sábado, 2 de abril de 2022

“Horta inventa para efeitos psicológicos e de propaganda”, Taur Matan Ruak


Timor Hau Nian Doben
 
Numa entrevista à RTTL o primeiro-ministro, Taur Matan Ruak, teceu duras críticas ao candidato presidencial Ramos-Horta, dizendo que “Horta inventa para efeitos psicológicos e de propaganda”, e enquanto ocupou cargos políticos pouco fez pelo país.

Durante a campanha eleitoral Ramos-Horta tem repetido que se for eleito que uma das suas primeiras medidas será repor a ordem constitucional e consequentemente dissolver o governo de Matan Ruak. 

Nesta entrevista, o primeiro-ministro (PM) disse que de acordo com a Constituição, Horta não tem nenhuma possibilidade de formar um novo governo nem de dissolver o Parlamento.

“As circunstâncias em que o Presidente da República pode dissolver, ele não vai conseguir, ele não vai conseguir formar governo, porque não consegue uma maioria parlamentar”, disse.

Questionado sobre as afirmações de Ramos Horta de que tem o apoio do PLP e do KHUNTO, Matan Ruak afirmou a rir, “eu acho que ele está apenas a inventar”.

O primeiro-ministro acusou José Ramos-Horta de atuar como um diplomata e por isso durante 24 horas não diz a mesma coisa.

“Ramos-Horta por ser diplomata em 24 horas não diz a mesma coisa e às vezes inventa para cima e para baixo, para efeitos psicológicos e apenas propaganda”, acusou.

O primeiro-ministro acusou ainda o candidato presidencial do CNRT de enganar os eleitores porque agora faz muitas promessas (de fazer mais e melhor) mas enquanto ocupou os cargos nos governos anteriores e enquanto Chefe de Estado fez muito pouco, uma das poucas obras que fez foi o parque de estacionamento em frente do Palácio Presidencial.

A rir Ruak disse,” agora ele diz que quer fazer mais e mais, mas eu não sei se é verdade”.

O jornalista perguntou ao primeiro-ministro sobre o compromisso de Ramos-Horta de telefonar para a Alemanha e Japão para pedir trabalho para os jovens.

Matan Ruak respondeu que foi ele quem pediu ao antigo Secretário-Geral das Nações Unidas, Ban Ki-moon, para Ramos-Horta ir para a Guiné-Bissau porque este estava desempregado.

“Quando ele (Horta) foi para a Guiné-Bissau eu é que falei ao Ban Ki-moon para ele lá ir. Eu peguei na mão de Ramos-Horta e disse ao Ban Ki-moon que ele (Horta) estava desempregado e se podia arranjar um emprego para ele (Ramos-Horta) e foi assim que ele foi para a Guiné-Bissau”, explicou.

O primeiro-ministro disse ainda que ele “conhece muito bem Ramos-Horta e que não leva a sério o que ele diz”.

Às acusações de José Ramos-Horta de que o seu governo gasta muito dinheiro, o PM respondeu que “ele fala sem dados, fala apenas à toa” e apresentou os dados ao jornalista da RTTL.

Taur Matan Ruak garantiu que o seu candidato presidencial, Francisco Lu-Olo, vai ganhar as eleições porque “ele aposta para ganhar”.

A segunda volta das eleições presidências será realizada no dia 19 de abril e começou hoje a campanha eleitoral que durará até o dia 16 deste mês. 

Foto daqui.
 

PM não apoiou Lú-Olo por acreditar numa segunda volta


Lusa – O primeiro-ministro timorense, Taur Matan Ruak, disse hoje que só decidiu anunciar agora o seu apoio à recandidatura presidencial do atual chefe de Estado, Francisco Guterres Lú-Olo, por estar convencido de que haveria uma segunda volta.

Taur Matan Ruak explicou também, em conferência de imprensa, que optou por não anunciar uma posição pública sobre as presidenciais, porque a sua mulher, Isabel Ferreira, foi uma das 16 candidatas presidenciais.

“Era impossível alguém vencer à primeira volta quando havia tantos candidatos. E era impossível eu apoiar um candidato quando a minha mulher decidiu avançar. E por isso a decisão de atrasar o anúncio do apoio para a segunda volta”, disse aos jornalistas.

Isabel Ferreira anunciou já publicamente que apoia na segunda volta o candidato mais votado na primeira, José Ramos-Horta, que é apoiado por Xanana Gusmão, líder do Congresso Nacional da Reconstrução Timorense (CNRT).

Ainda que não tenha dado instruções de voto na primeira vota, a liderança do Partido Libertação Popular (PLP), a que Taur Matan Ruak preside, deliberou que os seus quadros e militantes poderiam apoiar qualquer candidato, exceto José Ramos-Horta, dada a sua posição de pretender dissolver o parlamento se for eleito.

Agora, antes da segunda volta, o PLP reuniu os seus quadros máximos - num encontro em que participaram, entre outros, o secretário-geral da Fretilin e José Naimori, do KHUNTO (os outros dois partidos no Governo) – e anunciou o apoio formal a Lú-Olo, o segundo mais votado na primeira volta.

Taur Matan Ruak explicou que a decisão do apoio formalmente à candidatura pretende consolidar a atual parceria do Governo, formada por esta força política, o Kmanek Haburas Unidade Nacional Timor Oan (KHUNTO) e a Frente Revolucionária do Timor-Leste Independente (Fretilin), a que Francisco Guterres Lú-Olo preside.

“A coligação tem um grande projeto, a longo prazo. O primeiro objetivo é alargar a atual parceira além de 2023, porque a estabilidade política e governativa é condição ‘sine qua non’ para o desenvolvimento da nação”, afirmou.

“Precisamos de desenvolvimento para criar oportunidades para os jovens timorenses, para que possam criar família, para que possam contribuir para o desenvolvimento. E a continuação do projeto em 2023 está assegurado”, disse.

O chefe do Governo destacou ainda a boa cooperação institucional entre o Governo e a Presidência de Lú-Olo, saudando a forma como o chefe de Estado atuou, com “paciência, sem reagir às provocações e concentrando-se no trabalho a fazer”.

“Não tenho razão de queixa, a cooperação foi muito positiva entre as duas instituições. São qualidades que registo de uma forma orgulhosa. Merece o meu apoio”, disse Taur Matan Ruak que já foi também Presidente da República.

Admitindo que a campanha da segunda volta arranca com “uma grande desproporção de votos” entre os dois candidatos – Ramos-Horta obteve 303.477 votos (45,56%) contra os 144.282 (22,13%) de Lú-Olo – o primeiro-ministro diz que há que continuar o combate.

“A experiência mostra que só se conseguem votos se se lutar: resistir, persistir e não desistir. Só ganha quem luta e por isso dou o meu apoio”, afirmou.

Taur Matan Ruak, de férias entre 02 e 21 de abril, vai estar em algumas das ações de campanha de Lú-Olo, a começar com o comício de arranque marcado para sábado na vila de Gleno, a sul de Díli.

A segunda volta está marcada para 19 de abril.

 ASP // SB 

Lusa/

Foto daqui.

segunda-feira, 28 de março de 2022

Taur:“La’o ho Mari Alkatiri no Fretilin to’o mate"


Timor Hau Nian Doben

Horiseik iha konferénsia nasional Partidu Libertasaun Popular (PLP) nian, Primeiru-ministru, Taur Matan Ruak, hatete katak,sei “La’o ho Mari Alkatiri no Fretilin to’o mate”.

““Saida maka ita atu selu ba Maun Mari Alkatiri? Iha 2017 Maun Mari telefone ha’u atu fila ba Fretilin, ha’u hatan deskulpa maun ha’u la ba ona. Bou Naimori mos halai tiha. Kuandu CNRT so’e ami na’in rua nia mai fali. Lolós ne’e nia dehan hanesan ne’e; Matan Ruak, uluk ó halo ba ha’u, agora o simu o nian. Maibé nia la halo ida ne’e. Tanba ne’e saida maka ita halo? La’o ho nia to’o mate.”

Primeiru-ministru (PM) mos hatete katak nia sei ba hasai férias hodi ba halo kampãna eleitoral ba kandidatu Fretilian nian, Lu-Olo.

Taur Matan Ruak mos husu ba militante hotu-hotu hodi fo’o apoiu ba Lu-Olo.

“Militante hotu-hotu tenke mantein pozisaun ida ne’e (apoiu Lu-Olo) no assegura katak ami sei hamutuk to’o 2023 no fo’o vitória ba Lu-Olo”, nia dehan.

Bainhira jornalista sira husu ba PM kona nia feen, Dra. Isabel Ferreira, fo’o ninia apoiu ba kandidatura Ramos-Horta nian, Matan Ruak responde katak “ iha ami nia uma laran ami pratika demokrasia”.

Primeiru-ministro  iha nia diskursu nia kompara kandidatu Fretilin nian ho Maromak.

““Ita tenke buka ema ida hanesan Jesus. Hatene terus para salva ema. Ema ida ne’ebé ema trata, nia nonok de’it, ema tolok nia nonok de’it, ema insulta nia nonok de’it, hanesan Jesus. Ema ne’e maka naran Lú Olo”, afirmou.

Matan Ruak halo akuzasaun ba kandidato presidensial CNRT nian, José Ramos-Horta, katak nia bainhira nia sai Prezidenti da Repúblika “nia hakarak sobu uma”.

“Hau presiza ita boot sira nia ajuda se lae ita sei hili fali ema ne’ebe mai sobu ita nia uma”, akuzou. 

Iha sorin seluk kandidatu prezidensial José Ramos-Horta, iha entrevista ida ba Sra. Bella Galhos nia dehan katak “ konfiante nia sei manan boot liu tan iha segunda volta”.

Ramos-Horta mos dehan katak segunda volta sei la akontese karik Lu-Olo no Fretilin aseita rezultadu primeira volta nian, “ba segunda volta depende ba Dr. Lu-Olo (...) ita nia Konstituisaun halo copy and paste hosi Portugal nian tanba ne’e maka iha segunda volta, iha nasaun seluk ida ne'e la akontese”. Bele rona entrevista iha ne’e.

Segunda volta eleisaun prezidensial sei realiza iha loron 19 de abril no kampãna eleitoral sei hahu iha loron 02 to’o 16 de Abril ho kandidatu rua, José Ramos-Horta no Lu-Olo, hosi CNRT no Fretilin, respetivamente. 

Partidos do Governo timorense apoiam candidatura de Lú-Olo


Díli, 27 mar 2022 (Lusa) – Responsáveis dos três partidos no Governo timorense confirmaram hoje que apoiarão a candidatura do atual chefe de Estado, Francisco Guterres Lú-Olo, na segunda volta das eleições presidenciais marcadas para abril.

Os líderes máximos dos três partidos – Fretilin, PLP e KHUNTO – estiveram hoje juntos numa conferência nacional do Partido Libertação Popular (PLP) que analisou quer o apoio nas eleições presidenciais quer a manutenção da plataforma de entendimento a três para as legislativas de 2023.

Aos jornalistas, Taur Matan Ruak, primeiro-ministro e presidente do PLP, anunciou formalmente que apoia a candidatura de Lú-Olo na segunda volta das presidenciais – nunca se pronunciou na primeira volta - e que vai mesmo tirar férias para participar na campanha eleitoral.

“O meu plano é o seguinte: primeiro assegurar que a coligação, em 2023 continua a trabalhar juntos, a competir para as eleições legislativas. Depois no quadro do projeto de continuarmos a trabalhar juntos, apoiar como o candidato a presidente para um novo mandato, o senhor Francisco Guterres Lú-Olo, atual presidente”, afirmou Taur Matan Ruak em declarações aos jornalistas.

Intervindo na mesma ocasião, o líder máximo do KHUNTO, José Naimori anunciou aos jornalistas que também o seu partido apoia o atual chefe de Estado.

“Os nossos três partidos estão juntos para apoiar o irmão Lú-Olo para que seja presidente para mais um mandato”, José Naimori.

Mari Alkatiri, secretário-geral da Frente Revolucionária do Timor-Leste Independente (Fretilin) mostrou-se confiante, em declarações aos jornalistas, de que os três partidos estão juntos no apoio a Lú-Olo.

“Estou seguro de que o PLP e o KHUNTO, juntos com a Fretilin apoiam Lú-Olo. É uma plataforma que apoia a candidatura nacional de Lú-Olo”, disse.

Taur Matan Ruak disse que vai meter férias durante o período da campanha, marcada entre 02 e 16 de abril, e que na sua ausência as funções de primeiro-ministro serão asseguradas pela vice-primeira-ministra Armanda Berta dos Santos.

Berta dos Santos, presidente do Kmanek Haburas Unidade Nacional Timor Oan (KHUNTO) foi a terceira candidata mais votada na primeira volta das presidenciais com 8,69% dos votos.

“Todos os militantes têm que manter esta posição, assegurando que estamos juntos até 20233 e que damos a vitória a Lú-Olo”, afirmou.

Francisco Guterres Lú-Olo, o segundo mais votado na primeira volta das eleições presidenciais, em 19 de março – quando obteve 22,16% dos votos - disputa a segunda volta das eleições com José Ramos-Horta, que obteve 46,51% dos votos.

O atual chefe de Estado é apoiado oficialmente pela Frente Revolucionária do Timor-Leste Independente (Fretilin), o maior partido no parlamento e um dos três no Governo, a par do PLP de Taur Matan Ruak e do Kmanek Haburas Unidade Nacional Timor Oan (KHUNTO) de José Naimori.

Os dois candidatos que disputam a primeira volta estão atualmente em contactos com várias forças políticas relativamente a apoios para a segunda volta.

Entre os candidatos mais votados aguarda-se ainda uma decisão formal de Lere Anan Timur – quarto mais votado com 7,57% dos votos – e do Partido Democrático (PD) que apoiou a candidatura de Mariano Assanami Sabino – que foi o quinto mais votado com 7,26% dos votos.

Alguns candidatos já anunciaram o seu apoio, entre eles Anacleto Ferreira, Rogério Lobato e Isabel Ferreira que vão apoiar José Ramos-Horta.

Outros, como Milena Pires, e Virgílio Guterres decidiram deixar a decisão à liberdade dos seus apoiantes, apesar deste último afirmar que não apoiará um candidato que pretende dissolver o parlamento, numa referência a Ramos-Horta.

Questionado sobre o facto da sua mulher, Isabel Ferreira, já ter anunciado publicamente que apoia a candidatura de José Ramos-Horta, o primeiro-ministro disse que em sua casa se pratica democracia.

“Na nossa família há democracia, praticamos democracia em casa. Temos pessoas protestantes, católica, muçulmanas. E na política temos família da Fretilin, do CNRT, do PLP e não há qualquer problema. Essa é a democracia”, afirmou.

Entre os participantes no encontro do PLP de hoje estiveram Hugo Fernandes, do Centro Nacional Chega!, que na primeira volta da campanha surgiu ao lado de Lere Anan Timur e Azevedo Marçal, chefe de gabinete do primeiro-ministro e que esteve ao lado de Isabel Ferreira.

Lere Anan Timur foi convidado, explicou, mas não pode participar “ainda que a Fretilin esteja representada ao mais alto nível, com a presença do secretário-geral”.

ASP // MSF 

Foto daqui.

sexta-feira, 25 de março de 2022

Isabel Ferreira hakarak hamonu Maun Taur nia Governu?


 Hosi Oan  Kiak

Agência TATOLI fo'o  sai notisia katak Mana Isabel Ferreira sei fo’o apoiu tomak ba candidatura Maun Ramos Horta nian iha segunda volta eleisaun presidencial 2022.

Tuir ajensia notisia Tatoli, “ Kandidata Prezidente Repúblika (PR) independente ba períodu 2022-2027, ho númeru sorteiu 01, Isabel da Costa Ferreira, deside iha eleisaun segunda volta ne’e sei fo'o apoiu ba kandidatura, José Ramos Horta ho númeru ho sorteiu 14.Hanesan kandidata indepedente no ativista ida, ha’u hanoin ha’u ho votante sira ne’ebé mai hamutuk ho ha’u, sei fó ami-nia votu apoiu ba Ramos Horta ba segunda volta,” Isabel Ferreira hateten ba Agência TATOLI.

Ha’u admira tebes Mana Isabel nia posisaun tanba ita hotu rona Maun Horta nia promessa katak sei hamonu TMR nia governu hodi rekupera orden konstitucional iha ita nia rain. Ha’u hanoin katak difisil tebes hodi Ramos Horta hamonu Governu Maun Taur nian, tanba ita nia Konstituisaun la fo’o dalan, maibe ita hein de’it.

Mana Isabel hatene ona Maun Ramos-Horta nia intensaun hodi hamonu nia laen nia Governu no ha'u la percebe tanba saida nia fo apoiu ba ema ida ke sei hamonu Mana Isabel nia laen rasik. 

Mana Isabel halo vingansa ba PLP tanba la hetan apoiu husi partidu ba nia candidatura atu sai Prezidente ka Maun Taur mos ba fo’o apoiu ba Ramos Horta? Komiku oituan situasaun ida ne’e tanba Mana Isabel rasik sei kria instabilidade familiar bainhira fo’o apoiu ba Maun Ramos, maibe hau sei hanoin katak Mana Isabel brani tebes tanba nia rasik ho nia apoiu ba Maun Ramos nia konsequensia rasik maka bele hamonu nia laen nia kadeira. Ironiku teb-tebes.

Isabel Ferreira koalia beibeik katak família forte nasaun forte maibe nia rasik sei hafraku nia família bainhira Maun Ramos manan no hamonu governu nia laen nian, saída maka ita bo’ot hanoin, Mana Isabel? Ema barak dehan katak apoiu ne’e tanba Mana Isabel buka kadeira, tebes Mana? 

Saida de’it maka akontese ita hakarak katak kampana no eleisaun tur mai bele lao ho dame no demokrasia nia laran. Maun Lu ho Maun Horta sira nain rua merese ita nia respeito maibe husu ida idak nia apoiante hodi la hafoer sira nia naran ho provokasaun no insultu iha media social hanesan iha tempu uluk. 

Dame ba ita hotu, dame ba ita nia rain doben, Timor Lorosae.

quinta-feira, 24 de março de 2022

COMUNIDADE LGBTQIA+ QUE VOTE EM RAMOS-HORTA

 

Zizi Pedruco

Olá, cá estou eu e desta vez acho que é para um regresso, por quanto tempo ainda não sei, porque estou ainda a recrutar pessoal, já cá cantam três. Ficaram contentes, não foi senhores leitores? Sei que sim, ora esta!

Ando nervosíssima pelo Facebook a ver uma propaganda barata da malta da Fretilin, na verdade, mais do mesmo. 

O super líder, fundador da pátria (já me estou a rir) mais uma vez foi ao Facebook para justificar o miserável (miserável mesmo) resultado da Fretilin, provisório ainda, mas os números não irão alterar significativamente.
 
Oh, Dr. Alkatiri, está na hora de fazer mea culpa e aceitar que o miserável resultado do candidato presidencial da Fretilin se deve exclusivamente a si, ao Dr. Luolo e a todos os quantos vos continuam a bajular, cada vez menos, como se vê. Dr. Luolo não foi um Presidente da República de todos os timorenses, foi sim um Chefe de Estado ao serviço dos interesses políticos da Fretilin, foi inegável o mau serviço que prestou ao país. 

Vai ser uma valente vergonha para o partido de Alkatiri o resultado da segunda volta, Ramos-Horta vai “esmagar-vos” sem dúvida nenhuma. Não creio que Luolo terá o apoio dos “vencidos” destas eleições e mesmo que obtenha algum, os números não serão significativos para ganhar as eleições. 

Épáááá! Já estou mais calma com o desabado e agora vamos ao que interessa. 

Andam pelo Facebook o que parece serem simpatizantes ou militantes da Fretilin a acusarem Ramos-Horta de este ter prometido ser um Presidente de todos os timorenses, e entre estes as minorias, entre elas a comunidade LGBTQIA+ e os ignorantes gritam pelo Facebook fora que Ramos-Horta quer implementar o casamento homossexual em Timor, entre outras aberrações. Como dizia o meu padrinho, “a ignorância é muito atrevida!”. Mas que poderes terá Ramos-Horta como Chefe de Estado para implementar o casamento entre pessoas do mesmo sexo em Timor-Leste? Nenhuns!
 
Ramos-Horta é um homem extremamente inteligente e consequentemente não tem este tipo de preconceito, preconceito é privilegio dos ignorantes.

Lembro-me do Presidente português, Professor Marcelo Rebelo de Sousa, ter ido ao Bairro da Jamaica e ter tirado fotografias com os residentes, entre eles estava uma pessoa que alegadamente tinha cometido um crime e quando questionado se sabia que tirou a fotografia com um alegado criminoso o Professor Marcelo respondeu elegantemente (como sempre), “ Eu sou o Presidente de todos os portugueses”. 

Foi exatamente o que Horta fez, prometeu ser o Presidente de todos os timorenses, foi o que Luolo não fez. 

A comunidade LGBTQIA+ é uma comunidade ainda frágil, mas que merece o respeito de todos os timorenses, não é fácil ser “diferente” numa comunidade cheia de preconceito onde impera ainda muita ignorância e por isso é vital que esta comunidade, bem como outras minorias sejam protegidas, a lei timorense assim o estipula, mas isso dava para dez mais páginas de escrita e não quero começar nos insultos... 

Se eu pertencesse à comunidade LGBTQIA+ sem dúvida nenhuma que o meu voto iria para Ramos-Horta, pela promessa de ser um Presidente para todos os timorenses, votar em dinossauros (Luolo e companhia Ltd.) pode ter custos bastantes elevados para esta comunidade porque os mesmos que os apoiam são os mesmos que tentam humilhar estas pessoas nas redes sociais, um comportamento inadmissível em pleno século XXI. Estes delinquentes metem nojo aos cães. 

“Quantos anos levou para as pessoas perceberem que somos todos irmãos e irmãs e seres humanos na raça humana?”, Marsha P. Johnson.

sexta-feira, 30 de outubro de 2020

Ramos-Horta: “Indonésia nunca aceitou o Plano de Paz do CNRM”


 Zizi Pedruco

Épá, cá estou eu outra vez..., mas pronto, lá tem de ser.

Isto é mesmo só entre nós, senhores leitores, eu acho que assaltaram o Facebook do Dr. Mari Alkatiri, porque quem escreve o que escreveu no seu mural não pode estar lá muito bem da cabeça. Digo isto porque numa altura em que o mundo se depara com uma pandemia, bem como com uma grande crise económica e sanitária, Mari Alkatiri deveria estar preocupado com o povo e com os destinos da nação e não estar a fazer provocações e a tentar gerar a instabilidade no país, claramente utilizando a velha tática, dividir para reinar.

 

O tio Alexandre e Ramos-Horta andam a correr Timor de lés-a-lés, nestas viagens têm tido contacto diário com a população e isto parece estar a incomodar muito o Dr. Alkatiri e à sua “brigada de choque”. Mari Alkatiri acusa-os de andarem a “enganar” o povo e a fazerem campanha eleitoral. Não sei se é isso ou não, mas o que é certo é que a Fretilin tem estado também em campanha eleitoral desde sempre, mas eles usam outro nome, socialização. 

 

Alkatiri no fundo, sabe que nunca será ninguém sem a sombra de Xanana Gusmão, um facto. A Fretilin só elegeu o Presidente da República com ajuda do tio Alexandre. Gostemos ou não de Xanana Gusmão, o seu poder sobre o povo continua a ser enorme. O povo dança com ele, brinca com ele, chora com ele, quem sou eu para o criticar? Critico políticos, não critico cidadãos, Xanana hoje em dia é apenas um cidadão timorense e como tal não será alvo de criticas por parte deste blogue. Eu cá gosto imenso é dos Tik Tok do tio Alexandre. 


Estando o tio Alexandre e Ramos-Horta desempregados da política, eles podem fazer o que bem entenderem, ou o Alkatiri queria que eles fossem cavalos mandados dele? Deixem-rir, hahahaha.

 

Passemos ao famoso Plano de Paz de 1993 do Conselho Nacional de Resistência Maubere (CNRM). Ena! Já lá vão  27 anos, a mesma idade do meu filho mais velho e o Alkatiri não larga este osso, livra!

 

Mari Alkatiri escreveu este texto no mural dele no Facebook, em Tétum, vou traduzir para os senhores leitores.

 

“Hahaha. Gabam-se um ao outro. Xanana Gusmão entrou em Cipinang, Ramos-Horta andava à procura de caminho para o Nobel da Paz. Os dois apresentaram o Plano da Paz onde se aceitava a autonomia durante dez anos, seria renovado em 1993-1994. Com isto Ramos-Horta ganhou o Nobel da Paz em 1996. Se Suharto aceitasse o Plano de Paz do CNRM, eu acredito que ele também receberia o Nobel da Paz. Se isso acontecesse, a estas horas Xanana Gusmão seria Governador de Tim-Tim e o Ramos-Horta estaria a trabalhar na ONU como Comissário de qualquer coisa. Nós todos temos de fazer um estudo comparativo com o processo da Palestina. Agora eles os dois apoiam um ao outro para continuarem a mentir ao povo. Se eles continuassem a governar Timor-Leste o povo de Timor-Leste continuaria a viver apenas de esmolas. Não querem reconhecer os erros, penduram-se um no outro para mentir na mesma o povo”.

 

Compreendem porque disse que o Facebook do homem talvez tenha sido assaltado? 

 

Não fazem sentido estas acusações em 2020, porque Timor é um Estado independente e queiramos ou não, Ramos-Horta foi uma das personagens chave para que Timor se tornasse independente, ele era a voz dos timorenses no exterior, a sua credibilidade na comunidade internacional era intocável. Quem era Alkatiri naqueles tempos? Comparando com Ramos-Horta era um Zé-Ninguém, perdoem-me  mas é a mais pura verdade.


Ramos-Horta em entrevista ao jornal Tempo Timor explicou o Plano de Paz e passo a traduzir as palavras de Horta ao jornal timorense.

 

A realidade é que, quando nós combatemos contra militares, a luta não é só de armas, temos que lutar com o cérebro, às vezes o cérebro é mais importante do que as armas, quando fazemos diplomacia temos de lutar com o cérebro. Por isso tivemos de arranjar uma estratégia para avançar com o nosso problema e evitar mais vítimas de guerra, disse.

 

“Foi este o Plano de Paz do CNRM, mas o regime de Suharto não aceitou, o próprio Ali Alatas encontrou-se comigo nas Nações Unidas, Nova Iorque, em 1994 disseo seu Plano de Paz é uma ponte para saltar para a independência”.(...) Suharto não era um ignorante e rejeitou o plano porque ele viu este Plano de Paz como um salto de preparação para a independência, explicou.

 

Ramos-Horta disse ainda nesta entrevista ao citado jornal que já está katuas  e não quer entrar em ataques pessoais sobre este assunto com outros líderes, afirmou ainda que continua apartidário e apenas aceitou o convite de Xanana Gusmão para visitar o povo durante a pandemia.

 

 “Eu sou uma pessoa com quase 70 anos, não quero entrar em debates com os outros líderes, se vocês quiserem, se querem esclarecimentos, a realidade é que a Indonésia nunca aceitou este Plano de Paz, porque a Indonésia e o próprio Ali Alatas perceberam que era uma ponte para dar um salto para a Independência. Eu não entro em ataques pessoais, eu posso não concordar com este líder ou aquele líder, não concordar é uma questão de princípio, mas eu não ataco.”

 

Afinal qual foi o erro de José Ramos-Horta e do CNRM ao apresentarem este Plano de Paz? Aliciar Ali Alatas para uma mesa de negociação? Não houve erro nenhum, foi sim o cérebro de Ramos-Horta a fazer o que fazia sempre naquela altura, ser brilhante.

 

O Dr. Alkatiri anda nervoso e aparenta medo ao ver Xanana e Ramos-Horta mais uma vez juntos, eu até sei porquê, mas fica para uma outra vez, senhores leitores.

 

Está com medo de quê, Dr. Alkatiri? 

 

Nota: Roubei a foto no Facebook do Ramos-Horta, vão lá espreitar tem fotos lindas, mas não roubem como eu.

 


terça-feira, 27 de outubro de 2020

Diretor do MNEC chama “cavalos-marinhos” a timorenses

 

 

Zizi Pedruco 


Num documento oficial do Ministério dos Negócios Estrangeiros e Cooperação o diretor, Crisogno de Araújo, chama de “cavalos-marinhos” aos timorenses que estão à espera de voos para a Europa.

 

“A Direção de Privilégios e Imunidades, queria de solicita o serviço da Aviação Civil de facilitar a pedido o serviço da Aviação Civil de facilitar o pedido em epigafe (…), para trazer de volta muitos timorenses para a Europa, estes cavalos-marinhos trabalham e vivem na Inglaterra, Iland e Portugal”.

 

Oh, boy! Até tenho os pelos levantados, primeiro vou puxar as orelhas ao senhor Diretor pelo seu Português, uma lástima, Sr. Diretor. Sabe Sr. Diretor, os nossos guerrilheiros com tantas dificuldades que deparavam durante a invasão Indonésia, nunca deixaram de honrar a Língua Portuguesa, falo, por exemplo, do General Taur Matan Ruak, do Comandante Xanana Gusmão e tantos outros. Passados 18 anos e trabalhando o senhor no MNEC é inadmissível que dê estes erros, inadmissível.

 

Lembro-me em 1992, José Amorim, hoje creio que é um diplomata timorense, ter chegado a Portugal para as Jornadas no Porto, eu estava sentada na mesa com o Professor Barbedo de Magalhães e o Amorim fez uma intervenção e eu baixinho disse ao Professor Barbedo: mas que lindo Português, e o Professor Barbedo transmitiu para a audiência o que eu lhe disse baixinho, Amorim ficou envergonhado, mas foi verdade, foi mesmo uma intervenção em português corretíssimo. Como ele tantos outros, por exemplo, Constâncio Pinto e José Evaristo Madeira, foram os que mais me impressionaram com o Português deles, quando chegaram a Portugal em 1992. Depois de quase 20 anos da Restauração da Independência, como diretor do MNEC, o senhor não tem nenhuma desculpa para emitir um documento nos termos em que emitiu. Uma vergonha!

 

O senhor Diretor tem de ir estudar Português e não é um bocadinho é muito mesmo! Que vergonha! Como eu tenho fama aqui em casa de ser a “polícia da gramática”, eu mandei este documento para vários amigos portugueses a perguntar o que achavam. Resposta de uma amiga minha:” Não percebo o Português deste documento”. Pois, nem eu.

 

Deixemos a Língua Portuguesa e passemos aos “cavalos-marinhos”. Cavalos-marinhos, o senhor refere-se aos timorenses chamando-os de cavalos-marinhos? Mas no que estava a pensar? Bebeu? Não deve ter sido pouco…

 

Depois de ler os erros que deu em Português e chegando aos “cavalos-marinhos” eu tiro a conclusão que não lhe resta outra alternativa senão demitir-se, imediatamente! A comunidade timorense está deveras ofendida com o documento, e os insultos que lhe dirigem no Facebook são merecidos, mas é também uma  vergonha para o Ministério que o senhor representa. O senhor ofendeu estes timorenses de forma irreparável, demita-se!  

 

O senhor pode pedir as desculpas que quiser, mas estas não devem ser aceites pelo Ministério dos Negócios dos Estrangeiros porque claramente o senhor não tem nem aptidões humanas nem académicas para continuar a exercer o cargo que ocupa. 

 

Demita-se, Sr. Diretor!

quinta-feira, 15 de outubro de 2020

PORQUE NÃO SE CALA, DR. MARI ALKATIRI?


Zizi Pedruco

 

Olááá, aposto que tinham saudades minhas...


Daqui a uns dias faz três anos que eu entrei pela última vez  neste blogue, há dias vim dar uma espreitadela e fiquei bastante surpreendida com o número de pessoas que ainda nos visitam, milhares. Fiquei bastante sensibilizada com a lealdade dos nossos leitores. Tomem lá um mimo hoje.

 

Muito obrigada!

 

Muitas coisas se passaram na minha vida nestes três anos, perdi o meu pai, perdi o homem que mais dei cabo da cabeça, perdi o homem que eu ia sempre fazer queixinhas das pessoas que me faziam mal. Consegui virar este homem contra quem eu quisesse mas embora tenha tentado milhares de vezes nunca o consegui virar contra a mulher dele, para muita pena minha. Tenho saudades tuas, velho! Tenho tantas queixas para te fazer, de tanta gente, tu ias ficar bravo com umas quantas pessoas... Mas pronto, vou queixando contigo no meu coração.

 

Meus filhos cresceram, o meu mais velho parece que vai casar, já saiu de casa. O meu marido, esse, continua benfiquista ferrenho, uma valente vergonha! Ah, eu continuo a mesma, um bocadinho mais calma, acho eu.

 

Mas em três anos pouco mudou em Timor Leste, os políticos continuam às marradas uns com os outros e o povo timorense continua a sofrer atrozmente, sofre com falta de tudo. Ah, eu já ia para o insulto, mas como disse anteriormente, estou mais calma e não vou insultar ninguém, ora esta!

 

Mas voltemos aos “donos” de Timor, aos metem-nojo, não resisti. Um grande “dono” de Timor, Dr. Mari Alkatiri, anda pelo Facebook a medir forças com Xanana Gusmão e José Ramos Horta. Alkatiri gosta pouco de ser criticado, tem alergia, e se alguém o critica, ele torna-se maquiavélico e vai para o Facebook desabafar os seus ódios. Depois se alguém o contraria, lá vem a “tropa de choque” dele e é uma bajulação ao querido líder o que é outra vergonha monumental, um horror! 

 

O prato do dia do Alkatiri é tentar mostrar-nos que foi ele quem lutou mais do que todos, foi ele quem fundou a nação timorense, sozinho? Aiiii, quem não vos conhece que vos compre... As eternas lutas pela liderança da Fretilin no exterior eram vergonhosas, eu assisti a muitas delas, vergonhoso! 

 

A Fretilin na diáspora era quase moribunda, não fosse José Ramos Horta e o CNRM, a luta no exterior não teria NUNCA a credibilidade que teve. Verdade que não gostei de Ramos Horta Presidente, mas como diplomata eu era fã dele, Horta era EXCELENTE! Foi incansável, nenhum líder timorense no exterior lhe chegava aos calcanhares. 

 

Sabe Dr. Alkatiri, nem o Ramos Horta nem o CNRM merecem as críticas que lhes fez sobre o Plano de Paz. Por ele ser um diplomata brilhante, ele e o CNRM propuseram um Plano de Paz à Comunidade Internacional no início dos anos 90. Porque digo que foi brilhante? Porque o governo indonésio se recusava a qualquer tipo de negociação, trazer Ali Alatas para uma mesa de negociação foi per se uma vitória da diplomacia timorense, na pessoa de José Ramos Horta. O seu a seu dono, Dr. Alkatiri.

 

Estamos esquecidos do clima de terror que se vivia em Timor nos anos seguintes ao Massacre de Santa Cruz? Lembro-me de estar a estagiar na Agência Lusa e ter recebido um telefonema para eu ligar para um número de telefone na Indonésia porque sete rapazes estavam encurralados e a polícia indonésia estava atrás deles, o terror na voz deles era desesperante, quando desliguei o telefone fartei-me de chorar. A secção do nacional da Lusa ficou muda... Mas diligências foram feitas para os trazer para Portugal e quando eu estava na maternidade para ter o meu primeiro filho, o meu marido deu-me a notícia de que os sete tinham chegado ao aeroporto da Portela. Como eu fiquei contente. 

 

Como estes sete jovens, milhares de timorenses chegaram a Portugal naquele tempo, contavam histórias medonhas de terror e perseguição. Amnésia, Dr. Alkatiri?

 

Isso tudo para demonstrar que se vivia um clima de perseguição e de terror em Timor Leste e tinha-se que se chegar  a um acordo para as partes envolvidas no conflito negociarem, não se podia sacrificar mais o povo timorense. O plano de Paz do CNRM foi uma isca, sim, uma isca e o governo de Jacarta mordeu e cá temos nós o nosso Timor independente. 

 

Se nós esperássemos pelos senhores da Fretilin no exterior ainda hoje estávamos a decidir quem ia ser o líder deste partido na diáspora. 

 

Dr. Alkatiri em vez de andar a instigar o ódio no Facebook, sendo a Fretilin parte deste governo, porque não tenta ajudar este povo que tem falta de tudo? Porque não coloca no seu Facebook o relatório para 2020 do Índice Global da Fome de Timor Leste? Já viu ou estava muito ocupado a brincar no Facebook?

 

Sabe, são muito graves os níveis de fome em Timor Leste. Sim, fome, muita fome passa este povo que lhe paga o salário, se calhar até lhe paga a internet para o senhor andar a brincar no Facebook aos líderes. Vergonhoso, não?

 

“Timor Leste regista níveis alarmantes de fome, uma situação que se agravou nos últimos anos, e é o segundo pior classificado entre os 107 países, a seguir ao Chade, segundo a última edição do Índice Global da Fome (IGF). O relatório que atribuiu a Timor Leste um IGF de 37,6% (num máximo de 100, a pior classificação) considera a situação no país “alarmante”, sendo a segunda pior no índice deste ano entre os países analisados”, Lusa.

 

Com esta desgraça na nossa terra e o senhor está preocupado com o Plano de Paz do Ramos Horta e do CNRM em 1993? Descaramento!

 

O senhor representa a bandeira da Fretilin pela qual centenas de milhares de timorenses morreram, honre-os!

 

Porque não se cala, Dr. Mari Alkatiri?


terça-feira, 24 de outubro de 2017

ELEISAUN ANTISIPADA VS VII GOVERNO MINORIA

.

Hosi: Asuwain Maubere

Loron hirak ne'e ema barak perocupa ba situasaun rezultadu debate programa VII Governo "minoria" ne'ebé hato'o tiha ona sira nia programa iha Parlamento semana liu ba no ho resultado hetan kedas "voto rejeição" hosi Partidu oposição hanesan CNRT PLP ho KHUNTO ne'ebé mai ho Bloku Oposição Maioria Parlamentar (BOMP).

Tuir Constituição RDTL katak bainhira apresentação ba Governo nia programa hetan rejeita ba dahuluk sei iha oportunidade atu apresenta tan dala ida. Se karik mak hetan voto rejeição nafatin nune'e PM bele hetan demição no automaticamente Governo nia mandato mos caduca kedas no PR RDTL mak sei demite Governo nia PM, ho consequências  PR RDTL mak sei toma decisão tuir coridor CRDTL nian.

MAIBE iha tempo Governo deklara katak sei lori fali Programa ba Parlamento (maske PM rasik declara ba público katak nia lakohi fila fali ba Parlamento), ao mesmo tempo PM Alkatiri mos halo hela reunião ho simpatizantes Fretilin iha Oekusi hodi koalia konaba programa Governo nebe hetan tiha ona Voto Rejeição.

Interessante tebes, iha parte ida PM Alkatiri koalia namanas Eleisaun Antisipada iha ninia wall Facebook, hamosu mos ideia Referendum nebe CRDTL seidauk bele permite tamba seidauk iha lei konaba Referendum (art. 66 CRDTL). 

Povo ho sira nia ignorância continua tama iha laços informação sira iha leten, e la iha autoridade ka ema ruma mak bele informa LOLOS ba povo konaba processo sira nee tuir CRDTL haruka (Tan Timor-Leste nu'udar Estado de Direito). 

Público só rona claro mak konaba asunto Defesa e Segurança nebe avisa husi Maijor General Lere ho Comandante PNTL katak sira asegura 100% ba situasaun atuál no la iha ema ida mak bele halo arbiru, husu atu hakmatek no continua hala'o vida hanesan lorloron. 

ELEIÇÃO ANTICIPADA nebe ema hotu koalia sei la facil tamba Parlamento Nacional foin maka hala'o nia função seidauk to'o fulan 6. CRDTL ho leis sira hateten katak PR RDTL labele dissolve Parlamento durante iha fulan 6 liu tiha eleição jeral nian. 

Nune'e, claro katak PR RDTL atu decide eleição geral ka atu dissolve Parlamento mos sei hanoin dala rua.

PARTIDO OPOSIÇÃO (CNRT PLP E KHUNTO) sai alvu ba ema balu nia políticas de manobras situação real. CRDTL garante no permite katak oposição sira iha direito halo ações sira hanesan voto rejeição, voto confiança e moção censura. 

Tan sa tem que fo sala ba Oposição, e ainda pior hateten tan katak posição oposição nebe lakohi vota a favor ba VII Governo nia programa sai fali vítima de informações katak la iha sentido estado, la apoio povo nia situação no la interesse povo nia situação.

OPOSIÇÃO sira mos iha programa nebe a favor ba povo no nee questão de tempo deit. Sira mos iha política atu oin nusa desemvolve rai Timor ho sira nia programa nebe claro sei a favor ba povo, não me digas oposição atu halo fali programa la a favor ba povo no rai RDTL.

Se los mak lohi malu? Se los mak lohi beibeik povo Timor nia ignorância? Konsekuênsia Governo minoria mak nunee duni, e oposição bele halo qualquer ações nebe CRDTL permite atu salva guarda Democracia no Estado de Direito. Tamba Oposição mak maioria e F-PD nebe forma Governo ho minoria. Minoria mak submete an ba maioria laos ao contrário.

Sa tan programa hirak nebe apresenta hosi Governo Minoria maioria mai husi oposição sira nia programa mos, nunee oposição hanoin diak liu sira mak executa no halao sira nia programa ho ukun maioria para depois Governo ida nebe estavel do que la estavel tamba bele afeta ba situação política no economia internalmente.

POVO HO SIRA NIA IGNORÂNCIA no informação sira nebe fo sai la responde ba público nia preocupação. 

INFORMAÇÃO BA PÚBLICO nebe la claro só hamosu deit distorcio iha comunidade nia leet no sei la iha ida mak balanço e no fim sei contribui ba situação ida nebe ladun diak.

ELEIÇÃO ANTICIPADA presija orcamento no presija programa nebe lidera hosi Governo. Se orcamento la iha no Governo ida monu no hamosu deit Governo Gestão sei labele halo buat ida no só PR RDTL maka bele foti medidas concreta ba situação política.

No caso oposição forma fali Governo Sexa PR RDTL mak sei decide ho neon ho laran atu hatúr interesse nacional as liu interesse seluk. 

Referendum ba programa nebe público moa rona hotu ona só para hamosu desintendimento fração iha comunidade sira nia leet, tamba SEIDAUK IHA LEI KONABA REFERENDUM (art. 66 CRDTL), referendum sei halo nusa no lao oin nusa? Se mak sei asegura no se mak bele garante ? Até imposivel ona atu halo referendum.

Iha situação hanesan nee PRESIJA TEBTEBES HONESTIDADE BA PÚBLICO ATU LABELE PÂNICO e labele hanoin oin-oin tamba povo ho sira nia ignorância sai fali alvo ba agitação informação falços sira nebe la a favor ba povo.

PROCESSO CONTITUCIONAL hateten katak Maioria mak kaer ukun laos minoria, laos tan deit maioria la aceita minoria nia programa ne'ebé maioria la iha ona pensento e sentido de Estado, pelo contrário Maioria mak hakrak salva guarda tiha CONSTITUIÇÃO e sei asegura.

Bainhira oposição nebe maioria no forma fali Governo mos sei hatoo programa hirak nebe A FAVOR BA POVO no sei labele halai ses husi situasaun real povo nian. É uma questão de tempo.
.

domingo, 22 de outubro de 2017

KONSEKUENSIA HUSI GOVERNO MINORIA

.

Husi: Kay Loy Maubere

Requesitos ne'ebé hatur iha artigo 106 Constituição RDTL hateten momós konaba oin nusa atu hamosu ou forma Governo ida Constitucional.

Bainhira la considera ba requesitos hirak iha artigo 106 CRDTL sei hamosu consequências oin-oin. Oras ne'e mundo hatene no ema hotu hatene katak VII GOVERNO hari ho coligação entre Partido Fretilin ho PD nebe maka ho cadeira 30 deit, hamosu kedas termos GOVERNO MINORIA.

Nune'e GOVERNO MINORIA iha riscos barak no bele dehan la estavel. Em quanto OPOSIÇÃO ho cadeiras 35 ne'e iha vantagem político barak no oportunidade Constitucional atu halo VOTAÇÃO MAIORIA iha Parlamento no bele afeta ba existência Órgaun Soberano sira hanesan PRIMEIRO MINISTRO, PRESIDENTE PARLAMENTO nebe bele husik kedas sira nia cargo bainhira mosu ACÃO CONSTITUCIONAL OIN-OIN nebe CRDTL PERMITE E GARANTR ATU HALO NUNEE. Ema barak seidauk hatene e barak mak hatene maibe halo finji manobra fali processo Constitucional nebe fo dalan ba OPOSIÇÃO ATU HALO AÇÃO CONSTITUCIONAL OIN OIN TAMBA ORAS NEE SIRA MAIORIA IHA PARLAMENTO.

1. Ho Cadeiras 35 nebe monu iha Oposição hanesan CNRT PLP ho KHUNTO bele halo Mosaun oin oin tuir CRDTL haruka hanesan : VOTO CONFIANÇA BA PM, VOTO REJEIÇÃO BA PROGRAMA GOVERNO E MOÇÃO CENSURA BA PM Quando Oposição SENTI katak sira iha oportunidade legal atu halo ações sira nee.
.
IHA TIMOR LESTE como ema barak mak seidauk hatene processo sira hanesan nee, nunee halo sira hakfodak e hanoin kala OPOSIÇÃO halo GOLPE ka halo asaun hatun Governu, lae! Nee asaun hotu nebe CRDTL Timor-Leste GARANTE basta Maioria deit iha Parlamento nee hanesan kaer cartão"JOKER" no bele halo asaun Constitucional oin oin.

2. OPOSIÇÃO nebe ho cadeiras 35 iha oportunidade legal bele halo MOÇÃO CENSURA BA PRESIDENTE PARLAMENTO tamba sira maioria no Fretilin ho PD forma coligação ho votos Minoria nebe ladun a favor ba existência minoria.

4. OPOSIÇÃO CNRT PLP KHUNTO nebe maioria iha Parlamento (35 cadeiras) bele halo Moção CENSURA BA PM, VOTO CONFIANÇA BA PM, VOTO REJEIÇÃO BA PROGRAMA NO OGE, VOTA CONTRA POLÍTICA HOTU HOTU husi Governo Minoria TAMBA OPOSIÇÃO MAK MAIORIA nunee iha oportunidade e sa tan CRDTL GARANTE NO LOKE DALAN ATU HALO NUNEE.

5. GOVERNO MINORIA IHA RISCO barak tamba sira la maioria iha Parlamento nebe bele halo vota maioria, pelo contrário oposição mak bele vota maioria ba buat hotu E IDA NEE CRDTL GARANTE.

6. TAMBA SA ema tem que hakfodak no tem que bosok beibeik povo Timor nia ignorância ho boatus sira hanesan Oposição halo halo Golpe...la gosta Programa etc.

7. FRETILIN HO PD laos partido foun no laos ema foun ba CRDTL, koalia honesto ba povo katak processo democracia nebe ita hari mak nunee no nee laos buat ka hahalok crimes, nee processo legal e la viola leis ruma.

8. TAMBA SA TEM QUE  BOSOK HO SISTEMATICO ba povo nia ignorancia, katak obriga an hari Governo minoria sei hasoru CONSEQUENCIAS SIRA NEE HOTU tamba REGULA HOTU IHA CONSTITUIÇÃO RDTL LARAN no nee laos buat foun ida, só que pela primeira vez acontece iha história DIREITO DEMOCRÁTICO TIMOR-LESTE nian tamba leis fo dalan atu halo hanesan nee.

9. GOLPE ESTADO baibain mosu bainhira ema Militar sira mak halo ou grupo civil armadas ho Militar mak baibain halo iha país sira nebe nakonu ho krime político oin-oin. AÇÃO NEBE OPOSIÇÃO CNRT PLP E KHUNTO halo nee laos GOLPE ESTADO, E NEE MOS LAOS KAN PODER, maibe ida nee processo Democrático e nee laos buat crime ida.

10. LABELE BOSOK BEIBEIK POVO NIA IGNORÂNCIA tamba Partido sira mak tem que honesto ba povo katak UKUN NEE MAI HUSI POVO no atu kaer UKUN GOVERNO E PARLAMENTO TEM QUE MAI HOSI PARTIDO SIRA NEBE MAIORIA laos MINORIA.
.

Dalan ba Eleisaun Antesipada Naruk Tebes

.

CNRT MEDIA - Facebook

Hafoin Bloku Partidos Maioria Parlamentár submete no vota afavór ba mosaun rejeisaun ba VII Governu nia programa, espekulasaun no ejijénsia militante sira husi Partidu FRETILIN maka hakarak halo eleisaun antesipada. Husi sorin seluk Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN, Dr. Mari Alkatiri, hakarak halo referendum ba programa Governu nian no nia rasik jura no deklara katak sei la fila ba Parlamentu Nasionál atu aprezenta programa ba daruak nian.

Mai ita hare pasu ida-ida kona-ba prosesu sira tuir ejijénsia no mehi husi Partidu FRETILIN nian.

1. La’os kompeténsia partidu FRETILIN nian atu deklara referendu, maibé referendu ne’e kompeténsia Prezidente Repúblika nian no so bele halo kuandu iha aprovasaun 2/3 husi deputadu ativu iha Parlamentu Nasionál. Tanba ne’e Referendu sei la akontese!

2. Eleisaun antesipada mós la’ós Partidu FRETILIN nia kompeténsia atu deklara, so Prezidente Repúblika maka bele deklara Eleisaun Antesipada mezmu Dr. Francisco Lu Olo embora Prezidente Repúblika, nia mós prezidente partidu FRETILIN ne’ebé viola KRDTL artigu 78 kona-ba inkompatibilidade.

3. Bazeia ba juramentu husi Dr. Mari Alkatiri katak nia sei la fila fali ba PN atu aprezenta programa VII Governu nian maka automatikamente programa Governu nia chumba ona tanba bazeia ba KRDTL artigu 108 no 109 katak programa Governu nian tenke aprezenta husi Primeiru Ministru, ida ne’e reforsa husi Rejimentu Parlamentu Nasionál artigu 134-137.

4. Bainhira programa governu la pasa ona iha PN maka bazeia ba KRDTL Artigu 112 (2) Prezidente Repúblika sei hatán ba Parlamentu Nasionál hodi halo demisaun ba Governu hafoin konsulta ho Konsellu Estadu tuir KRDTL Artigu 91. Konsellu estadu ne’e kompostu husi eis prezidente sira, Prezidente atuál, Primeiru Ministru atuál, no Prezidente Parlamentu atuál, inklui sidadaun na’in 10 ne’ebé PN no PR nomeia.

5. Hafoin konsulta ho Konsellu Estadu, Prezidente Repúblika sei demite Governu no fila hikas ba KRDTL Artigu 106 hodi hare se iha partidu ka aliansa partidu sira ne’ebé prienxe kritéria atu forma Governu. Iha situasaun atuál iha ona Bloku Partidos Maioria Parlamentár ne’ebé kompostu husi Partidu CNRT, Partidu PLP, no Partidu KHUNTO. Ho ida ne’e maka Prezidente Repúblika sei nomeia Primeiru Ministru foun hodi forma Governu.

6. Bainhira forma ona Governu, maka Bloku Partidos Maioria Parlamentár sei aprezenta programa ne’ebé 100% sei pasa tanba iha apoiu maioria parlamentár iha Parlamentu Nasionál. Husi ne’e Governu sei aprezenta Orsamentu Jerál Estadu ne’ebé mós sei pasa tanba iha apoiu Maioria Parlamentár.

7. Parlamentu Nasionál sei haruka OJE ne’ebé aprova ona ba iha Gabinete Prezidente Repúblika atu promulga ka veta tuir KRDTL Artigu 88. Se karik PR deside atu veta, maka OJE sei haruka fila fali ba Parlamentu Nasionál atu konfirma fali OJE.

8. Bazeia ba KRDTL Artigu 88 sei presiza 2/3 husi deputadu prezente no iha konfirmasaun maioria absoluta atu bele haruka fali OJE ba PR. Iha ne’e maka sei loke posibilidade ba Eleisaun antesipada se karik deputadu sira husi F-PD la prienxe quorum.

Hare ba situasaun polítika ida ne’e, no tetu ba estabilidade RDTL nian, konsidera mós ba impaktu, vantajen no dezvantajen Eleisaun Antesipada, maka Prezidente sei tetu ho didi’ak atu promulga ka veta OJE ne’ebé VIII Governu husi Bloku Partidos Maioria Parlamentár forma. 

Ita hotu tuur hakmatek no akompaña prosesu demokrátiku ida ne’e, no husu atu prosesu tomak tenke la’o tuir korredór ita nia Lei Inan ka KRDTL nian.
.

sábado, 21 de outubro de 2017

Alkatiri nia arogansia no egoismu maka kria instabilidade politika iha rai doben

.

Oan Kiak

Fulan barak maka ami la hakerek ami nia opiniaun iha blog THND tanba ami hakarak eleisaun lao ho dame no lakohi ema dehan ami kria instabilidade ho ami nia opiniaun iha fatin ida ne’e.

Eleisaun hotu ona, tuir ami nia hanoin laiha vensedor ka vensidos iha eleisaun Jullu nian, apenas ita hetan surpresa balun ho partido rua liu-liu Partido Libertasaun Popular (PLP) tanba foin konkista terseiru lugar iha senariu politiku iha Timor-Leste. Hanesan partidu numeru 3 sira mos hetan lejitimidade hosi povu hodi ukun ita nia rai.

Partidu Maun Taur nian nakonu ho jerasaun foun no  ita espera katak bele deposita ita nia mehi tuan iha sira nia liman.

Partidu Fretilin manan duni eleisaun legislativa 2017, ida ne’e laiha duvidas tanba rezultadu oficial sai ona.

Maibe… Maibe…

Partidu Fretilin manan ho maioria simples, povu doben matenek ona no lakohi fo’o maioria ba partidu nein ida, povu hakarak líder hamutuk ukun ita hodi lori nasaun ida ne’e ba prosperidade maibe saída maka Dr. Alkatiri hakarak?

Mari Alkatiri la respeita povu nia vontade no hakarak ukun ho minoria maibe hakarak mos partidu seluk, oposição (maioria) ba hakruuk deit ba ninia vontade. Ho nia arogansia no egoismu Alkatiri assegura katak Fretilin mesak mak tur iha kadeira chave iha orgaun soberania hotu-hotu, Presidente da República Fretilin nia ema, Primeiru-ministru ema Fretilin no Presidente Parlamentu Nasional dala ida tan ema Fretilin 2000 ida. Entaun ita bele foti konkluzaun katak sira mesak bele ukun ita nia rai, los ka lae?

Oh, lae! Tanba sira nia hahalok hatudu katak sira nia arogansia bot liu sira nia forsa, tanba foin maka sira descobre katak sira mesak-mesak la consegue aprova sira nia programa, sira presiza PLP, CNRT no Khuntu nia votus hodi passa governo nia programa. Fretilin nia arogansia no egoismu maka kria instabilidade politika iha rai doben, karik sira fahe kadeira ho justisa no proporcionalidade ohin loron sira nia programa passa tiha ona iha PN, karik ho unanimidade.

Agora Fretilin tenki aguenta sira nia egoismu no arogansia rasik, lalika mai fo’o culpa ba partidu opozisaun sira, tanba partidu opozisaun laos ba servisu ba governu ka assegura katak imi nia programa ka imi OJE hetan aprovasaun, ida ne’e governu nia servisu laos opozisaun nia knaar, opozisaun nia knaar maka fiscaliza imi nia servisu no servisu hodi representa povu. Ita hotu tenki fo’o desculpa ba Fretilin tanba sira halo oituan konfuzaun ho governu no opozisaun, tanba bainhira sira servisu hanesan opozisaun sira defende deit sira nia patraun nia intrese no haluha povu nia intrese, foin maka kabeen boot koalia kona ba povu nia moris, bainhira sira opozisaun sira nonok, tan deit maun Xanana fo’o chupeta ida ba sira, projeto ZEESM.

Fretilin lalika mai hakilar intrese nasional ka ema kria instabilidade tanba ema nein ida kontra intrese nasional ka hakarak kria instabilidade, tanba hau la fiar iha hau nia fuan katak Maun Taur ka Maun Xanana hakarak halo krizi ida, pelu menus hau serteza absoluta katak Maun Taur hadomi nia povu no rai hodi la permiti krizi ida tan. Imi tenki hakmatek  iha imi nia fatin, husu imi nia kamaradas no liu-liu  imi nia juventude fanatiku Fretilin hodi hakmatek iha sira nia fatin no lalika propaganda baratu hodi hakfodak povu ho imi nia lian, intrese nasional no instabilidade, tanba lia bosok.

Demokrasia hanesan ne’e duni, opozisaun karik la konkorda ho governu iha direitu hodi dehan LAE ba imi, Alkatiri bele sae fundador (ita tenki respeita!) maibe lalika sura kolen ba povu, hau aman no maun mos Indonezia oho hodi ohin loron itaboot bele tur ida kadeira PM hodi ukun ita. Maun Mari mos lalika hatun jerasaun foun ke ohin loron tur iha PN tanba sira mos hanesan politikus jerasaun foun laiha obrigasaun hodi konkorda ho saida deit ke Maun Mari hakarak, ida ne’e akontese deit iha Maun Mari nia CCF, to’o ona, los ka lae? Ita lakohi harii jerasaun foun ida ke hatene deit doko ulun no dehan, “Yes, Sir”, ita hakarak ita nia jerasaun foun brani hodi dehan LAE uainhira sira la konkorda.

Maun Mari, uainhira ema la konkorda ho itaboot laos tanba vingança, vicio ka veneno, hanoin hanesan itaboot nian hanesan hanoin labarik sira iha eskola primaria, ema la konkorda hatene tanba sa Dr. Alkatiri? Tanba ema nia direito, tanba iha demokrasia ema iha direito ba dehan LAE no hau hanoin katak itaboot ema matenek hodi kompriende katak ema hotu la hanoin hanesan, iha CCF deit maka imi hotu hanoin hanesan tanba ditadura maka imi implementa iha imi nia partido laran, ema hotu fo’o viva ba xefi mesmu kuandu xefi la loos, hanesan oituan ho situasaun iha Koreia do Norte, militante Fretilin rona deit sira nia xefi no la hatene hanoin ho sira nia ulun rasik.

Povu doben, lalika tauk situasaun politika atual, ida ne’e normal iha demokrasia, lalika rona ema ke dehan katak situasaun ida ne’e kria instabilidade, lae. Ida ne’e demokrasia furak, ita nia Konstituisaun iha mekanismus hodi assegura estabilidade uainhira ka karik governu Alkatiri monu, rai sei la naben. Tanba ita nasaun foun, situasaun ida ne’e bele haforsa ita nia demokrasia hodi ita hotu aprende ho situasaun ida ne’e iha futuru.

Governu monu, governu seluk sei mai. Alkatiri no ninia equipa sei la salva mesak Timor, ita sei iha ema barak ke bele substitui sira no karik diak liu tan!

Governu presiza halakon arogansia no egoismu se lae…MONU!

Viva Timor-Leste!
.