sábado, 10 de novembro de 2012

Komunidade Sub Distritu Zumalai, Distritu Covalima konsume bee mota ba nesesidade loro-loron

.

Notisia Husi TVTL - Sesta-Kalan, 09 Novembru 2012 

Komunidade Sub Distritu Zumalai, Distritu Covalima konsume bee mota ba nesesidade loro-loron. Kleur ona populasaun hirak ne’e halerik ba bee moos maibe to’o agora seidauk hetan atensaun ba kestaun ne’e. 

Populasaun sira haktuir katak, kleur tebes sira hein atu hetan bee moos maibe to’o oras ne’e, kestaun ne’e sei sai nafatin mehi ne’ebe dook husi realidade. 

Komunidade hirak ne’e, obrigatoriamente uza bee iha mota hodi uza ba nesesidade loro-loron nian, maske sira hatene katak, bee ne’e laiha saudavel maibe laiha dalan seluk, komunidade hirak ne’e hein katak, wainhira pasazeiros ne’ebe liu husi fatin ne’e, liu-liu ba ukun nain sira bele apresia pasazeiros iha mota Mola. 

Nune’e sira husu ba governu atu matan ba populasaun ne’ebe durante ne’e uza bee refere, tamba ukun an tinan 10 ona maibe populasaun TL kontinua halerik ba bee moos.
.

quarta-feira, 7 de novembro de 2012

Supremacia de Emília Pires e Alfredo Pires através dos projetos G7+ e Taci Mane

.

Jornal Nacional Diário - 31 de outubro de 2012 - Opinião de Vicente Maubocy - Tradução de TIMOR HAU NIAN DOBEN 

Estes dois (Emília e Alfredo Pires) são inteligentes a usarem as oportunidades (oportunistas) e são inteligentes a chuparem o trabalho e o suor das outras pessoas (parasitas). 

Eles sentam-se nos seus gabinetes com ar condicionado, não fizeram nenhum esforço para a campanha e de repente a sorte cai-lhes do céu, penduram-se no irmão mais velho Xanana e saem ministra das Finanças e ministro do Petróleo, com a lei do menor esforço. A inteligente Máfia de Melbourne montou as suas estruturas, bem como grupos de pessoas para dominarem a política do V Governo, com os seus interesses privados em vista. 

Deste modo, as posições estratégicas como as Finanças, para fazerem a gestão do dinheiro, petróleo e gás, entrada de dinheiro e a Presidência do Conselho de Ministros, onde se discutem assuntos de alto nível e se tomam as decisões, estas pastas estão totalmente controladas pela Máfia de Melbourne.

 O clube da Máfia de Melbourne conhece as fraquezas do irmão Xanana e consequentemente, eles atingem os seus objetivos desejados. Os factos e as evidências é que falam por si das manobras e das manipulações deles. 

Vamos então analisar as pegadas da Máfia de Melbourne 

Emília Pires como ministra das Finanças, desde 2010 até hoje está a tentar apropriar-se dos grupos G7+, como se este fosse um projeto pessoa,l para demonstrar o seu desempenho dentro do país e no estrangeiro. Dentro do país, ela quer convencer o primeiro-ministro Kay Rala Xanana Gusmão e ainda ganhar a confiança do irmão mais velho Xanana e tentar impor os interesses da Emília Pires no governo e também dos que pertencem ao Clube de Comparsas de Melbourne. Eles procuram principalmente manipular e dominar os setores estratégicos da economia do Estado, como as finanças e o petróleo, através da gestão do Fundo Petrolífero. 

Fazem tentativas para convencerem a comunidade internacional através das instituições financeiras, como o Banco Mundial. Estas estratégias são para ganhar a confiança, por isso eles usam a bandeira do combate à pobreza principalmente através da instituição g7+, para que deste modo, mais tarde ela poder ocupar algum lugar como gerente no Banco Mundial, porque a Emília Pires também quer seguir os passos da ex-ministra das Finanças da Indonésia, Sri Mulyany, que neste momento ocupa o cargo de gerente no Banco Mundial. 

Emília Pires consegue atingir os seus objetivos, porque ela vende os seus propósitos através do g7+, e depois o secretário-geral da ONU convidou-a para fazer parte do painel das personalidades mundiais, para a continuação dos Objetivos de Desenvolvimento do Milénio. 

O Ágio Pereira apropriou-se do cargo de porta-voz do governo, para emitir comunicados a louvar a Emília Pires. Enquanto os outros membros do governo, que não pertencem ao grupo deles, mas que conseguem atingir bons objetivos dentro do programa do governo, estes não merecem nenhuma atenção nos comunicados do governo. Pior ainda, existem manipulações nas decisões tomadas no Conselho de Ministros , decidem uma coisa e a redação final que mandam para o Presidente da República para ser promulgada no Jornal da República, é outra. 

Há muitos exemplos, como o do arrendamento que o Estado concedeu à ENSUL, para esta empresa explorar o espaço físico da SAPT durante 99 anos, a ex-ministra da Justiça pediu para este assunto ser agendado para ser debatido, mas o Ágio Pereira não autorizou. Outro exemplo, a nomeação provisória do cargo de Presidente do Conselho de Administração da RRTL-EP tinha a duração até um novo governo ser formado, isto significa que o V Governo tem que nomear já um novo Presidente do Conselho de Administração, mas na realidade o texto que consta no Jornal da República está escrito assim, " O mandato do Sr. Expedito tem a duração de quatro anos (ver Jornal da República). 

As manipulações da Emília Pires 

Os resultados da ambição de Emília Pires são: ela retirou o cargo e a pasta que na verdade deveria de pertencer ao ministério dos Negócios Estrangeiros ( MNE) , mas esta encontra-se na na posse da Emília Pires, que é ministra das Finanças, ela é quem faz o trabalho do MNE. Este ministério tem a função de executar a política externa, cujo os programas e as práticas deveriam estar de acordo com o interesse nacional e de acordo com a Constituição da RDTL. 

Esta situação seria normal se há uns anos o ministro dos Negócios Estrangeiros, Zacarias da Costa, não tivesse confrontado a Emília Pires e o Clube de Melbourne através do seu maestro ou grande chefe, Ágio Pereira, que quis brincar com o Zacarias e envolveram o velho Xanana, que confrontou diretamente o Zacarias por causa dos interesses do Clube de Melbourne. 

A Emília Pires até foi fazer um "lobby" no Instituto de Formação de Informação Tecnológica na Índia, para mandar os estudantes timorenses estudarem naquela instituição, que não tem reconhecimento. Mais grave ainda, a Emília Pires mandou os seus diretores-gerais assinarem, este ato viola as regras protocolares do Estado quando se assinam acordos entres Estados e existem o ministro e o vice-ministro das Finanças. 

A pequenina recompensa que a diretora-geral, Santina Cardoso, obteve por ter feito favores à Emília Pires foi o cargo de vice-ministra das Finanças, para ela se impor perante o velho Xanana. 

Com o V Governo Constitucional, José Luís Guterres como Ministro dos Negócios Estrangeiros e da Cooperação, ele não tem poderes, porque ele já não está incumbido da política externa, ele apenas marca presença nos convites que lhe foram feitos e participa nos eventos que a comunidade internacional decide e de acordo com os interesses e as estratégias deles. 

Enquanto a Emília Pires apropriou-se da pasta ministerial que está encarregue da política externa de Timor-Leste, ela é que vende o modelo e resolve todos os nossos problemas no mundo, o modelo de desenvolvimento é através do do G7+. Para dentro do país, a Emília Pires, Ágio Pereira e os do Clube de Melbourne, eles apenas procuram pendurarem-se no irmão Xanana ou então vendem o nome dele para atingirem os seus objetivos e os interesses económicos deles. 

Do assunto mais pequeno ao maior, quando se chega ao momento importante, eles são quem decidem. Por exemplo: na formação do V Governo Constitucional, o Clube de Melbourne não fez parte nem nenhum esforço na campanha eleitoral. A estrutura do CNRT trabalhou imenso, e depois a própria estrutura do CNRT não tomou nenhuma decisão, foi o Clube de Melbourne, Ágio Pereira, Emília Pires e os grupos quem decidiram tudo. 

Dionísio Babo é o secretário-geral do partido ( CNRT), mas na verdade, o secretário-geral do partido é o Ágio Pereira e a adjunta é a Emília Pires. A lista que chegou às mãos do irmão Xanana foi elaborada pelo Ágio Pereira, Emília Pires e pelo Clube de Melbourne. As estruturas que o executivo do partido CNRT elaborou nem uma chegou às mãos do Xanana, é natural que eles procurem isolarem o irmão Xanana das estruturas do partido CNRT, da Comissão Politica bem como dos grupos que apoiam o irmão Xanana. 

O V Governo mostra mesmo que o Clube da Máfia de Melbourne é quem consolida o poder deles na política, porque ocupam cargos grandes: Ágio Pereira é ministro do Estado e da Presidência do Conselho de Ministros, Emília Pires, ministra das Finanças e ela reforça ainda mais o seu poder através do antigo ministério da Economia e Desenvolvimento que era liderado pelo João Gonçalves, o Alfredo Pires que era secretário de Estado subiu para ministro, aumenta ainda mais a sua posição forte e decisiva para determinar os grandes projetos como o Taci Mane, Greater Sunrise e ainda outros. 

O Clube da Máfia de Melbourne procura pôr as suas pessoas em todos os lugares e nos setores chaves da economia, o pessoal deles é quem toma conta como o Fundo Petrolífero, ANP, Timor Gap, FCDH, CNA, etc. 

O grupo do Clube da Máfia de Melbourne tentaram também alocar mais 200 milhões de dólares americanos para o OGE de 2012 ( leiam o artigo seguinte) com o pretexto de diversificar o investimento do Fundo Petrolífero, mas eles fazem também operações na bolsa do mercado internacional. 

A Emília Pires e o Clube da Máfia de Melbourne dela também põem as suas pessoas ou agentes em todos os ministérios, principalmente no gabinete do PM, nos momentos certos. Emília Pires, Alfredo Pires e o Ágio Pereira antes de se reunirem com o PM para lhe imporem a sua vontade ou para algum projeto, eles primeiro telefonam para a Elisabete Exposto e perguntam, " O PM está bem-disposto ou não?". Se a Elisabete Exposto diz que, " O PM está bem-disposto", eles aparecem e vão expor as suas ideias ao PM Kai Rala Xanana Gusmão. Um exemplo concreto foi como construir o Porto de Hera, e mais. 

Emília Pires, Alfredo Pires e o grupo do Clube da Máfia de Melbourne têm um tratamento especial, como aconteceu no Orçamento do Estado, quando se apresentou o Orçamento Retificativo ( OR) para discussão, os membros do governo não podiam ir para o estrangeiro, mas o Clube de Melbourne do V Governo Constitucional foram passar férias no estrangeiro, a Emília Pires como ministra das Finanças, em vez de ficar no país para defender o orçamento, ela foi para o estrangeiro. 

O debate do OR ainda não tinha terminado mas o Ágio Pereira foi para o estrangeiro, o Alfredo Pires e o Clube de Melbourne foram passar férias em Nusa Dua Bali , enquanto os outros membros do governo ficaram firmes no Parlamento a receberem as críticas dos membros do Parlamento. 

A Emília Pires consegue impor a sua vontade e a sua ambição através da apropriação do g7+, para se promover pessoalmente, para que possa conseguir um cargo numa instituição financeira internacional. Ela aproveita-se também da confiança do PM Kay Rala Xanana Gusmão e dos recursos que existem em termos financeiros e técnicos para fazer as atividades do g7+. 

Helder da Costa, um intelectual que tem um doutoramento, é o mestre-de-cerimónias e trabalha para promover a imagem da Emília Pires, para que ela possa ganhar prestigio e nome, para a promover pessoalmente nas instituições financeiras internacionais, principalmente para ela obter um cargo no Banco Mundial. 

A evidência desta promoção foi no dia 1 de outubro de 2012, no programa "Four Corners", na cadeia  de televisão australiana, ABC, a Emília Pires deu a cara e falou dos impostos das receitas do Bayu Udan que a ConocoPhillips ainda não pagou, no valor de três milhões de dólares. 

Eu acho que foi um grande disparate. Porquê que só agora é que se assustaram? Durante cinco anos, as equipas da Emília Pires e do Alfredo Pires não se preocuparam? A equipa dos impostos do ministério das Finanças e os contabilistas da ANP supervisionaram semanalmente, mensalmente ou anualmente a quantidade de produção ou não? Mais irónico ainda, nós solicitamos os dados de produção, e a reconciliação com as receitas não são correspondentes. 

Depois, nós pedimos à Austrália e este país disse que a ANP é que sabe ( grande confusão). Depois, uma senhora australiana do " Resource Department" veio encontrar-se com a Emília Pires e perguntou pela quantidade de produção e a Emília disse: " eu não sei" ( grande disparate). Ela deveria de ter dito, " a quantidade exata, depois é que eu mando fazer a consulta com a divisão competente", isto significa que a Emília Pires tem " o cérebro vazio". 

O Alfredo foi para Suai com o helicóptero das Nações Unidas com o jornalista da cadeia da televisão australiana, ABC, e andou a fazer propaganda para o mega projeto Taci Mane. Depois foi para Hera e mostrou a central elétrica para dizer que o gasoduto de Bayu Udan é que fornece o gás. Mais ridículo ainda, o Alfredo promoveu a central elétrica de Hera como se fosse um projeto que está sob a alçada do seu ministério. 

De acordo com os protocolos, devia-se de ter convidado o secretário de Estado da Eletricidade porque o projeto da eletricidade pertence ao departamento do Januário. Eu questionei o Januário e ele disse-me, " mano, eu não sei". Eu disse ao Januário, " vocês tenham cuidado com o Clube da Máfia de Melbourne, senão eles fazem de nós como " pedaços de frango". 

Como na horta, " nós limpamos, plantamos, colhemos, levamos para casa, cozinhamos e depois o Clube da Máfia de Melbourne vem arrancar de nós e eles é que comem todos contentes" e nós comemos o vento para ficarmos com a barriga inchada depois ficamos doentes e morrermos à toa". 

Eu não sei como é que o Alfredo trouxe o gás do Beasu para Hera, transportou com quê? Num cano, barco ou num carro? 

Neste aspeto, o conceito ainda não está claro. Como é que há sucesso? Eu tenho muitas dúvidas da capacidade do Alfredo de levar a avante e com sucesso o projeto Taci Mane. No artigo que se segue eu descrevo com pormenores o Insucesso do projeto Taci Mane, para os leitores apreciarem e avaliarem. 

" A prática é o critério da verdade", os atos valem mais do que os pensamentos, isto reforça e confirma que a Máfia de Melbourne que está no V Governo  a estas horas domina os setores estratégicos como as : Finanças, Petróleo, Presidência do Conselho de Ministros. Onde se planeiam os assuntos importantes da nação, estes departamentos  estão todos sob a alçada da Máfia de Melbourne. 

Eu vejo que há membros do governo que são inteligentes, contudo, não são corajosos para enfrentarem o grupo do Clube da Máfia de Melbourne. 

Como é que se vai combater as manipulações do Clube da Máfia de Melbourne? 

É da responsabilidade dos parlamentares, políticos, académicos, empresários e da sociedade civil de se juntarem e com a cabeça, fala e ação: nós juntos vamos conseguir derrubá-los. 
.

Nova Zelândia vai retirar esta semana os seus últimos militares de Timor-Leste

.

Sidney, 07 nov (Lusa) -- A Nova Zelândia vai retirar esta semana os seus últimos militares destacados em Timor-Leste, depois de 13 anos de operações naquele país, que garantiu a independência em 2002, informou hoje a imprensa local. 

Cerca de 80 membros das Forças de Defesa da Nova Zelândia, que formaram parte da Força Internacional de Estabilização liderada pela Austrália desde 2006, vão regressar a casa na sexta-feira e serão substituídos por outra equipa de militares para repatriar equipamentos e veículos, informou o canal de televisão neo-zelandês TV3. 

A Nova Zelândia vai manter também cinco militares em Timor para a formação do Exército timorense no que se refere ao uso de armas, assuntos logísticos, de administração e língua inglesa. A Nova Zelândia chegou a ter em Timor-Leste 830 militares, dos quais um morreu numa emboscada das milícias pró-Indonésia em 2000 e outros dois em acidentes. 

A Missão Integrada das Nações Unidas para Timor-Leste (UNMIT) transferiu na semana passada todas as responsabilidades de segurança para a polícia timorense, dois meses antes de terminar o seu mandato no país, a 31 de dezembro. 

A UNMIT foi criada em 2006 para restabelecer a ordem em Timor-Leste depois de uma crise política que deixou esta nação asiática à beira de uma guerra civil e custou a vida a mais de 30 pessoas. 

Timor-Leste foi anexado em 1975 pela Indonésia e, depois de mais de duas décadas de resistência, esta ex-colónia portuguesa garantiu a independência em 2002, depois de ter sido administrada pela ONU durante três anos. 

 PNE // PNE. 

Lusa/Fim
.

Selebra Loron Nasional: “Deputadu Bancada FRETILIN Kestiaona Estrada Ba Manufahi”

.

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 07 Novembru 2012

Reprezetante povu iha uma fukun Parlamentu Nasional (PN) husi bancada Parlamentar FRETILIN, liu husi plenaria tersa (06/11), kestiaona kondisaun estrada nebe la hetan atensaun husi governu maske komemorasaun 100 ano revolusaun funu Manufahi besik dadaun ona. 

Komemorasaun tinan 100 Dom Boaventura ninian ne’ebe sei partisipa tomak husi orgaun hotu-hotu, no mos konvidadus internasional sira. “Hau hakarak fo hanoin katak, oras ne’e dadaun dalan sira ne’ebe mak liga ba Same kondisaun laos at, maibe a’at liu tiha ona,” dehan deputadu Leonel Marcal. 

Nia akresenta katak, dalan sira ne’e kuak atu sai ona hanesan bee kolam nia fatin ne’ebe ita ho trasporte tama ba la hetan estrada tanba rai rahun bainhira tempu bai loron no tahu barak bainhira tempu udan. 

 Ba kestaun ne’e, nia mos duvida, karik iha serimonia ne’e kondisaun klima la diak maka sei fo impaktu la diak ba serimonia ne’e. Entertantu, liu husi karta komunikadu ne’ebe diariu ne’e asesu husi Konselu Ministru katak, komisaun Nasional organizasaun ba aniversariu proklamasaun Independensia RDTL da-37 no tinan atus ida Revolusaun Manufai no rekonesementu ba Don Boaventura halo pontu situasaun ida kona-ba preparasaunkomemorasaun sira neebe sei hala’o husi loron 25 to’o 30 fulan Novembro. 
.

“Moras Ispa No Diarea Domina Iha HNGV”

.

Notisia Husi TVTL - Tersa-Kalan, 06 Novembru 2012 

Iha Fulan Outubru moras ispa no diarea rejista ho numero boot iha Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV) Moras Kispa no diareia ne’e maioria hetan husi labarik ho minoridade. 

Kestaun ne’e hato’o husi xefe departementu sala de emerjensia Hospital Nasional Guido Valadares, iha intrevista Americo dos Santos hateten, moras ispa no diarea mak rejista maka’as iha hospital Nasional Guido Valadares. 

Pasiente hirak ne’e fila hikas ba sira nia hela fatin hafoin hetan tratamentu liu husi mediku sira. 
.

Deputadu Bancada FRETILIN Garante; “Mandatu UNMIT Remata F-FDTL Ho PNTL Sei Sai Profesional”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 07 Novembru 2012 

Mandatu United Nation Mission in Timor-Leste (UNMIT), sei remata iha fulan Dezembro tinan ne’e, tanba ne’e, deputadu bancada FRETILIN garante katak, F-FDTL no PNTL sei serviso ho professional. 

Deputado bancada FRETILIN, Estanislau da Silva hateten, durante tinan barak nia laran forsa Nasoens Unidas ne’ebe hala’o kna’ar iha Timor Leste fo treinu no apoiu bar-barak ona ba instituisaun F-FDTL ho PNTL, ne’ebe fiar katak sira sei hala’o serviso diak para servi nasaun ho povu. 

“Hau hakarak hateten ida ne’e hanesan teste ida ba ita nia PNTL no ita hotu hakarak para ita nia PNTL ho ita nia forsa ne’e hanesan forsa ida ne’ebe espesial par abele haree ba seguransa interna ninian no ita hotu hein katak, sira hotu serviso ho diak no aplika konesementu ne’ebe sira hetan atu bele haree seguransa iha ita nia rai laran,” hateten Estanislau da Silva ba JNDiario, segunda (06/11) iha Parlamentu Nasional. 

Deputadu ne’e fiar mos katak, Timor-Leste iha kontekstu ida agora ne’e la presiza ona missaun ONU nian atu existe beibeik, tanba Timor Leste merese ona hamriik mesak. 

“Hau hanoin ne’e la’os fasil, ita hotu-hotu labele hein de’it buat hotu-hotu sai maravilhas, maibe ne’e teste boot ida para ita hatudu katak ita Timor oan mos bele atu hametin seguransa iha ita nia rai laran,” informa Estanislau. 

Maske to’o agora F-FDTL no PNTL rasik hasoru difikuldade oi-oin, maibe PN iha hanoin ona katak, iha orsamentu ba tinan 2013 nia sei tau mos verba ba ida ne’e, atu nune’e bele aforsa liu tan sira nia serviso. Iha fatin hanesan, deputadu Bancada FRETILIN, David Dias Ximenes ‘Mandati’ nuudar mos membru konselu superior Defeza no seguransa, husu ba PNTL atu mantein seguransa ne’ebe diak ho imparsial ba povu tomak. 

 “Atu ita dehan F-FDTL no PNTL nia servisu bele professional liu tan, sira labele sa’e de’it kareta hodi halo paroilamentu, maibe sira mos tenki servisu maka’as atu nune’e sai diak liu tan,” dehan david Dias. 

Nune’e mos Deputada Domingas Alves da Silva ‘Bilou Mali’ husi bancada CNRT realsa katak, kona ba kestaun seguransa, nia fiar katak, F-FDTL ho PNTL sei salva no fo seguransa ba rai ida ne’e ho diak. 

“Ita halo funu tinan 24 ne’ebe laiha nasaun ruma mak fo apoiu ba ita maibe, ita sei bele halo funu hasoru nasaun bar-barak, maibe ita konsege manan independensia, tansa mak agora ita ukun an ona ital abele kaer rasik ita nia rain,” dehan Bilou Mali. 
.

“PN Ezije Eis ME Responsabiliza Osan Lakon Millaun U$ 1.4”

.

Jornal Independente - Kuarta-feira, 07 Novembru 2012 

Parlamentu Nasional Eziji ba eis Ministru Edukasaun Joao Cancio Freitas atu responsabliza ba orsamentu jeral estadu ho montante millaun U$1.4 dolar Amerika ne’ebe gasta ba sosa ekipamentu Televizaun (TV) edukasaun. 

Planu harii Televizaun ne’e seidauk realiza to’o ohin loron maski mandatu governu Aliansa maioria Parlamentar (AMP) nian remata ona. Deputada Ilda Maria Concecao husi Bancada FRETILIN hatete, eis Ministru Edukasaun Joao Cancio mak iha kompetensia atu responsabliza ba orsamentu ne’ebe parlamentu aprova hodi sosa ekipamentu ba televizaun edukasaun nian. 

“Labele duun ba mai, maibe Ministru Edukasaun (iha Mandatu AMP) tenki responsabliza, tanba nia mak osan na’in no nia mak implemental abele sa’e fali ba kompania (Australia),” dehan Ilda maria Concecao iha plenaria uma fukun PN (6/11). 

Antes ne’e, diariu ne’e publika mos katak, eis Ministru edukasaun Joao Cancio freitas duun kompania Lerecia Australia mak lori halai osan ne’ebe atu harii Televizaun hamutuk millaun U$1.4. 

Eis ME ne’e fo sai deklarasaun ne’e hafoin presta deklarasaun iha Komisaun Anti Korupsaun (KAK) relasiona ho harii projeitu televizaun Edukasaun iha tinan 2009. 

Orsamentu jeral Estadu hamutuk millaun U$2 dollar Amerika ne’ebe Parlamentu nasional aprova hodi harii Televizaun edukasaun maibe to’o agora seidauk realiza. Iha parte seluk, deputada Carmelita Monis husi Bancada CNRT ne’ebe antes ne’e, iha ukun Governu AMP nian, defende maka’as programa Governu AMP tau todak ba eis ME katak, fo kompetensia tomak ba Ministeriu publiku atu haree didiak kazu ne’e tuir evidensia ne’ebe iha, hodi prosesa tuir lei tanba halakon povu nia osan. 

 “Ita intrega ba instituisaun kompotente atu haree se mak iha liu dever atu toma responsablidade ba osan estadu nia ne’e,” dehan Carmelita.
.

Falta Kombustivel Ba Ambulansia; “Pasiente 2 Mate Iha Lospalos”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 07 Novembru 2012 

Reprezetante povu iha uma fukun Parlamentu Nasional (PN), husi bancada FRETILIN, Aurelio Guterres informa katak, pasiente nain 2 mate iha Distritu Lospalos foin lalais tanba laiha osan atu ense kombustivel ba kareta ambulansia hodi evakua pasiente refere mai Hospital referral Baucau

Deputadu Aurelio haktuir katak, pasiente nain rua ne’ebe mak mate iha Hospital Lospalos ne’ feto no mane ida. Nia hatutan katak, inan feton ne’ebe mate, tanba hahoris Bebe impaktu husi ran nakfakar, no Doutor especialista sira fo autorizasaun atu evakua inan feton ne’e mai Hospital Baucau, maibe la konsege tamba kombustivel laiha. 

“Pasiente ita nia inan feton ne’e hein kuaze semana rua nia laran, la evakua mai hospital baucau, no pasiente ne’e hakoru iis iha Lospalos,” katak deputadu Aurelio Guterres husi Bancada FRETILIN ba Jornalista, Tersa (06/11), iha Parlamentu Nasional. 

Nia hatutan, situasaun hanesan mos akontese ba pasiente mane maluk ne’ebe mate, tanba nia kapasidade laiha atu ense kombustivel ba kareta Ambulansia entaun husi nia to’o mate deit. 

 “Tanba sa mak kombustivel iha Hospital sira ne’e laiha? Osan mak laiha hodi hola mian fahe ba 13 Distritu ka oinsa? Hodi fasilita povu kiik sira nia moris ba saude,” dehan nia. 

Nia dehan, problema ne’e akontese tamba jestaun Ministeriu Saude nian mak la diak iha parte logistika nian, nune’e fo impaktu ba pasiente mate. 

Nune’e mos, akontesementu ida ne’e ba pasiente ida iha Sub Distritu Uatulari, Distrito Viqueque iha fulan kotuk liuba, atu evakua mai Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV), maibe enfermeira sira dehan Gazolina laiha entaun obriga pasiente selu U$ 30 dola Amerikanu, atu ense mina ba ambulansia atu bele tula nia mai HNGV. 

Ba kestaun ne’e, Deputadu husi Bankada PD, Virgilio Hornai reforsa katak, problema saude ne’e problema ida ne’ebe ita tenki rejolve para labele fo fali impaktu ba pasiente sira.
.

Evita Falsifikasaun Veteranus Falsu: “Veteranus Sei Halo Juramentu”

.

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 07 Novembru 2012 

Sekretariu Estadu Asuntu veteranus, Julio Sarmento “Meta Malik” hateten, nia apresia tebes ho programa juramentu ba mate restu 12 Novembru, tanba ne’e, nia hanoin veteranu sira mos tenki halo juramentu. 

 “Hau apresia tebes ho serviso Komite 12 Novembro nian hodi realiza juramentu iha Bairu-bairu, tanba ne’e, hau hanoin tenki halo mos ba veteranu sira,” Meta Malik hato’o lia hirak ne’e ba Timor Post, hafoin remata akompania juramentu mate restu 12 Novembru iha Lahane Oriental, foin lalais ne’e. 

Nia esplika, objetivu husi veteranu atu halo juramentu para salva estadu no governu nia osan no detekta veteranu ne’ebe loos no falsu hodi hatudu lia loos. 

Meta Malik informa, wainhira la konsege justifika veteranus iha tinan 2013, nia sei rekomenda ba Major Jeneral Lere Anan Timor atu haruka ninia veteranu sira iha F-FDTL atu tun hotu kedas hodi hala’o serviso no hatudu provas konkretu ba veteranus ne’ebe loos. 

Entertantu, Maijor jeneral Lere Anan Timor hateten katak, nia pronto atu haruka ninia veteranu sira apoiu servisu hodi justifika veteranus loos, tanba durante ne’e sira barak mak dezempregu hela. 

Nia hatutan, iha 2003 lista veteranus iha totalidade 75 mill, maibe sira ne’ebe mak hetan ona diretu atu simu osan iha banku hamutuk 17.800 ital. Iha parte seluk, Prezidenti Republika Taur Matan Ruak promulga ona orsamentu ho montante U$ 26,9 mill ne’ebe governu propoin no hetan aprovasaun husi Parlamentu Nasional atu fo subsidiu ba Kombatentes LIbertasaun Nasional Timor Leste. 
,

Julgamentu Kazu GPM: “Adriano Nega Komete Kazu Abuzu Poder”

.

Jornal Timor Post - Kuarta-feira, 07 Novembru 2012 

Tribunal Distrital Dili (TDD), Tersa (06/11). Kontinua halo audensia julgamentu kazu abuzu de poder no korupsaun ne’ebe deskonfia komete husi arguida Flavia da Silva Serano nu’udar diretora jeral Gabineti Primeiru Ministru (GPM), ho Arguido Adriano Cunha gomes nu’udar ofisial finansas iha Gabinete Primairu Ministru. 

Arguida Flavia ho arguido Adriano deskonfia partisipa iha prosesu lubuk ida hanesan koredor, rehabilitasaun hariis fatin, ekipamentus informatika, rehabilitasaun edifisiu Gabinete PM, Natal konjunta no bolsu estudu. 

Arguidu Adriano liu husi nia deklarasaun ba Tribunal hateten, nia hakfodak wainhira Komisaun Anti Korupsaun (KAK) bolu nia ba investiga, tanba momentu serviso sira ne’e lao, laiha ema ida maka halo reklamasaun maibe derepenti KAK investiga deit nia. 

“Hau nia preokupasaun hakarak buka kompania ne’ebe hala’o nia servisu iha tempu badak nia laran, koresponde ho orsamentu ne’ebe mak iha, tanba serviso ne’e mos hetan autorizasaun husi Primeiru Ministru,” arguidu dehan liu husi audensia julgamentu iha Tribunal Distrital Dili (TDD), Tersa (06/11). Liu husi audensia julgamentu iha antes ne’e, Tribunal rona ona deklarasaun husi arguida Flavia Soares krimi refere, maibe, arguida rejeita akuzasaun ne’e ho razaun faktus ne’ebe iha akuzasaun laran balun loos no balun sala. 

Audensia julgamentu ne’e lidera husi juis koletivu maka juis prezidenti Jose Maria de Araujo, akompanha husi juiza Edite Palmira no Antonio Gomes, enkuantu juis husi Ministeriu Publiku reprezenta husi prokurador Jose Ximenes no arguidu nain rua hetan asistensia legal husi defensor Fernando de carvalho husi Defensor publiku, akompanha husi Zaime Leite nuudar defensor internasional. 
 .

terça-feira, 6 de novembro de 2012

Missão do Conselho de Segurança da ONU faz avaliação "muito positiva" de Timor-Leste

.
João Maria Cabral
Díli, 06 nov (Lusa) - A missão do Conselho de Segurança da ONU, que terminou hoje uma visita de análise à situação em Timor-Leste, fez uma avaliação positiva e considerou que o país está em condições de assumir plena soberania. 

 "Timor-Leste está em condições de assumir plena soberania e ser senhor do seu destino e decidir sobre o mesmo", afirmou à agência Lusa o representante permanente adjunto de Portugal junto da ONU, o embaixador João Maria Cabral. 

O embaixador português integrou a missão do Conselho de Segurança da ONU que entre sábado e hoje visitou o país para avaliar a situação através de encontros com as autoridades, partidos políticos, parlamento, forças de segurança e sociedade civil. 

Segundo o diplomata português, que falava no final de uma conferência de imprensa sobre a visita, a avaliação é "muito positiva" e vai ser transmitida aos restantes membros do Conselho de Segurança da ONU. 

Esta avaliação será a última antes do final da Missão Integrada das Nações Unidas (UNMIT) no país, prevista para 31 de dezembro. 

Nas declarações à Lusa, o embaixador destacou que o fim da UNMIT não significa o fim do envolvimento da ONU com Timor-Leste. 

 "Timor-Leste é um membro das Nações Unidas e vai continuar, quer de uma forma ativa, contribuinte para as decisões das Nações Unidas, quer de uma forma passiva, a receber e a recolher os benefícios dessa pertença à ONU", salientou. 

 Questionado pela agência Lusa sobre se durante a visita foi definida a futura cooperação da ONU no país, o embaixador explicou que foram discutidas várias alternativas. 

 "O que é claro é que a UNMIT vai terminar e, nesse contexto, em princípio, Timor-Leste sairá da agenda do Conselho de Segurança e passará a ser decisão de outros órgãos das Nações Unidas", acrescentou. 

O fim da missão de manutenção de paz da ONU em Timor-Leste é discutido a 12 de novembro no Conselho de Segurança, na presença do chefe da diplomacia timorense, José Luís Guterres. 

MSE // VM. 

Lusa/Fim
.

“FRETILIN Husu KAK Investiga MAP”

.

Jornal Nacional Diario - Tersa-feira, 06 Novembru 2012 

Bancada FRETILIN iha Uma Fukun Parlamentu Nasional (PN) husu Komisaun Anti Korupsaun (KAK) atu halo investigasaun profunda ba Ministeriu Agrikultura e Pescas (MAP), relasiona ho projeitu fila rai gratuita iha Distritu 13 ne’ebe mak to’o agora la suksesu. 

Tuir deputadu Bancada FRETILIN, Manuel de Castro Pereira hateten, asuntu fila rai gratuita husi MAP ba populasaun sira sempre kestiaona tanba dehan falta mina, maibe nunka mais hetan resposta, tanba ne’e, V Governu ne’e tenki responsabliza. 

“Hau hakarak kestiaona oituan tanba orsamentu 2012 aprova iha fulan janeiru i ninia ejekusaun ne’e iha fulan Abril, maibe fulan Agusto ne’e osan mohu tiha ona, maibe ita tun ba baze realidade laiha, no a’at liu tan sira fo rajaun katak konbustivel laiha, ne’e presiza investiga,” hateten deputadu Manuel Castro iha Plenaria segunda (05/11). 

 Manuel haklaken katak, iha loron hirak liu ba nia halo vizita ba iha suku Burkoli, Sub Distritu Venilale, Distrito Baucau, hatudu katak iha suku ne’e tinan-tinan sira fila rai maka’as tebe-tebes maibe agora sira labele fila rai tanba konbustivel hotu ona halo nia kunfuzaun. 

 “Orsamentu ba tinan 2012 nian aprova duni ba projeitu fila rai gratuita nian ga lae? karik aprova duni, osan ne’e ba iha ne’ebe?,” duvida deputadu Manuel. Ba kestaun ne’e, antes ne’e mos deputadu bancada FRETILIN, Aurelio Freitas mos kestiaona kona ba projeitu fila rai gratuita iha Distritu Lautem, Sub Distritu Lospalos tanba iha ne’eba projeitu fila rai gratuitu ne’e elementu MAP sira nian halo diskriminasaun ba komunidade sira.

 “A’at liu tan, komunidade sira husu atu fila rai sira nian, maibe sira dehan mina laiha no ida ne’ebe hakarak fila entaun tenki tau mina,” dehan Aurelio. Ba kestaun ne’e, deputadu Bancada Partido Demokratico Adriano Joao foti defeza de Honra hodi responde ba intervensaun bankada FRETILIN nian katak, PD nunka fo orientasaun ba elementu MAP nian atu fila rai gratuitu ba Agrikultor PD nian de’it. 

“Hau foti defeza de Honra katak, PD nunka fo orientasaun ba ninia membru sira ne’ebe tur iha membru governu atu bele uza orsamentu estado nian ba iha aktividade partidarias,” dehan Adriano. 
,

La Simu Subsidiu Fulan Tolu: “Veteranus Kesar Ba PM Xanana Gusmao”

.

Jornal Nacional Diario - Tersa-feira, 06 Novembru 2012 

Veteranus lobuk bo’ot ida husi Distritu 13, iha Segunda (5/11) kesar ba Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmao, tanba fulan tolu nia laranona mak veteranus sira refere la simu sira ninia subsidiu iha Banco Nacional Ultramarino. 

Veteranus sira hasoru PM Xanana ne’e, hahu konsentra hamutuk iha portaun bo’ot Palacio Governu husi parte Oeste ninian ho razaun katak, sira atu hasoru diretamente ho PM Xanana Gusmao hodi esplika klaru liu tan, tanba sa mak veteranu sira la simu sira ninia diretu durante fulan tolu nia laran. 

Husi veteranus lubuk bo’ot ne’e la konsege hasoru hotu PM xanana maibe iha veteranu nain 6 deit maka reprejenta tama ba hasoru PM Xanana atu bele koalia sira nia problema. 

Ba Jornalista sira reprejetante veteranus, Manuel Carvalho Mateus husi Distritu Aileu informa katak, objetivu prinsipal hasoru PM Xanana ne’e, tanba veteranus barak mak la simu sira nia ho diak. 

Entertantu, Jornalista tenta konfirma ho veteranus nain nen ne’ebe mak tama hasoru PM Xanana Gusmao, maibe veteranu sira ne’e la kohi fo komentariu. 

Nune’e, to’o notisia ne’e hatu’un seidauk hetan konfirmasaun ho PM xanana kona-ba solusaun ne’ebe mak husi governu hodi hatun ba veteranus ne’ebe mak hato’o sira nia preokupasaun.
.

PN Fo Parabens Ba Feto TL “GMPTL Hirus Governu”

.

Jornal Nacional Diario - Tersa-feira, 06 Novembru 2012 

Parlamentu Nacional, segunda (05/11), fo parabens ba feto Timor Leste ne’ebe iha loron sabadu (03/11) liu ba selebra loron feto mundial nian. 

Prezidenti Parlamentu Nacional Vicente Guterres hateten, loron feto mundial ne’e hanesan loron ida atu fanun hikas fali feto sira hodi haka’as an la’o ba oin iha kualker sektores ne’ebe existe iha vida humanu nian. 

 “Hau hakarak hato’o hau nia parabens ba feto TL tomak, tanba feto mos durante tinan 24 nia laran hamutuk ho ami mane sira hodi luta ba nasaun ida ne’e,” afirma Presidenti PN ne’e iha plenaria segunda (05/11). Iha parte seluk, Grupo Mulheres Parlamentar Timor Leste (GMPTL) hirus Governu tanba nunka iha hanoin atu komemora loron importante ne’e. 

 “Hau senti preokupa maka’as tanba iha loron importante ida ne’e Governu laiha hanoin atu komemora, maibe iha tinan barak nia laran feto Timor mos luta hotu ba rai ida ne’e,” haktuir Prezidenti GMPTL, deputada Josefa Pereira husi Bancada FRETILIN ba plenaria. 

Hatan ba kestaun ne’e, Prezidenti Parlamentu Nasional, Vicente Guterres hateten katak, kona ba tinan ida ne’e la selebra loron feto Mundial iha TL, maibe hein katak iha tinan seluk bele halo komemorasaun ida ne’ebe diak liu.
.

Situasaun Dili Halo Povu Paniku; “PN Husu Governu Labele ‘Bilan’”

.

Jornal Nacional Diario - Tersa-feira, 06 Novembru 2012 

Reprezetante povu iha uma fukun Parlamentu Nasional husi bancada FRETILIN Florentina Smith hateten katak, situasaun iha Dili laran agora dadaun halo povu paniku, tanba kalan-kalan sempre mosu destroisaun ka rona sasan tarutu, tanba ne’e husu ba Governu labele abandona situasaun ne’e

“Situasaun agora iha rai laran, agora dadaun ne’e kalan-kalan, ita lahatene los paison ka, bala ka, kilat tanba, agora dadaun iha tempu kalan sempre tartutu hela deit, orsida ema duni malu, ema hakilar malu, ema ameasa malu no ita haree katak, numero krime ne’e komesa aumenta,” dehan deputada Florentina Smith ba Jornalista segunda (05/11) iha Parlamentu Nasional. Ba kestaun ne’e, nia husu atu komando PNTL tenki reforsa tan Policia Komunitariu mak iha liu funsaun ka papel importante atu tau seguransa ba povu hotu iha suku no Aldeia. 

Nia dehan tan, agora dadaun ne’e, povu komesa trauma relasiona ho mandatu UNMIT nian ne’ebe mak atu remata ona iha tempu badak. 

Iha sorin seluk deputadau husi Bancada CNRT, Igilda Soares mos rekoinese katak, dadaun ne’e mosu duni situasaun ladiak iha tempu kalan tanba, labarik sira balun lori bela ba tuku halimar hodi tarutu maibe membru PNTL sira difisil atu kontrola. 

 “Liu-liu kalan buat ne’e tarutu, loron sira halo embora desgosta ema barak maibe kalan pior liu, tanba maske agora dadaun ne’e sira laiha ona estrada ibun desde Governu halo despedida ho UNMIT, maibe bela mak tarutu ba mai hela deit,” dehan nia. 

 Nia hatutan katak, situasaun inkontroladu hanesan ne’e halo ema paniku hodi kalan la toba, tanba ne’e polisia tenki tau matan ba problema ida ne’e atu nune’e labele tarutu beibeik iha tempu kalan. 
.