Mostrar mensagens com a etiqueta Pobreza em Timor. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Pobreza em Timor. Mostrar todas as mensagens

terça-feira, 30 de outubro de 2012

Na conferência nacional do FIOSF, Lere Anan Timor disse:" Dez anos e muitas coisas não andam certas"

.

Jornal Nacional Diário - 29 de outubro de 2012 - Tradução de TIMOR HAU NIAN DOBEN 

O Chefe do Estado-Maior General das Forças Armadas, Lere Anan Timor, disse que a independência de Timor Leste já foi restaurada há dez anos, e que o I e o V Governo Constitucional fizeram algumas coisas, mas muitas coisas ainda não estão certas. 

Lere Anan Timor fez estas declarações na conferência nacional do Fórum Intelectual da Organização Sagrada Família (FIOSF), no passado sábado, em Díli. Lere afirmou que, como o líder dos militares, ele nunca diz coisas inventadas, de acordo com Lere, Timor-Leste não pode negar que a Corrupção, Conluio e o Nepotismo existem, e são estas as razões da pobreza. 

 O ex FALINTIL deu um exemplo da sua experiência: durante as suas visitas de trabalho ao estrangeiro, ele constatou que as pessoas dos outros países não têm medo de morrer, mas têm medo de serem pobres, " É melhor eu morrer do que ser pobre". 

Lere acrescentou ainda que, " a nação para ser democrata, na verdade tem de se combater primeiro a pobreza. Para os membros do governo ele disse que, serem membros do governo e ocuparem os cargos de ministros, eles não podem pensar que isto é uma oportunidade, eles têm de se esforçar para libertarem um dia o povo do sofrimento, pobreza e da miséria.

De acordo com Lere Anan Timor, o papel da Organização Sagrada Família é o de valorizar na mesma a resistência, para que deste modo possa ensinar a importância do nacionalismo às gerações vindouras. 
.

segunda-feira, 29 de outubro de 2012

Konferensia Nasional FIOSF “Lere: Tinan 10 Buat Barak Seidauk Lao Los”

.

Jornal Nacional Diario - Segunda-feira, 29 Outubru 2012 

Chefe Estado Maior Jeneral Forsa Armada, Lere Anan Timor hatete Timor Leste restaura ona ninia independensia tinan 10 no mos Governu hahu husi primeiru governu konstitusional to’o kintu governu konstitusional halo ona buat balun maibe buat barak mak seidauk lao loos. 

 Lere Anan Timur hato’o kestaun ne’e iha Konferensia Nasional Forum Intelektual Organizasaun Sagrada Familia (FOISF) ne’ebe halao Sabadu (27/10) iha Canossa Has Laran, Dili. 

Lere dehan, hanesan ulun ba military, nunka koalia buta ne’ebe mak inventadu, tuir Lere Timor Leste la bele nega katak, Korrupsaun, Konluiu, Nepotizmu (KKN) ejiste tanba kauza husi kiak. 

 Eis FALINTIL ne’e mos fo ninia esperensia ne’ebe durante ne’e nia halo vizita trabalho ba rai liur katak, ema sira nasaun seluk ne’e la tauk mate maibe sira tauk deit mak kiak. “Diak liu hau mate do que hau kiak, Lere Anan Timur realsa tan. 

 Lere mos hatutan tan katak, nasaun atu sai demokrasia, lolos tenki halo lakon uluk problema kiak. Ba membrus Governu, Lere haktuir katak, sai membru governu ne’ebe mak okupa kadeira Ministru la bele hanoin katak, ida ne’e oportunidade, maibe buka halo esforsu atu liberta povu terus nain husi kiak no mukit iha loron ruma. 

 Tuir Lere Anan Timor, papel OSF atu hametin ukun rasik an OSF tenki buka valoriza nafatin, valor rejistensia, nune’e bele fo edukasaun nasionalismu ba jerasaun iha futuru.
.

Residência oficial de Emília Pires custou ao povo timorense 1.5 milhões de dólares

.
Residência oficial da ministra das Finanças

Zizi Pedruco

De acordo com uma fonte próxima do ministério das Finanças, a residência oficial da ministra Emília Pires, situada em Motael, custou ao povo timorense a "módica" quantia de um milhão e meio de dólares americanos, foi-me dito também que quem está a construir é um amigalhaço da senhora ministra, Filomeno Andrade. 

Enquanto ainda estava a tentar "digerir" esta informação da obscenidade da Emília Pires, eu lembrei-me de que Ramos-Horta participou numa noite de beneficência organizada pelas irmãs Carmelitas, em Melbourne, Austrália, onde angariaram a astronómica quantia de 130 mil dólares, que irá ter como fim ajudar os estudantes de Zumalai. 

 "... Este dinheiro vai construir três novas salas de aula na Escola Primária Católica em Zumalai; um lar para acomodar 15-20 crianças das aldeias da periferia, muitas destas crianças caminham cerca de duas horas por dia para frequentar a escola e ainda dez bolsas de estudo de nível superior para jovens adultos para frequentarem uma escola técnica ou uma universidade". 

Embora admire muito os esforços de Horta, as duas situações que escrevi em cima são um paradoxo, não são? São, são... 

Como é que é possível que tenhamos de nos sujeitar à caridade de estrangeiros para obtermos 130 mil dólares, para ajudarmos na educação das crianças timorenses, quando a ministra das Finanças tem direito a uma residência oficial, paga com o dinheiro de todos os timorenses, no escandaloso valor de 1.5 milhões de dólares americanos? Absurdo, simplesmente absurdo! 

Enquanto a medíocre da ministra das Finanças tem o direito a uma vida de luxúria à custa do dinheiro deste povo pobre e miserável , o canalha do ministro da Educação pomposamente anunciou que o problema da merenda escolar já tinha sido resolvido, alocaram 15 cêntimos diários para cada estudante! Escandaloso! Imoral! Cruel! 

A maioria da população é tão pobre que muitas vezes não tem NADA vezes NADA para comer. Entre esta gente FAMINTA E POBRE encontram-se milhares e milhares de crianças inocentes, muitas delas já estão CONDENADAS por este governo a viver desnutridas e muitos destes meninos sofrem de raquitismo, uma doença extremamente grave que vai deixar sequelas irreversíveis na vida destas crianças. Infelizmente, a situação atual do povo tende a agravar e não a melhorar, como nos mentem descaradamente. 

Os "governantes" continuam a pretender que Timor é um paraíso e a trampa do crescimento económico de dois dígitos (já mete nojo esta conversa) é a medida pela qual se regem, para dizerem ao mundo que são fantásticos, que Timor-Leste é o país das maravilhas. Enquanto isso, a população vai padecendo das mais graves maleitas e é impedida de usufruir de bens básicos de sobrevivência a que tem direito, como a água potável, alimentação, habitação condigna, canalização e cuidados médicos. 

Emília Pires para o Orçamento Geral do Estado para 2012 apenas alocou cerca de três por cento do Orçamento  (seis no total) para a Educação e Saúde, e o Estado timorense constrói uma residência oficial para esta medíocre habitar, no valor de um milhão e meio de dólares americanos? Descaramento! Desumanidade! 

Os 130 mil dólares australianos que Ramos-Horta angariou na Austrália vão ajudar em tantos aspetos a melhorar a vida de algumas crianças e de alguns jovens, imaginem o que poderia ajudar a quantia que foi alocada para a residência oficial da ministra das Finanças. 

José Ramos-Horta no seu discurso em Melbourne disse no tocante à Educação em Timor-Leste o que muitos veem, mas que cobardemente não vomitam cá para fora, ele não teve papas na língua e a bem do povo timorense, eu tenho a esperança de que ele continue a falar e a denunciar, porque o mundo acredita nele! Mas cuidado... Em baixo uns excertos do discurso de Ramos-Horta. 

"O sistema de ensino do governo está a falhar as crianças e a falhar o futuro de Timor Leste", acrescentou." 

 "Outra grande questão importante que tem tido um impacto no sistema de ensino em Timor-Leste é a contínua disputa sobre as "línguas maternas". Enquanto o debate sobre as "línguas maternas" continua, milhares de crianças estão a perder uma educação vital devido à falta de professores, salas de aulas em que um professor está a tentar ensinar turmas de 100 ou mais alunos, ou então um dos maiores problemas que Timor-Leste está a enfrentar, as crianças não vão à escola devido à pobreza básica." 

As causas do insucesso escolar em Timor-Leste são a falta de infraestruturas nas escolas, FOME e a MISÉRIA que afligem os alunos timorenses, essa é que é a grande verdade, alguns camuflam este problema com as línguas oficiais, porque existem pessoas sem escrúpulos a quem interessa que seja assim. Enquanto não combaterem estas pragas que infetam diariamente as nossas crianças nada vai mudar, NADA! PAREM DE MENTIR, SEUS SACANAS! 

 Tinha muitas esperanças de que este governo pudesse ser diferente do da AMP (ingenuidade a minha...), mas infelizmente, pelo andar da carruagem, a merda é a mesma, senão pior! 
.

quarta-feira, 17 de outubro de 2012

MARI ALKATIRI:" GOVERNO DE XANANA VAI APROVAR ORÇAMENTO DE OSTENTAÇÃO E ESBANJAMENTO"

.

TIMOR HAU NIAN DOBEN - 17 de outubro de 2012 

O secretário-geral da Fretilin, Mari Alkatiri, na sua página do Facebook, acusou o executivo de Gusmão de ir aprovar um Orçamento de " ostentação e esbanjamento". 

 Mari Alkatiri escreveu que Xanana e os seus aliados, mais uma vez, " vão aprovar um Orçamento de ostentação e esbanjamento " e explicou ainda que,  "cada idoso, viúva, cada órfão e alguns veteranos vão receber algumas benesses de modo a adormece-los, e de lançar areia para os olhos do povo".

Alkatiri acrescentou que, "uma minoria de timorenses que se enriqueceu à custa dos recursos públicos ficará cada vez mais rica enquanto a pobreza aumenta no seio do povo". 

 O vice-primeiro-ministro do governo de Gusmão, La Sama de Araújo, em declarações ontem ao jornal Timor Post afirmou que, " ... a corrupção, conluio e o nepotismo que surgiram no país é o motivo de muitos timorenses continuarem pobres". 

Timor-Leste apesar dos seus riquíssimos recursos naturais é considerado um dos países mais pobres do Sudoeste Asiático, onde mais de metade da população vive abaixo do limiar da pobreza. 

Em Novembro do ano passado, a Relatora Especial para a extrema pobreza e direitos humanos, Magdalena Sepúlveda, no seu relatório sobre a pobreza em Timor Leste afirmou que, " Nem todos os timorenses beneficiaram do crescimento económico do país" e que, " Dos 75 por cento da população que vive nas áreas rurais, a maioria permanece entrincheirada em ciclos de pobreza durante gerações ". 

 Os próximos cinco anos vão ser fulcrais para  o desenvolvimento da economia e para o povo,  este governo será o ultimo a ter orçamentos milionários e deveria de investir nos setores não petrolíferos, para que a economia timorense possa sobreviver quando o petróleo " secar". 

Se este executivo não gerir como deve de ser o dinheiro que tem agora, as futuras gerações irão pagar caro os seus erros, Timor-Leste irá estar perante uma tragédia humana e corre o sério risco de se tornar num Estado falhado. 
.

FERNANDO LA SAMA DESCOBRIU QUE KKN É A CAUSA DA POBREZA

.

Jornal Nacional Diário - Quarta-feira, 17 de outubro de 2012 - TRADUÇÃO DE TIMOR HAU NIAN DOBEN 

O vice-primeiro-ministro para os Assuntos Sociais, Fernando La Sama de Araújo, descobriu que o KKN (acrónimo indonésio para corrupção, conluio e nepotismo) que surgiu no país é o motivo de muitos timorenses continuarem pobres. 

 " Eu tento de comparar um bocado Timor-Leste com os outros países, às vezes em Timor as pessoas dizem que é por causa do aparecimento do KKN é que nós continuámos pobres, " explicou ontem o vice-primeiro-ministro, Fernando La Sama, no salão do ministério dos Negócios Estrangeiros, na Praia Dos Coqueiros, Díli. 

Devido a este fenómeno, o vice-primeiro-ministro, La Sama, apelou a todos os timorenses que ocupam cargos no Estado, para não praticarem a corrupção, conluio e o nepotismo, porque vão enfraquecer o Estado, que foi erguido por todos os timorenses. 

O ex-presidente do Parlamento Nacional sublinhou que, em Timor-Leste há a necessidade de se extinguirem práticas más, como a de uma pessoa ocupar um alto cargo numa instituição, e consequentemente apenas e toda a família dele é que trabalha nesta organização. 

 "Como o vice-ministro e o primeiro-ministro já falaram várias vezes no Conselho de Ministros, muitas vezes, nós falamos ali assim. O primeiro-ministro exige aos membros do governo para produzirem nos seus locais de trabalho," afirmou La Sama. 

Nesta ocasião La Sama apelou também aos funcionários públicos para se controlarem individualmente e procurarem aumentar a produtividade e trabalharem como deve de ser. 
.

domingo, 14 de outubro de 2012

Deklarasaun bancada FRETILIN encerramento debate OR‏

.

Interversaun husi bancada FRETILIN: apresiasaun dala ikus taka debate OR

Apresenta husi deputada Josefe Pereira no Nina Rangel:

Ami hakarak hahu ami nia nia intervensaun katak iha periude audiensia publika, em termus de tratamentu ba instituisoens Estadu ami hare iha desekilibriu entre orgaun Ezekutivu I orgaun Legislativu iha nasaun ida ne’e, ami regista Governu iha apoiu “batalhaun” (liafuan husi Ministra Financas rasik) refere ba asesores I teknikus, enkuantu Parlamentu nudar orgaun fiskalizador la iha asesor I teknikus ho numeru minimu atu bele halao nia servisu ho diak. Iha real situasaun ida ne’e maka Bancada Parlamentar FRETILIN mai halo apresiasaun ikus ba Proposta de Lei Orsamentu Jeral do Estadu Retifikativu 2012 nebe’e apresenta husi Governu atu implementa iha tempu fulan tolu remata tinan Orsamentu. 

Orsamentu Rektifikativu ida ne’ebe governu hatene hili estratejia hodi koloka rubrika Veteranus no rubrika Idosozos hanesan perioridade ba proposta orsamentu Rektifikativu ida ne’e hodi sai hanesan forma ida atu inpoin ba Parlamentu atu aprova maibe realidade hatudu Orsamentu Rektifikativu ida ne’e iha tusan barak atu selu. 

Hare ba Estrutura Organika V Governu Konstitusional, depois de rona liutia iha audiensia publika membrus Governu sira, hatudu klaru iha sobrepozisaun barak funsaun entre membrus governu, I hatan ba kestaun ida ne’e Chefe do Governu iha apresentasaun 

Programa Governu nian fo razaun ba Organika foun hodi justifika katak membrus V Governu Konstitusional aumenta barak liu IV Governu atu bele responde ba moris povu nian, maibe ami duvida ho numeru membrus governu barak bele responde ba situasaun moris povu nian tanba V Governu Konsitusional sei halo experimentasaun ba sira nia sistema rasik iha funsionamentu nebe seidauk bele garante katak bele responde situasaun moris povu nian, tanba sai referensia ami halo avaliasauan IV Governu nebe hatudutia ona nia resultadu. 

Enkuantu Governante sira sei buka halo eksperimentasaun ba modelu governasaun, iha fatin seluk povu ezizi ho halerik atu responde lalais ba situasaun sira nia moris lorloron ba asesu nesesidades bazikas hanesan be mos, aihan, folin produtus primeira nesesidade nebe asesivel ba sira nia kbiit, infraestrutura Estrada diak, servisus bazikus saude diak no servisus bazikus edukasaun nebe diak. 

Impresta deit Sr, Deputado Aderito Hugo nia liafuan iha audensia publika ho Ministerio kompetente Rekursus Naturais hateten, tuir lolos Governo la presija hasai osan husi fundu petrolio ba Projectu Tasi Mane nebe ikus mai la realize hodi bele hetan funan. 

Governu iha apresentasaun ba Proposta OJE 2012 defende nia prioridade politika desenvolvimentu nasional focus liu ba mega projetus infraestrutura Tasi Mane, maibe nia resultadu hatudu duvida mai ami katak planeamentu sala tamba estudus teknikus sala maka projetu labele implemeta, I Governu hasai fali milaun 50 husi Ptojetu Infraestrutura Tasi Mane hodi halo despesas rekorentes tanba numeru membrus governu aumenta no hodi atu selu tusan. Iha audiensia publika ho responsavel ba Ministeriu Financas ami kestiona ba gastus Fundu Contingensia, maibe ami seidauk hetan resposta ba informasaun gastus Fundu Contingensia nebe Governu gasta hotu tia ona osan I husu tan aumentu osan milaun 6 maske Governu justifika katak osan Fundu Contingencia kiik la to montante 5% nebe’e preve iha lei.

 Sr. Prezidente,

 Lorloron media fo notisia povu nia halerik ba be mos iha sidade Dili no iha fatin-fatin iha Timor Leste laran tomak maibe Projetu Be mos ba Zumalai iha OJE tinan 2012 tuir informasaun departamentu kompetente, governu transfere ba selu fali tusan, tusan barbarak nebe’e Governu halo iha OJE ne’e sinal klaru katak Governu la kumpri tuir Lei Orsamento e Gestao Financeira ne’e mos prova katak Governu ladun fo’o atensaun ba nesesidade baziku povu nian hanesan be mos nebe lorloron povu halerik. 

Timor Leste iha difikuldade bot atu tama iha jogo kompetitividade internasional tanba iha obstakulus balu nebe sai urgente atu resolve, hanesan kresimentu populasional nebe’e a’as tebes, TL mos regista hanesan pais nebe salariu a’as maibe ho produtividade kik I Timor Leste mos regista hanesan nasaun nebe’e iha inflasaun a’as. 

Situasaun ida ne’e kontribui ba hasae inflasaun bot iha Timor Leste nebe’e ohin loron to’o 17%, situasaun nebe’e difikulta Timor Leste bele kompete iha transaksi komersial internasional no la fo kbiit ba sira nebe kbiit laek atu bele iha asesu atu sosa ai-han no artigus primeira nesesidade.

 Ami tenta halo avaliasaun ba politika gestaun finanseira Estadu iha tinan lima nebe’e ita gasta osan barak maibe nia resultadu iha povu nia moris sei minimu liu, ami preokupa tanba bainhira iha osan barak maka moras korrupsaun mos sai buras, kompara ho moris ema lorloron hanesan ema nebe’e de repenti deit sai riku/orang kaya mendadak, tanba riku de repenti la hatene atu gasta osan didiak entaun dala ruma ita fakar osan deit, tanba osan barak monu iha grupu kik ida hamosu “gengsi gedeh-gedehan”, hanesan habitus foun mosu iha ita nia sociedade nebe’e hetan mudansa kuaze radikal, tempu uluk bainhira ema mate ambienti sai triste, ohin loron ema mate sai ambiente hanesan festa, hatudu husi aihan ho bebidas oioin to tua, ohin loron la iha diferensa ema mate ho festa sira seluk iha elite nia le’et, ita nia sociedade sai ona sociedade konsumista nebe’e la produs buat ida, iha informasaun iha ministeriu balu lorloron hameno aifunan fresku husi Bali. 

 Iha apresentasaun Proposta OJE 2012 ami kestiona Governu konaba orsamentu bot I iha tempu neba ami duvida Governu bele ezekuta orsamentu ne’e ho diak, tanba iha eventu politiku importante rua Eleisaun Presidencial I Eleisaun Parlamentar nebe’e sei hasai tempu Governu nian atu halao sira nia kanar, tanba Governu sei funsiona deit hanesan governu gestaun, maibe’e governu ho nia maioria iha Parlamentu aprova deit orsamentu bot nebe’e ikus mai labele ezekuta, tuir deklarasaun husi Ministra Financas bainhira halo apresentasaun ba Proposta Orsamentu Retifikativu 2012 iha loron 21 Setembru iha audiensia iha Parlamentu Nasional, ikus mai Primeiru Ministru rasik mos konfirma tamba IV Governo iha mandate ikus liu hala’o deit knar hanesan Governo de Gestaun. 

 Hare ba mapa reseitas domestika, ami sente preokupadu ho ita Timor Leste nia situasaun nebe’e hatudu retratu la iha sustentabilidade ba futuru nasaun ida ne’e, nasaun nebe’e sai dependente kuaze total ba reseita minarai, karik ita nia tasi hetan desatre bot ida nebe’e produsaun sai paradu, sa destinu los maka hein ita nia nasaun? 

Tanba iha tinan lima nia laran iha indikador seluk, Governu la konsege halo kolekte ba reseitas domestikas nebe’e bele kobre despesas ba salariu no bens servisus hodi kobre despesas rekorrentes. Ironia tebes bainhira ita koloka hanesan susesu bot Timor Leste nian iha kresimentu ekonomiku, maibe realidade la koresponde tuir moris povu nian nebe pobreza aumenta liu tan, numeru desempregu sae a’as, mal nutrisaun mos aumenta, mortalidade infantil a’as, mortalidade inan mos sei a’as, inflasaun nebe sahe a’as tebes liu nasaun seluk iha ita nia area geografika hodi halo sira nebe kbiit laek sai kbiit laek liu tan ho numeru grafiku desempregu nebe’e a’as. 

 Ami hakarak kestiona ba falta de publikasaun husi Governu ba resultadu Inquerito de Rendimento Familiar nebe nia resultadu hatudu iha indikasaun kiak aumenta barak liu tan iha tinan hirak ikus ne’e, tinan sira nebe’e Timor Leste halo investimentu publiku bot liu husi nia Orsamentu Jeral Estadu, numeru indikador kiak sae, ne’e hatudu katak Governu failla iha nia politika desenvolvimentu ekonomiku nasional. 

Exelecias,

 Halo balansu orsamental ba gestaun Orsamentu Jeral Estadu, indikasaun hatudu katak iha aumentu osan gasta barak liu osan nebe previstu iha OJE 2012 hatudu katak ezekusaun orsamentu iha falta disiplina orsamental hodi hakanek Lei Orsamentu e Gestaun Finanseira no. 13/2009 hamosu tusan ba estadu. Razaun barak ami bele apresenta maibe razaun ida nebe ema hotu hatene maka Projetu Portu Naval Hera. 

Resultadu projetu Portu Hera hahu husi nia prosesu kontratu to remata projetu sai preokupasaun ba ami nudar ezemplu factual ba politika gestaun finanseira husi Governu nebe’e ita bot lidera nebe’e la obedese regras legais nebe eksisti hanesan Lei Orsamentu e Gestao Financeira I tuir ami nia interpretasaun ba lei ida ne’e ami husu pesiza iha investigasaun tanba iha krimi negligensia nebe’e lori konsekuensia hatodan kofre Estadu Timor Leste ho kustu nebe’e bot tebes, osan nebe’ ita presiza atu hadia povu nia nesesidade bazika. 

 Sr.Primeiru Ministru responde ba deputadu sira ohin dader mai konfirma deit katak politika reforma Sua.Ex. nian la resolve problema, mai kriatan problemas barak liutan tamba ne’e baa mi politika reforma falla, tamba reforma ba sistema sala maka hamosu funsionariu fiktisius, mate klamar tuir liafuan PM nian, Veteranus fiktisius, idosozos fiktisius mate klamar barak tan.

 Em geral, Sua Ex. PM rekonhese mal gestaun, mal administrasaun ho nia konsekuensias hotu ba getaun financeira orsamentu geral do estadu iha IV governu konstitusional, tamba ne’e bazeia ba pontu 1), 2) e 3) artigu 46 Lei Orsamentu Gestaun financeira ami hanoin governo labele rekonhese deit sala maibe ami ejiji responsablidade husi governo ba responsablidade politika, financeira, sivil e criminal ba pratika sira ne’e tuir lei haruka. 
.

sexta-feira, 12 de outubro de 2012

“PDHJ Lamenta Rehabilitasaun Moru MSS”

.

Jornal Timor Post - Sesta-feira, 12 Outubru 2012 

Provedor de Direitus Humanus e Justica (PDHJ) Sebatisao Dias Ximenes lamenta ho projetu reabilitasaun eis edifisiu no moru (pagar) Ministeriu da Solidaridade Social (MSS) tanba tuir observasaun PDHJ katak, Edifisiu, liuliu moru MSS nian sei kondisaun di’ak no foin hadia iha 2010. 

Tuir Provedor katak, ne’e gasta osan estadu nian ne’ebe la iha benefisiu, portantu lolos ne’e, kuandu ita hakarak halo reabilitasaun ba buat ne’ebe sei diak no foun tau fali buat foun seluk, ne’e hatudu katak, ita gasta osan povu nia arbiru de’it. 

Tanba, ita hotu hatene katak, iha eskola barak iha Distritu inklui mos eskola sira iha Kapital Dili rasik mos ho kondisaun ne’ebe at tebes maibe seidauk hadia, nusa mak osan ne’ebe atu reabilita muro MSS nian ne’e la uza ba buat seluk hodi ajuda ema kiak sira. 

 Provedor husu ba MSS atu iha sentidu solidaridade ba buat seluk ne’ebe que seidauk hadia presiza hadia mos ho osan estadu nian. 

 Provedor mos la fo kupla ba kompania ne’ebe kaer projeitu ne’e, maibe kestiaona deit mak orsamentu estadu ne’ebe utiliza ba projeitu ne’e, iha instituisaun barak que seidauk iha edifisiu rasik, tansa governu tenki gasta osan barak ba edifisiu MSS nian ne’ebe foin hetan Edifisiu foun. 

 Provedor mos iha nia kompetensia atu superviziona funcionamentu kna’ar Governu nian no orgaun sira seluk, nune’e, provedor telefone ona ba parte MSS no ADN atu hare kona ba kestaun ne’e, para que osan povu nia labele gasta arbiru deit.
.

quinta-feira, 11 de outubro de 2012

Quarenta e dois por cento das crianças sofrem de malnutrição e 32 por cento das mulheres também

.

Jornal Nacional Diário - Quarta-feira, 10 outubro de 2012 - Tradução de TIMOR HAU NIAN DOBEN 

De acordo com os dados de malnutrição apresentados pela Clínica do Bairro Pité, no ano de 2012 existem perto de 42 por cento de crianças que sofrem de malnutrição. 

O fenómeno de malnutrição não afeta apenas as crianças e os bebés, os dados existentes apontam também que, 32 por cento das mulheres adultas em Timor-Leste também sofrem de malnutrição.

 O diretor da Clínica do Bairro Pité, Dr. Daniel Murphy, explicou que a malnutrição que todos os anos continua a aumentar e a causar sofrimento a um grande número de crianças e mulheres adultas nesta terra adorada, porque a maioria do povo ainda vive abaixo do limiar da pobreza. 

Vivendo em condições muito difíceis e na pobreza é muito fácil surgir a malnutrição, principalmente nas mulheres grávidas que vivem abaixo do limiar da pobreza. 

 "Nós em Timor ainda temos casos de malnutrição, porque a maioria do nosso povo vive na pobreza", disse na passada terça-feira o diretor da Clínica Bairro Pité, Dr. Daniel Murphy, aos jornalistas no seu local de trabalho no Bairro Pité, Díli. 

Esta pobreza, de acordo com o Dr. Murphy é que faz ser muito  difícil para o povo encontrar e consumir alimentos que contenham valores nutricionais. " 

As crianças mais afetadas pela malnutrição são as que vivem nas áreas remotas, porque são nestes locais isolados que vivem muitos pobres, e é bastante difícil ter poder económico para se consumir alimentos com valores nutricionais," disse Daniel Murphy. 

 Ele afirmou que, a malnutrição é um grande risco para as grávidas, por este motivo, as grávidas que carregam os bebés dentro delas têm de fazer um bocado de sacrifício, para conseguirem consumir alimentos que contenham valores nutricionais, como o peixe, frango, frutas, legumes e leite.

 Os casos de malnutrição não foram apenas registados na Clínica do Bairro Pité, no Centro de Saúde Formosa em Díli, foram também assinalados 59 casos de malnutrição. 

A responsável para a malnutrição deste centro, Isabel Lilis, disse que estes pacientes afetados pela malnutrição são na sua maioria crianças, com menos de cinco anos, e com menos de sete quilos.
.

Labarik Porsentu 42 Mal Nutrisaun “Feto Adultos 32%”

.

Jornal Nacional Diario - Kuarta-feira, 10 Outubru 2012 

Dadus Kondisaun mal nutrisaun ne’ebe aprezenta husi klinika Bairo Pite iha tinan 2012 ne’e katak, labarik kuaze porsentu 42 mak moris iha mal nutrisaun nian laran. 

Fenomena mal nutrisaun ne’e la’os sofre deit husi labarik ka kosok oan sira, maibe tuir dadus ne’ebe iha mos katak, feto adoltus porsentu 32 iha Timor Leste mos sofre mal nutrisaun. 

 Director Klinika Bairo Pite, dr. Daniel Murphy esplika katak, mal nutrisaun ne’ebe tinan ba tinan kontinua haterus labarik lubun boot no feto afultus sira iha rai doben ida ne’e, tanba maioria povu ne’e sei moris iha linha pobreza nia okos. 

Ho kondisaun moris ne’ebe susar tebes no kiak ba ai han ne’e, katak Daniel Murphy fasil liu atu hamosu mal nutrisaun, liu-liu ba inan isin rua sira ne’ebe sei moris iha linha pobreza nia laran. 

 “Ita Timor sei hetan kazu mal nutrisaun, tanba maioria ita nia povu sei moris iha kiak nia laran,” hateten Direktor Klinika Bairo Pite, dr. Daniel Murphy ba Jornalista sira iha nia servisu fatin, Bairo Pite, Dili, Tersa (09/10). 

Ho kiak ne’e, tuir dr. Daniel Murphy, mak halo povu sira susar tebes atu hetan ou konsume hahan ne’ebe iha valor nutrisaun. 

 “Labarik mal nutrisaun ne’e barak liu iha area remotas, tanba fatin izoladu ne’e make ma moris kiak barak no susar tebes iha kbi’it atu konsume hahan ho valor nutrisaun,” hateten Daniel Murphy.

 Nia dehan tan katak, mal nutrisaun ne’e risku la halimar ba inan isin rua sira, tanba ne’e, inan feton sira ne’ebe mak kous dau-daun ona kosok oan iha isin tenki halo sakrifisiu oituan hodi bele konsume hahan ne’ebe iha valor nutrisaun, hanesan ikan, na’an manu, ai-fuan, modo tahan no susu ben. 

Nune’e mos, kazu mal nutrisaun ne’e la’os rejistu deit iha klinika Bairo Pite, maibe Sentru Saude Formosa, Dili, mos rejista kazu mal nutrisaun ne’e hamutuk 59 kazu. REsponsavel ba mal Nutrisaun iha Sentro Saude Formosa, Isabel Lilis, hateten pasientes hirak ne’ebe afetadu ba kondisaun mal nutrisaun ne’e maioria labarik tinan lima mai kraik ho nia kilograma hitu mai kraik.
.

segunda-feira, 1 de outubro de 2012

PORRA PÁ!!! ISTO É DEMAIS!!!

.

Lisa Fernandes - Opinião

Estas fotografias que trago hoje foram tiradas numa escola primária em Suai Villa, há poucos dias. Os senhores leitores julguem por vocês próprios a vontade que este governo tem em desenvolver o setor da Educação em Timor-Leste.

Meu Deus... Como é que este governo na pessoa da trampa da ministra das Finanças, Emília Pires, consegue andar a gabar-se do crescimento económico do país? Afinal, para onde foi este tão famoso engrandecimento económico, Sra. Ministra? Para a barda merda ou para os bolsos das sanguessugas do costume? Para o povo timorense não foi, de certeza absoluta!!! PORCOS NOJENTOS!!!

 Há quem diga (os atrasados mentais) que é o Português a causa do insucesso escolar em Timor Leste. Ohhhh, deixem-me rir...Quem é que aprende numa escola como esta? Ninguém, suas bestas, ninguém! Nem as vossas crias!!! Estão a criar um fosso muito grande entre os que têm e os que não têm, mas lembrem-se seus CÃES e CADELAS, um dia irão pagar e com juros altos o sofrimento que vocês impõem neste povo, se não for a justiça do homem será a divina! Pagam, pagam!

 Quando eu era pequenina e andava numa escola primária em Timor, o que mais me custava era ver o pó nos pés dos meus colegas, fazia-me muita confusão e sempre deixou-me muito triste, eu sabia porque era... Eles andavam quilómetros a pé para chegarem à escola e caminhavam por estradas que eram de terra batida e apenas calçavam chinelos japoneses, os que tinham chinelos... Os pés deles estavam sempre cheios de pó e tinham sempre muita sede, eu tinha um pequeno cantil com água fresca e dava-lhes...Mas não chegava para todos...

 À hora da saída da escola era uma pequena " festa", eles tinham de caminhar muito para chegar a casa, mas parávamos em minha casa e o António (querido António!) tinha sempre garrafas de água fresca e alguma comida para eles, este foi durante muito tempo um segredo entre mim e este senhor que trabalhava em casa dos meus pais.

Como os meus colegas ficavam contentes com este pequeno mimo do António, só de me lembrar as lágrimas escorrem-me pelo meu rosto.

Não estou a contar isto para me gabar de que sou boa pessoa, não! Mas sim para vos dizer que é revoltante que passados quase quarenta anos e num Timor independente e rico, os pezinhos dos meninos timorenses continuem descalços, e que talvez, os filhos dos meus colegas estejam a ser vítimas das mesmas atrocidades de que eles foram quando Timor estava sob o domínio Português!

É inadmissível SEUS ANIMAIS, que vocês tratem os meninos timorenses da mesma forma que os portugueses trataram os pais deles!!! INADMISSÍVEL!

 Afinal esta independência, tanto sofrimento e sangue derramando deste povo foi para quem andar a gozar hoje? Ahhh, já sei... Apenas para uns quantos FDP!!! Acertei, não foi? Acertei sim, seus CANALHAS!!!
.






VERGONHOSO!!!
.

sexta-feira, 28 de setembro de 2012

Governu La Realiza Priomesas; “Familia Pasiente Husu Atu Labele Halimar Ho Ema Nia Vida”

.

Notisia Husi TVTL - Kinta-Kalan, 27 Setembru 2012 

Relasiona ho profesionais saude ne’ebe ameasa atu halo greve iha segunda feira ne’e, pasiente sira ne’ebe halo tratamentu iha Hospital Nasional husu ba governu atu prosesa lalais rezime kareira ba profesionais saude hodi labele fo impkatu ba atendementu publiku. 

 Preokupasaun ne’e hato’o husi familia pasiente no pasiente ne’ebe hala’o tratamentu iha Hospital Nasional Guido Valadares, Dili, relasiona ho ameasa husi preofesionais saude atu ahala’o greve total, wainhira governu implementa rezimi kareira ba profesionais saude sira. 

 Tuir pasiente sira katak, Hospital hanesan fatin ba sira atu kura sira nia moras, ne’e duni, wainhira la hetan atendementu diak husi profesionais saude, oinsa bele rekopera lalais sira nia saude, ho ida ne’e sira husu ba governu atu prosesa lalais rezime kareira ba sira. 

“Ita bele halimar buat seluk, maibe labele halimar ho povu nia vida, ne’e ami triste tebe-tebes, governu tenki tau konsiderasaun iha tempu badak,” dehan Familia Pasiente. 

Tuir observasaun TVTL iha Hospital Nasional, maske iha profesionais saude sira kontinua ezizi sira nia diretu ba rezime kareira maibe sira kontinua hala’o responsablidade moral nuudar profesionais saude hodi atende pasiente sira ne’ebe ba hala’o tratamentu iha Hospital Nasional. 
,

quinta-feira, 27 de setembro de 2012

Komunidade Selu Arendamentu, Governu Hasai obrigatoriu

.

SUARA TIMOR LOROSAE - Kinta, 27 Setembru 2012 - Josefa Parada

DILI-Governu liu husi Ministeriu Justisa hasai obrigratoriu Komunidade Kuaze uma kain hitu iha aldiea Hamahon 02, suku Kampung Alor, maske komunidade hirak ne’e kada fulan selu arendamentu ba estadu ho orsamentu kuaze 38 dolar Amerikanu, tamba rai nebe komunidade sira hela durante ne’e Abdula Aziz   nian.

Komunidade sira senti trista tebes hare hahalok governu Timor Leste nian, tamba fo liu importansia ba Timor oan nebe uluk halai ba iha estranjeiru iha tempu funu kompara ho timor oan nebe hela iha rai laran.

Tuir vitima Bernabas da Crus Abi katak, hanesan sidadaun senti laran triste tamba tempu funu hotu-hotu fo kontribuisaun no priense ukun aan ho justu no lolos, laos lori obrigatoriu hodi hasai povu kik husi nia hela fatin.

“ Hau senti triste tamba governu hasai ami ho obrigatoriu maske kada fulan ami reli arenda mentu ba estadu kada fulan 38 dolar, komesa husi tinan 2004 too ohin loron, maibe sira hasai ami seidauk haruka karta ida mai ami nebe mak hela iha fatin nee’e,” dehan Vernabas ba STL Kinta (27/9) iha Kampung Alor.

Timotio Gusmão/ Orlando Pereira
.

sábado, 15 de setembro de 2012

"Komunidade Kolmera Hetan Mate Isin Ho Idade 70 Ba Leten"

.

Notisia Husi TVTL - Sesta-Kalan, 14 Setembru 2012

Komunidade parte Kolmera hakfodak wainhira hetan mate isin mane ida, ho idade 70 resin, iha Edifisiu Clubo Sport Tasi ibun, to’o oras ne’e seidauk hatene motivu husi mate ne’e.

Iha sesta-feira ne’e, maizumensu tuku hitu ho balun dader, komunidade parte Kolmera hakfodak ho mate isin ida ne’ebe hetan iha Edifisiu Sportin nia kotuk.

Katuas ho idade 70 resin ne’e mate sein motivu klaru, hafoin akontesementu ne’e, ekipa Forensik PNTL to’o kedas iha fatin akontesemetnu.

Tuir testamunha balun iha kinta-feira (13/9), nia rasik sei hetan matebian iha tasi ibun, dirasaun Palasiu do Governo ho kondisaun diak, tamba ne’e, nia mos senti hakfodak wainhira hetan vitima ho kondisaun mate.

Iha parte seluk, Manuel nuudar kolega hateten, durante ne’e nia koinese matebian hanesan ema diak, maibe nia la dun hatene klaru kona ba familia.

Hafoin hetan mate isin Polisia Forensik lori kedas ba Hospital Nasional Guido Valadares hodi submete ba prosesu autopsia antes intrega hikas ba familia.
.

Estatistika MF: "La Refleta Kondisaun Moris Povu"

.

Jornal Independente - Sesta-feira, 14 Setembru 2012

Estatistiku Ministeriu Finansas (MF) iha tinan 2012 katak kresimentu ekonomia iha Timor Leste oras ne'e dadaun sa'e to'o pursentu 14, hamosu deferensia idea katak, la refleta realidade kondisaun ekonomia povu.

Kinta horsehik (13/9) iha diskusaun planu Governu ba tinan lima, mosu preokupasaun no kritika makaas husi deputadu sira liuliu Bancada FRETILIN kona ba realidade ekonomia ne'ebe povu infrenta kompara ho orsamentu ne'ebe Governu gasta.

Deputado Osorio Florindo husi bancada FRETILIN hatete, nia parte senti konfuzaun ho dadus ne'e, tanba rendimentu ekonomia to'o pursentu sanulu resin haat (14%) uniku iha azia maibe rendimentu baisu mos kiik liu iha azia mak Timor Leste rasik.

"Sasukat saida mak governu iha atu komprova katak kresimentu ne'e sa'e ba pursentu 14, enkuantu povu barak hakilar dehan, folin sasan aumenta, dezenpregu aumenta," kestiaona Osorio Iha PN horsehik.

Tuir dadus husi total populasaun ne'ebe mak iha pursentu 55 mak konsidera kiak, ne'e tuir osorio la refleta ho dadus Governu estabelese ho gastus liu US$5 Billions.

"Entertantu, se los mak goza kresimentu ekonomiku 14 pursentu ne'e, povu ka membru Governu, ka deputadu sira ou emprezariu sira," kestiaona deputadu FRETILIN ne'e.

Entertantu Primeiru Ministru xanana Gusmao hatete, kresimentu ekonomia ne'ebe mak iha, bazeia ba ekonomia rai laran, liu-liu prosesu konstrusaun ne'ebe estadu ne'e iha.

Nune'e, Primeiru Ministru (PM) xanana Gusmao hatete, inportante tebes governu investe alende rekursu umanu, tenke investe maka'as mos iha area infra-estrutura bazika atu fasilita produsaun tomak ne'ebe povu iha.
.

quinta-feira, 13 de setembro de 2012

"Don Alberto Tristi Povu Kontinua Ki'ak"

.

Jornal Timor Post - Kinta-feira, 13 Setembru 2012

Don Alberto Ricardo da Silva hateten, nia triste tebes maske ukun an tinan 10 ona maibe Timoroan barak kontinua moris iha kiak nia laran.

"Hau hateke ba situasaun Timor ninian ba autodeterminasaun to'o ohin loron neé, hau preokupante tebe-tebs," Hateten Don Alberto Ricardo da Silva, wainhira partisipa iha aniversariu Caritas Dioseze Dili ba dala 36, ne'ebe hala'o iha Edifisiu Caritas Diosezana, Katedral, Dili, Kuarta 912/9).

Amu Bispu hateten, nia laran dodok tebes, dala barak ba halo viazen iha parte sul ou parte sentral Timor Leste, nia haree rai tetuk barak tebe-tebs, maibe kuitadu agora soko maka tinan ba tinan buras tan, ai ema sunu tesi no la dezenvolve buat ida.

"Hau sai padre foun ba iha Ossu (Viqueque) ne'ebe oras ne'e sai tan katuas tiha ona, agora sai tan Bispo ona, hau haree povu kiak nafatin deit, la avansa ida," dehan Bispu Ricardo.

Lider Katoliku Timor Leste ne'e mos hateten katak, atu dezenvolve rai Timor Leste presiza serviso maka'as, labele pendente de'it ba izmola no ajudus husi parseiru sira, maibe hahu husi ida-idak ninia uma laran, tenki badinas kuda modo, uza rai tetuk hodi halo to'os no natar, nune'e, Timor labele hein de'it ema seluk atu ajuda.

"Hau hanoin atu dezenvolve ita nia rain presiza produs ho masimu, kada familia ida tenki produs buat ruma hodi nune'e produtu ne'ebe fa'an nia folin bele tun para ema sosa, se mai nafatin husi rai liur, ne'e folin sa'e tan, ita nia saude mos la sa'e ida," Ricardo sujere.

Amo Bispo mos husu ba ema hotu ne'ebe saude diak, presiza tulun ajuda sira ne'ebe alejadu no defisiente prinsipalmente fo edukasaun ba sira.
.

terça-feira, 11 de setembro de 2012

"Aban, Xanana Defende Programa Hamenus Kiak Iha PN"

.
Jornal Independente - Tersa-feira, 11 Setembru 2012

Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao, aban (kuarta, (12/9), sei ba defende planu governu tinan lima (2012-2017) iha Parlamentu Nasional.

Planu Governu ba tinan lima mak atu apoiu reforsu komponente makro ekonomika ne'ebe kontribui atu hamenus kiak, hanesan kria empregu, kontrolo inflasaun, manutensaun ba kresimentu ekonomiku no promosaun ba dezenvolvimentu iha area rural sira.

"Iha dia 12,13, no 14 hau ba defende programa kintu governu konstitusional nian ba tinan lima nian iha Parlamentu Nasional," dehan PM xanana (09/9) foin lalais.

Planu Kintu Governu sei la ses husi Planu estratezia Dezenvolvimentu Nasional (PEDN).

Tanba ne'e, PM Xanana fiar katak, iha mandatu tinan lim sei lori dezenvolvimentu no progresu pozitivu ba nasaun no povu nia moris diak.
.

sexta-feira, 31 de agosto de 2012

Tinan 10 Ukun An Povu TL Kontinua Kiak: "Bispo Don Ricardo Hein PR Taur Matan Ruak Nia Promete"

.

Notisia Husi TVTL - Kinta-Kalan, 30 Agusto 2012

Bispo Dioseze Dili hateten, maske ukun an tinan 10 maibe Povu Timor Leste sei kontinua moris iha kiak no mukit.

Don Alberto Ricardo mos husu ba estadu no Governu atu rekoila restu mortais, hahu husi tinan 1974 to’o iha tinan 1999.

Preokupasaun ne’e, hato’o husi Bispo Dioseze Dili Don Alberto Ricardo da Silva, hafoin partisipa serimonia hasa’e bandeira iha loron konsulta popular iha Palasiu do Governu.

Bispo Dioseze Dili ne’e lamenta tamba hafoin tinan 10 ukun an maibe povu Timor Leste kontinua moris iha kiak no mukit nia laran.

"Ita lamentar katak, depois de ita ukun an tinan 10 maibe kontinua iha problema pobreza, problema mal nutrisaun ba ita, hau hein katak Sr. Prezideti Republika nia diskursu ne’ebe dehan rejolve lalais problema hamlaha, problema kiak, mal nutrisaun, para povu bele senti promete ne’e," dehan Amo Bispo Ricardo.

Bispo Dioseze Dili mos husu ba estadu atu rekopera restumortais ne’ebe to’o oras ne’e seidauk hetan.
.

REFERENDUM LORI MORIS DIAK BA UKUN NAIN SIRA MAS POVU HELA HO MUKIT

.

TEMPO SEMANAL - 30/08/2012

Iha loron 30 fulan Agusto tinan sanolu resin tolu ba kotuk iha persegisaun no ameasas nia laran, Timor oan sira ho orgulho vota ba Independecia nasaun Timor Leste maibe ohin povu barak mak seidauk liberta sira nia aan husi kiak, hamlaha, dezempregu no hetook aat liu tan mosu injustica oioin maka komete husi ukun nain sira hasoru ninia povu.

"Ha'u hanoin Ukun rasik aan ne'e diak duni. Maibe ohin loron ne'e ita haree kareta mesak luxu i ami mak tuur iha hela dalan ninin faan Karoza hodi fihir ema nia kareta mewah halai nakselok no ate soke malu tan iha ne'e," dehan Tiu Miguel ne'ebe faan hela manu tolu ho manu isin iha karoza ida.

Tuir Observasaun TS biar loron habai maibe Miguel ne'ebe metade idade ona nee dudu ninia karoza husi diresaun kuluhun dili liu dalan ba bekora. Besik ponte maufelo obrigatoriamente tiu hasai sapeo hamos ninia kosar hodi la hateke estrada kuak no ninia karosa tama alkatraun kuak besik ponte ninin.

Iha parte seluk iha oras ida antes Presidenti da republika Taur Matan Ruak iha ninia deskursu ba aniversariu loron Referendum dala sanolu resin tolu rekuinese katak iha problema boot maka nasaun nee hasoru mak kombate kiak, mal nutrisaun no injustica.

“Ita tenke uza independénsia polítika nu’udar instrumentu ida atu halakon hamlaha, atu la iha tan má-nutrisaun ne’ebé sei kontinua estraga dezenvolvimentu labarik barak nian, iha aldeia barabarak, atu kombate kiak no mós atu harii, gradualmente, moris-di’ak ba família sira Timor-Leste nian,” Rekuinese Taur Matan Ruak iha ceremonia loron Referendum ninian.

Eis segundu komanadante gerilia ne’e foo relembra hikas objetivu luta ba ukun rasik aan nasaun ninian.

“Uluk iha ai-laran, ita luta atu harii nasaun prósperu ida, ita-nia mehi atu iha país ida ne’ebé timoroan hotu-hotu bele moris di’ak liu. Maibé ita seidauk to’o iha ne’ebá.”

Maibe iha independencia Timor Leste ohin loron mosu gap boot tebes entre riku ho kiak. Ema ne’ebe iha asesu ba ukun hetan lukru husi despezas orsamentu estadu ninian no moris diak no sa’e kareta luxu maibe povu habai aan iha loron manas I balun dudu karosa hafutar capital nasaun ninian.

“Ha’u husu ba ita hotu – ba Governu no ba povu – atu ita serbisu lisuk, ho laran-loos, ho laran-moos, ho espíritu sakrifísiu, atu hamenus kiak no atu uza rikusoin Nasaun nian hodi harii país ida ne’ebé di’ak liután, país ida ne’ebé prósperu liután ba Timor-Leste nia oan hotu-hotu,” apela Presidenti da Republika liu husi ninia deskursu.

Eis Presidenti da Republika DR. Jose Ramos Horta hahi esforsu Governu ne’ebe lidera husi PM Xanana Gusmao maibe nia mos husu atu membru Governu sira hotu presiza servisu maka’as liu tan.

Iha Fatin hanesan hafoin de Ceremonia Bispo deosese Dili hatoo ninia konkordancia ho hanoin Taur Matan ruak ninian no husu atu kombate injustice social.

“Ita tenke halo esforsu hodi liberta povu husi Kiak no malnurisaun ba labarik sira. Hau hanoin lia fuan husi Presidenti da Republika ninian nee inspira tebes,” dehan Dom Alberto.
.