidade. PN labele ona, tan la reprezenta ona povu karik. Agora ita salva lai Governu no Prezidénsia Repúblika. Ne’eduni, agora Taur Matan Ruak ho Rui Maria Araújo maka hamrik iha oin.

MTD: Amu, MM mai atu diálogu ho governu. Sé RMA sai fasilitadór tiha entaun MM mai diálogu fali ho sé?

 AMG: Ninia problema ho governu ka ninia problema ho Estadu? Nufundu, MM tenki aseita katak nia sidadaun ne’ebé hakarak hadi’ak situasaun polítika iha Timor-Leste. Agora, sé maka tenki sai uma na’in ne’e tenki órgaun Estadu. Sé ita la hanoin ho skema polítika hanesan ne’e ita sei estraga sistema Estadu Timor-Leste. Hanesan agora iha Oe-Cusse, ne’e projetu atu estraga sistema Estadu. Sé MM hakarak ida ne’e mosu (?) entaun lalika diálogu ida.

Ha’u suporta TMR no RMA maka sai “uma na’in”, maibé limita ba diálogu polítiku no morál. konjela lai órden atu kaptura nia. Depois diálogu hotu tiha, maka ita hatama fali lei no órden.

Ha’u sente MM mós “cavaleiro” ne’ebé hatene hatur nia án iha kontestu polítika estadu nian.

MTD: Karik maka MM kontinua reklama kona-ba kazu passadu, 1983/1984, Amu nia hanoin oinsá? Karik ne’e relevante?

AMG: Ida de’it maka labele tama: kazu krime. De restu diálogu aberta no franka, maibé selesionadu. Povu ladun interese ba passadu tanba passadu ne’e ema barak át liu MM, maibé agora ita simu. povu la preukupa. Passadu sempre passadu. La muda faktu ida: ita ukun rasik án.

MTD: Amu, ema barak preukupa katak MM mai atu halo diálogu ho sé loos? Diálogu ho Xanana ka estadu?

AMG: Entaun objetivu atu diálogu ne’e saida? Sé problema ne’e XG no MM, entaun rezolve uma laran. Lalika lori instrumentu Estadu nian. Sé problema ne’e MM ho Estadu, entaun diálogu polítiku no morál ho Estadu. La’os diálogu ho PNTL ka FFDTL ka Tribunál. Labele kahor be di’ak?!

 MTD: Sé diálogu ho Xanana kona-ba kazu passadu, karik Amu aseita ida ne’e?

AMG: No comments. (Anibal)
.

TAUR REJEITA MANDA KARTA BA MM

.
Hmmmmm...
Timor Post- 03 de agosto de 2015

LACLO—Prezidente Repúblika (PR), Taur Matan Ruak rejeita manda karta ba Prezidente Konsellu Revolusaun Maubere (KRM), Paulino Gama Mauk Moruk no nia familia sobre dialogu.

“Ha’u la-manda karta ba nia, ha’u hatete ba nia, L-7, ba públiku iha fatin-fatin katak nia tenki maim, tanba nia laiha dalan seluk, nia tenki mai, tanba nia tenki responde ba justisa,”PR Taur hatete ba jornalista sira hafoin dialogu komunitaria ho komunidade iha suku Iliheu, postu administrativu Laclo, munisipiu Mantutu, Kinta, (30/7).

Xefi Estadu hatutan, MM tenki intrega-án, tanba nudar PR lakohi ema seluk halo, depois todan ba hotu MM. Nia afirma, atu hatene loloos todan ne’ebé mak MM halo hasoru instituisaun estadu ou kontra lei, tenki liu-hosi dalan jutisa tanba justisa ne’e hanesan forma ida di’ak para aprejenta-án.

Oportunidade ne’e, Matan Ruak husu ba populasaun sira iha postu administrasaun Laga, munisipiu Baucau nian, li-liu populasaun sira ne’ebé mak hela iha foho, labele subar MM.

“Ha’u mós aproveita apela ba populasaun sira iha Laga, liu-liu sira ne’ebé iha foho ke subar Mauk para sira intrega, sira apoia ajuda Mauk tun mai,”PR Taur husu.

PR hatutan tan, Timor-Leste nasaun demokratika iha dalan ba sidadaun hotu kontribui, maske diferensia ideias.

Taur mós afirma tan, laiha ona dalan ba dialogu. “Dialogu dala hira mak ami hein nia, nia la-mosu, tanba ne’e nia mai ba uluk justisa”.

Eis gerilleiru ne’e preokupa ba problema infra-estrutura, edukasaun, saúde, joven sira servisu laiha, faluk no oan ki’ak sira uma laiha ne’e mak preokupasaun estadu nian. Mais la-preokupa buat ne’ebé liu ona.

Xefe Estadu dehan, Empeñamentu Operasaun Conjunta (EOC) ne’e xefe estadu orienta labele tiru mate MM.

Durante dialogu komunitaria ho suku balun iha munisipiu Lautem, Baucau no Manatutu populasaun preokupa liu kona-ba kazu MM, tanba to’o oras ne’e EOC seidauk kaptura MM.
.