sexta-feira, 24 de julho de 2015

PR Taur Defende Militar Obrigatoriu

.

Jornal Nacional Diário - 24 de julho de 2015

Prezidenti Republika (PR) konsistente defende nafatin militar obrigatoriu, se Governu hakarak tau ordem ida ba Timor oan sira tenke tama militar obrigatoriu.

Jornalista JNDiario, Napolão Xavier, ne’ebe akompanha vizita Prezidenti Republika (PR) Taur Matan Ruak nian iha Munisipiu Lautem, Kuarta (22/7/2015), informa katak, liu husi dialogu komunitaria iha Suku Maina I, komunidade sira kestiona maka’as kona-ba nia jovens sira tuir rekrutamentu ba F-FDTL iha kedas 2001, maibe to’o agora la iha nai nida maka liu iha selesaun ba membru F-FDTL.

“Se ita boot sira husu hau katak PR Taur defende serbisu military obrigatoriu, maka hau dehan, hau defende militar obrigatoriu desde hau sei jeneral to’o agora nudar Xefi Estado Maior das F-FDTL,” afirma PR Taur Matan Ruak.

PR Taur aprofunda katak, suku barka nia oan maka la liu teste ba selesaun F-FDTL, tanba liu husi vizita ba suku lubuk ida iha teritoriu Timor laran tomak, komunidade sira mos sempre levanter kestaun ida henasan ho preokupasuan komunidade Suku Maina I nian.

“Presidente nia hanoin, Presidente nia hakakrak ita hotu –hotu tama forsa, maibe Governu dehan osan la to’o i balun ne’ebe mak atu tama forsa tenki teste, ida ne’ebe mak liu tenki ba tama forsa, ida ne’ebe mak la liu nia la tama forsa,” hasteten PR Taur.

PR Taur dehan, rekrutamentu militar iha kriteriu, tanba joventude nia numeru aumenta maibe militar menus. Tuir target, Governu nian sei autoriza para rekruta deit   militar hamutuk ema 3.500, maibe agora militar sira foin mak atinzi 2.000. Ne’e duni aban ba rua kuandu iha teste militar PR Taur husu joven Suku Maina I sira   bele partisipa.
.

quinta-feira, 23 de julho de 2015

Mauk Moruk:"Estamos a ser alvo de perseguições dos cães assassinos do ditador e tirano Xanana Gusmão"

.


Mauk Moruk - 23 de julho de 2015

Zizi, muito bom dia, 

Informo-te neste presente momento o seguinte:

Estamos a ser alvo de muitas restrições e perseguições constantes dos cães assassinos do ditador e tirano Xanana Gusmão.

A assassina, ilegal, inconstitucional e a mais vergonhosa operação do monstruoso Comando Operacional Conjunto contra o inocente, indefeso, desarmado, débil e pobre Povo Maubere e seus melhores e abnegados filhos e ao mesmo tempo seu legítimo e genuíno defensor e guardião dos seus supremos interesses estão a ser paulatinamente dizimados por moribunda e besta máquina de guerra do ditador, racista e criminoso Xanana em Timor -Leste.

As perseguições e os maus-tratos contra o povo inocente continuam a ser prática diária destes indivíduos que se dão ao luxo de se chamarem de Forças de Segurança, diariamente eles continuam a violar de forma grotesca a lei e os Direitos Humanos e continuam impunes dos crimes que cometem contra este povo sofredor.

Xanana Gusmão continua com as suas práticas ditatoriais nesta era de modernização, liberalização e globalização, com o apoio das forcas mercenárias de Portugal, como os comandos, fuzileiros navais e a Guarda Nacional Republicana com as suas mais sofisticadas e letais armas mortíferas que neste momento comandam as mais criminosas forças de segurança em defesa do déspota Xanana em solo Pátrio de Timor -Leste contra o Conselho de Revolução Povo Maubere no cerco e aniquilamento do nosso baluarte de resistências, a Sagrada Montanha de Matebian, mais um mês e já não nos permitirão mais o nosso apoio logístico e estamos determinados a morrer e fazer das tripas ao coração em prol da nobre causa do nosso sofredor e martirizado Povo Maubere mil vezes querido.

Este povo já sofreu e lutou muito para alcançar esta tão almejada Independência, mas até agora continua a sofrer nas mãos de homens sem escrúpulos que roubam o que é pertença deste povo, por isso eles perseguem-me e querem se ver livre de mim, porque eu os incomodo, porque eu falo a verdade, porque eu os desmascaro. Eles querem reinar até à eternidade, para roubarem, para alienaram o povo dos direitos que lhes pertencem e lhes são concedidos através das leis vigentes no país.

Esperamos que os chamados guardiões dos princípios da democracia, liberdade e dos Direitos Humanos tenham compaixão e sejam solidários no sentir humano para connosco nesta injusta guerra contra os débeis, pobres, inocentes e desarmados filhos do Povo Maubere em todo Timor-Leste.

Eu acredito que Deus e os nossos "Matebians" estão do meu lado e que um dia a Justiça Divina será feita e os que espezinham, maltratam e gozam com o sofrimento lancinante deste povo serão um dia severamente castigados.

Depois de te enviar esta atual informação, desligo imediatamente este meu pequeno aparelho de informação porque as perseguições por parte dos lacaios do Xanana Gusmão são intensas e assassinas!

Beijos e abraços.

Mauk Moruk
.

GOVERNU SEIDAUK HILI EMA IDA HALO DIALOGU HO MM, PAULO REMEDIOS: “DEKLARASAUN SEKOMS LA LOS”

.

Jornal Nacional Diario - 23 de julho de 2015

Advogadu, Paulino Gama ‘Mauk Moruk’ (MM), Paulo Remedios hatete, deklarasaun Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS) Nelio Isaac nian kona ba Governu ho Prezidente Repúblika (PR), Taur Matan Ruak, seidauk hili ema ruma ka hili Laureado Nobel da Paz, José Ramos Horta, atu bele halo dialogu ho MM ne’e la los.

Tuir Paulo Remedios katak, Governu ho PR Taur halo tiha ona karta ida hodi nomeia premiadu Nobel da Paz José Ramos Horta atu halo dialogu ho MM.

“Governu hamutuk ho Prezidente Republika ka Prezidente hamutuk ho Governu hanesan deit, halo tiha ona karta ida atu nomeia premiu nobel da paz, José Ramos Horta atu halo negosiasaun ba dialogu. Ho ne’e reprezenta Governu, la’os Sekretariu Estadu, reprezenta Governu Primeiru Ministru mak reprezenta Governu, Primeiru Ministru atu halo reuniaun dala ida, ka dala 10 hamutuk ho Prezidente Repúblika ne’e la’os ha’u nia kompetensia ka ha’u mos la iha direitu atu kestiona dala hira mak sira koalia kona ba asuntu ida ne’e, kuandu PR hala’o diskusaun kona ba asuntu ne’e nia bolu ema ne’ebe mak nia hakarak koalia ne’e, la’os ha’u ka Sekretariu Estadu ba hotu iha ne’eba,” hatete Paulo Remedios ba JN-Diário, Kuarta (22/07), iha nia servisu fatin, Institutu Jurídiku Timor-Leste (IJTL), Metiaut, Dili, hodi responde SEKOMS Nelio Isaac nia deklarasaun katak, Governu seidauk hili ema ida atu halo dialogu ho MM. “Secretarios Estado Nelio Isaac nia deklarasaun ne’e lalos’’ dehan Remedios.

Paulo Remedios afirma, Sekretariu Estadu dehan Governu la iha koñesimentu, dala barak iha Governu nia kompetensia Primeiru Ministru halo desizaun ka halo enkontru ho bainaka ruma Sekretariu Estadu la hatene, tanba la hatene labele dehan karta ne’ebe Prezidenti hamutuk ho Governu hili eis Prezidente Repúblika (PR) José Ramos Horta hodi halo dialogu ho MM ne’e falsu, tanba Sekretariu Estadu la iha koñesimentu, nia la iha kompetensia no la iha direitu atu koalia kona ba asuntu ida ne’e.

“Prosesu Mauk Moruk, hanesan prosesu judisial ida ne’ebe iha segredu justisa, jornalista hotu hatene, palavra ne’e segredu justisa, portanto la iha interese kualker ema ka públiku atu halo komentariu ne’ebe la fasilita dialogu, la fasilita paz dezenvolvimentu nasional, PR ho reprezentante Governu, Primeiru Ministru hakarak halo negosiasaun, nomeia premiu nobel da paz halo dialogu, mesmo que ita la gosta maibe ita tenki apoiu inisiativa sira ne’e tanba hakarak iha paz no dame hodi lori dezenvolvimentu ba rai ida ne’e. la’os halo komentariu ne’ebe la fo benefisiu ba estabilidade,”hatete Advogadu Mauk Moruk nian ne’e.

Tuir Advogadu Paulo Remedios katak, karrta ne’ebe husi Prezidente Repúblika ba familia Mauk Moruk nian ne’e simu iha dia 15/07.

“Se la fiar konfirma ho Prezidente Repúblika ka Xefi Caza Sivil, la’os Sekretariu Estadu mak haruka karta ne’e mai. Kontiudu karta ne’e nomea fo mandatu ba primeiru nobel da paz atu halo dialogu, no karta ne’e fo koñesimentu ba familia Mauk Moruk, Cornelio Gama (L7),”dehan tan Paulo Remedios.

Karta ne’e, Paulo Remedios haktuir katak, reprezenta Prezidente Republika no Governu. Dala barak Paulo Remedios dehan, Primeiru Ministru koalia kona ba asuntu ida ne’e konfidensial ka segredu justisa.

“Se mak iha direitu atu koalia ida ne’e, Prezidente Republika, Primeiru Ministru, Tribunal, Ministeriu Publiku no advogadus, Sekretariu Estadu la iha kompetensia no direitu atu koalia kona ba ida ne’e tanba sa la pergunta ba asosiasaun estudante sira iha direitu atu koalia kona ba ida ne’e ka lae, sira la iha direitu. Apakah asuntu ne’e bele pergunta ba Ministru Agrikultura, liga ho asuntu ida ne’e ka lae, la iha ligasaun, ne’e dialogu justisa, se mak responsabiliza, Primeiru Ministru mak responsabiliza hamutuk ho Prezidente Repúblika,”dehan Paulo Remedios.

Paulo Remedios subliña katak, nia brani koalia hanesan ne’e tanba karta husi PR Taur ho Governu nian ne’e nia mos iha kopia ida.

“Hau haree tiha ona karta ne’e tanba ha’u iha kopia ida, ha’u lalika koalia barak porque ne’e segredu justisa iha negosiasoens, Prezidente Repúblika rasik, konfirma ba ekipa advogados, iha desizaun tiha ona, Sekretariu Estadu la iha koñesimentu labele involve nia naran, nia la iha koñesimentu ba ida ne’e la iha diretu atu koalia, nia haree hala’o knaar, servisu iha nia Sekretaria Estadu,”Paulo Remedios hatete.

“Hau nia area justisa, nia la’os area justisa, ne’ebe lalika koalia ida ne’e, lalika halo provokasaun notisia falsu, ne’e buatu deit, PR la’os ema atu halo buatus, PR rasik informa ha’u katak, ha’u ho Governu desidi tiha ona, ha’u fiar Prezidente Repúblika, Taur Matan Ruak nudar ita nia maun bo’ot, agora iha karta ida ne’e se mak asina, Aniceto Bertene Guro Neves, Xefi Casa Sivil Interinu, ne’e husi Palasiu Prezidente ka lae, data 15/07, agora nia dehan la iha, apakah Prezidente Republika bosok, ne’e original, maun Prezidente enkontru ho ha’u dehan, aban ha’u sei entrega karta ida ba o, na realidade entrega duni, Governu no Prezidente Republika, la dehan Sekretariu Estadu nia naran, ita hotu kolabora, ha’u prontu atu ajuda estabilidade ba prosesu ida ne’e,”dehan Paulo Remedios.

Angela Freitas Lamenta

Nune’e mos, Angela Freitas, hanesan Dirijente Politika ne’ebe hetan fiar iha prosesu negosiasaun hanesan mediador ao mesmo tempo nomeia husi parte familia hateten katak, nia lamenta ho deklarasaun SEKOMS Nelio Isaac ne’ebé dehan Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak ho Governu seidauk hili ema ida atu halo dialogu ho MM.

“Ami simu ona surat husi Xefe do Estado Taur Matan Ruak ne’ebe hato’o ba familia sira katak nomeia ona Premiadu Nobel da Paz, José Ramos Horta atu sai reprezentante husi parte Governo nian no ha’u rasik (Angela Freitas) hanesan Dirjente Politika ne’ebe hetan fiar iha prosesu negosiasaun hanesan mediador ao mesmo tempo nomeia husi parte familia hanesan representante husi familia atu haree ba kestaun ne’e,”dehan Angela Freitas liu husi konferensia ba imprensa iha nia knaar Fatin Bairo Formosa, Dili, Kuarta (22/07).

“Tan ne’e hakarak husu ba identidade tomak liu liu husi parte Governu nian, tamba ami lamenta tebes ho deklarasaun husi parte Governo ne’ebe fo sai iha Jornal Nacional Diário husi señor Nelio Isaac katak seidauk iha nomeasaun husi parte Governo no Prezidente Republika kona ba dialogo ida ne’e,”dehan Angela Freitas.

Kona ba kestaun ne’e, nia dehan, prosesu dialogu ne’e tenke iha vontade diak husi parte Governo tamba husi parte Xefi Estadu iha ona vontade atu loke dialogu entre Governo nomos Prezidente husi grupu ilegais Konsellu Revolusan Maubere Mauk Moruk.

“Ha’u hanoin tempo to’o ona mai ita atu ida-idak rekoñese nia sala, ita labele politiza fila fali situasaun ne’e ba interese individu ka interese partidariu no grupo, tamba durante ita akompaña situasaun iha rai laran dala barak povu inocente, kbiit laek sira mak sai vítima ba prosesu politika ne’ebe inresponsabilidade, ita tenke hapara buat hirak ne’e no agora tenke buka oinsa para Timor oan sira hamutuk hodi haree dezenvolvimento nasaun ne’e nian,”haktuir Angela Freitas.

Atu asegura paz no estabilidade, Angela Freitas dehan, la’os mai deit husi forsa armadas ho polisia maibe mai duni husi sidadaun tomak. No mos tenki hakruk ba lei ne’ebé vigora iha rai ida ne’e. Tanba ne’e nia husu kontribusaun masimu husi entidade hotu liu-liu ukun nain sira.

“Ita koalia kona ba lei, ema hotu iha lei nia okos sem iha diskriminasaun, ita labele haree fali ema ida rua iha fali lei nia leten, ita hotu akompanha ita hotu sai vitima ba prosesu ida ne’e, ita lakohi tan jerasaun tuir mai atu lori tan todan ba hahalok iresponsabilidade husi politika sira ne’ebe buka politiza buat hirak ne’e ba sira nia interese,”Angela Freitas fo hanoin.

Angela Freitas, hanesan reprezentante familia husi Mauk Moruk prontu atu kopera, hanoin tempu to’o ona atu iha koperasaun entre Xefi Estadu no Governo. Maibe oras ne’e dadaun, Angela dehan, seidauk iha koordenasaun diak entre Xefi Estadu no Governo tamba ne’e mak mosu fallansu bo’ot iha komunikasaun liu liu iha media sira.

“Ami iha ne’e simu ona surat husi Prezidente Republika ne’ebe asinadu iha dia 15 de julho husi Chefe da Casa Civil Interino Aniceto Guro Berteni Neves. Ha’u rasik simu mos Prokurasaun legalmente husi MM sai hanesan reprezentante ofisialmente ba kualker dialogu ne’ebe atu hetan iha prosesu dialogu, iha ao mesmo tempo ha’u hetan Prokurasaun husi parte familia ne’ebe fo fiar tomak mai ha’u nudar reprezentante husi familia, tamba ne’e husu ba publiku atu respeita prosesu ida ne’e,”dehan Angela Freitas.

Hatan ba kestaun ne’e, iha loron hanesan, fatin Palasiu Governu, Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial (SEKOMS), Nelio Isaac hatete, oras ne’e Governu seidauk deside ema ida atu halo dialogu ho Mauk Moruk. Maibe Governu nia desizaun mak públiku hotu hatene katak, kontinua buka ema ne’ebe involve krime atu lori ba hasoru prosesu judisial.

“Se Prezidente mak haruka surat ba familia Mauk Moruk nian nomeia ema ruma ba halo dialogu ne’e, kompetensia Prezidente nian la’os Governu. Governu bazeia ba publikasaun JN-Diário Segunda 20/07, iha publikasaun katak, Governu hili Horta halo dialogu ho MM, Governu seidauk desidi ida, se familia sira mak simu duni karta ofisial ruma husi Prezidente Republika entaun husu ba Prezidente Repúblika, Governu so membantah (rezeita) deit iha jornal Diário, ne’e la’os Governu mak eskolha maibe Prezidente mak eskolha,”dehan Nelio Isaac.Des/Nes
.

Antonio asks the UN Secretary-General to help to solve the new crisis in Timor-Leste - Letter

.

17th July 2015

To

His Excellency, the Secretary-General of the United Nations
Mr Ban Kee-Moon
New York, NY 10017, United States

Dear Secretary-General,

I am writing to inform you that Timor-Leste recently entered a new crisis. Timor-Leste’s politicians are ignoring the country’s constitution. The state is using military power to resolve a small problem within Timor-Leste. Timor-Leste’s ruling politicians have allowed Xanana Gusmão and Mauk Moruk, who have been in conflict since 1983, to wander in the fields of chaos, while personal and group interests have been consuming state funds and hampering development. Unfortunately the elites have made this problem into a political and economic project, so it has become protracted, and is damaging ordinary people’s lives and traumatising the country. 

Timor-Leste’s ruling politicians have allowed General Taur Matan Ruac, the current President of Timor-Leste and General Lere Anan Timor, commander of the Timorese Defense Force (F-FDTL), to deal with Mauk Moruk through military force. They aim to capture Mauk Moruk alive or dead. This operation has resulted in the murder and torture of innocent people. 

This use of the military is contrary to Timor-Leste’s constitution. Article 147 says that the police are responsible for security within the country, not the military. The crisis of 2006 involved a permissible use of the military, because the problem was within the military itself, so both sides had weapons. But this is not the case in the current crisis; Mauk Moruk has no military force or sophisticated weaponry. 

The current crisis could be solved by a cultural approach. History has shown us Timorese that attempting to solve problems within the country by military force only magnifies them and causes destruction within the nation. Timor-Leste’s fight for independence was resolved with dialogue and finally a referendum. Similarly, we have entered into dialogue and reconciliation with the pro-Indonesian forces, the so-called pro-autonomy parties, and have forgiven Mateus Bere who killed pro-independence group. If Xanana Gusmão and Mauk Moruk cannot be reconciled through dialogue, then the problem will persist. 

When Xanana was the President of the Republic of Timor-Leste I asked him to initiate dialogue with Mauk Moruk’s group, but this failed. Prompted by this new crisis, I have submitted a proposal to Mr Taur Matan Ruac, President of Timor-Leste, to hold dialogue between Xanana and Mauk Moruk on October 12 2015 in Fatumaca, Timor-Leste. I urge the United Nations to supervise this meeting, and I ask you, as Secretary-General, to support this effort and urge the government of Timor-Leste to immediately to stop the use of military operations in this crisis. 

Timor-Leste is capable of very rapid development, because the country is small and has extensive natural and human resources; it is being held back only by the political problems of the kind I describe here. Ending the current conflict will:

•Enable the Timorese people to benefit from state funds being properly used for development
•Give foreign investors the confidence to invest in the country
•Educate a new generation of Timor-Leste youth about how to continue the peaceful development of their country in particular and the world in general
•Eliminate the seeds of enmity among the people of Timor-Leste.
And finally, I would like to inform the United Nation secretary general that, this government was formed not by the result of general election. This government was formed by a group of elite in this country. And they used Nation’s Military force in these operations is also not based on the constitution. Therefore, I am asking to the United Nations to consider this crisis with a special attention. Because this politics has made the innocent people suffer, killed innocent people and had squandered state funds in unnecessary things. 

I thank you for considering my proposal.

Sincerely yours,

Antonio Ximenes
- Former member of the Constitutional Assembly of Timor-Leste
- Former Political philosophy’ lecture at Undil University (UNDIL)
- Coordinator general and chief of the foreign politics of League Democrat Progressive (LDP).
Temporary address: 8/243 Riversdale Rd, 
Hawthorn, Vic. 3122, Australia
E-mail:axis35alt@yahoo.com, Mobile: +61410082125 or 0422011165 
Permanent address: Pantai Kelapa, Dili, Timor-Leste. 
E-mail: axis35alt@yahoo.com or Mobile: +6707235724
Facebook: Antony Da Costa

cc: 
• His Ex. The President of Timor-Leste, Mr Taur Matan Ruac;
• His Ex. The Prime Minister of Timor-Leste, Mr Rui Araujo;
• His Ex. The President of National Parliament of Timor-Leste and parliamentary bench;
• His Ex. The president of Episcopal Timor-Leste, Rev. Bishop Basilio do Nascimento;
• His Ex. The Secretary General of CPLP, Mr Murade Isaac Murargy;
• His Ex. The Secretary General of ASEAN, Mr Le Luong Minh;
• His Ex. The President of the European Union, Mr Jean-Claude Juncker;
• His Ex. The President of the President of the European Parliament;
• His Ex. The President of the Republic of Portugal, Prof Cavaco Silva;
• His Ex. The President of the Assemble Republic of Portugal, Mr Maria da Assunção Esteves;
• His Ex. The President of Indonesia, Mr Joko Widodo;
• His Ex. The Prime Minister of Australia, Mr Tony Abbott; 
• His Ex. The Opposition leader of Australia Mr Bill Shorten; and
• Attach.
.

quarta-feira, 15 de julho de 2015

Mauk Moruk:"Ha'u la telefona ba Lere, Ramos-Horta bosok"

.

Timor Hau Nian Doben - 15 de julho de 2015 - Tradusaun hosi Oan Kiak

Eis komandante FALINTIL nian no Presidente Konsellu Revolusaun Maubere, Mauk Moruk, foin lalais koalia ho blog ida ne'e no nia dehan katak deklarasaun sira ke Ramos-Horta fo'o sai iha media mesak falsu no  nia dehan katak nia la telefona ba Jeneral Lere Anan Timor, hot-hotu "lia bosok".

Ramos-Horta fo'o sai deklarasaun balun iha media katak Mauk Moruk telefona ona ba Lere Anan Timur no iha esperansa ke kazu ne'e sei rezolve "lalais".

“Ha’u hatene sira telefone ba malu. Moruk telefone ba Komandante boot FALINTIL-FDTL, ha’u entrega ba Maun Lere. Ha’u entrega ba Maun Lere nia liman la’ós planu operasionál, maibé planu polítika", dehan ba Timor Post antigu Xefe Estadu. 

"Hot-hotu lia bosok. Ramos-Horta bosok, nia halo jogadas Xanana nian.Horta hakarak duni negoseisa ho ha'u, maibé ha'u la fiar nia, ha'u hatene sé maka ha'u bele fiar. Ha'u la ba negoseia ho ema bandidu ke oho povu ba sira ukun to'o mate", hateten Mauk Moruk.

"Sira ba bosok ba media tanba ha'u nonok hela no ha'u la halo deklarasaun barak ba media, no sira hanoin katak sira konsegue halo ha'u nonók, tanba uainhira sira asaltu ami, sira destroi ami nia ekipamentu komunikasaun barak, maibé ita sei iha balun", haktuir.

Mauk Moruk konfesa katak nia koalia duni ho Xefe Estadu-Maior FALINTIL -Forsa Defeza Timor-Leste, Lere Anan Timur,  maibé la'os foin, maibé oras ne'e nia lakohi halo kontaktu via telefone tanba sira bele lokaliza nia. 

"Ha'u foin la koalia ho Lere, ha'u koalia ho nia kleur ona, oras ne'e ha'u tenki kuidadu tanba ha'u nia telefone bele fo'o sai ba sira ha'u nia hela fatin ho GPS, tanba ne'e ha'u la telefona ba ema nein ida no ó mos labele fo'o sai ha'u nia numeru ka ha'u nia email. Lere halo Xanana nia jogadas, nia la'os ema politiku ida, nia ema militar ida, labele halo politika", dehan. 

"Lere mai Atelari ho forsa sira ho kilat funu nian, sira halo serku anikilamentu, sira hakarak oho ami, hanesa indoneziu sira halo mai ami. Maibé ha'u hela iha Foho Matebian nia tutun no ha'u hamnasa maka'as hela. Imi mai, imi mai no ha'u halo ba sira hanesa ha'u halo ba pelotaun indoneziu ida...", dehan eis komandante FALINTIL nian ho hamnasa.

Eis komandante FALINTIL akuza forsa seguransa sira no nia dehan katak sira trata povu ho hahalok dezumanu, sira destroi povu nia sasan no nia husu ba mundu hodi proteije povu ida ne'e hosi "hahalok aat tebes" hosi governu ida ne'e.

"Polisia no militar sira oho ema, sira viola feto sira no baku povu. Sira mos destroi povu nia sasan. Ukun na'in sira mafiozu no sira habokur de'it sira nia bolsu. Sira koalia kona ba dezenvolvimentu, dezenvolvimentu ida ne'ebé? Sira nia dezenvolvimentu maka habokur de'it sira nia bolsu no sira bokur ba beibeik ho hahalok naok, tanba povu ida ne'e ke terus seidauk goza independensia ida ne'e. Sira ema ho poder bobot teb-tebes, sira hakarak maka naok no naok povu nia osan. Hahalok ida ne'e labele kontinua hanesa ne'e", dehan ho triste.

"Sira hotu diabu, sira ditador, mate restu hosi ema hanesa Hitler, Pinochet, Suharto no Salazar. Loron ida povu sei hamrík no hasoru ditador sira ne'e, ó ba haré katak liafuan ke ha'u koalia agora los duni. Ditadura sira iha mundu tomak monu, diabu sira ne'e mos sei monu", dehan ho serteza.

"A luta continua!A luta continua!A luta continua!", Mauk Moruk ramata hanesa ne'e konversa ida ne'e via telefone ho Timor Hau Nian Doben.

.

Mauk Moruk:"Eu não telefonei ao Lere, Ramos-Horta está a mentir"

.

Timor Hau Nian Doben - 15 de julho de 2015

O antigo comandante das Falintil e Presidente do Conselho de Revolução Maubere, Mauk Moruk, acabou de falar com este blogue e desmentiu as declarações feitas por Ramos-Horta à imprensa e afirmou que não telefonou ao general Lere Anan Timor e que é tudo "pura mentira".

Ramos Horta afirmou à imprensa que Mauk Moruk tinha telefonado a Lere Anan Timur e que tinha esperanças que o caso se resolvesse "brevemente".

"Eu sei que eles se telefonam. Moruk telefonou para o comandante das FALINTIL-FDTL e eu entrego ao irmão Lere. Eu entrego para as mãos do irmão Lere não o plano operacional mas sim o político", disse ao Timor Post o antigo Chefe de Estado.

"É tudo uma pura mentira. Esse Ramos-Horta está a mentir, ele está a fazer o jogo do Xanana. O Horta bem queria negociar comigo porque ele está a fazer a jogada do patrão dele que é o Xanana, mas eu não confio nele, eu sei muito bem em quem posso confiar. Eu não vou negociar com estes bandidos que estão a matar e a esfolar o povo para eles reinarem até à eternidade", disse Mauk Moruk.

"Eles andam a dizer estas mentiras na imprensa porque eu ando caladinho e não tenho feito declarações, e eles pensaram que conseguiram calar-me e então andam a mentir na imprensa, porque quando eles nos atacaram eles destruíram muito equipamento de comunicação nosso, mas nós temos suplentes", declarou.

Mauk Moruk revelou que falou com o chefe do Estado-Maior das Forças de Defesa de Timor-Leste, Lere Anan Timur, mas que não foi recentemente, porém, não tenciona manter agora o contacto telefónico porque o podem localizar.

"Eu não falei recentemente com o Lere, falei foi  há uns tempos mas eu agora tenho de ter muito cuidado porque o meu telefone pode-lhes dar a minha localização através do GPS, por isso eu não telefono a ninguém e tu também não dês o meu número nem o meu contacto de email. Este Lere anda a fazer as jogadas do Xanana, ele não é um fuzil político, ele é militar, não pode andar a fazer política", afirmou.

"O Lere está em Atelari com todas as forças com todo o material de guerra, estão a fazer um cerco de aniquilamento, querem-nos matar, como os indonésios nos faziam. Mas eu agora estou no topo da montanha Matebian a rir às gargalhadas para eles. Venham, venham, eu faço-lhes o que fiz no tempo da guerra com um pelotão indonésio...", declarou o antigo comandante das Falintil a rir.

O antigo comandante das Falintil acusou ainda as forças de segurança de tratamento desumano contra a população, de destruição de propriedade e apelou ao mundo para proteger o povo das "atrocidades" deste governo.

"Os polícias e os militares mataram, andam a violar as mulheres e a bater na população. Andam também a destruir as coisas do povo, estão a cometer atrocidades como os indonésios fizeram. Os governantes são uns mafiosos que estão a encher os bolsos. Eles falam em desenvolvimento, mas que desenvolvimento? O desenvolvimento deles é encher os bolsos deles e vão engordando roubando, porque até agora este povo martirizado ainda não gozou a independência. Eles são os senhores todos poderosos, o que eles querem é roubar, roubar e roubar o dinheiro do povo.Isto não pode continuar assim", lamentou.

"Eles são todos uns diabos, uns ditadores, restos dos carniceiros como o Hitler, Pinochet, Suharto e o Salazar. O povo um dia vai erguer-se contra estes ditadores, tu vais ver que eu tenho razão. As ditaduras do mundo cairam todas, estes diabos também vão cair um dia", assegurou.

"A luta continua! A luta continua! A luta continua!", Mauk Moruk terminou assim a conversa telefónica com o Timor Hau Nian Doben.
.

terça-feira, 14 de julho de 2015

MAUK TELEFONA ONA BA LERE

.

Timor Post - 14 de julho de 2015

Díli - Eis Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, informa, Paulino Gama Mauk Moruk telefone ona ba Xefe Estadu Maior Jeneral F-FDTL, Maijor Jenerál Lere Anan Timur. Tanba ne’e, nia fi’ar iha tempu badak problema ne’e sei rejolvidu.
            
“Ha’u hatene sira telefone ba malu. Moruk telefone ba Komandante boot FALINTIL-FDTL, ha’u entrega ba Maun Lere. Ha’u entrega ba Maun Lere nia liman la’ós planu operasionál, maibé planu polítika. Purtantu, ita haree nain rua, Maun Lere ho Maun Taur, 24 anos nunka tun mai vila, i sira koñese problema ne’e di’ak los. Ha’u hatene ke iha tempu badak problema ne’e sei rejolve,” hatete Premiadu Nobel ba Paz ne’e bainhira hala’o vizita ba sede RENETIL, Segunda (13/07/2015), hodi fó omenajen ikus ba Fundador RENETIL, Saudozu Fernando La-Sama de Araújo.

Horta hatete, nu’udar jerasaun tuan nia prontu nafatin fó ideia atu nune’e bele hakotu problema tuan sira hotu iha Timor, hodi nune’e, husik jerasaun foun sira bele kontinua lori nasaun no povu ne’e ba moris di’ak.

“Ha’u prontu atu fó ideia, ideia balun fo ona, ideia balun tenke fó liuhosi advogadu. Ideia polítika,” subliña eis Reprejentante Sekretáriu Jerál Nasoens Unidas (ONU) ba Guné Bissau.

“Jerasaun tuan labele husik problema tuan sira ba jerasaun foun,” hatutan Horta.

Horta hatete, kazu Mauk Moruk la boot liu kazu 2006 – 2007 ne’ebé grave tebes. Tanba ne’e, tuir nia, kazu ne’e bele hakotu ho dalan polítika no dalan justisa.

Horta hatutan, kazu Mauk Moruk loloos la’ós kazu nasionál, tanba faktualmente kazu ne’e la’ós bo’ot no gave tebes.

“Dala ruma ita ida-idak nia hahalok, nia desizaun maka halo kazu ne’e hanesan seguransa nasionál. ita haree abut problema ne’e la’ós buat ida ke hanesan 2006 ke grave tebes. Ita bele hatete, iha F-FDTL nia laran, iha PNTL nia laran iha 2006 oin seluk,” dehan Horta.
                      
“Ha’u ko’alia ona ho Maun Prezidente, ko’alia ho Maun Lere, Maun Lú-Olo ho Maun Alkatiri ho Maun Boot Xanana, ho Primeiru Ministru, i ha’u fi’ar problema ne’e rejolve ho diálogu,” subliña Horta.

Eis Primeiru Ministru ne’e mos dehan, problema boot ke tenke rejolve maka governasaun, problema rekonsiliasaun ho timoroan sira iha Indonézia, problema veteranus, problema tasi timor no seluk tan.

“Problema hirak ne’e tenke rejolve no entrega ba imi (jerasaun  foun) hodi kontinua,” tenik Horta.  

Kestiona Operasun

Entretantu iha parte seluk, Pe. Juvito de Araújo, preokupa tebes ho Empeñamentu Operasaun Conjunta (EOC) ne’ebé hala’o hosi F-FDTL no PNTL, tanba situasaun operasaun halo povu hosik servisu barak.

“Ita halo operasaun ida agora ne’e de’it  la iha sensibilidade, konsiénsia kazutilizada tiha ona, ne’ebé ita ba halo buat sira ne’e hanesan fali robot de’it  ona,” kestiona Pe. Juvito iha Ailoklaran uainhira hala’o  reflesaun lorton 40 ba Saudozu Fernando La-Sama de Araújo nia mate, Sábadu (11/7).

Kazu Tiru Luis

Iha parte seluk, Komandante Jeral PNTL, Komisariu Julio da Costa Hornay, informa, kazu tiru mate mata dalan KOK, Luis Ramos ne’ebé  deskonfia komete hosi  membru KOK sei iha prosesu investigasaun nia laran.

“Agora nia prosesu investigasaun seidauk hotu ita komentariu uluk depois mak nia rejultadu seluk fali ne’e kan la dun di’ak. Di’ak  liu ita hotu-hotu hein investigasaun no prosesu ne’e remata mak foin ita ko’alia,” dehan Julio Hornay ba Jornalista sira iha Kuartel Jeral PNTL, Kaikoli-Dili, Segunda (13/07).

Iha oportunidade, Julio Hornay esplika, Empãhamento Operasaun Conjunta (EOC) ho Komandu Operasaun Konjunta (KOK) la iha diferénsia.

 “Ha’u  hanoin naran ne’e la iha diferensia ida la iha mos signifika ruma kona ba naran ne’e,” dehan Julio.  (cão/gus/way)
 .

segunda-feira, 13 de julho de 2015

IS EAST TIMOR ILLEGALLY PUTTING TOGETHER A NATIONAL SOCCER TEAM WITH BRAZILIAN PLAYERS?

.

Jack Kerr - Vice Sports - July 13, 2015

FIFA and the Asian Football Confederation may be turning a blind eye to the illegal movement of players into Asia.

Timor-Leste, also known as East Timor has been improving steadily in recent years, and just recently moved ahead of Indonesia, the country it broke away from at the turn of the century, in the FIFA rankings.

The team has progressed beyond the preliminary stages of Asia's World Cup qualifiers for the first time, and earlier this month, in their sleepy capital of Dili, they almost pulled off a remarkable draw against one of the biggest teams in the region, the United Arab Emirates.

A large part of Timor's improvement has been done through the recruitment of Brazilians with no discernable links to this poorest nation in Asia. And neither FIFA, the AFC or the local FA will say how they qualify.

According to FIFA regulations, a player born in one country can play for another country if they have lived there for five years as an adult, and get citizenship. But none of Timor's Brazilian contingent appear not to have lived or played in the half-island nation as adults—if at all.

In stark contrast to the team's home-grown talent, all of Timor's Brazilians are professional footballers who make a living playing in countries as diverse as Brazil, Bolivia, the UAE, Mexico, Kuwait, Portugal and Slovakia.

They would also qualify to play for the Asian side if they had parents or grandparents from there. However, despite a Portuguese colonial legacy in Timor-Leste, there is no strong history of immigration between the two countries.
"Until 2000, I would say there was no migration, and since then it has been limited, mostly via marriage," says Damien Kingsbury, a Melbourne professor who specialises in politics and security in Southeast Asia, particularly Timor-Leste.

Sydney academic Amanda Wise wrote in 2004 that 20,000 citizens of Timor-leste had migrated to Australia in the years since Indonesian occupation, half that number had gone to Portugal, and smaller numbers had gone to Macau, Mozambique, Canada, the United States, Ireland "and other parts of the world." In other words, the numbers who had moved to Brazil were insignificant.

Timor-Leste's Australian embassy puts the number in Brazil at about 500.

Even with Brazil's reputation as an international football factory, it seems doubtful that a community this small—if it exists at all—could produce so many more quality players than the population based in Timor-Leste.

Neither FIFA nor the Asian Football Confederation will say how the players in question qualify to play for the team. An AFC spokesperson says all players are eligible and verified to play, but cited confidentiality issues when asked to explain how.

FIFPro, the international players' union, says nothing prohibits federations from releasing this information.

Repeated attempts to contact Timor's FA, whether by phone or their Yahoo account, have gone answered.

"A wave of naturalization of players from Brazilian origin always sound suspicious in football," says Antoine Duval, a senior research at the Asser Institute for International & European Law, by email.
.
"There is always a possibility that the players in question have lived continuously for at least five years after reaching the age of 18 on the territory of East Timor, but this seems unlikely.

"In any case, if the player in question has not reached the age of 23, the acquisition of the new nationality will not have been made in accordance with the (lineage) criterion."

Duval says FIFA has "vowed to be strict on the implementation of these requirements, especially in light of the upcoming Qatar World Cup and the legitimate suspicions regarding the future Qatari team."

But the lack of transparency over Timor's Brazilians suggest we may never know how diligently player eligibility is policed.
.

Estudante Silu Tohar Profesora Nia Liman

.
Timor Post  - 13 de julho de 2015

Díli -  Estundate klase rua, Siénsias Soiais, hosi Eskola Sekundária Finantil ho naran Candino Vicente, Kinta (09/07) oras tuku sanulu liu minutu sanulu resin, silu tohar Professora Vitoria Henrique nia liman parte karuk.

Tuir kronolojia, Vise Diretór Eskola Sekundária Finantil, Aloicius Mau-Bere ba Jornalista sira iha ES Finantil, Komoro Dili, haktuir, hanesan baibain aula la’o professora haruka alunu ida ba oin hodi hakerek. La kleur Candido too tarde aula maka professora haruka hamriik iha oin hodi alunu ida ne’ebé hakerek hela iha oin atu esplika matéria ne’ebé hakerek dadauk ba nia.

Tanba Candido la kompriende saida mak nia kolega esplika, Candido hamos tia saida mak nia kolega hakerek iha kuadru. Tanba ne’e, professora husu razaun saida mak Candido hamoos maibé Candido la fo razaun halo professora ho hirus oituan baku kois iha Candido nia ulun, maka Candido fila silu tohar professora nia liman.

Hafoin akontesimentu Vise Diretór Mau-Bere too kedas iha fatin hodi salva vítima no evakua kedas ba Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV) hodi halo tratamentu.

La kleur, Polísia Eskuadra Comoro too kedas iha fatin akontesimentu konsege kaer kedas Candido lori kedas ba sulan iha sela hodi halo investigasaun.

Atetude estudante ne’e halo professor no profesora sira hakfodak no preokupa tebes. Sira husu ba Ministériu Edukasaun atu koordena ho parte seguransa hodi asegura prosesu aprendijajen iha eskola hotu.

Vise Diretór Mau-Bere hatete, Ministériu Edukasaun tenki rezolve problema ne’e, nomos kria lei ida ho loloos ba professor sira atu nune’e hodi protese profesores, tanba realidade ne’ebé akontese iha eskola sira estudante sempre baku profesores, maibé Ministériu Edukasaun nonok de’it.

“Ami profesores sira maka sai vítima ba estudante, tanba ami profesores sira laiha lei ida atu proteze ami, tanba ne’e ami husu ba Ministériu Edukasaun no Parlamentu Nasionál tenki rezolve problema ne’e, no kria lei ida hodi proteze ami profesores sira, se la’e ami profesores sira maka hakruk fali ba estudante sira,” hatete Mau-Bere.

Preokupasaun hanesan hatoo mos osi Professor Aniceto Berlele, katak, kazu estudante baku profesres ne’e akontese ba eskola barak ona, mais ministériu edukasaun nunka foti medidas ida ba problema sira hanesan ne’e.

Hafoin evakua ba HNGV, professora ne’e horiseik fila ona ba uma. Inkuantu estudante ne’e sei iha hela sela polísia eskuarda Komoro hodi kumpri investigasaun. (fer)
.

"KOK asalta L7 nia uma iha Laga no destroi kaixaun ho mate ruin"

.

Timor Hau Nian Doben - 13 de julho de 2015

Tuir Timor Hau Nian Doben fonte ida iha Baucau, iha loron sabádu, besik tuku ualu dader, membru balun hosi Komandu Operasional Konjunta (KOK) asalta eis komandante Falintil nian, L7, nia uma iha Laga, distritu Baucau no estraga kaixaun no naok sasan balun. 

"Situasaun kada vez pior, horseik dader besik tuku ualu KOK baku rahun Pai Eli (L7) nia uma no estraga kaixão ne'ebé Pai Eli tahu mate ruin sira durante tinan barak. Pai nia fen mós halai tiha mai Díli, hau triste tebes rona notísia ida ne'e", informa.

Tuir ami nia fonte seluk nia haktuir ba blogue ida ne'e katak KOK buka Mauk Moruk no tanbá "Tia Julieta" (Komandante L7 nia kaben) ba tiha Díli no taka uma entaun forsa seguransa sira estraga odamatan ba tama iha uma laran.

"Hanita horseik dader tuku ualu asaltu Komandante  L-7 nia uma iha Laga. Tanba komandante  nia kaben, Tia Juleta, ba tiha Dili no xave hotu odomatan, membru Hanita mai selok odamatan ho aisuak bot mak loke, maibe la hetan buat ida iha uma laran", dehan.

Fonte ida ne'e dehan tan katak KOK kaer mane ida ke hela iha Komandante L7 nia uma hodi rai mate ruin sira no forsa konjunta naok minioklu ida ba hateke rai no sasan balun tan.

"Hanita mos kaer joven ida naran Paul ke hela iha uma ke rai mate ruin sira no naok minioklu ida ba hateke rai no sasan balun tan", haktuir.

Timor Hau Nian Doben foin koalia ho veteranu ida no nia dehan katak governu hakarak destroi "ami hotu" no "iha tempu badak sei haruka mai kaer ami hotu".

"Governu hakarak destroi ami, tanba sira tauk lialos ke sei mai sedu ou tarde. Ukun nain sira drogado hotu, sira la hatene saida maka akontese ba sira nia povu.Kontinua oho povo inosente ba sira nia interese. Triste hare situasaun ne'e, diak liu ami mate ho tiru duke moris la livre iha ita nia rai rasik", katak veteranu ho triste. 

"Ó koalia sala la koalia mós sala, la hatene los sira nia planu ne'e saida ba povo rai doben ne'e. Ami prontu mate ba lialos.Iha tempo badak sira atu kaptura ami hotu  tanba konselho ministru fo sai tiha ona orden", nia ramata.
.

KOK-HANITA Ignora Regra Empeñamentu

.


Fundasaun Mahein 


Hafoin insidenti boot ida iha Baguia loron 8 fulan Marsu tinan 2015 no insidenti seluk uluk hasoru autoridade Estadu no estraga bens públiku no komunidade nian. Governu hola medida rezolusaun ida tuir Konstitusaun RDTL alinea d) N.o 1 artigu 115 kona-bá kompetensia Governu nian hodi asegura orden públika no desiplina sosial. Nune’e Rezolusaun N.o11/2015, 11 de Março ne’ebé Konsellu Ministru hasai nia misaun atu prevene no reprimir aktu kiminozu grupu ilegais nian. Impoin ba Governu no adopta medida atuasaun konjunta forsa defeza no siguransa tuir Lei N.o 2/2010, Lei Siguransa Nasional N.o 3) artigu 36 nia haruka.

Iha rezolusaun ne’e rasik husu aprova empeñamentu operasional konjuntu PNTL no F-FDTL atu prevene no reprimir aktu kriminozu grupu ilegal ne’ebé kauza instabilidade ba Nasaun, liu husi operasaun konjunta nia atuasaun uza forsa ho proporsional.

Nune’e iha loron tuir mai Konsellu Ministru hasai Rezolusaun Governu N.o12/2015 de 18 Marsu aprova Regra Empeñamentu Forsa-Tarefa iha loron 12 Marsu 2015. Hafoin konsulta ho Parlamentu Nasional no hato’o ba Prezidente Respúblika hodi ratifika. Regra Empeñamentu ne’e ratifika iha loron 17 Marsu 2015 hanesan Dekretu Prezidente Repúblika N.o4/2015 de 18 de Março.

Konsidera katak Regra Empeñamentu Forsa-Tarefa respeita ba direitu, liberdade no garantia sira sidadaun nian, direitus umanus no povu nian, prinsipiu legalidade, inklui norma sira husi direitu internasional maka vigor. Portantu Timor-Leste ratifika mos konvensaun importante sira hanesan Parlamentu Nasional ho Rezolusaun N.o 9/2003 de 17 de Setembru, Ratifika Konvensaun Kontra Tortura no Tratamentu Kruel, Desumanu ka Degradantes no aprova iha loron 10 Dezembru 2002. Inklui konvensaun seluk ne’ebé Timor-Leste ratifika ho rezolusaun Parlamentu Nasional N.o 18/2002 de 13 Dezembru, Ratifika Konvensaun Jenebra, Relativas Protesaun Vitima iha Konflitu Armadu no nia Protokolu Rua Adisional sira.

Tanba ne’e Regra Empeñamentu Forsa-Tarefa atua iha ambitu empeñamentu operasional konjuntu iha termu uzu forsa nu’udar previstu iha aritgu 7, Lei N.o 02/2010, de 21 de Abril, Lei Siguransa Nasional.

1. Uza forsa no ameasa atu uza forsa hosi Forsa Defeza no hosi Forsa no Servisu sira Seguransa sei hare’e, deit, ba Konstituisaun no lei iha vigor, liu-liu ba regra sira hosi Direitu Internasional mak hala’o iha Timor-Leste.

2. Uza forsa, ameasa atu uza forsa ka hala’o knar ho uza forsa sei hetan kontrolu, politiku no juridiku, hosi definisaun ba regra empeñamentu nian.

3. Regra sira empeñamentu nian ba forsa no ema mesak, iha nível hotu-hotu komandu nian, sei defini sirkunstansia, kondisaun, grau no forma, ne’ebé mak forsa ne’e bele uza.
.
4. Regra sira empeñamentu nian hakru’uk ba direitu, liberdade no garantia sira ema-sidadaun nian, direitu ema no povu nian, prinsipiu legalidade, liu-liu norma sira hosi direitu internasional mak iha vigor.

5. Regra sira empeñamentu tuir ho tipu kazu atu uza forsa nian, hosi entidade tomak mak forma Sistema Integradu ba Seguransa Nasional, ses hosi kazu lejitima defeza, ema mesak no atu halo protesaun ba forsa.

6. Regra sira empeñamentu ba FALINTIL-FDTL (F-FDTL) sei hato’o hosi Xefe Estadu Maior Jeneral Forsa Armada (CEMGFA) no, ba Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL), hosi Komandante-Jeral PNTL, hetan aprovasaun, iha kazu rua ne’e, hosi Konsellu Ministru no halo ratifikasaun hosi Prezidente Repúblika, uainhira envolve empeñamentu hosi F-FDTL.
.
Hodi komprimenta ba Regra Empeñamentu, antes ne’e FM nia relatoriu aviza tiha ona ba KOK-HANITA hodi hakruk ba regra ne’ebé aprova ona no lei sira seluk ne’ebé regula atuasaun sira husi forsa siguransa no defeza.

Nune’e operasaun la’o fulan tolu ona desde fulan Marsu tinan 2015. Elementu lubuk ida husi grupu ilegal entrega-an ba KOK-HANITA hodi prosesa tuir lei nia regula. Maske nune’e responsavel prinsipal husi grupu ne’e nian to’o agora seidauk hatene nian paradeiru no Estadu hasai ona millaun rua ba operasaun ne’e rasik.

Operasaun la’o dadaun akontese tan insidenti seluk iha loron 28 fulan Juñu tinan 2015 rezulta membru ida husi KOK-HANITA (F-FDTL) hetan kanek, deskonfia tiru husi grupu ilegal. Nune’e resposta ba insidenti ne’e, operasaun intensifika liu-tan (loron no kalan) iha area Laga – Baucau nian.

Hafoin akontesementu iha Laga loron 28 fulan Juñu tinan 2015, KOK–HANITA liu husi media nasional aviza sei hapara movimentu viaturas sira no submete ba pasa-revista iha area operasaun ba sidadaun hotu-hotu exeto titular orgaun soberania na’in haat, Komandante Jeral PNTL no Chefe Estado Maior Genral das F-FDTL.

Nune’e operasaun aperta liu-tan hasoru antigu Komandante Mauk Moruk ho nia grupu iha area ne’ebé deskonfia hanesan sira nia subar fatin. Situasaun iha area operasaun KOK-HANITA halo dadaun julgamentu iha fatin akontesementu. Insidenti fatal ida iha loron 2 fulan Jullu tinan 2015 rezultadu populasaun ida mate deskonfia tiru husi membru KOK-HANITA iha Postu Administrativu Baguia – Baucau.

Insidenti seluk husi KOK-HANITA halo agresaun hasoru Juis Tribunal Baucau nian ida iha dalan Dili ba Baucau, loron 28 fulan Juñu tinan 2015. Agresaun seluk hasoru médiku ida iha Suku Saelari Postu Administrativu Laga, loron 1 fulan Jullu tinan 2015 tanba deskonfia apoiu ai-moruk ba grupu Mauk Moruk nian. Iha kazu agresau hasoru médiku ida husi Saelari nian, memebru KOK-HANITA hato’o ba médiku no komunidade katak dadaun ne’e Estadu de-sitiu ka emerjensia.

Iha ne’e, FM konsidera atuasaun KOK-HANITA fora husi normalidade bázika. Portantu membru KOK-HANITA uza nia poder hodi hatete ba komunidade katak dadaun ne’e Estadu de-sitiu ka emerjensia hodi limite movimentu populasaun nian iha area operasaun. Maske Rezolusaun N.o 11/2015, 11 de Março, ne’ebé Konsellu Ministru hasai nia misaun atu prevene no reprimir aktu kiminozu grupu ilegais nian. La’os Estadu de-sitiu ka emerjensia.

Situasaun ida ne’e implika no hapara atividade sira iha komunidade. Nune’e FM nia monitorizasaun rejista eskola balu iha Postu Administrativu Laga merenda eskolar la halo tanba fos la iha. Portantu la admite movimentu ba Baucau-Vila hodi hola fos.

Enkuantu Postu Saúde Saelari taka provizoriu tanba médiku ne’ebé hetan agresaun husi membru KOK-HANITA halo hela tratamentu iha Laga-Vila. Maske membru KOK-HANITA deskonfia médiku refere apoiu ai-moruk ba grupu Mauk Moruk maibe durante ne’e médiku refere fo asistensia mediku ba KOK-HANITA iha area Saelari nian.

Situasaun seluk husi operasaun ne’e rasik membru KOK-HANITA la autoriza negosiante movel balu fa’an nesesidade báziku hanesan fos iha Postu Administrativu Laga. Tanba deskonfia komunidade balu apoiu lojistika ba grupu Mauk Moruk.

Antes ne’e KOK-HANITA aviza tiha ona katak komunidade tenki koopera. Enkuantu preokupasaun husi komunidade Postu Administrativu Laga, prezensa KOK-HANITA atu asegura siguransa ba komunidade ka hatauk komunidade ho agresaun no ameasa. Oinsa bele hetan kooperasaun diak husi komunidade?

Nune’e komunidade Suku Saelari Postu Administrativu Laga ne’ebé afetadu husi operasaun ne’e husu atu refujia ba fatin seluk ne’ebé livre hodi fo espasu ba KOK-HANITA halo operasaun. Preokupasaun ida ne’e membru Parlamentu Nasional foti maka’as iha plenaria tanba komunidade inosente sai vitima ba operasaun ne’e rasik

Rekomendasaun

Ho ida ne’e FM konsidera atuasaun KOK-HANITA ignora Regra Empeñamentu, lei no konvensaun sira ne’ebé Timor-Leste ratifika. 

Tanba ne’e FM rekomenda:

• Prezidente Repúblika iha nia kualidade nu’udar Komandante Supremu Forsa Armada aviza ba KOK-HANITA tenki komprimenta ba Regra Empeñamentu tuir rezolusaun ne’ebé Governu hasai ona no hetan ratifikasaun husi Prezidente Repúblika. Tanba vitima husi komunidade kontinua aumenta no rezulta balu mate nu’udar kauza husi operasaun KOK-HANITA.

• Lider nasional sira hamutuk ho relijioza sira aproxima antigu Komandante Mauk Moruk ho dalan pasifika no dialogu. Nune’e bele hametin unidade nasional.

• Antigu Komandante Mauk Moruk entrega-an ba Estadu hodi kolabora ho justisa.

• Ministériu Públiku atu investiga no prosesa kazu hirak ne’ebé komete husi membru KOK-HANITA durante operasaun.


• KOK-HANITA tenki investiga no aplika prosesu disiplinar ba membru sira ne’ebé komete infrasaun disiplinar durante operasaun, hanesan deklarasaun ne’ebé hato’o ona husi Porta-voz KOK-HANITA.
.

sábado, 11 de julho de 2015

Man of This Land

.

Stella P. Bell

A Silhouette, stark, against a red evening sky, 
Motionless, standing with chin thrusting high, 
He looks so majestic, alone there he stands, 
Not a blink of an eye, or a move of his hands.
The sun it is sinking, the wind turning cold, 
He stands there surveying this land that is old, 
In one hand he's clutching a spear, long and slim, 
The other is holding a shield close to him.

He listens and hears all the sounds of the night, 
He knows of the dingo and what bird is in flight, 
He hears the sea pounding on the cold empty shore, 
And suddenly, silently, he is there no more.
As soft as a shadow, as swift as a bird, 
He's moving away, and will not be heard 
By the creatures that scurry along on the ground, 
He'll pass them by silently, never a sound.

Onward he'll go 'til the moon's riding high, 
He'll make not a sound, nor utter a cry, 
And then when the moonlight turns night into day, 
He'll leave not a sign that he passed on this way.
As the morning sun rises the desert is bare, 
Not a stone or a stick shows that he has been there, 
In this land that he knows, this land that now is 
So silent and empty, this land that is his.
.
You're a cry baby, little girl!!!:)


Eu gostaria de dedicar o poema em cima à minha filha mais nova, tem dez aninhos, é a minha maneira de lhe pedir "desculpa" por lhe ter feito chorar tanto, tudo por causa de livros. Ela gosta muito de ler livros sobre os "Traditional Owners" da terra que a viu nascer, ela é uma curiosa em assuntos relacionados com a cultura aborígene. Estivemos todos nestas últimas duas semanas de férias, eu sugeri que ela lesse três livros, "Nanberry Black Brother White", "Follow The Rabbit-Proof Fence" e "The Boy In The Striped Pyjamas", ela leu, por ela ter um quociente intelectual bem acima da média, eu pensei que ela já podia ler os livros que são recomendados para o liceu, percebeu tudo mas coitadinha...Fartou-se de chorar quando acabou de ler os três livros, foi choradeira um atrás do outro, senti-me tão culpada. Mas a vida não é um mar de rosas e as crianças têm de aprender o mundo à volta delas, poupar-lhes e dar-lhes uma visão colorida do mundo, acreditem em mim, é um valente erro. Mas nunca vi a minha filha a chorar tanto,até fiquei com medo, não vou contar o porquê em caso dos senhores leitores quererem ler os livros...Mas cuidado com o "The Boy In The Striped Pyjamas", parece um livro inocente mas no fim "a coisa" fica feia.:) Ohhhh princesa, "coitadinho do Nanberry". Deus te conserve este coração bom por toda a tua vida. 

Arrumadinha a tua secretária não é? Foi aquela que tu chamas de "bully" quem limpou!!!Mantém assim...

 Mum, "Your biggest bully".;)
.

sexta-feira, 10 de julho de 2015

KOK La Haruka Tiru Mate Luis Ramos, Lere: “La’os Responsabilidade Individual”

.

Jornal Nacional Diário - 10 de julho de 2015

Komando Operasaun Konjunta (KOK) la fo orientasaun ba nia membru sira atu tiru populasaun, inklui la haruka atu tiru mate Luis Ramos Boavida.

Luis Ramos Boavida, hetan tiru husi soldadu F-FDTL ne’ebe hala’o operasaun buka tuir Paulino Gama “Mauk Moruk” iha Suku Samalari, Postu Administrativa Baguia, Munisipiu Baucau, Sesta madrugada (3/7/2015).

“Kazu ne’e seidauk iha relatoriu eskrita investigasaun husi leten tun to kraik seidauk lori mai, maibe iha emboskada ida ita nia mata dalan kuandu haruka fila enves de fila, tama fali iha dalan emboskada nian,” informa Vise Estado Maior F-FDTL, Brigadeiro Filomeno Paixão ba Jornalista hafoin hasoru malu ho Prezidenti Republika (PR), Taur Matan Ruak, iha Palacio Preidensial, Kuarta (08/07/2015).

Filomeno Paixão hatutan, agora dadauk forsa ne’e identifika ona no halo ona dejarmadu ba seksaun rua ne’ebe mak hamutuk ho membru ne’ebe mak tiru mate komunidade ne’e.

Nia hatutan katak, kazu ne’e iha ona investigasaun no sedu ou tarde tenki submete ba Ministeriu Publiku atu bele ba hatan iha justisa.

Ho membru ne’ebe mak tiru mate komunidade ne’e, Filomeno Paixão dehan, la iha impaktu ba forsa KOK   ne’ebe mak halo hela operasaun iha terenu hodi buka tuir membru grupu Konselho Revolusdaun Maubere (KRM) ho nia lider Mauk Moruk.

“Tanba sa, tanba laos buat ida ita halo ho intensaun laos ita mak hakarak, portantu foin insidente,”tenik Filomeno Paixão.

PR Taur nudar mos Xefi Estado Maior F-FDTL tatoli hela ba KOK, liu-liu ba elementus ne’ebe komete violasaun direitus humanus hodi tiru mate vitima Luis Ramos Boavida.

“PR Taur Matan Ruak fo hanoin dehan, tantu ita forsa desde iha ona sala tenki submete ba justisa,” haktuir Filomeno Paixão.

Kona-ba terminasaun tempu ba operasaun HANITA hodi kaer Mauk Moruk, Filomeno Paixão, hateten katak, operasaun hodi buka tuir Mauk Moruk ne’e la iha durasaun tempu, maibe KOK kontinua persege to’o kaer Mauk Moruk.

Filomeno Paixão informa mos katak, husi parte komando nian simu keixa hamutuk 106   husi Provedoria dos Dereitus Humanus Justisa (PDHJ) ne’ebe iha relasaun ho violasaun direitus humanus perante operasaun HANITA. Nune’e, ba oin sei halo investigasaun seriu.

La’os Responsabilidade Individual

Husi sorin seluk, Xefe Estadu Maior, Maijor Jeneral Lere Anan Timur, afirma katak, kazu tiru mate Luis Ramos Boavida, la’os responsabilidade individual.

“Hau hanoin ida ne’e laos responsabilidade individual, ida ne’e Governu maka hatun diretiva, parlamentu hasai rezolusaun maka halo operasaun ida ne’e, ami iha ne’e atu mobiliza ema, laos ami maka halo planu i sira ba iha terenu ne’eba hanesan hau dehan deskuidu,” afirma Lere Anan Timur, hodi responde jornalista iha Aeroporto Internasional Prezidenti Nicolau Lobato, wainhira fila husi nia vizita ba Polandia.

Lere Anan Timur reforsa katak, komando sei kontinua buka dalan hodi defende autor ne’ebe maka tiru mate Luis Ramos, tanba laos forsa ne’e maka hakarak oho, maibe diskuidu.

“Sé autor membru F-FDTL ne’e maka hakarak oho, laos oho ida deit, maibe dalaruma ohin loron rate la sura. Ami lakohi oho ema, ate Mauk Moruk mos ami lakohi atu oho, maibe eru ida ne’e akontese tanba deskuidu, tanba ita hotu akompana operasaun katak, ulun oin seluk, klaran oin seluk no agora oin seluk,” hateten Lere Anan Timur.

Lere hatutan katak, operasaun HANITA ne’e lao tanba Mauk Moruk maka obriga, hanesan uluk halo funu, laos Timor maka hakarak halo funu maibe Indonesia maka obriga halo funu ho Indonesia atu hetan pas.

Tuir Lere Anan Timur, operasaun HANITA ne’e iha objektivu rua; ida maka neutraliza intensaun Mauk Moruk nian nomos aktuasaun ba grupu ka organizasaun ilegais ne’ebe maka lao iha TL.

Lere friza katak, Mauk Moruk matenek karik iha tempu okupasaun funu tuba rai metin para rezolve problema ruma akontese no resolve iha ailaran, maibe Mauk Moruk ba rende no atu rezolve difisil.

“Agora ne ita ukun an, mai husi Holanda iha diverjensia tan hakarak dizolve parlamentu, hakarak hasai ema koruptor. Tuba rai metin para ita kualia, agora o (Mauk-red) ba fali ai-laran atu resolve ho sé,” tenik Lere Anan Timur.

Lere fundamenta liu tan katak, Timor Leste hari ho ran, ruin no isin. Matebian sira akomapana, se maka laran makerek ka laran foer ba rai ida ne’e. Matebian sira sei loke matan ba nia no tata nehan ba nia (Mauk-red), tanba sira mate hakarak Timor Leste hamrik hanesan nasaun ida no sai nasaun dezemvolvidu hanesan mos nasaun seluk. avi/eus
.

quinta-feira, 9 de julho de 2015

Institusaun Mak Responsabiliza Kazu Tiru Mate Luis Ramos Laos Individu

.

Suara Timor Lorosae - 09 de julho de 2015

DILI – Kazu tiru mate matadalan Komando Operasaun Konjunta (KOK) Luis Ramos iha semana kotuk, hosi membru F-FDTL balu nee institusaun mak tenke responsabiliza laos individu.

Tuir Dosente Universidade Nasional Timor Leste (UNTL), Matias Boavida, ba jornalista sira iha uma fukun Parlamentu Nasional (PN) Kinta (9/07) hatete F-FDTL no PNTL halao servisu Nasaun nian neebe mak hetan apoiu masimu hosi governu, tanba nee institusaun F-FDTL mak tenke responsabliza laos individu membru F-FDTL neebe mak tiru mate Luis Ramos.

Saida mak membru F-FDTL halo iha Baguia neeba laos tanba nia hakarak no operasaun HANITA nee halo iha rejolusaun hosi governu nomos PN no sira ba iha neeba (Baucau) halao ordem neebe mak iha tanba nee iha sala ou kulpa balu neebe mak akontese nee kulpa institusaun nian no institusaun mak tenke responsabiliza labele lori fali ema ida halao servisu nee ba fali tribunal nee lalos,” hatete Matias.

Nia mos hatutan ema hotu sei lakohi halo servisu kuandu halao servisu estadu nian no iha problema individu mak ba hatan fali iha Tribunal, nee la los tanba membru F-FDTL no PNTL neebe mak halao servisu iha Baucau bajeia ba rejolusaun no ordem laos lao servisu privadu.

Iha fatin hanesan Deputadu, Eladio Faculto, mos hatete katak nia apoiu deklarasaun neebe mak fo sai hosi Maijor General F-FDTL Lere Anan Timur, neebe mak sei defende membru F-FDTL neebe hakotu ona Luis Ramos nia vida.
.

FASILITA KOK, POVU SAELARI HUSU REFUJIA

.

Timor Post - 09 de julho de 2015

Entretantu, populasaun suku Saelari, posto administrativu Laga, munisipiu Baucau hakarak refujia ho razaun fó espasu ba KOK halo operasaun.

Deputada Albina Marçal hosi bankada CNRT iha sesaun plenaria Parlamentu Nasionál, Tersa (7/7) hatutan, informasaun ne’e populasaun sira rasik mak hato’o.

“Informasaun ne’ebé mak populasaun sira iha Laga fó hatene ha’u katak populasaun sira ne’ebé mak iha suku Saelari ne’eba hakarak refujia ba fatin livre, nune’e fó oportunidade di’ak ba KOK halo operasaun,” Albina informa iha plenária.

Deputada Albino hatete, durante KOK halo operasaun hodi buka tuir MM ho nia grupu, populasaun ki’ik (inosente) ne’ebé la-hatene buat ida sai fali vitima.

Deputada ne’e mós apresia tebes ho operasaun hosi KOK hodi buka tuir MM. Maibé, tanba tarjetu ba operasaun ne’e seidauk atinji, deputada Albina enkoraza nafatin KOK atu halo estratejia ne’ebé di’ak, nune’e kaptura lalais atu ema hotu bele sente livre.

Relasiona ho asuntu ne’e, bainhira jornalista Timor Post konfirma ba administrador postu administrativu Laga, Fransisco da Costa rekoñese.

“Loos duni, informasaun ne’e populasaun sira hosi suku Saelari hato’o ona, ha’u husu atu refujia ba fatin seluk, maibé ofisialmente ha’u seidauk simu relatoriu ka informasaun konkreta hosi xefe suku Saelari,” Fransisco esklarese ba Timor Post via telefone, horisehik.

Administrador Laga ne’e hatutan, tempu besik nia sei bolu mós xefe suku Saelari atu rona direitamente informasaun ne’e ho detallu, depois mak foti desizaun.

KOK  Tenki Responsabiliza

Nune’e mos, Movimentu Universitariu Timor-Leste (MUTL) husu ba KOK tenki responsabiliza ba kazu tiru mate Luis Ramos.

“Ami hosi Movimentu Universitariu Timor-Leste (MUTL) husu ba komandu  operasaun konjunta atu responsabiliza ba asaun ne’ebé mak forsa HANITA tiru mate Luis Ramos. Ami mos ezije ba ministériu públiku atu loke investigasaun ba kazu refere, “portavoz MUTL, Kelsio Júlio Lopes ba jornalista liu-hosi konferensia imprensa iha Sede Uniaun Estudante Universitariu Distritu Baucau (UEUDB), Delta II Loja Funan Buras nia kotuk, Tersa, (7/7).

MUTL mos husu ba parlamentu nasional atu forma komisaun inkeritu independente ida hodi investiga aktus violensia no brutal sira ne’ebé mak membru Hanita komete, nune’e bele sai dokumentu ba povu atu labele repete tan iha futuru.

“Ami husu ba komandu  operasaun konjunta fó espasu ba mídia sira bele halo kobertura hodi fó sai informasaun real ne’ebé mak akontese, nomos  espasu ba PDHJ atu halo monitorizasaun ba operasaun ne’ebé la’o,” nia esplika. (way/oki/tay/fer/lj3)
 .